လါအ့ဖြ့ၣ် ၂ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်
ကီၢ်ပယီၤ-ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ကီၢ်ဆၢကညီဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲကဝီၤအပူၤပသ့ၣ်ညါဘၣ်လၢတၢ်အီၣ်တၢ်အီၣ်တၢ်ဆီတလဲအိၣ်ထီၣ်ဝဲလၢပှၤဒဲ ကဝီၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်တၢ်အီၣ်လီၤစှၤကွံၥ်ဝဲအံၤန့ၣ်ကဲထီၣ်ဝဲတၢ်ဃံးတၢ်စ့ၤလၢဒဲကဝီၤအပူၤပှၤ(Standard)ပတီၢ်မုၢ်ဟံၣ်ဖိဃီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ်သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢဒဲကဝီၤအပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါအအိၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ထွဲဒီးတၢ်အီၣ်တၢ်ဆီတလဲအိၣ်ထီၣ်ဝဲဒ်အံၤအဖီခိၣ်ပှၤဒဲကဝီၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်ဝဲဒၣ်တၢ်အိၣ်သးဝဲအံၤဘၣ်ဆၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲတၢ်ဃံးတၢ်စ့ၤအိၣ်ထီၣ်ဝဲအဃိကဝီၤဒ့ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ်ဟဲပၥ်ဖျါထီၣ်ဝဲတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤအိၣ်ဝဲအဂ့ၢ်မဲၢ်လးဒဲကဝီၤနဲၣ်ရွဲၣ်သရၣ်စီၤဆါဒ့စံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
ပှၤ(Standard)ဖိလၢတၢ်မၤစှၤလီၤတၢ်အီၣ်အဖီခိၣ်အံၤအခဲအံၤပတနၢ်ဟူတၢ်သီၣ်တၢ်သဲနီမံၤဒံးဘၣ်ဘၣ်ဆၣ်လၢကဝီၤဒ့အပူၤန့ၣ်ကမျၢၢ်တၢ်သီၣ်တၢ်သဲဒုအိၣ်ဒီဒူၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနါက့ဒဲကဝီၤအပူၤ ပှၤ(Standard)ဖိဒုတၢ်ကီတၢ်ခဲအိၣ်ဒီဒူၣ်လီၤ. တနံၤညါအံၤ ကဝီၤဒ့ ပၥ်ဖျါထီၣ်ဝဲန့ၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲဒုအိၣ်အါဒီဒူၣ်မီၤနီၤ. မ့မ့ၢ်လၢစရီပတီၢ်ခီန့ၣ်ပတမၤနီၣ်မၤဃါဘၣ်ဒံးဘၣ်.” အဂ့ၢ်န့ၣ်စံးဘၣ်ခ့ၣ် အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဒ်န့ၣ်အသိးဒဲကဝီၤအပူၤစးထီၣ်လၢလါအ့ၣ်ဖြ့ၣ်တုၤလီၤလၢလါယူၤလံ,လၢလွံၢ်လါအတီၢ်ပူၤတၢ်အီၣ်တၢ်အီတၢ်ဆီတလဲအိၣ်ထီၣ်ဝဲအံၤန့ၣ်ပှၤဒဲကဝီၤဖိလၢအမ့ၢ်ပှၤ(Standard)ဖိ(ပှၤပတီၢ်မုၢ်ဟံၣ်ဖိ)သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်တၢ်အီၣ်အမျးကယၤလီၤစှၤကွံၥ်ဝဲအါအဃိလၢတၢ်အိၣ်သးအံၤအဖီခိၣ်အိၣ်ဒၣ်ဘၣ်တဲနၢ်ပၢၢ်က့ၤဒဲကဝီၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်ကညီဘၣ်ကီဘၣ်ခဲအူးပၠၣ်ဒဲကဝီၤခိၣ်စီၤနံၤဒိၣ်စံးဝဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ.
