လါမ့ၤ ၂၉ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်
ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်-ကီၢ်ပယီၤကီၢ်ဆၢ မဲၢ်လးဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲက၀ီၤအပူၤ ယပၣ်ထံကီၢ်ဒီးခိရံယါထံကီၢ်ခံဘ့ၣ်အံၤ တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအိၣ်လၢ ကကိးကဒီး၀ဲဒဲက၀ီၤပူၤပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဖိတဖၣ်လၢကသုးလီၢ်သုးကျဲဆူအထံအကီၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ဒဲက၀ီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ စံး၀ဲန့ၣ်လီၤ.
ဖဲပူၤကွံၥ်တနွံဃၣ်ဃၣ်အခါ ယပၣ်ထံကီၢ်,ခိရံယါထံကီၢ်ဒီး(UNHCR)ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါဟဲလီၤအိၣ်ဖှိၣ်အခါတဲလီၤ၀ဲလၢ ကကိး၀ဲ ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဖိဒီး အတၢ်ကိးပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဖိဘျီ၀ဲအံၤတကိး၀ဲပှၤနီၣ်ဂံၢ်အါအါဂီၢ်ဂီၢ်ဘၣ်,ကကိးဒၣ်ထဲတဆံးတက့ၢ်လီၤ အဂ့ၢ်န့ၣ် (KRC)နဲၣ်ရွဲၣ် စီၤပှဲၤစ့ စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီ တၢ်ကစီၣ် ဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ.
အ၀ဲစံး၀ဲလၢ“တၢ်တခါခဲအံၤဟဲကဲထီၣ်သးသတူၢ်ကလၥ်လၢယပၣ်,ခိရံယါထံကီၢ်ဒီး(UNHCR)ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါဟဲဟးဘျီတဲလိၤ၀ဲဒ်န့ၣ်လီၤ.ကအိးထီၣ်လၢဒဲက၀ီၤကိးဘ့ၣ်ဒဲးဒုပတနၢ်ဟူတၢ်နီတမံၤဘၣ်.ဒ်သိးပသ့ၣ်ညါန့ၣ်အအဲၣ်ဒိးကိး၀ဲပှၤစှၤ ကိၥ်ဒူၣ်ဖိလီၤ. တဲ၀ဲဒ်န့ၣ်ဘျီပှၤတီၣ်ထီၣ်၀ဲဒီဒူၣ်န့ၣ်.မ့ၢ်ကကိး၀ဲဆံးအါလဲၣ်ဒုပတဲတဘၣ်ဒံးဘၣ်.ပအဲၣ်ဒိးတဲကမျၢၢ်လၢပှၤဟဲကိးတၢ်ခဲအံၤတဟဲလၢပအိၣ်လိၤလိၤဘၣ်.မ့ၢ်စ့ၢ်ကီးတၢ်ခွဲးတၢ်ယၥ်တခါအ၀ဲသ့ၣ်ဟဲလၢအနီၢ်ကစၢ်တဲ၀ဲလံအဃိတီၣ်ထီၣ်သကိးမ့ၢ်န့ၢ်လဲၤဘၣ်ဒီးလဲၤ,မ့တလဲၤဘၣ်တဖၣ်ခီဒုနၢ်ပၢၢ်လိၥ်သးမီၤနီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံး၀ဲန့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဃးထံကီၢ်ခံဘ့ၣ်အတၢ်ဟဲကိးပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဖိဘျီ၀ဲအံၤတမ့ၢ်လၢအဘၣ်ဃးဘၣ်ထွဲလိၥ်သးဒီးကီၢ်အမဲရံကၤအတၢ် နဲၣ်လီၤ ဘၣ်ဒီးလၢန့ၣ်အမဲၥ်ညါထံကီၢ်ခံဘ့ၣ်အံၤတမ့ၢ်လၢထံကီၢ်ဒိၣ်ထီဘၣ်အဃိ တၢ်ကိးတၢ်ဘျီ၀ဲအံၤဒဲက၀ီၤလၢအဂၤတပၣ် ဃုၥ်၀ဲဘၣ်, တၢ်ကိး၀ဲဒၣ်ထဲမဲၢ်လးဒဲက၀ီၤတဘ့ၣ်ဧိၤလီၤအဂ့ၢ်န့ၣ် စီၤပှဲၤစ့ စံးအါထီၣ်၀ဲန့ၣ်လီၤ.
