လါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၄ သီ, ၂၀၂၆ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်
ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်-ကညီဒီကလုၥ်စၢဖှိၣ်ကရၢ မုၢ်တြီၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်(သုးက့ ၅)ဟီၣ်ကဝီၤတၢ်လီၢ်တနီၤအပူၤ ခီဖျိတၢ်စူၤတပယူၥ်ဃီ အဃိ ကမျၢၢ်တဖၣ်သဂၢၢ်ဘၣ်ဝဲဘုဃၢ်လီၤဘုသံဝဲဒၣ်အိၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်ကဝီၤကမျၢၢ်ဒီးပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်စံးဝဲအသိး သ့ၣ်ညါဘၣ် န့ၣ်လီၤ.
စးထီၣ်ဖဲအပူၤကွံၥ်လါအီကူးထီၣ်အခါအံၤန့ၣ် ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ဃုၥ်ဒီးကီၢ်ပယီၤအပူၤတၢ်စူၤဝဲကိးမုၢ်နံၤဃၣ်ဃၣ်လၢတၢ်လီၢ်သကုၤ ဆးဒးဒီး တုၤလၢတလါအံၤလါစဲးပထ့ဘၢၣ်ထီၣ် ၄ သီအံၤတစု တၢ်လီၢ်တနီၤတၢ်ဆဲးစူၤဒံးဝဲအဖၢမုၢ်န့ၣ်လီၤ.
လၢတၢ်န့ၣ်အဃိမုၢ်တြီၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်လူၤသီကီၢ်ဆၣ်အဆၢခိၣ်တၢ်လီၢ်တဖၣ်သဂၢၢ်ဘၣ်ဘုဃၢ်လီၤဘုသံမ့အိၣ်ဝဲဒၣ်စှၤဘၣ်ဆၣ် မ့မ့ၢ်လၢလၥ်ခီတကပၤန့ၣ် ကမျၢၢ်တဖၣ်သဂၢၢ်ဘၣ်ဝဲဘုဃၢ်လီၤဘုသံဝဲဒၣ်အါမးအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢလီၢ်ကဝီၤပှၤ ဘၣ်မူဘၣ်ဒါ အအိၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဃးတနံၣ်အံၤဘၣ်ဃးဟီၣ်ကဝီၤပူၤဘုဃၢ်လီၤဘုသံအံၤန့ၣ် (သုးက့ ၅)ပှၤကတိၤတၢ်ပၢ ပဒိၣ်စီၤထိၣ်ရီၤဘ့ၤ စံးဝဲလၢ “ဘုန့ၣ်ဟးဂီၤကီၢ်ရ့ၣ်ဒီဘ့ၣ်နါက့ အဟးဂီၤအနးဒိၣ်ဒီးအနးဆံးမီၤ အဟးဂီၤဖဲအကြၢးနါက့အိၣ်လီၤ. ထီၣ်လၢလူၤသီထးခီတကပၤ န့ၣ်ဟးဂီၤတဒိၣ် တမုၢ်အါအါဘၣ်. မ့တဲလၢမုၢ်တြီၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်အခၢၣ်သးလီၤက့ၤဆူလၥ်တကပၤခီဟးဂီၤအါမီၤ. အခၢၣ်သးဆူအဖီခိၣ် တကပၤဒုဟးဂီၤအိၣ်စှၤလီၤ. အဃိမ့ၢ်မ့ၢ်စံၥ်န့ၣ်ဟးဂီၤပှဲၤလီၢ်,လီၤလၢဟီၣ်ခိၣ်ပှဲၤအ့ကၢၣ်ဒီးဘုဟးဂီၤဆံးအါဒ်လဲၣ်န့ၣ် ပမၤလီၤတံၢ် တန့ၢ်ဒံးဘၣ်” အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤ.
