တၢ်ဂ့ၢ်ကီလၢအကဲထီၣ်လၢခံခီခံကပၤအဘၢၣ်စၢၤတဖၣ်ကဘှါဆှဲအီၤလၢတၢ်တဲသကိးအဂ့ၢ် စီၤနၢၤဒါ စံးဝဲ

လါမးရှး ၁၇ သီ, ၂၀၂၆ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်

တၢ်ဂ့ၢ်ကီတၢ်အ့ၣ်လိၥ်ဆိးက့လၢအဟဲကဲထီၣ်လၢကညီဖိကဒဲကဒဲအဘၢၣ်စၢၤအံၤတဖၣ်ခီဖျိတအဲၣ်ဒိးထံၣ်ဝဲလၢၤဘၣ်အဃိ ကဘှါဆှဲအီၤလၢတၢ်ထံၣ်လိၥ်တဲသကိးအဂ့ၢ်န့ၣ် ထံၣ်ဘၣ်လၢကီၢ်သူလ့ၤသုးမုၢ်ဒိၣ်(KTLA)အခိၣ် သုးရိၣ်မဲခိၣ်ကျၢၢ် သုးခိၣ်ကျၢၢ်ဒိၣ်စိ စီၤနၢၤဒါမၠး စံးဘၣ်ဝဲ(KPTV)တၢ်ကစီၣ်အံၤဖဲမဟါအနံၤန့ၣ်လီၤ.

“ယအဲၣ်ဒိးတဲဘၣ်ထံဖိကီၢ်ဖိကမျၢၢ်လၢပမၤတၢ်မၤခဲအံၤန့ၣ်ပထံၣ်လၢပှၤမၤတၢ်တဘၣ်ဘၣ်အဃိပဂဲၤဆၢထၢၣ်လီၤ.တၢ်ကဲထီၣ်သးခဲအံၤန့ၣ်တမ့ၢ်လၢပပှၤကလုၥ်ကဒဲကဒဲန့ၣ်ပအဲၣ်ဒိးမၤသံလီၤသးတမ့ၢ်ဘၣ်.အသ့ၣ်ညါ,ပမၤတၢ်ပၢၢ်ဆၢန့ၣ်ပသးဆးကစီဒီလီၤ.တမ့ၢ်လၢပအဲၣ်ဒိးမၤသံမၤဝီပပှၤကလုၥ်ဘၣ်.ဘၣ်ဆၣ်ပှၤအိၣ်တနီၤလၢအမၤတံၥ်တၥ်ပကျဲလၢအမၤန့ၢ်ဒုၣ်ဒါအတၢ်မၤလၢအကဲထီၣ်တၢ်ဂံၢ်တၢ်ဘါလၢအမၤနၢၤထံဖိကီၢ်ဖိတဖၣ်န့ၣ်ပအဲၣ်ဒိးဆှဲအီၤလၢတၢ်နၢ်ပၢၢ်တၢ်တဲသကိးလိၥ်သးလီၤ.ပသ့ၣ်ညါလၢမုၢ်တနံၤန့ၣ်ဖီၣ်စုကဝဲၤကရူၢ်ခဲလၢၥ်န့ၣ်ကဘၣ်မ့ၢ်တၢ်တမံၤဃီလီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဝဲန့ၣ်လီၤ.

စးထီၣ်လၢ(၂၀၂၁)သုးဟံန့ၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤဝံၤလီၢ်ခံ (KTLA)ကရူၢ်လၢအဘၣ်တၢ်တီခိၣ်ရိၣ်မဲအီၤလၢသုးခိၣ်အဲၣ်ခွံအံၤ ခိးခး ဟုၣ်ဝဲ (KNLA)ဃုၥ်ဒီးတၢ်ပၢၢ်ဆၢသိၣ်မှံၤကရူၢ်အိၣ်ထီၣ်ဝဲတုၤလၢခဲအံၤအမဲၥ်ညါ အဝဲသ့ၣ်အံၤဖီၣ်မၤသံ,ဒွဲၣ်အူအီၣ်ဝဲကမျၢၢ်အဟံၣ်အဃီ ,တမျၥ်ဝဲကမျၢၢ်အကျိၣ်အစ့မၤကမၣ်ဝဲပှၤဂ့ၢ်ဝီခွဲးယၥ်ဆူၣ်ဆူၣ်ကိၤကိၤအဃိ အဝဲသ့ၣ်အံၤမ့ၢ်ပှၤယိးကဒါဘီလၢတၢ်ပၢၢ်ဆၢပူၤ အဂ့ၢ်န့ၣ် ကီၢ်ရ့ၣ်တၢ်ကစီၣ်ထုးထီၣ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤလံၥ်တဘ့ၣ်ဖဲလါမးရှး ၁၅ သီအနံၤန့ၣ်လီၤ.