တကးဒံးဘၣ်တၢ်ကိးပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဖိတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤဘျီ၀ဲအံၤအပူၤစ့ၢ်ကီးကဘၣ်မ့ၢ်ပှၤလီၢ်လံၤလၢအအိၣ်ဒီး(UNHCR)အတၢ်ပၥ်ပနီၣ်အလံၥ်အလဲၢ်လီၤအသိးကဘၣ်မ့ၢ်ပှၤလၢအတီၣ်ထီၣ်တ့ၢ်ဃၥ်ကီၢ်သၢဘ့ၣ်တဘ့ၣ်လၢအနံၣ်တဖၣ်အနံၣ်လီၤဒီးဒ်န့ၣ်အသိးတၢ်ကိးဘျီ၀ဲအံၤမ့ကိး၀ဲပှၤနီၣ်ဂံၢ်စှၤကိၥ်ဖိဘၣ်ဆၣ်မ့ၢ်တၢ်သးခုလၢကမျၢၢ်အဂီၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ် မဲၢ်လးဒဲက၀ီၤ နဲၣ်ရွဲၣ် စီၤဆါဒ့ စံးစ့ၢ်ကီး၀ဲဒ်အံၤ န့ၣ်လီၤ.
“တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤဒုကန့ၢ်တနွံဘျဲၣ်ဘျဲၣ်ဒံးလီၤ.ယသံကွၢ်လၢ(MOI)န့ၣ်ကဟံ၀ဲပှၤလီၢ်လံၤလၢတီၣ်ထီၣ်တ့ၢ်ဃၥ်အမံၤလၢအပူၤကွံၥ်,ပှၤလၢအမံၤလီၤတဲၥ်အတၢ်အိၣ်တ့ၢ်,အတၢ်ဘုးတးဃၥ်သးသ့ၣ်တဖၣ်လီၤ.တမ့ၢ်လၢပှၤသီအဂီၢ်ဘၣ်.အ၀ဲသ့ၣ်ကိး၀ဲပှၤတဆံးတက့ၢ်လီၤပှၤကမျၢၢ်နၢ်ဟူဘျီပှၤဟဲတီၣ်ထီၣ်ဒီဒူၣ်.အိၣ်ဒံးလၢအ၀ဲသ့ၣ်တၢ်ဃုထၢဒံးမီၤနီၤ.ဘၣ်ဆၣ်ပသးခုဒိၣ်မးလၢအဟဲက့ၤကိးကဒါပှၤကညီစရီဒ်အံၤ.အမ့ကိးပှၤနီၢ်ဂံၢ်တဆံးတက့ၢ်ဘၣ်ဆၣ်ပသးခုလၢပှၤကမျၢၢ်တဖၣ်န့ၢ်ဘၣ်တၢ်ခွဲးတၢ်ယၥ်လီၤ.အ၀ဲသ့ၣ်မ့လဲၤဘၣ်ဒုပသးခုလီၤ.ဘၣ်မနုၤအဃိလဲၣ်ပအိၣ်ဖဲအံၤဖးယံၤလံကျဲတအိးထီၣ်သးနီတဘိဘၣ်အဃိမ့ၢ်တၢ်သးခုလၢပဂီၢ်လီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံး၀ဲန့ၣ် လီၤ.
ယပၣ်ဒီးခိရံယါထံကီၢ်ခံဘ့ၣ်လၢအဟဲကိးမဲၢ်လးပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဖိခဲအံၤန့ၣ် လၢအပူၤကွံၥ်တ့ၢ်ဖဲ(၂၀၀၆)အခါအဆိကတၢၢ်တဘျီ ဟဲကိးတ့ၢ်ဃၥ်၀ဲပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဖိအိၣ်လံ၀ဲတဘျီဘၣ်ဆၣ် အခါဖဲန့ၣ်ပှၤဒဲက၀ီၤဖိတဖၣ်လဲၤသုးလီၢ်လဲၤအိၣ်ဆိး၀ဲလၢ ထံကီၢ်ခံဘ့ၣ်အံၤအပူၤအိၣ်၀ဲစှၤလီၤဒီးအါဒၣ်တက့ၢ်ပှၤလဲၤ၀ဲဆူကီၢ်အမဲရကၤဒီးအီးစထြ့လယါထံကီၢ်လၢအဂၤတဖၣ်လီၤအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်-ကီၢ်ပယီၤကီၢ်ဆၢ မဲၢ်လးဒဲက၀ီၤဃုၥ်ဒီးဒဲက၀ီၤလၢအဂၤကိးဘ့ၣ်ဒဲးအပူၤ ကီၢ်အမဲရကၤကီၢ်ခိၣ်ဆီတလဲသး၀ံၤလီၢ်ခံ ဖဲအပူၤကွံၥ်တနံၣ်အံၤလါယနူၤအါရံၤ ၂၀ သီ အနံၤန့ၣ် THE WHITE HOUSE ဘိးဘၣ်ရၤလီၤ၀ဲလၢကပတုၥ်စိဃၥ်၀ဲတၢ်ကိး ဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဖိတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤတစိၢ်တလီၢ်၀ံၤလီၢ်ခံယပၣ်ဒီးခိရံယါထံကီၢ်ခံဘ့ၣ်အံၤအတၢ်ကိးပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဖိဟဲက့ၤအိၣ်ဖျါထီၣ်ကဒါ၀ဲဒ်အံၤလီၤအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.