KNA ဒီး DKBA အသုးဂံၢ်ဘါဟဲအါထီၣ်လၢကျဲဒ်လဲၣ်
လါအီးကထိဘၢၣ် ၃ သီ, ၂၀၂၆ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်
လၢ- သူမှဲခုၣ်
ကီၢ်ပယီၤအပူၤ ၂၀၂၁ သုးဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ထံကီၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤဝံၤလီၢ်ခံ ဖဲကီၢ်ဒီတဘ့ၣ်သဂၢၢ်ဘၣ်ဝဲထံရူၢ်ကီၢ်သဲး,မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွၥ်တၢ်ဃံး တၢ်စ့ၤဒီး တၢ်ပၢၢ်ဆၢကရူၢ်ကရၢသဂၢၢ်ဘၣ်ဝဲတၢ်ဒုးတၢ်ယၤလၢကျဲအဘိဘိအတီၢ်ပူၤအံၤန့ၣ် ကညီဒီကလုၥ်သုးမုၢ်ဒိၣ်(KNA)ဖီၣ် စုကဝဲၤ ကရူၢ်လၢအဘၣ်တၢ်တီခိၣ်ရိၣ်မဲအီၤလၢသုးခိၣ်စီၤခၠ့ၣ်သူၤအံၤ ဒီးတၢ်ဘၣ်ဘျုးဒံၣ်မိၣ်ခြ့ၣ်စံၣ်ကညီသုးမုၢ်ဒိၣ်(DKBA) ဖီၣ်စုကဝဲၤကရူၢ်အံၤ ထံၣ်ဘၣ်လၢတနံၣ်ဘၣ်တနံၣ်အသုးဂံၢ်ဘါဟဲအါထီၣ်ဝဲကွ့ၢ်ကွ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.
(KNA)ဒီး(DKBA)ကရူၢ်လၢအထုးဖးတ့ၢ်အသးဒီးခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်-ကညီဒီကလုၥ်စၢဖှိၣ်ကရၢလၢ အသုးဂံၢ်ဘါဟဲအါထီၣ်လၢလီၤဆီ လိၥ်အသး ဒီးဖီၣ်စုကဝဲၤကရူၢ်လၢအဂၤအံၤန့ၣ် ဘၣ်မနုၤအဃိအဂံၢ်အဘါ ဘၣ်ဟဲအါထီၣ်ထဲထဲအံၤညါလဲၣ်. အဃိဘၣ်ဃး ဖီၣ်စုကဝဲၤကရူၢ်(၂)ဒူၣ်အံၤ အတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ,အိၣ်ဆီလီၤသးဟီၣ်ကဝီၤတၢ်လီၢ်, အတၢ်သူၣ်ထီၣ်ဆီလီၤတၢ်အိၣ်သးတဖၣ်န့ၣ် လၢ ကျိၣ်စ့,သုးဂ့ၢ်ဝီဒီးထံရူၢ်ကီၢ်သဲးအံၤအဖီခိၣ် ပကပဲၥ်ထံနီၤဖးပၥ်ဖျါထီၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ.
၁. ကရူၢ်(၂)ဒူၣ်အံၤအတၢ်စံၣ်စိၤ,အိၣ်ဆီလီၤသးတၢ်လီၢ်ဒီး သုးအတၢ်သူၣ်ထီၣ်ဆီလီၤ
KNA ဒီး DKBA ကရူၢ်ခံဒူၣ်အံၤ လၢတၢ်သးလီၤပလိၥ်တဒ်သိးလီၤသးဘၣ်အံၤအဖီခိၣ် ဖဲအပူၤကွံၥ်(၁၉၉၄)နံၣ်အခါ ထုးဖးထီၣ် ကွံၥ် အသးလၢခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်-ကညီဒီကလုၥ်စၢဖှိၣ်ကရၢအပူၤန့ၣ်လီၤ. မ့ဘၣ်တဲအဝဲသ့ၣ်(၂)ဒူၣ်အံၤ ထုးဖးအသးဒီးခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် ကရၢမိၢ်ပှၢ်ဝံၤ အိၣ်ဆၢထၢၣ်ဝဲလီၤလီၤဆီဆီအိၣ်လံဝဲအနံၣ်(၃၀)ဘျဲၣ်လံ န့ၣ်လီၤ.
