လါအီကူး ၁၅ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်
မဲၢ်လးဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲကဝီၤလၢအိၣ်ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်-ကီၢ်ပယီၤကီၢ်ဆၢ မဲၢ်တီၢ်-မဲၢ်ဆီးကျဲမုၢ်ဘၢၣ်စၢၤအံၤ တၢ်ဟုၣ်တၢ်ဘျၣ်ဟဲအါထီၣ် ဝဲဒီးသူၣ်ဘီၣ်သးစၢ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီးသူကသံၣ်မူၤဘှီးဟဲအါထီၣ်ကွ့ၢ်ကွ့ၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢဒဲကဝီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါအအိၣ် န့ၣ်လီၤ.
မဲၢ်လးဒဲကဝီၤအပူၤ လီၤဆီဒၣ်တၢ်စးထီၣ်ဖဲလါအီကူးတၢ်စးထီၣ်ပတုၥ်ကွံၥ်တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤလၢဒဲကဝီၤပူၤဝံၤလီၢ်ခံ မုၢ်ဆါခီမ့ၢ်ဂ့ၤ, မုၢ်နၤခီမ့ၢ်ဂ့ၤ တၢ်ဟးဟုၣ်ပှၤတၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢဟံၣ်ပူၤဟဲအါထီၣ်ဝဲကွ့ၢ်ကွ့ၢ်ဒီး ဒ်န့ၣ်အသိးပှၤဟုၣ်တၢ်ဖိတဖၣ်အါဒၣ် တက့ၢ်မ့ၢ်ပှၤ သူကသံၣ်မူၤဘှီးဖိလီၤအဂ့ၢ်န့ၣ် မဲၢ်လးဒဲကဝီၤခိၣ် စီၤဆါဒ့ စံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
“ပကွၢ်ကဒါက့ၤဖဲလါအီကူးတၢ်ပတုၥ်တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအတီၢ်ပူၤအံၤ မုၢ်နၤခီမ့ၢ်ဂ့ၤ,မုၢ်ဆါခီမ့ၢ်ဂ့ၤန့ၣ်တၢ်ဟုၣ်တၢ်ဘျၣ်ဟဲအါထီၣ်. မ့ဝံၤပှၤသူကသံၣ်မူၤဘှီးဟဲအါထီၣ်လီၤ.အဝဲသ့ၣ်ဟးဟုၣ်တၢ်ဝံၤက့ၤဆါဝဲဝံၤဘျီက့ၤသူကဒါဝဲကသံၣ်မူၤဘှီး.ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ပှၤဖီၣ်မ့ချုးန့ၣ်အါဒၣ်တက့ၢ်လၢအဟဲအခီၣ်ထံးခီၣ်ဘိန့ၣ်အသူဝဲကသံၣ်မူၤဘှီးလီၤ.မ့ဝံၤကဲထီၣ်က့ၤတၢ်ဂ့ၢ်ကီလၢပဒဲကဝီၤတၢ်ပၢဆှၢအဂီၢ်အဃိခဲအံၤပဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲၥ်တၢ်တဖၣ်အံၤဖးအါညါမီၤနီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဒ်န့ၣ်အသိးစးထီၣ်ဖဲ(၂၀၂၄)နံၣ်အံၤ ပှၤသူကသံၣ်မူၤဘှီးဟဲအါထီၣ်ကွ့ၢ်ကွ့ၢ်ဒီး အပူၤကွံၥ်ပှၤသူကသံၣ်မူၤဘှီးမ့မ့ၢ်ပှၤနီၢ်ဒိၣ်ဘၣ်ဆၣ် ခဲအံၤပှၤသူကသံၣ်မူၤဘှီးတဖၣ်အါတက့ၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဖိသၣ်(၁၈)နံၣ်ဆူဖီလၥ်သ့ၣ်တဖၣ်လီၤဒီး တကးဒံးဘၣ်အဝဲသ့ၣ်အံၤ ခီဖျိတၢ်ပၥ် ပနီၣ်အသးနံၣ်တပှဲၤဒံးဘၣ်အဃိလၢတၢ်ကဟံထီၣ်ဂ့ၢ်ဝီတဲၥ်တဲၥ်ဖျုဖျုအဂီၢ်ထံၣ်ဘၣ်ဝဲတၢ်ကီတခဲအဂ့ၢ်န့ၣ် မဲၢ်လးကဝီၤခိၣ် စီၤဆါဒ့ စံးအါထီၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.
