လါမးရှး ၁၁သီ, ၂၀၂၆နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်,
ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်-ကီၢ်ပယီၤကီၢ်ဆၢဒီတကျိၤကမျၢၢ်တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့တၢ်ဖံးတၢ်မၤအပူၤတၢ်ပညိၣ်လၢတၢ်ကဃုဝဲစ့ပၥ်ကီၤဒီးတၢ်ဒိသူၣ်ဒိသးတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤကအါထီၣ်ဝဲအဂီၢ်,ပှၤဒုးအိၣ်ထီၣ်မဲၢ်တီၢ်တၢ်ဆါဟံၣ်ဒီးကထၢၣ်စ့ၣ်သံၣ်ယၣ်မီၤအတၢ်လဲၤဆူအီၣ်တြ့လၣ်ယၣ်တၢ်ရဲၣ်တၣ်ကျဲၤအံၤဝံၤဝဲဂ့ၤဂ့ၤအဂ့ၢ်,ပှၤလၢဘူးဒီးအီၤတဖၣ်စံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဟးထီၣ်က့ၤလီၤဒီတကတီၢ်အပူၤဒီးကထၢၣ်စ့ၣ်သံၣ်ယၣ်မီၤလဲၤဝဲဆူအီၣ်တြ့လယၣ်ထံကီၢ်ဝ့ၢ်ဒိၣ်တဖၣ်ဒီးစးထီၣ်ဖဲလါမးရှး(၁)သီအနံၤလဲၤထံၣ်လိၥ်အိၣ်သကိးဝဲဒၣ်ကညီကလုၥ်ဒူၣ်ကမျၢၢ်လၢအိၣ်ဝ့ၤရံၤဘံ(Werribee)ဝ့ၢ်တဖၣ်ဒီးကတိၤတၢၣ်ပီၣ်သကိးဝဲဘၣ်ဃးကီၢ်ဆၢတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့တၢ်အိၣ်သးတဖၣ်အဂ့ၢ်,သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
လၢန့ၣ်အမဲၥ်ညါ,လါမးရှး(၂)သီဒီး(၃)သီအနံၤအပူၤလဲၤဝဲဆူကဲၤဘရၤ(Canberra)ဝ့ၢ်အီၣ်တြ့လယၣ်ဘျီၣ်ဒိၣ်ဒီးထံၣ်လိၥ်ဝဲဘျီၣ်ဒိၣ်ကရၢဖိ,ပဒိၣ်ပပှၢ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါဒီးကတိၤပၥ်ဖျါဝဲဘၣ်ဃးတကီၢ်ခါခဲအံၤကီၢ်ပယီၤထံကီၢ်တၢ်ဒိသူၣ်ဒိသးဂ့ၢ်ဝီအတၢ်ဃံးတၢ်စ့ၤအသိး,ဆီၣ်တခူဝဲလၢတၢ်ကဟ့ၣ်အါထီၣ်တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်ဒ်ပှၤလၢလဲၤဃုၥ်တၢ်ဒီးအီၤတဖၣ်စံးဝဲအသိးန့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဃးဒီးကထၢၣ်စ့ၣ်သံၣ်ယၣ်မီၤအတၢ်လဲၤအဖီခိၣ်(AKO)ပှၤနဲၣ်တၢ်စီၤလွ့ၤအူစံးဝဲလၢ“ဖဲ(ကဲၤဘရၤ)ဝ့ၢ်ဘျီၣ်ဒိၣ်န့ၣ်အဝဲထံၣ်လိၥ်ဝဲအသးဒီးထံဂုၤကီၢ်ဂၤကိၥ်တိၤခဲလၢၥ်လီၤ(၂)သီလၢၥ်အတီၢ်ပူၤမၤဝဲ(Appointment)လွံၢ်ခါ,ယဲၢ်ခါညါန့ၣ်လီၤ.တၢ်လဲၤဒီတကတီၢ်ပူၤပှၤခဲလၢၥ်ဆိကမိၣ်ဝဲလၢမဲၢ်တီၢ်တၢ်ဆါဟံၣ်အံၤတၢ်တကွၢ်ကပၥ်ဝဲစ့တိၥ်ပၥ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.ကမၤန့ၢ်ဝဲတၢ်မံၤမံၤအဂ့ၢ်ထံဂုၤကီၢ်ဂၤကိၥ်တိၤအနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲစံးဝဲဒၣ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ”အဂ့ၢ်စံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
တကးဒံးဘၣ်,အပူၤကွံၥ်လါမးရှး(၄)သီတုၤလၢ(၇)သီအနံၤအပူၤမၤဝဲတၢ်ထံၣ်လိၥ်တၢၣ်ပီၣ်တဲၣ်သကိးတၢ်ဒီးဆံၣ်ဒနံး(Sydney)ဝ့ၢ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤကရၢတဖၣ်,ကမျၢၢ်တၢ်ကရၢကရိတဖၣ်အသိး,မၤစ့ၢ်ကီးဝဲတၢ်ဃုစ့ပၥ်ကီၤကၤလၤဟါတၢ်အီၣ်တၢ်ထံၣ်လိၥ်သးဝံၤဝဲဂ့ၤဂ့ၤအဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.