ဘၣ်ဆၣ်တချုးဒံးလၢဘျံးဒဝဲၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်ထုးထီၣ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤလံၥ်ဒံးဘၣ်စးထီၣ်ဖဲတလါအံၤလါမးရှး ၄ သီ, ၇ သီ ဒီး တုၤဃီၤလၢ ၁၄ သီအနံၤ ဒ်ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ထုးထီၣ်ပၥ်ဖျါဝဲအသိးန့ၣ်ခီဖျိလၢသုးခိၣ်အဲၣ်ခွံအပှၤခိးခးဝဲဒီးမၤသံမၤ ဝီဝဲဆှုၣ်မဲၥ်ကဲၤမဲၥ်အံၤအဃိ (KNLA)သုးရ့ၣ်-၁၂ အပှၤသံ(၂)ဂၤ,ဘၣ်ဒိ(၅)ဂၤဒီး(ဗထူး)တၢ်ပၢၢ်ဆၢသိၣ်မှံၤအပှၤသံ(၄)ဂၤ,ဘၣ်ဒိ(၅)ဂၤကဲ ထီၣ်ဒံးဝဲန့ၣ်လီၤ.

ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ဂ့ၢ်ကဲထီၣ်သးအံၤစ့ၢ်ကီးသုးခိၣ်ကျၢၢ်ဒိၣ်စိ စီၤနၢၤဒါမၠး စံးစ့ၢ်ကီးဝဲလၢ“တၢ်ကဲထီၣ်သးဖဲမဟါန့ၣ် တမ့ၢ်ပှၤလဲၤခး အဝဲသ့ၣ်လၢအသုးကလၢၤပူၤဘၣ်.အဝဲသ့ၣ်အိၣ်တံၥ်ကျဲဆီလီၤသးလၢကထီၣ်ဒုးပှၤအဃိသုးခိၣ်အဲၣ်ခွံထံၣ်ဝဲလၢမ့တမၤဘၣ်တညီဘၣ်အဃိတသ့တဘၣ်ဘၣ်ဒီးပှၤမၤလီၤ.ပပှၤကလုၥ်တၢ်အ့ၣ်လီၤဆိးက့န့ၣ်ပတအဲၣ်ဒိးထံၣ်ဘၣ်.နါက့အဝဲသ့ၣ်က့ၤထုးထီၣ်လံၥ်န့ၣ်တမ့ၢ်တၢ်လၢတၢ်ဃူတၢ်ဖိးအကျဲဘၣ်.အမ့အဲၣ်ဒိးတၢ်ဃူတၢ်ဖိးန့ၣ်အတထုးထီၣ်လံၥ်ဒ်အံၤဘၣ်.ဘၣ်မနုၤအဘၣ်ထုးထီၣ်လံၥ်ဒ်အံၤလဲၣ်န့ၣ်အဝဲသ့ၣ်တအဲၣ်ဒိးထံသဘျ့ကီၢ်သဘျ့ဘၣ်အဲၣ်ဒိးမၤအီၣ်ဒၣ်အဆၣ်ဒ်အံၤလီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် က့ၤခီၣ်ဆၢကဒါဝဲန့ၣ်လီၤ.