“အခဲအံၤပမ့ဘၣ်ကွၢ်ပှၤသူကသံၣ်မူၤဘှီးန့ၣ်(၁၈)နံၣ်ဆူဖီခိၣ်န့ၣ်အအိၣ်စှၤလီၤ.ပှၤသူအါလၢစးထီၣ်ဖိသၣ်(၁၂)နံၣ်တုၤလၢ(၁၆)နံၣ်ဒ်န့ၣ်အိၣ်အါမးလီၤ.မိၢ်ပၢ်ဒုသိၣ်သီလၢအဂ့ၤကတၢၢ်လီၤဘၣ်ဆၣ်သိၣ်ဝဲတန့ၢ်ဘၣ်ဘျီဘၣ်ကွၢ်ဝဲဒ်အံၤ.မ့မၤဝဲဆှုၣ်မဲၥ်ကဲၤမဲၤဒီးဘၣ်ဒိဖိသၣ်တၢ်ခွဲးတၢ်ယၥ်.တၢ်ခွဲးတၢ်ယၥ်ဒုအမ့ၢ်ဘၣ်ဆၣ်အဝဲသ့ၣ်ခီန့ၣ်သူတၢ်ခွဲးတၢ်ယၥ်တလၢ,တဘၣ်လၢတၢ်ဘျၢအတကွီၢ်ပူၤလၢၤဘၣ်.ခဲအံၤပဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲၥ်တၢ်အဒိၣ်ကတၢၢ်န့ၣ်ပှၤသူၣ်ဘီၣ်သးစၢ်လၢအသးနံၣ်တပှဲၤတဖၣ်သူကသံၣ်မူၤဘှီးအါထီၣ်တၢ်တခါအံၤလီၤ.အဃိပဘၣ်ယိၣ်လၢဆူမဲၥ်ညါအတၢ်အိၣ်မူကဟးဂီၤလီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဃးတၢ်ဟုၣ်တၢ်ဘျၣ်ဟဲအါထီၣ်ဒီးသူၣ်ဘီၣ်သးသူကသံၣ်မူၤဘှီးဟဲအါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်အံၤန့ၣ် ပှၤဒဲကဝီၤဖိတဂၤ စံးဝဲလၢ “ခဲအံၤပဒဲကဝီၤပူၤအံၤလီၤဆီဒၣ်တၢ်စးထီၣ်ဖဲပှၤပတုၥ်တၢ်အီၣ်ဘျီန့ၣ်တၢ်ဟုၣ်တၢ်ဘျၣ်အါထီၣ်.မ့ဝံၤပှၤသူကသံၣ်မူၤဘှီးတဖၣ်န့ၣ် အစ့မ့တအိၣ်ဘၣ်ဘျီန့ၣ်ဟးဟုၣ်တၢ်ဝံၤက့ၤဆါကဒါဝဲဝံၤပှ့ၤသူအီက့ၤကသံၣ်မူၤဘှီး.အဝဲသ့ၣ်မ့တသူဘၣ်ကသံၣ်န့ၣ်အိၣ်တသ့ဘၣ်.နအိၣ်နါက့ဟံၣ်ပူၤန့ၣ်နဘၣ်ပလီၢ်သးမ့ဝံၤပှၤဟးဟုၣ်တၢ်ခဲအံၤန့ၣ်တဟုၣ်တၢ်ယိယိဖိလၢၤဘၣ်စိၥ်ဃုၥ်ဝဲဒီးဒီအဃိပဘၣ်ပျံၤတၢ်”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤ.
မဲၢ်လးဒဲကဝီၤအပူၤ ကသံၣ်မူၤဘှီးလၢတၢ်သူဝဲတဖၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ ပံၤ,ယါဘၣ်,(WY)ကသံၣ်မူၤဘှီး ,ညါဖီသ့ၣ်တဖၣ်အံၤဒီး ဘၣ်ဆၣ်ကသံၣ်မူၤဘှီးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအိၣ်ဟဲလၢတၢ်လီၢ်ဖဲလဲၣ်န့ၣ်တၢ်တသ့ၣ်ညါအီၤလီၤတံၢ်လီၤဆဲးဘၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ဒဲကဝီၤ ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
တကးဒံးဘၣ်ဖဲမဟါလါအီကူး ၁၄ သီ မုၢ်ဃ့ၢ်လီၤအဆၢကတီၢ်န့ၣ်စ့ၢ်ကီး လၢကဝီၤဒိၣ်(Zone-c/)(C-5)ကဝီၤဒ့အပူၤ ခီဖျိလၢ တၢ်သူကသံၣ်မူၤဘှီးတၢ်ဂ့ၢ်ပိၥ်ထွဲအံၤအဃိ သးစၢ်(၂၈)နံၣ်တဂၤကျီဝဲအဟံၣ်ခိၣ်ဟံၣ်ဃၢၤပှၤဒီဖိမိၢ်(၂)ဂၤအံၤလၢဃဲၤ ဘၣ်ဒိနးနး ကျံၤကျံၤကဲထီၣ် ဒံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
တနံၣ်အံၤစးထီၣ်ဖဲလါဖ့ၤဘြူၤအါရံၤပတုၥ်ကွံၥ်ဆူၣ်ချ့တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤတဆီဘၣ်တဆီတုၤဃီၤလၢတၢ်ထုးလီၤစှၤ,တၢ်ပတုၥ်ကွံၥ်တၢ်အီၣ်တၢ်အီတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအိၣ်ထီၣ်န့ၣ် လီၤဆီဒၣ်တၢ်ကမျၢၢ်မုၢ်ဆ့ၣ်မုၢ်ဂီၤဖိ လၢအိၣ် မဲၢ်လးဒဲကဝီၤပူၤလၢအဘူးအတံၢ် တအိၣ်, ကဟးထီၣ်ဖံးမၤတၢ်အဂီၢ်တၢ်ခွဲးတၢ်ယၥ်တအိၣ်ဘၣ်အဃိ ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤသဂၢၢ်ဘၣ် ဝဲတၢ်ဃံးတၢ်စ့ၤအါန့ၢ်ဒံးပှၤလၢ အိၣ်သ့အီၣ်သ့တဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
တကးဒံးဘၣ်ဒဲကဝီၤအံၤမ့ၢ်စ့ၢ်ကီးဒဲကဝီၤတဘ့ၣ်လၢပှၤနီၣ်ဂံၢ်အါကတၢၢ်အသိး တၢ်ဟုၣ်တၢ်ဘျၣ်အမဲၥ်ညါပှၤသူကသံၣ်မူၤဘှီး မ့ၢ်ဂ့ၤ,တၢ်မၤသံလိၥ်သးကဒဲကဒဲမ့ၢ်ဂ့ၤ,တၢ်မၤသံလီၤကစၢ်သးကဲထီၣ်အမျးကယၤအါန့ၢ်ဒံးဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲကဝီၤလၢအဂၤတဖၣ် အဂ့ၢ်န့ၣ် ဒဲကဝီၤဘၣ်ထွဲပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်စံးဝဲအသိးန့ၣ်လီၤ.
မဲၢ်လးဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲကဝီၤအပူၤ ဒ်ဒဲကဝီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံးဝဲအသိးန့ၣ် စးထီၣ်တနံၣ်အံၤ(၂၀၂၅)လါယူၤလံတုၤလါအီကူး ၁၅ သီ လၢတလါဘျဲၣ်အတီၢ်ပူၤ တၢ်ဖီၣ်န့ၢ်ဝဲပှၤစိၥ်ဆါကသံၣ်မူၤဘှီးကဲထီၣ်အိၣ်ဝဲ(၅)ဘျီလံဒီးလၢန့ၣ်အမဲၥ်ညါ တနံၣ်အံၤစးထီၣ် လါယနူၤ အါရံၤတုၤလၢခဲအံၤန့ၣ် တၢ်မၤသံလီၤကစၢ်သး,တၢ်ဆဲးသံလိၥ်သးလၢဒီကဲထီၣ်အိၣ်တစှၤန့ၢ်(၈)ဘျီလံအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ် န့ၣ်လီၤ.
တကးဒံးဘၣ်ဒဲကဝီၤအပူၤဒ်သိးတၢ်သူတၢ်မူၤတၢ်ဘှီးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤကလီၤစှၤကွံၥ်အဂီၢ် (DARE),ဆူၣ်ချ့ပှၤ ဘၣ်မူဘၣ်ဒါဃုၥ်ဒီး (NGO)တၢ်ကရၢကရိ လၢအဂၤတဖၣ် ဟဲဟ့ၣ်ဝဲတၢ်ဟ့ၣ်တၢ်သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်ဘၣ်ဃးကသံၣ်မူၤဘှီးအဂ့ၢ်အကျိၤလၢဒဲကဝီၤဒီးကၠိ သ့ၣ်တဖၣ်အပူၤအိၣ်ဝဲတလီၢ်လီၢ် ဒဲကဝီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