စ့ပၥ်ကီၤလၢတၢ်ဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲတဖၣ်အံၤ,တၢ်ကသူဝဲလၢမဲၢ်တီၢ်တၢ်ဆါဟံၣ်ဒီးကီၢ်ဆၢဒီတကျိၤအပူၤသိၣ်မှံၤကရူၢ်ကရၢတဖၣ်ဂ့ၢ်ဝီအူတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အတၢ်လိၣ်ဘၣ်အဂီၢ်အဂ့ၢ်,သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဒီးကထၢၣ်စ့ၣ်သံၣ်ယၣ်မီၣ်အတၢ်ဟးအံၤတၢ်ဟံးမူဒါရဲၣ်ကျဲၤဝဲလၢ(Union Aid Abroad-APHEDA)ကရူၢ်ကရၢဒီးအီၣ်တြ့လယၣ်ကညီကရူၢ်ကရၢ(AKO)ဒီးပယီၤတၢ်တိစၢၤမၤစၢၤကရူၢ်(BCDC)သ့ၣ်တဖၣ်ပၥ်ဖှိၣ်မၤသကိးဝဲတၢ်အဂ့ၢ်,သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဒီးတချူးတၢ်လဲၤတၢ်က့ၤဝဲအံၤဘၣ်အဆၢကတီၢ်အခါ,ဒီးကထၢၣ်စ့ၣ်သံၣ်ယၣ်မီၣ်အံၤလဲၤတ့ၢ်ဝဲလၢနယူစံၣ်လါထံကီၢ်(Auckland၊ Wellington)ဒီး(Nelson)ဝ့ၢ်လၢတၢ်ထံၣ်လိၥ်အိၣ်သကိးဝဲပဒိၣ်ပပှၢ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ,ကသံၣ်သရၣ်ဒီးကထၢၣ်,နဲၣ်စ်ကရူၢ်ကရၢ(Union Aid)ကရူၢ်ကရၢတဖၣ်အဂ့ၢ်,သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
“သရၣ်မုၣ်ဖးဒိၣ်အတၢ်ဟံၣ်တၢ်တိစၢၤမၤစၢၤအဂီၢ်နယူစံၣ်လၣ်ဒီးအီၣ်စံၣ်တကပၤကျဲအိးထီၣ်အသးလံပတဲသ့လီၤ.တၢ်လဲၤတၢ်က့ၤအံၤအဘျူးအိၣ်ဝဲဒီးတုၤဝဲလၢဖီတၢၣ်အဃိပသးခုဒိၣ်မးလီၤ.ခဲအံၤနယူစံၣ်လၣ်မ့ဂ့ၤအီၣ်စံၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤတူၢ်လိၥ်ဝဲအီၤဒီးဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤဝဲလီၤ”အဂ့ၢ်ပှၤလၢဟူးဂဲၤလဲၤဃုၥ်တၢ်ဒီးအီၤတဂၤစံးစ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဒီးကထၢၣ်စ့ၣ်သံၣ်ယၣ်မီၤဒီးအကရူၢ်ကရၢအီၣ်တြ့လယၣ်အတၢ်လဲၤကျဲၤအံၤစးထီၣ်ဝဲလၢလါဖ့ၤဘြူၤအါရံၤ(၂၄)သီဒီးဝံၤဟဲက့ၤကဒါက့ၤဝဲလၢကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ဖဲလါမးရှး(၈)သီအနံၤအဂ့ၢ်,သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဒီးကထၢၣ်စ့ၣ်သံၣ်ယၣ်မီၤလၢအအိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်ဝဲလၢကီၢ်ပယီၤထံကီၢ်ဒီးမ့ၢ်ဝဲကညီကလုၥ်ဒူၣ်တဂၤအံၤအပူၤကွံၥ်(၁၉၈၉)နံၣ်အပူၤစးထီၣ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်တ့ၢ်ဝဲမဲၢ်တီၢ်တၢ်ဆါဟံၣ်ဒီးပှၤလၢမၤသကိးတၢ်ဒီးအီၤတဖၣ်ဒီးကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ကီၢ်ပယီၤကီၢ်ဆၢဒီတကျိၤအပူၤဟ့ၣ်ဝဲတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့တၢ်ကဟုကယၥ်ကလီလၢခီကီၢ်ပှၤမၤတၢ်ဖိဒီး,ကီၢ်ပယီၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲ,ထံတအိၣ်ကီၢ်တအိၣ်ဖိတဖၣ်အအိၣ်ယံၥ်တ့ၢ်ဝဲလၢအနံၣ်(၃၀)ဘျဲၣ်ဃၣ်ဃၣ်လံအဂ့ၢ်,သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဒ်န့ၣ်အသိး,ဒီးကထၢၣ်စ့ၣ်သံၣ်ယၣ်မီၤအံၤစးထီၣ်လၢ(၁၉၉၉)နံၣ်တုၤ(၂၀၂၂)နံၣ်အပူၤဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲတၢ်လၤကပီၤဒိၣ်ထီတဖၣ်အိၣ်လၢအခါ(၂၀)ဘျဲၣ်လံအဂ့ၢ်,သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.