-ထုးဖးထီၣ်အသးဒီးပျိၥ်လဲက့ၤအသး
ဖဲ ၁၉၉၄ နံၣ် သုးခိၣ်စီၤခၠ့ၣ်သူၤ,သုးခိၣ်စီၤလၢပှဲၤ,သုးခိၣ်ဘိၤဘံၣ်ဃုၥ်ဒီးခိၣ်နၢ်ဒိၣ်ထီလၢအဂၤတနီၤ ထုးဖးထီၣ်အသးကရၢမိၢ်ပှၢ်ဝံၤ ကရၢကရိဒုးအိၣ်ထီၣ်ဝဲဘူးဒးကညီသုးမုၢ်ဒိၣ်(DKBA)လၢအဘၣ်တၢ်တီခိၣ်ရိၣ်မဲအီၤလၢသီခါခီၣ်တီၣ်အံၤဒီး က့ၤဒုးထီဒါက့ၤဝဲ ကရၢမိၢ်ပှၢ်အံၤန့ၣ်လီၤ. မ့ဘၣ်တဲလၢအဖုၣ် ဖဲ(၂၀၁၀)အခါန့ၣ် ပယီၤသုးပဒိၣ်ဟ့ၣ်ဝဲပှၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤတၢ်ဆီၣ်သနံးလၢကဆီတလဲ အိၣ်ဆၢထၢၣ်က့ၤဒ်ကညီသုးခိးကီၢ်ဆၢ(BGF)အသိးအံၤန့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်အခါဖဲန့ၣ်မ့မ့ၢ်သုးခိၣ်စီၤခၠ့ၣ်သူၤအံၤအံၤခီန့ၣ် ဒ်ကီၢ်ပယီၤသုးပဒိၣ်အတၢ်ဟံးစုနဲၣ်ကျဲအသိး အိၣ်ဆၢထၢၣ်က့ၤဝဲဒ်(BGF) အသိးဒီး မ့မ့ၢ်လၢသုးခိၣ်စီၤလါပှဲၤ,သုးခိၣ်စီၤကၠီၤသဲၣ်တဖၣ်အံၤခီန့ၣ် တမၤဝဲဒ်ကီၢ်ပယီၤသုးပဒိၣ်အတၢ်နဲၣ်လီၤအသိးဘၣ်အဃိ ဖဲ(၂၀၁၂)နံၣ်အခါ ကရၢကရိအိၣ်ဆၢထၢၣ်က့ၤဝဲဒ်တၢ်ဘၣ်ဘျုးဒံၣ်မိၣ်ခြ့ၣ်စံၣ်ကညီသုးမုၢ်ဒိၣ်(DKBA)အသိးအံၤလီၤလီၤ ဆီဆီ န့ၣ်လီၤ.
ဒီးဖဲန့ၣ်ဝံၤလီၢ်ခံ ဖဲ(၂၀၁၅)နံၣ် ကီၢ်ပယီၤပဒိၣ်မၤဝဲတၢ်စဲလီၤထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်တၢ်ပတုၥ်တၢ်ခး(NCA)လံၥ်ဃံးဃၥ်အခါန့ၣ် ကညီဖီၣ်စု ကဝဲၤ ကရူၢ်တနီၤစဲလီၤဝဲတၢ်စဲးပနီၣ်ဒီး ဖဲ(၂၀၂၁)သုးဟံန့ၢ်ထံကီၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤဝံၤလီၢ်ခံ တနံၣ်အံၤ(၂၀၂၆)ထီၣ်လါယနူၤအါရံၤ အခါန့ၣ် သုးခိၣ်စီၤခၠ့ၣ်သူၤကရူၢ်လၢအိၣ်သုးမီၤစိရိၤကရူၢ်အစုတီၤဖီလၥ်လိၤလိၤအံၤဆီတလဲအိၣ် ဆၢထၢၣ်က့ၤဝဲဒ်ကညီဒီကလုၥ် သုးမုၢ်ဒိၣ်(KNA)အသိးအံၤန့ၣ်လီၤ.