တကီၢ်ခါခဲအံၤမုၢ်တြီၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်ဟီၣ်ကဝီၤတၢ်လီၢ်တနီၤအပူၤ ကမျၢၢ်တဖၣ်မ့ဘၣ်သဂၢၢ်ဝဲဘုဃၢ်လီၤဘုသံအိၣ်ဘၣ်ဆၣ် ကီၢ်ရ့ၣ်လၢ အဂၤတဖၣ်တထံၣ်ဘၣ်လၢဘုဃၢ်လီၤဘုသံကဲထီၣ်အိၣ်ဒံးဘၣ်ဘၣ်ဆၣ် ဒ်သိးကသ့ၣ်ညါဘၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်လၢအဂၤတၢ်အိၣ်သး အဂီၢ်န့ၣ် ပခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်ဃုသ့ၣ်ညါမၤလီၤတံၢ်ဝဲအဖၢမုၢ်န့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်ဖဲအပူၤကွံၥ် ၂၀၂၄ တၢ်စူၤအခါန့ၣ်စ့ၢ်ကီး ခီဖျိလၢတၢ်စူၤကိးမုၢ်နံၤဒဲးဃၣ်ဃၣ် ထံထီၣ်ဒီး တၢ်လီၢ်တနီၤအပူၤဘုသ့ၣ် တဖၣ်လီၤဘျၢလၢထံကျါအဃိ လၢခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် ကီၢ်ရ့ၣ်/သုးက့တၢ်ပၢဟီၣ်ကဝီၤ တၢ်လီၢ်အါတီၤအပူၤ ဘုဃၢ်လီၤဘုသံဝဲဒၣ် အါအါ ဂီၢ်ဂီၢ်ကဲထီၣ်ဒံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
ဒ်န့ၣ်အသိးဘၣ်ဃးဘုဃၢ်လီၤတၢ်ဂ့ၢ်အံၤန့ၣ် KESAN ပှၤနဲၣ်တၢ်ခိၣ်ကျၢၢ် စီၤဖီလ်စ့ၣ်ထွါ စံးစ့ၢ်ကီးဝဲလၢ “ ဘုဃၢ် လီၤတခါအံၤ ပထံၣ်ဘၣ်လၢအကဲထီၣ်သးအါထီၣ်လၢမုၢ်တြီၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤ.ဘုဃၢ်လီၤန့ၣ်ဘၣ်ထွဲလိၥ်အသးဒီး တၢ်ကသုၣ်ကသံၣ် တၢ်ဆီတလဲအဃိလီၤ.ခီဖျိလၢတၢ်စူၤတဘၣ်လီၢ်ဘၣ်ကျဲဘၣ်အဖီခိၣ် လဲၤဘၣ်ဒိဝဲဒၣ်ခိၣ်ဃၢၤန့ဆၢၣ်တဖၣ်လီၤ. အဃိတၢ်သ့ၣ်တ ဖၣ်အံၤပကဘၣ်ဘှီဂ့ၤအီၤဒ်လဲၣ်န့ၣ်ပှၤထူလံၤဖိကဘှါဆှဲလီၤဝဲခဲလၢၥ်ဒုတန့ၢ်ဘၣ်.ဘၣ်မနုၤအဃိလဲၣ်တၢ်လၢ (climate change)န့ၣ်ဘၣ်ဃးဒီးပှၤအါဂၤ,ဘၣ်ဃးဒီးကီၢ်တဘျုးဘ့ၣ်.”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
တကီၢ်ခါခဲအံၤမုၢ်တြီၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်အပူၤခီဖျိတၢ်စူၤဒံးအဃိ ဘၣ်ဃးဘုဃၢ်လီၤဘုသံတၢ်အိၣ်သးဒီးဘုသံဘုဟးဂီၤအနီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွးခီ န့ၣ် လီၢ်ကဝီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါမၤလီၤတံၢ်ဝဲအဖၢမုၢ်န့ၣ်လီၤ.
ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်တၢ်ပၢဟီၣ်ကဝီၤအပူၤ ဒူသဝီကမျၢၢ်ထံဖိကီၢ်ဖိတဖၣ်လၢတၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူအဂီၢ်သူၣ်အီၣ်ဖျးအီၣ်ဝဲ တၢ်အကလုၥ်ကလုၥ်ဒီး ဘၣ်ဆၣ်တၢ်မၤအီၣ်စံၥ်မၤအီၣ်ခုးတၢ်ဖံးတၢ်မၤအံၤအါဒၣ်တက့ၢ်ကမျၢၢ်ထံဖိကီၢ်ဖိ ဖံးအီၣ်မၤအီၣ် ဝဲလၢတၢ်လီၢ်ကိးတီၤဒဲးဃဃၣ်ဃၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.