ဒ်န့ၣ်အသိးလၢလံၥ်တၢ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤအဖီခိၣ်အံၤအလီၢ်တအိၣ်လၢတၢ်ဘၣ်ဂံၥ်ဂူၥ်ကဆူၣ်ထီၣ်ဝဲဘၣ်အသိးတၢ်ဘၣ်ဂံၥ်ဂူၥ်လၢအကဲထီၣ်ခဲအံၤန့ၣ်တမ့ၢ်လၢခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ဘျံးဒဝဲၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်ဒီး(KTLA)အံၤအဘၢၣ်စၢၤဘၣ်ဒီးမ့မ့ၢ်တခီကယဲၢ်မ့ၢ်ပှၤလၢအဟဲမၤသကိးတၢ်ဒီးပှၤန့ၣ်မၤဝဲခဲလၢၥ်အဃိဘၣ်တၢ်ပၥ်ပနီၣ်အဝဲသ့ၣ်လၢပှၤမၤတၢထီၣ်တၢလီၤတၢ်လီၤအဂ့ၢ်န့ၣ် ဘျံးဒဝဲၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်နဲၣ်ရွဲၣ် ပဒိၣ်စီၤအဲၣ်နၤ စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်ဖဲမဟါဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ.

“လၢပဘိးဘၣ်ရၤလီၤလံၥ်အဃိတၢ်ဘၣ်ဂံၥ်ဂူၥ်ကဆူၣ်ထီၣ်ဒုအလီၢ်တအိၣ်ဘၣ်.အဝဲသ့ၣ်န့ၣ်ပၥ်လီၤအတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလၢကခိးခးပှၤဒ်လဲၣ်,ကမၤတံၥ်တၥ်ပှၤဒ်လဲၣ်န့ၣ်အိၣ်လံ.ပထုးထီၣ်လံၥ်အံၤတမ့ၢ်ပအဲၣ်ဒိးလၢတၢ်အ့ၣ်လိၥ်ဆိးက့ကဲထီၣ်ဘၣ်.ပအဲၣ်ဒိးပၥ်ဖျါကမျၢၢ်လၢပတၢ်ဘၣ်ဂံၥ်ဂူၥ်အံၤတမ့ၢ်ထဲလၢခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ဒီးကီၤလၤဖိခံဒူၣ်အံၤအဘၢၣ်စၢၤဘၣ်.သိၣ်မှံၤအသုးဖိမ့ၢ်ဂ့ၤမ့ဟဲမၤသကိးတၢ်ပှၤန့ၣ်မၤဝဲခဲလၢၥ်လီၤ.မၤသံတ့ၢ်စ့ၢ်ကီးဝဲအါမးလံ.ပှၤတဲလၢဘၣ်မနုၤပတမၤလိၥ်ဖိးဒ့လဲၣ်ကညီဖိကဒဲကဒဲအ့ၣ်လီၤသးစ့ၢ်ကီးပကွၢ်တမုၥ်ဘၣ်.အဝဲသ့ၣ်န့ၣ်အတၢ်မုၢ်လၢ်ကွၢ်စိလၢကလုၥ်ဂ့ၢ်ဝီထံရူၢ်ကီၢ်သဲးတအိၣ်နီမံၤဘၣ်.ယအဲၣ်ဒိးတဲအဲၣ်ခွံဒီးပှၤလၢဖီၣ်ပျံၤအီၤလၢခဲအံၤပကမၤလီၤပှီၢ်ကွံၥ်သုးမီၤစိရိၤန့ၣ်မ့ၢ်တၢ်လၢပကဘၣ်မၤအီၤလီၤ.မ့တသးမံခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ခိၣ်နၢ်တဂၤခံဂၤန့ၣ်ပဃဲၣ်လီၤအီၤသ့ဒီးပတဲသကိးတၢ်သ့လီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဝဲန့ၣ်လီၤ.

ဘျံးဒဝဲၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်(သုးက့ ၄)ဟီၣ်ကဝီၤပူၤ စးထီၣ်လၢသုးခိၣ်စီၤနၢၤဒါဒုးအိၣ်ထီၣ်ကီၢ်သူလ့ၤသုးမုၢ်ဒိၣ်ဒီးဟူးဂဲၤဝဲဖဲန့ၣ်အခါန့ၣ် တၢ်ဖ့ၣ်စၢအံၤစးထီၣ်ကဲထီၣ်ဝဲလၢဟီၣ်ကဝီၤ(KNLA)သုးရ့ၣ်-၁၂ ဒီးအဝဲသ့ၣ်ကရူၢ်အံၤအဘၢၤစၢၤတလီၢ်လီၢ်အဃိ တၢ်သံ တၢ်ဘၣ်ဒိ ဘၣ်ထံးစ့ၢ်ကီးအိၣ်ထီၣ်တုၤလၢခဲအံၤန့ၣ်လီၤ.

ဒ်န့ၣ်အသိးတၢ်ဂ့ၢ်ကီလၢအဟဲကဲထီၣ်သးလၢ(KNLA) ဒီး (KTLA)သုးခိၣ်အဲၣ်ခွံအဘၢၣ်စၢၤအံၤ ယံၤတ့ၢ်ဝဲဒၣ်လၢ(၄)နံၣ်ဃၣ်ဃၣ် လံဘၣ်ဆၣ်ဒ်သိးခံခီခံကပၤကမၤန့ၢ်တၢ်နၢ်ပၢၢ်လိၥ်သးအဂီၢ် ဂုၥ်ကျဲးစၢးကိးထံၣ်ဝဲကရူၢ်ဘၣ်ထွဲပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါအိၣ်ဝဲ ဘၣ်ဆၣ် တခီၣ်ဒိးထံၣ်အသးဘၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ကီၢ်ရ့ၣ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံးဘၣ်တ့ၢ်ဃၥ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်- ကညီ တၢ်ကစီၣ်အိၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.

သုးရိၣ်မဲခိၣ်ကျၢၢ် စီၤနၢၤဒါလၢအမ့ၢ်ဝဲ(KTLA)အခိၣ်အံၤ ဖဲအပူၤကွံၥ် ၂၀၂၂ နံၣ်အခါလၢတၢ်မၤသံမၤဝီအံၤအဃိ မ့ၢ်ပှၤတဂၤလၢ ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် ကရၢမိၢ်ပှၢ်ထုးထီၣ်ကွံၥ်အီၤလၢကညီဒီကလုၥ်ဂၢၤသးကရၢ(KNDO)အပူၤဒီး ဖဲန့ၣ်ဝံၤလီၢ်ခံအဝဲကရၢကရိဒုးအိၣ်ထီၣ် ဝဲ(KTLA)ကရူၢ်အံၤဒီးကိးသတြီဒုးသ့ၣ်ညါလီၤအသးလၢအဒုးပၢၢ်ဆၢဝဲသုးမီၤစိရိၤအံၤစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.

လၢတၢ်န့ၣ်အဃိခံခီခံကပၤတၢ်မုၢ်လၢ်ဖီတၢၣ်မ့ဒ်သိးလိၥ်သးန့ၣ်တၢ်ဂ့ၢ်လၢအကဲထီၣ်သးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤတကြၢးလၢကဘၣ်ကဲထီၣ် သးဘၣ်အဂ့ၢ် တၢ်ပဲၥ်ထံနီၤဖးစံးဝဲအိၣ်အသိး ဘၣ်ဃးတၢ်ဂ့ၢ်ကဲထီၣ်သးလၢကညီဖီၣ်စုကဝဲၤကရူၢ်ကဒဲကဒဲ အဘၢၣ်စၢၤသ့ၣ် တဖၣ်အံၤ ထံၣ်ဘၣ်လၢကီၢ်ပူၤကီၢ်ချၢထံဆၢကီၢ်ဆၢကမျၢၢ်ဃုၥ်ဒီး ဂံၢ်ခီၣ်ထံးတၢ်ကရၢကရိတဖၣ်မုၢ်လၢ်အဲၣ်ဒိးဝဲလၢခံခီခံကပၤ ကထံၣ်လိၥ်ထိၣ်ဃူထိၣ်ဖိးဘှါဆှဲက့ၤအီၤ လၢအဆိအချ့န့ၣ်လီၤ.