-ကရူၢ်ခံဒူၣ်အံၤအိၣ်ဆီလီၤသးဟီၣ်ကဝီၤတၢ်လီၢ်ဒီး အသုးဂံၢ်ဘါ
ကရူၢ်ခံဒူၣ်အံၤအခိၣ်သ့ၣ်န့ၣ် အိၣ်ဆီလီၤသးဟူးဂဲၤဝဲဒၣ်လၢကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်-ကီၢ်ပယီၤကီၢ်ဆၢ ဖၣ်အၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်(သုးက့ ၇)ဒီး ဒူပျၥ်ယၥ်ကီၢ်ရ့ၣ်(သုးက့ ၆)ဟီၣ်ကဝီၤလၢအမ့ၢ် မၠၣ်ဝတံၣ်, စွ့ၤကိၣ်ကိၤ, ကၠီးခဲး,ဆိၣ်စံမၠဲၣ်,ဂီၤလ့ၤ, ဃိၣ်သၢဖျၢၣ်,လူၢ်ပျဲၢ်ဟီၣ်ကဝီၤ သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ အပူၤန့ၣ်လီၤ.
ဒ်တၢ်ကစီၣ်သန့ပၥ်ဖျါဝဲအသိးန့ၣ် (DKBA)ကရူၢ်အံၤ တချုးလၢသုဟံန့ၢ်ဆူၣ်ထံကီၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤ ဒံးဘၣ်အခါန့ၣ် အသုးဖိသံၣ်ဖိ ကအိၣ်ဒၣ်ထဲလၢအကထိလီၤဘၣ်ဆၣ် လီၢ်ခံစှၤနံၣ်အတီၢ်ပူၤအံၤ အသုးနီၣ်ဂံၢ်အိၣ်ထီၣ်တုၤဝဲလၢ(၁၂,၀၀၀)ခိၣ်ဃၢၤညါဒီး မ့မ့ၢ် (KNA)လၢအဘၣ်တၢ် တီခိၣ် ရိၣ်မဲအီၤလၢသုးခိၣ်စီၤခၠ့ၣ်သူၤအံၤခီန့ၣ် အသုးဂံၢ်ဘါကအိၣ်ဝဲလၢ(၂၆,၀၀၀)ဃၣ်ဃၣ်ညါ အဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဒ်လဲၣ်ဂ့ၤမ့ဘၣ်ကွၢ်က့ၤ ကရူၢ်ခံဒူၣ်အံၤအသးသဟီၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤ,အတၢ်ပၢတၢ်ြပးဟီၣ်ကဝီၤမ့ၢ်ဂ့ၤ အံၣ်န့ၢ်စှၤန့ၢ်ဒံးဝဲခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ကရၢမိၢ်ပှၢ် လၢအပၢဆှၢတ့ၢ်ဝဲကီၢ်ရ့ၣ်/သုးက့(၇)ဘ့ၣ်အံၤဒီး ဘၣ်ဆၣ်လၢအတကပၤမ့က့ၤထိၣ်သတြီၤက့ၤလၢစုကဝဲၤကျိချံပှၥ်သၣ်ဒီး မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွၥ်တကပၤခီန့ၣ် (KNA)ဒီး(DKBA)အံၤ အဂံၢ်ဆူၣ်ဝဲဖးဒိၣ်ညါအဂ့ၢ်န့ၣ် ကညီတၢ်ကရၢကရိခိၣ်နၢ်တဖၣ်ပဲၥ်ထံနီၤဖးဝဲ န့ၣ်လီၤ.