“လၢကဝီၤဒ့အပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဆီပၥ်ဖျါထီၣ်ဝဲစ့ၢ်ကီးလၢပှၤ(Standard)ဖိဒီးပှၤပတီၢ်အဂၤသ့ၣ်တဖၣ်အါစှၤလိၥ်အသးအါမးန့ၣ်ဟဲပၥ်ဖျါဝဲဒ်န့ၣ်အိၣ်ဝဲလီၤ. အနီၢ်နီၢ်န့ၣ်လၢပှၤ(Standard)ဖိအဂီၢ်မးတအိၣ်ဘၣ်မီၤနီၤ. အဃိန့ၣ်တၢ်အံၤမၤတသ့နီမံၤဘၣ်ဒီးအိၣ် ဒၣ်ဘၣ်တဲ နၢ်ပၢၢ်ဝဲဒ်န့ၣ်မီၤနီၤ.” အဂ့ၢ်န့ၣ်စံးဝဲဒၣ်န့ၣ်.
လၢအပူၤကွံၥ်န့ၣ် ပှၤ(Standard)ပတီၢ်မုၢ်ဟံၣ်ဖိဃီဖိသးနံၣ်(၆)လါတုၤ(၄)နံၣ်န့ၣ်ဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲတလါ(၂၀၃)ဘးဒီး(၅)နံၣ်ဆူအဖီခိၣ် န့ၣ်တလါန့ၣ်ဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲ(၃၃၂)ဘးဒီးအခဲအံၤ(၆)လါတုၤ(၄)နံၣ်န့ၣ်တလါအတီၢ်ပူၤဒိးန့ၢ်ဘၣ်က့ၤဝဲ(၄၀)ဘျဲၣ်ဒီး(၅)နံၣ်ဆူဖီခိၣ်န့ၣ်ဒိးန့ၣ်ဘၣ်က့ၤဝဲ(၇၀)ဘျဲၣ်အဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်အသိး ဒိးသန့ၤထီၣ်သးလၢဒဲကဝီၤတဖျၢၣ်ဒီးတဖျၢၣ်တၢ်အိၣ်သးအဖီခိၣ်တၢ်ထုးလီၤစှၤ တၢ်မၤစၢၤအမျးကယၤစ့ၢ်ကီးလီၤဆီလိၥ်သးအဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.
လၢန့ၣ်အမဲၥ်ညါဒဲကဝီၤအပူၤခီဖျိလၢတၢ်အီၣ်လီၤစှၤကွံၥ်ဝဲဒီးတၢ်ဃံးတၢ်စ့ၤအိၣ်ထီၣ်ဝဲအကပၤကပၤလၢပှၤဒဲကဝီၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်အဃိဒ်သိးတၢ်ကဘှါၡဲစၢၤန့ၢ်ဝဲတၢ်ဂ့ၢ်ကီသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအဂီၢ်ဒဲကဝီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ,(TBC,NGO)ခိၣ်နၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဖှိၣ်တဲသကိးတၢ်ဒီးကၠီၣ်တဲၣ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ်ဒ်သိးပှၤဒဲကဝီၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်ကဖံးကမၤဘၣ်တၢ်လၢအဖိးမံၤလိၥ်သးဒီးကၠီၣ်တဲၣ်သဲးစးတၢ်ဘျၢအဂီၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ်(TBC)ခိၣ်နၢ်ဒီးဒဲကဝီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ထွဲဒီးတၢ်ကထုးလီၤစှၤကွံၥ်ဝဲဒၣ်တၢ်အီၣ်အံၤန့ၣ်စးထီၣ်တလါအံၤလါအ့ၣ်ဖြ့ၣ်တုၤလါယူၤလံအတီၢ်ပူၤဒီးဒဲကဝီၤပူၤပှၤဒဲကဝီၤဖိလၢတၢ်နီၤလီၤတၢ်အီၣ်တၢ်နီၤဖးလီၤဝဲလွံၢ်ပတီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်တၢ်အီၣ်တၢ်အီတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤလီၤစှၤကွံၥ်ဝဲဒၣ်အဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.