ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ထုးထီၣ်ပာ်ဖျါတၢ်သိၣ်တၢ်သီဘၣ်ဃးတၢ်ဟံးန့ၢ်တၢ်ကစီၣ်လၢဟီၣ်က၀ီၤပူၤ

လါအ့ဖြ့ၣ် ၂၂ သီႇ ၂၀၂၄ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ်

ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်-ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢတၢ်ပၢဟီၣ်က၀ီၤပူၤတၢ်ကစီၣ်သန့လၢအိၣ်ကီၢ်ပူၤကီၢ်ချၢသ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်နုာ်လီၤဟံးန့ၢ်တၢ်ကစီၣ်န့ၣ်ကဘၣ်ဟံးန့ၢ်ဆိ၀ဲတၢ်ပျဲဒီးတၢ်သိၣ်တၢ်သီတၢ်ဘျၢလၢကဘၣ်လူၤပိာ်မၤ၀ဲသ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ထုးထီၣ်ပာ်ဖျါ၀ဲဖဲမဟါလါအ့ဖြ့ၣ်(၂၁)သီအနံၤန့ၣ်လီၤႉ

ဒ်ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်တၢ်ကစီၣ်ဒီးတၢ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤတၢ်ဘျၢသဲစး(ဖီၣ်လစံၣ်)အိၣ်၀ဲအသိးန့ၣ်ကီၢ်ချၢတၢ်ကစီၣ်သန့သ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ်နုာ်လီၤဟံးန့ၢ်တၢ်ကစီၣ်လၢဟီၣ်က၀ီၤအပူၤန့ၣ်ကဘၣ်ဟံးန့ၢ်၀ဲခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်လီၢ်ခၢၣ်သးတၢ်ပျဲဒီးကဘၣ်တီၣ်ပာ်ဖျါထီၣ်၀ဲဒၣ်နီၢ်ကစၢ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤတၢ်အုၣ်သးဃုာ်ဒီးတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲလၢကလဲၤဟံးန့ၢ်၀ဲတၢ်ကစီၣ်ဒီးတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်ပာ်ဖျါ၀ဲန့ၣ်လီၤႉ

ဒ်ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ဟ့ၣ်၀ဲတၢ်ပျဲလၢတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲဒီးတၢ်ပာ်ပနီၣ်တၢ်ဆၢကတီၢ်အတီၢ်ပူၤအသိးန့ၣ်တၢ်ကဘၣ်ဟံးန့ၢ်၀ဲတၢ်ကစီၣ်ဒီးမ့ၢ်ဘၣ်ဃးဒီးခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်တၢ်ကရၢကရိတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤန့ၣ်တၢ်သံကွၢ်သံဒိးမ့ၢ်ဂ့ၤႇ တၢ်ကွဲးမ့ၢ် ဂ့ၤဒီးတၢ်ဒိတၢ်ဂီၤမူသ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်ကဘၣ်မ့ၢ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢအဂၢၢ်အကျၢၤဒီးကဘၣ်ဟံး၀ဲခီၣ်တဃာ်လၢၦၤကတိၤတၢ်ပၢအတၢ်စံးဆၢအဖီခိၣ်အသိးလီၤအဂ့ၢ်ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ဒုးသ့ၣ်ညါ၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤႉ

လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါ တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤႇ တၢ်ဂီၤမူတၢ်ဂီၤသံလၢအဘၣ်ဃးဒီး (ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်)သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်တ ဘၣ်ပာ်ဖျါထီၣ်အီၤဒီးတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢဘၣ်ထွဲ(မ့တမ့ၢ်) တၢ်လၢကကဲထီၣ်ထံဖိကီၢ်ဖိကမျၢၢ်တၢ်ထံၣ်ကမၣ် သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်တဘၣ်မၤအီၤဘၣ်အသိးလီၢ်ခၢၣ်သးႇ ကီၢ်ရ့ၣ်ႇ ကီၢ်ဆၣ်ႇ သ၀ီကရူၢ်တပတီၢ်ဘၣ်တပတီၢ်လၢ တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢအဂီၢ် တၢ်လီၢ်လၢအ၀ဲသ့ၣ်ပာ်ပနီၣ်၀ဲလၢတၢ်ပာ်ပနီၣ်လီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤႇ တၢ်လီၢ်လၢတၢ်တြီ ဃာ်တၢ်တဘၣ်ဒိတၢ်ဂီၤမူႇ တၢ်ဂီၤသံအလီၢ်ဒီးဖဲတၢ်ပတံထီၣ်ကတီၢ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢတပၣ်ဃုာ်သ့ၣ်တဖၣ် တၢ်တဘၣ်ဒိတၢ်ဂီၤဘၣ်အဂ့ၢ်ပာ်ဖျါ၀ဲဒၣ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤႉ

ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ထုးထီၣ်လံာ်အ၀ဲအံၤအဖီခိၣ်န့ၣ်(IPCM)နဲၣ်ရွဲၣ်(အူတိစီၤလဲၣ်)စံး၀ဲလၢ “(မံၤဒံၤယါ)ဒီးတၢ်က စီၣ် (မံၤဒံၤယါ) အဂံၢ်ခီၣ်ထံးသ့ၣ်တဖၣ်ဒီးလီၤဆီဒၣ်တၢ်ကလုာ်ဒူၣ်တၢ်ကရၢကရိႇ ကရူၢ်ကရၢလၢအဟဲထီၣ် သီသ့ၣ်တဖၣ်အဘၢၣ်စၢၤန့ၣ်တဂၤဒီးတဂၤမ့ၢ်အိၣ်ဒီးတၢ်ဘၣ်ဘျီဘၣ်ဒါလိာ်သးယၢ်ခီယၢ်ခီန့ၣ်ပတူၢ်လိာ်လီၤမီၤႉ ဘၣ်ဆၣ်သနါက့မ့ၢ်တအဲၣ်ဒီးမ့ၢ်ဆီၣ်ထွဲ၀ဲဒ်သိး (self-censorship) တခါအံၤန့ၣ်ပတဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါ ဘၣ်”အဂ့ၢ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ

တကးဒံးဘၣ်(IPCM)တကပၤစ့ၢ်ကီးဒ်သိးတၢ်ကစီၣ်(မံၤဒံၤယါ)အတၢ်သကဲးပ၀းဒီးတၢ်ဖိးမံလိာ်သးကအိၣ်လၢတၢ်ဟံးတၢ်ကစီၣ်ဒီးတၢ်မၤဃံးထီၣ်ခွဲးယာ်တၢ်ပျဲလၢတၢ်ဟံးတၢ်ကစီၣ်အံၤအဖီခိၣ်ဒ်သိးကအိၣ်ဒီးတၢ်ဘၣ်ဘျီးဘၣ်ဒါကလဲၤအသးဘျ့ဘျ့ဆှီဆှီအဂီၢ်ခံခီခံကပၤကတၢၣ်ပီၣ်တဲသကိးအဂ့ၢ်(အူတိစီၤလဲၣ်)စံးအါထီၣ်၀ဲန့ၣ်လီၤႉ

