လါယနူၤအါရံၤ ၃၀ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်
ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်-ကီၢ်ပယီၤကီၢ်ဆၢ ဒဲက၀ီၤ(၇)ဘ့ၣ်အပူၤ စးထီၣ်ဖဲလါယနူၤအါရံၤ(၂၇)သီအနံၤန့ၣ် လၢအတအိၣ်ဒီးတၢ်ဒုးသ့ၣ်ညါဆိ ဘၣ် တၢ်ဆိကတီၢ်ကွံၥ်ဆူၣ်ချ့တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအဃိ ဒဲက၀ီၤပူၤကမျၢၢ်ပှၤစူးပှၤဆါသ့ၣ်တဖၣ်ထံၣ်ဘၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲအဖီခိၣ် လၢဂ့ၢ်ဂီၢ်အူပှၤဆါအဂီၢ် ကၠီၣ်တဲၣ်(ထၣ်စီၤယါ)ကီၢ်ဆၣ် တၢ်ဆါဟံၣ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတူၢ်လိၥ်၀ဲလၢကဆှၢဆူမဲၢ်တီၢ်တၢ်ဆါဟံၣ် သ့၀ဲအဂ့ၢ်န့ၣ် (KRC) စံး၀ဲန့ၣ်လီၤ.
ဖဲမဟါလါယနူၤအါရံၤ ၂၉ သီ မုၢ်ဃ့ၢ်လီၤ ၂း၀၀ နၣ်ရံၣ်အဆၢကတီၢ်န့ၣ် လၢမဲၢ်လးဒဲက၀ီၤအပူၤ ထၣ်စီၤယါ ကၠီၣ်တဲၣ်ပှၤဘၣ်မူ ဘၣ်ဒါဘၣ်ထွဲဒီး (KRC), (NGO), (IRC),ဒဲက၀ီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ မၤ၀ဲတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဒီး ပှၤစူးပှၤဆါလၢအနး,ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူပှၤဆါတဖၣ် တၢ်ဆှၢအီၤဆူ(မဲၢ်တီၢ်)တၢ်ဆါဟံၣ်အံၤသ့၀ဲအဂ့ၢ်န့ၣ် ကၠီၣ်တဲၣ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါဆၢတဲၥ်လီၤ၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူပှၤဆါ,ပှၤစူးပှၤဆါလၢအနးလၢအလဲၤထီၣ်တၢ်ဆါဟံၣ်အံၤသ့ၣ်တဖၣ် မ့မ့ၢ်တၢ်လဲၤတၢ်က့ၤအဂီၢ်န့ၣ်တၢ်လၢၤဘူၣ် လၢၤစ့တအိၣ်၀ဲဘၣ်,ဘၣ်ဆၣ်လၢထီၣ်တၢ်ဆါဟံၣ်အဘူးအလဲန့ၣ်ကဘၣ်ဟ့ၣ်၀ဲတဆံးတက့ၢ်တမ့ၢ်လၢ(free)လိၤလိၤဘၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် မဲၢ်လးဒဲက၀ီၤခိၣ်-၂ နီၢ်ဖီဒံစၣ် စံး၀ဲန့ၣ်လီၤ.
အ၀ဲစံး၀ဲလၢ“မ့မ့ၢ်လၢပှၤစူးပှၤဆါဒုဘၣ်လဲၤလၢမဲၢ်တီၢ်တၢ်ဆါဟံၣ်လီၤ.ဘၣ်မနုၤလဲၣ်ပအိၣ်တၢ်လီၢ်န့ၣ်မ့ၢ်၀ဲ(ထၣ်စီၤယါကီၢ်ဆၣ်) အဃိမီၤနီၤ.လၢတၢ်လၢၥ်ဘူၣ်လၢၥ်စ့တခါန့ၣ်ဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤIဘၣ်ဆၣ်တၢ်ဆါဟံၣ်မူဒါခိၣ်န့ၣ်တဲ၀ဲလၢကွၢ်လၢဟ့ၣ်န့ၢ်လီၤ. တမ့ၢ်လၢ အခီလီ(free)စ့ၢ်ဘၣ်မီၤနီၤ.ပှၤလၢအဂၤမ့အဲၣ်ဒိးလဲၤဃုကျဲမ့ဘၣ်ခီန့ၣ်လဲၤပၠးသးလၢတၢ်ဆါဟံၣ်အဂၤသ့လီၤ.နါက့(မဲၢ်တီၢ်)တၢ်ဆါဟံၣ်န့ၣ်တဲ၀ဲဒၣ်လၢဂ့ၤဒိၣ်ကတၢၢ်န့ၣ်ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူပှၤဆါဒုကကိၢ်ညၢ်လီၤ.မ့မ့ၢ်မ့လဲၤဒီဒူၣ်ဒ်န့ၣ်ဒုအ၀ဲသ့ၣ်ဂီၢ်န့ၣ်မၤ၀ဲတတုၤထီၣ်ထီၣ်ဘးခဲလၢၥ်စ့ဘၣ်”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်ဖဲတနံၤအံၤန့ၣ်လီၤ.