၂. ကရူၢ်ခံဒူၣ်အံၤအမုၢ်ကျိၤဝဲၤကွၥ်, ကၠါဖၠၣ်တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢဒီး သုးမီၤစိရိၤအတၢ်ဖီၣ်ပျံၤ
(KNA)ဒီး(DKBA)ကညီဖီၣ်စုကဝဲၤကရူၢ်ခံဒူၣ်အံၤ အသုးဂံၢ်ဘါဟဲအါထီၣ်အခိၣ်သ့ၣ်တၢ်ဂ့ၢ်န့ၣ် ခီဖျိ(online)ကၠါဖၠၣ်တၢ်လံၣ် အီၣ်လီအီၣ်တၢ်ဖံး အဃိအံၤလီၤန့ၣ် ပသမၢအလီၢ်တအိၣ်ဝဲဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိးခီဖျိလၢတၢ်ဖံးတၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအဃိ သုးနီၣ်ဂံၢ်အမဲၥ်ညါ စုကဝဲၤကျိချံပှၥ်သၣ်အဂံၢ်အဘါစ့ၢ်ကီးဂ့ၤဝဲဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဃးကရူၢ်ခံဒူၣ်အံၤအတၢ်ဖံးတၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ကညီပိၥ်မုၣ်ကရၢ(KWO)ကရၢခိၣ် နီၢ်ကညီဖီ စံးဝဲလၢ“(DKBA)မ့ၢ်ဂ့ၤ (KNA)မ့ၢ်ဂ့ၤအတၢ်ဟဲကဲထီၣ်သးန့ၣ်လၢဒုၣ်ဒါအတၢ်ကူၣ်တရံးအကျဲလီၤ.
ပှၤတဖၣ်အံၤသုတဟဲက့ၤမၤသကိးတၢ်ဒီး(KNU) တဂ့ၤ အဂီၢ် ဒုၣ်ဒါန့ၣ်ဟ့ၣ်အဝဲသ့ၣ်မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွၥ်တၢ်ဘၣ်ဘျုးဘၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်. အပူၤကွံၥ်န့ၣ်ဟ့ၣ်ဝဲကါ(လဲၤစ့ၤ)တဖၣ်ဒီး ခဲအံၤန့ၣ် ပထံၣ် ဘၣ်လၢ တၢ်လီတၢ်ဝ့ၤလၢကလံၤကျါတၢ်ဖံးတၢ်မၤမီၤနီၤ.အဃိမ့ဘၣ်ကွၢ်တၢ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်န့ၢ်ကျိၣ်န့ၢ်စ့အါအါဂီၢ်ဂီၢ်လီၤ. ပမ့ကွၢ် (DKBA)အံၤမၤတၢ်ပတုၥ်တၢ်ခးဒီးပယီၤသုး (BGF)ဒီး(KNA)န့ၣ်အိၣ်လၢပယီၤသုးအတၢ်တီခိၣ်ရိၣ်မဲဖီလၥ်လီၤ. ပယီၤသုးမ့ ဘၣ်သးဖီၣ်ဃံးအဝဲသ့ၣ်န့ၣ်န့ၢ်ဘၣ်ဆၣ်ဟ့ၣ်ဝဲအခွဲးဒီးပယီၤစ့ၢ်ကီးအီၣ်ဘၣ်ဝဲလီၤ.ဒီးကျိၣ်စ့လၢအဟဲနုၥ်လီၤတဖၣ်န့ၣ် မၤအါထီၣ် အသုး,ဟ့ၣ်ဝဲလါလဲ,ဒုးကူဒုးသိးဝဲ,ဟ့ၣ်ဝဲတၢ်စုကဝဲၤအဃိအနီၣ်ဂံၢ်ဘၣ်ဟဲအါထီၣ်ဝဲလီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် ပဲၥ်ထံနီၤဖး ဝဲန့ၣ်လီၤ.
၂၀၂၁ သုးဟံန့ၢ်ဆူၣ်ထံကီၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤဝံၤလီၢ်ခံန့ၣ် လၢကရူၢ်ခံဒူၣ်အံၤတၢ်ပၢဟီၣ်ကဝီၤတဖၣ်အပူၤ လၢ(online)ကၠါဖၠၣ်တၢ်ဖံး တၢ်မၤလီၢ်အံၤဃုၥ်ဒီးထံဆၢကီၢ်ဆၢတြဲၤအံၤတဆီ ကျိၣ်စ့တၢ်ဟဲနုၥ်လီၤအိၣ်ဝဲဒၣ်လဲၢ်လဲၢ်ကွၥ်ကွၥ်ဒီး တုၤလၢခဲအံၤတစုလၢ အဝဲသ့ၣ်အ ဟီၣ်ကဝီၤပူၤန့ၣ် ကၠါဖၠၣ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤဆဲးလဲၤတရံးသးအဖၢမုၢ်ဒံးန့ၣ်လီၤ.