ဒ်န့ၣ်အသိး(ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်)တၢ်ကစီၣ်ဒီးတၢ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤ၀ဲၤကျိၤသဲစးသနူဒီးတၢ်သိၣ်တၢ်သီသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤလၢကဟဲမၤဘၣ်ဒိမၤဟးဂီၤ၀ဲတၢ်ကရၢကရိအတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢႇ အတၢ်လၤကပီၤဒီးအက့ၢ်အ ဂီၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤကဟးရှဲးဘၣ်၀ဲအဂ့ၢ်ႉ တၢ်ဂီၤသံမ့ၢ်ဂ့ၤႇ တၢ်ဂီၤမူမ့ၢ်ဂ့ၤလၢတၢ်ဟံးန့ၢ်ဒိဃာ်၀ဲသ့ၣ်တဖၣ်တၢ် လိၣ်မ့ၢ်အိၣ်ၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ်အဲၣ်ဒိးသမံသမိး၀ဲန့ၣ်တၢ်ကဘၣ်ဒုးနဲၣ်ဖျါထီၣ်၀ဲအဂ့ၢ်ဒီးတၢ်မ့ၢ်ဟံးန့ၢ်သူ၀ဲဘၣ်ဃးတၢ်ဂီၤမူလၢခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ထုးထီၣ်ပာ်ဖျါ၀ဲသ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်တၢ်ကဘၣ်ဟံးန့ၢ်တၢ်ပျဲဒီးပာ်ဖျါဃုာ်စ့ၢ်ကီးဒီးအမံၤအသၣ်အဂ့ၢ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ

ဒ်တၢ်ပာ်ဖျါလၢထးအသိးတၢ်သိၣ်တၢ်သီသ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်တၢ်ကစီၣ်ဖိဒီးတၢ်ကစီၣ်(မံၤဒံၤယါ)လၢမ့ၢ်တလူၤပိာ်မၤထွဲ၀ဲသ့ၣ်တဖၣ်ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ကပာ်ပနီၣ်၀ဲလၢ (Black list) စရီအပူၤအမဲာ်ညါကလဲၤတၢၣ်စ့ၢ်ကီး၀ဲဆူ တၢ်ကစီၣ်(မံၤဒံၤယါ)ကီၣ်ကးအအိၣ်အသိးဒီးတၢ်မ့ၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်၀ဲတၢ်ကစီၣ်လၢအကမၣ်အံၤန့ၣ်တၢ်ကပာ်ဖျါထီၣ်၀ဲလံာ်ဃ့ကညးဒီးဘှီဘၣ်က့ၤတၢ်လၢအကမၣ်အဂ့ၢ်ထုးထီၣ်ပာ်ဖျါ၀ဲန့ၣ်လီၤႉ

ဒ်န့ၣ်အသိးကရ့ၣ်နံၣ်ကီၢ်စဲၣ်ကတီၢ်ဘၢၣ်စၢၤပၢပြးကီၣ်ကး (IEC) စ့ၢ်ကီးကီၢ်ပူၤကီၢ်ချၢတၢ်ကစီၣ်(မံၤဒံၤယါ)ဖိ လၢအဟဲဟံးတၢ်ကစီၣ်လၢကရ့ၣ်နံၣ်ကီၢ်စဲၣ်ဟီၣ်က၀ီၤအပူၤသ့ၣ်တဖၣ်ကဟံးန့ၢ်တၢ်ပျဲလၢ (IEC) အအိၣ်ဒီး တၢ်လၢကဟဲမၤဘၣ်ဒိကရ့ၣ်နံၣ်ဒုးယၤဂ့ၢ်၀ီႇ ပၢပြးဂ့ၢ်၀ီသ့ၣ်တဖၣ်ကဟးရှဲဘၣ်၀ဲဒီး ဒ်တၢ်ကစီၣ်တၢ်သိၣ်တၢ် သီအိၣ်၀ဲအသိးတၢ်ကစီၣ်(မံၤဒံၤယါ)လၢဟံးန့ၢ်တၢ်ကစီၣ်တလၢကွံာ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီတၢ်ဘျၢန့ၣ်တၢ်ကပံးကွံာ်၀ဲအခွဲးလၢကဟဲဟံးန့ၢ်တၢ်ကစီၣ်အဂီၢ်အဂ့ၢ်ပာ်ဖျါ၀ဲဖဲလါအ့ဖြ့ၣ်(၁၆)သီအနံၤန့ၣ်လီၤႉ