ဒ်န့ၣ်အသိးတၢ်အိၣ်ဘျီ၀ဲအံၤအပူၤတၢ်ဆၢတဲၥ်အိၣ်စ့ၢ်ကီးလၢကဟဲနွံဟးထီၣ်အံၤန့ၣ် ထဲဒၣ်မဲၢ်လးဒဲက၀ီၤပူၤလၢပှၤဆါမုၢ်ဆ့ၣ်မုၢ်ဂီၤ တဖၣ်အဂီၢ် တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအိၣ်လၢတၢ်ကအိးထီၣ်၀ဲ(Clinic)တၢ်ဟ့ၣ်ကသံၣ်ဒၢးဖိတဖျၢၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် (KRC)နဲၣ်ရွဲၣ် စီၤပှဲၤစ့ စ့ၢ်ကီး စံး၀ဲန့ၣ်လီၤ.
“ခဲအံၤပှၤစူးပှၤဆါတၢ်ခွဲလီၤအကလုၥ်န့ၣ်တၢ်ကဒုးအိၣ်ထီၣ်၀ဲတၢ်ဆါဟံၣ်လၢဒဲက၀ီၤပူၤတဖျၢၣ်လၢကတူၢ်လိၥ်ပှၤဆါလၢဒဲက၀ီၤပူၤတပတီၢ်.အ၀ဲသ့ၣ်ဒဲက၀ီၤဒုးအိၣ်ထီၣ်၀ဲ.မ့၀ံၤကယဲၢ်မ့ၢ်တၢ်လၢအလိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်ဖဲတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အပူၤန့ၣ်ကၠီၣ်တဲၣ်တၢ်ဆါဟံၣ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါပၥ်ဖျါထီၣ်၀ဲလၢအ၀ဲသ့ၣ်လိၣ်ဘၣ်၀ဲဒၣ်ကသံၣ်ကသီ,တၢ်ပီးတၢ်လီ,မ့၀ံၤတၢ်ဆှၢထီၣ်ဆှၢလီၤသ့ၣ်တဖၣ်အဃိ အ၀ဲသ့ၣ်ကဘၣ်ဃ့ထီၣ်က့ၤ၀ဲမီၤနီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံး၀ဲဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤ.
လၢတၢ်န့ၣ်အဃိလၢတၢ်ကဒုးအိၣ်ထီၣ်၀ဲကသံၣ်ဒၢးတဖျၢၣ်အဂီၢ် တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤတၢ်လိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် ဒဲက၀ီၤပှၤဘၣ်မူ ဘၣ်ဒါတီၣ်ဖျါထီၣ်၀ဲလၢ(NGO)တၢ်ကရၢကရိလၢအဟဲထီၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်အံၤအအိၣ်ဒီးဘၣ်ဆၣ်အ၀ဲသ့ၣ်န့ၣ်ကဘၣ်က့ၤ တီၣ်ဖျါထီၣ်ဆူတၢ်ဖီခိၣ်တဆီဒီး ဒ်န့ၣ်အသိး တၢ်ဖိတၢ်လံၤတၢ်မၤစၢၤလၢအလိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်တၢ်ကဘၣ်ပၥ်ဖျါဆှၢထီၣ်ဆူ အ၀ဲသ့ၣ်အိၣ် အဂ့ၢ်န့ၣ် စီၤပှဲၤစ့ စံးအါထီၣ်၀ဲန့လီၤ.
“ဖဲတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အပူၤန့ၣ်ပကွဲ၀ဲဒၣ်()တၢ်ကရၢကရိလၢအဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤတၢ်လၢဒဲက၀ီၤပူၤတဖၣ်ခဲလၢၥ်လီၤ.(IRC)အနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်၀ဲ ဟဲစ့ၢ်ကီးလီၤခီဖျိအမုၢ်နံၤမုၢ်သီတလၢၤဒံးဘၣ်မီၤနီၤ.လၢပှၤကဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ဆါဟံၣ်စ့ၢ်ကီးပှၤဃုထၢတၢ်လီၢ်၀ံၤလၢၤလံ.အိၣ်ဒံးတခါလၢတၢ်လိၣ်တၢ်မၤစၢၤသ့ၣ်တဖၣ်လီၤ.တၢ်မၤစၢၤလၢအလိၣ်တဖၣ်န့ၣ်တၢ်ဃ့ထီၣ်လိၤ၀ဲ(NGO)ဖဲန့ၣ်တဘျီဃီလီၤ.တၢ်ဆီၣ်ထွဲစၢၤလၢအမ့ၢ်ကသံၣ်ကသီမ့ၢ်ဂ့ၤ,ဖိဒံဖိသၣ်ဂီၢ်တၢ်သူတၢ်စွဲ,တၢ်အီၣ်တၢ်အီလၢပှၤမိၢ်ဒၢအဂီၢ်,ကျိၣ်စ့တၢ်မၤဘူၣ်မၤတီၢ်တဖၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤန့ၣ် (NGO)တဖၣ်န့ၣ်ဘၣ်သး၀ဲကဆီဒီလီၤဘၣ်ဆၣ်ပှၤဟဲထီၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်အံၤကဆၢတဲၥ်၀ဲအဂီၢ်န့ၣ်ဆၢတဲၥ်၀ဲတသ့ဘၣ်.အ၀ဲသ့ၣ်ကဘၣ်က့ၤတဲသကိးတၢ်ဒီးခိၣ်နၢ်လၢတၢ်ဖီခိၣ်ဒံး.မ့၀ံၤတၢ်မၤစၢၤတဖၣ်အံၤကလိၣ်မနုၤသ့ၣ်တဖၣ်လဲၣ်န့ၣ်အ၀ဲသ့ၣ်အဲၣ်ဒိးသ့ၣ်ညါ၀ဲစရီမီၤနီၤ.အဃိဒဲက၀ီၤတကပၤန့ၣ်ကဘၣ်ကတီၤဃၥ်စရီသ့ၣ်တဖၣ်ဒီးအ၀ဲသ့ၣ်မ့ထံၣ်လီၤမးမၤစၢၤ၀ဲကသ့မီၤနီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံး၀ဲန့ၣ်လီၤ.
တကတီၢ်ဃီဒ်(KRC)ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံး၀ဲအသိးန့ၣ် လီၤဆီဒၣ်တၢ်ဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲက၀ီၤ(၇)ဘ့ၣ်လၢအမ့ၢ် မဲၢ်လး,အူးဖၠၣ်, နိၣ်ဖိ, ထါမဟံၣ်, ဘၣ်ဒိၤယါ, ကရ့ၣ်နံၣ်ဒဲက၀ီၤနီၢ်ဂံၢ်(၁),နီၣ်ဂံၢ်(၂)သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤ(IRC)အအိၣ်အဃိ တၢ်ကူစါယါဘျါဆူၣ်ချ့တၢ်ဆီၣ်ထွဲအမဲၥ်ညါ တၢ်ကမှံၤဒီးထံတၢ်ဆီၣ်ထွဲသနၢၣ်(၃)ခါအံၤ စးထီၣ်လါယနူၤအါရံၤထီၣ် ၁ သီအံၤ တၢ်ကစးထီၣ်ဆိကတီၢ် ကွံၥ်၀ဲအဖီခိၣ် ခါလၢကဟဲဒဲက၀ီၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤကဘၣ်အိၣ်ဆၢထၢၣ်က့ၤလၢနီၢ်ကစၢ်ခီၣ်န့ၣ်လီၤ.
လၢတၢ်ဆိကတီၢ်ကွံၥ်ဆူၣ်ချ့တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအကျါ မ့မ့ၢ်မဲၢ်လးအူးဒီးမဲၢ်ရၤမိၢ်ဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲက၀ီၤအံၤန့ၣ် ခီဖျိအ၀ဲသ့ၣ်ဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤလၢ (MI) (ကၠၢမနံၣ်ထံကီၢ်)အဃိ လၢအ၀ဲသ့ၣ်အဂီၢ်တၢ်ကီတၢ်ခဲတအိၣ်၀ဲဘၣ် တၢ်ဆီၣ်ထွဲ မၤစၢၤကဆဲးလဲၤသးဒ်ညီနုၢ်အသိးလီၤအဂ့ၢ်န့ၣ် (KRC)စံး၀ဲန့ၣ်လီၤ