ဒ်ပှၤလၢဘူးဒီးကရူၢ်အံၤတဂၤစံးဝဲအသိးန့ၣ် လီၤဆီဒၣ်တၢ်တၢ်ဖီလၥ်(BGF/KNA)သုးဖိတဂၤန့ၣ်ဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲတလါအစှၤကတၢၢ် စ့ယိၤ(၃၅၀၀)ဘး ဒီး မ့မ့ၢ်သုးခိၣ်သုးနၢ်လၢအဂၤတဖၣ်ဒိးသန့ၤထီၣ်သးလၢမူဒါလီၢ်လၤ ဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲလါလဲအိၣ်လၢအကလး ဆူဖီခိၣ် ညါ န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိတၢ်ဘၣ်အၢဘၣ်သီတၢ်ဖံးတၢ်မၤလၢအဟူထီၣ်လၢဟီၣ်ခိၣ်ဒီတဘ့ၣ်အံၤ ဘၣ်ဆဲး မၤဝဲဒ်အံၤလီၤ အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
၃. လၢတၢ်ဃံးတၢ်စ့ၤအံၤတဆီ သုးဖိသီဒီးတၢ်ကွဲန့ၢ်ဝဲသုးဂံၢ်ဘါအသဟီၣ်
ကီၢ်ပယီၤဒီတဘ့ၣ်အပူၤ ဒုးယၤတၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်ကဲထီၣ်ဒီးစးထီၣ်လၢသုးမီၤစိရိၤဘိးဘၣ်ရၤလီၤဝဲတၢ်ကဘၣ်ကဲသုးတၢ်သိၣ်တၢ် သီတၢ်ဘျၢအိၣ်ထီၣ် တၢ်အိၣ်သးအကလုၥ်ကလုၥ်အဃိ ဟီၣ်ကဝီၤပူၤကညီသူၣ်ဘီၣ်သးစၢ်ဃုၥ်ဒီး ကလုၥ်ဒူၣ်သူၣ်ဘီၣ်သးစၢ် လၢအဂၤတဖၣ် နုၥ်လီၤဝဲလၢ(DKBA)ဒီး (KNA)ဖီၣ်စုကဝဲၤကရူၢ်ခံဒူၣ်ပူၤဟဲအါထီၣ်ဝဲဒၣ်ဖျိဖျိဖျါဖျါန့ၣ်လီၤ.
“ပမ့တဲဝဲဒၣ်ဖဲ ၂၀၂၁ သုးဟံန့ၢ်ဆူၣ်ထံကီၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤ ၃ ဝီတဝီဝံၤလီၢ်ခံန့ၣ် ပထံၣ်ဘၣ်လၢအဂံၢ်အဘါဟဲဆူၣ်မီၤနီၤ. ခီဖျိလၢ တၢ်အိၣ်သးအကလုၥ်ကလုၥ်အဃိဟံန့ၢ်ဝဲတၢ်ခွဲးတၢ်ယၤ. အခီပညီဖဲသုးမီၤစိရိၤထုးထီၣ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီလၢကမျၢၢ်ကဘၣ်ကဲသုး ဝံၤန့ၣ် KNA န့ၣ်အဂံၢ်အဘါဟဲဖျါထီၣ်ဖးအါညါ. အသုးဂံၢ်ဘါဟဲအါထီၣ်န့ၣ်ခီဖျိလၢအထၢက့ၤသုးဖဲအဟီၣ်ကဝီၤ,ခံခါတခါ န့ၣ်ခီဖျိ လၢဒုၣ်ဒါထုးထီၣ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီလၢပှၤကဟဲကဲသုးဒီးလၢအဂၤတခါန့ၣ်ပှၤမ့ဟဲကဲသုးန့ၣ်အဝဲသ့ၣ်ဟ့ၣ်ဝဲလါလဲန့ၣ်ဒ်န့ၣ် အဃိ လီၤ” အဝဲအံၤမ့ၢ်ဝဲ စီၤအဲလ်ဘၢၣ်ခၠိၤ လၢအဟူးဂဲၤလၢထံရူၢ်ကီၢ်သဲးတဂၤ ပဲၥ်ထံနီၤဖးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်မ့ဘၣ်ကွၢ်သူၣ်ဘီၣ်သးစၢ်လၢအနုၥ်လီၤမၤ(KNA)ဒီး(DKBA)ကရူၢ်အံၤတဖၣ်န့ၣ် ခီဖျိလၢဟီၣ်ကဝီၤတၢ်လီၢ် လၢအဝဲသ့ၣ် အိၣ်ဆိးဝဲအပူၤန့ၣ် သဂၢၢ်ဘၣ်ဝဲတၢ်ဒုးတၢ်ယၤ,တၢ်လုၢ်အီၣ်နီၣ်ခိသးသမူတၢ်ဂ့ၢ်ကီ, ဘၣ်စံၣ်သုးမီၤစိရိၤအတၢ်ထၢသုးသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး လၢအတကပၤစ့ၢ်ကီးလၢကရူၢ်ခံဒူၣ်အဟီၣ်ကဝီၤပူၤန့ၣ် အိၣ်ဒီးကျိၣ်စ့တၢ်ဟဲနုၥ်ကိးလါဒဲး,တၢ်ဒုးစ့ၢ်ကီးကဲထီၣ်တအိၣ်ဝဲဘၣ်အဃိ သူၣ်ဘီၣ်သးစၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤနုၥ်လီၤဝဲလၢကရူၢ်ခံဒူၣ်အံၤအပူၤဘၣ်ဟဲအါထီၣ်ဝဲ ဒၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ပသမၢအီၤတသ့ဝဲဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဒ်ပှၤလၢဘူးဒီးဖီၣ်စုကဝဲၤခံဒူၣ်အံၤတဂၤစံးဝဲအသိးန့ၣ် “သုးခိၣ်စီၤခၠ့ၣ်သူၤန့ၣ်အတၢ်တိၥ်ပၥ်အိၣ်ဒီဒူၣ်ညါ. မုၢ်တနံၤတၢ်ဒုးမ့ကဲထီၣ် န့ၣ် ဒ်သိးအပျဲၢ်အဘီၣ်အဖိအလံၤမ့ပြၢဒီး ပှၤသုးမုၢ်သံၣ်ဘိလၢအဂၤန့ၣ်အမဲၥ်သုတအံၣ်တဂ့ၤအဂီၢ်မၤ အါထီၣ်ဝဲအသုးလီၤ. တၢ်အ့ၣ်လိၥ်ဆိးက့ဒုပတဃုဘၣ်,ပှၤမ့ဟဲဃုပှၤဒု ပတဲတဘၣ်ဘၣ်. ခဲအံၤခ့ၣ်အဲယူၣ်အံၤဒုးပယီၤသုးတနၢၤဘၣ်, ပယီၤသုးစ့ၢ်ကီး ဒုး ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်တနၢၤဘၣ်. အဃိကျဲအိၣ်တဘိ လၢပကဘၣ်ဘှါဆှဲအီၤလၢစီၤနီၢ်ခိၣ်လီၤ.ဘၣ်မနုၤအဃိလဲၣ် ဒုၣ်ဒါဝဲဒၣ် အိၣ်ဒီး စုကဝဲၤကျိချံပှၥ်သၣ်လၢအဂ့ၤ,ဝဲဒၣ်န့ၢ်ပတၢ်တအိၣ်လၢပှဲၤဒ်သိးအဝဲသ့ၣ်ဘၣ်. တၢ်လၢဒုၣ်ဒါန့ၣ်အမ့ဆိမိၣ်ဒိၣ်နၤန့ၣ်နခး ဘၣ်အီၤကီ ဒီးအမ့ဆိမိၣ်ဆံးနၤန့ၣ်နခးဘၣ်အီၤညီလီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
၄. နီၢ်ကစၢ်တၢ်ပၢလီၤသးခွဲးယၥ်, ထံရူၢ်ကီၢ်သဲးဒီးသုးဂ့ၢ်ဝီအတၢ်ထံၣ်
တၢ်စံၣ်စိၤဒီတစိၤမ့ဘၣ်ကွၢ်ဖဲ ၂၀၁၀ (BGF)အိၣ်ဆၢထၢၣ်က့ၤလီၤလီၤဆီဆီဝံၤလီၢ်ခံ ဖဲတနံၣ်အံၤ(၂၀၂၆)လါယနူၤအါရံၤအံၤန့ၣ် သုးခိၣ်စီၤခၠ့ၣ်သူၤ(BGF)ကရူၢ်အံၤ ဟးထီၣ်ကွံၥ်ဝဲလၢသုးမီၤစိရိၤအတၢ်ပၢဆှၢရဲၣ်ကျဲၤအဖီလၥ်အိၣ်ဆၢထၢၣ် ဝဲဒ်ကညီဒီကလုၥ်သုး မုၢ်ဒိၣ် (KNA)တဖုအသိးဒီး ဖဲန့ၣ်အဝဲသ့ၣ်အံၤလၢသုးဂ့ၢ်ဝီတကပၤမ့ၢ်ဂ့ၤ,လၢမုၢ်ကျိၤဝဲၤကွၥ်တကပၤမ့ၢ်ဂ့ၤ ဟဲသလၣ်ထီၣ် အသးဒိၣ်န့ၢ်အပူၤကွံၥ်ဒံးန့ၣ်လီၤ.
ဒ်န့ၣ်အသိးဖဲထံကီၢ်ဒီတဘ့ၣ်သုးမီၤစိရိၤအဂံၢ်အဘါလီၤစၢ်ဝဲအကတီၢ်အံၤ (KNA)ဒီး(DKBA)အံၤ သုးဂံၢ်ဘါအမဲၥ်ညါ ကရူၢ်ခံဖုအံၤ ဟူးဂဲၤမၤဂုၤထီၣ်ပသီထီၣ်မၤလဲၤထီၣ်လဲၤထီဝဲတၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤ တပယူၥ်ဃီန့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်လၢကရူၢ်ခံဒူၣ်အံၤအတၢ်မၤအါထီၣ်အသုးဂံၢ်ဘါအံၤဒီးတၢ်ဖံးတၢ်မၤလၢအဝဲသ့ၣ်မၤဝဲတဖၣ်အံၤအတၢ်ပညိၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ကရၢကရိ ဒီးပှၤဟူးဂဲၤလၢထံရူၢ်ကီၢ်သဲး,ပှၤအိၣ်ခိးကွၢ်ဟုၣ်ကွၢ်ဆူၣ်အဝဲသ့ၣ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤတဖၣ်အံၤ ဟ့ၣ်ထီၣ်ဝဲအတၢ်ထံၣ်, တၢ်ပဲၥ်ထံနီၤဖးအကလုၥ်ကလုၥ်န့ၣ်လီၤ.
ဒ်န့ၣ်အသိးဘၣ်ဃးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤ စီၤသူကဘံ လၢအအိၣ်ခိးကွၢ်ဟုၣ်ကွၢ်ဆူၣ်ဝဲကရူၢ်ခံဒူၣ်အံၤအတၢ်ဖံးတၢ်မၤတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤအံၤစ့ၢ်ကီး “နမ့ဘၣ်ကွၢ်(KNA)ဒီး(DKBA)အံၤအတၢ်လဲၤခီဖျိလၢပယီၤသုခိၣ်နၢ်တဖၣ်အံၤထံၣ်လၢနၥ်အီၣ်ဝဲတသ့ဘၣ်.ဘၣ်မနုၤလဲၣ်ဆၢကတီၢ်မ့ဘၣ်န့ၣ်မၢနမၤလီၤမၢ်နသုးနသံၣ်,နကဘၣ်လဲၤအိၣ်လၢအတၢ်ပၢဖီလၥ်ဒ်န့ၣ်.ဒီးအဂၤတခါမ့ဘၣ်ကွၢ်(BGF)ဒုးအိၣ်ထီၣ်က့ၤ (KNA)အံၤအခိၣ်သ့ၣ်ဖျါစ့ၢ်ကီးလၢအတနၥ်အီၣ်ပယီၤသုးလၢၤဘၣ်,တၢ်ကီတၢ်ခဲအိၣ်ထီၣ်ဒီးအတၢ်နၥ်အီၣ်လၢပယီၤသုးအဖီခိၣ်လီၤစှၤဖးဒိၣ်ညါ.အဃိဆိမိၣ်ဝဲသါဂံၢ်ဘါမ့တအိၣ်ဘၣ်န့ၣ်ပယီၤသုးမ့မၤပှၤဒုပကဘၣ်တူၢ်လီၤ.နမ့ကွၢ်လိၤလိၤန့ၣ်ပှၤခံဖုအံၤအတၢ်မၤအါထီၣ်အသုးအံၤအဲၣ်ဒိးဒီသဒၢဝဲအဟီၣ်ကဝီၤဒီးထံၣ်ဝဲလၢပယီၤသုးအံၤနၥ်အီၣ်ဝဲတသ့ဘၣ်အဃိလိၣ်လၢအဝဲသ့ၣ်ကဘၣ်ဒီသ ဒၢလီၤသးအဃိမၤအါထီၣ်အဂံၢ်အဘါ အတၢ်ပညိၣ်န့ၣ်လၢကဒီသဒၢလီၤအမုၢ်ကျိၤဝဲၤကွၥ်,အတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲအဂီၢ်လီၤ” အဂ့ၢ်န့ၣ် ပဲၥ်ထံနီၤဖးစံးစ့ၢ်ကီးဝဲန့ၣ်လီၤ.
ဖဲတၢ်ဒုးလီၤပှီၢ်ကွံၥ်သုးမီၤစိရိၤအကတီၢ် ကညီဖီၣ်စုကဝဲၤကရူၢ်ခံဒူၣ်လၢအဂံၢ်ဘါဟဲအါထီၣ်လၢအထုးဖးသးဒီး ကရၢမိၢ်ပှၢ်န့ၢ်ဝဲ အနံၣ်(၃၀)ဘျဲၣ်အံၤ မ့က့ၤပၥ်ဖှိၣ်ထီၣ်က့ၤသးတပူၤဃီန့ၣ် ကကဲထီတၢ်ဂံၢ်တၢ်ဘါဖးဒိၣ်လၢတၢ်ကဒုးန့ၢ်က့ၤကီၢ်သူလ့ၤတၢ်သဘျ့ အဂ့ၢ်န့ၣ် ကညီကမျၢၢ်ထံဖိကီၢ်ဖိတဖၣ်ထံၣ်ဝဲဒီးမုၢ်လၢ်ကွၢ်စိဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ
ဘၣ်ဆၣ်လၢကရူၢ်ခံဒူၣ်အံၤအဂံၢ်အဘါဟဲအါထီၣ်အဖီခိၣ် ခါဆူညါလၢကညီတၢ်ပၢၢ်ဆၢအဂီၢ်ကဲထီၣ်ဝဲတၢ်ပနီၣ်လၢအဂ့ၤ သ့ဝဲ အသိး ကဲထီၣ်တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်သ့စ့ၢ်ကီးဝဲအဂ့ၢ်န့ၣ် စီၤအဲလ်ဘၢၣ်ခၠိၤ စံးစ့ၢ်ကီးဝဲန့ၣ်လီၤ.
“အဝဲသ့ၣ်အတၢ်ဟဲနုၥ်လီၤ,တၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်န့ၣ်အါဒၣ်တက့ၢ်ဒိးသန့ၤထီၣ်သးလၢ(scam centre)လီၤအဃိတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ဟ့ၣ်ဝဲတၢ်ဆီၣ်သနံး ဒီးဒ်န့ၣ်အသိးအဝဲသ့ၣ်ထုးဖးသးဒီး KNU ဝံၤလီၢ်ခံန့ၣ်အဝဲသ့ၣ်ကဲဝဲပယီၤအပှၤလီၤ.ခီဖျိ (scam)တဖၣ်အံၤ မံၤဟူသၣ်ဖျါလၢဟီၣ်ကဝီၤဒီဘ့ၣ်အဃိ ခဲကၢးပယီၤမ့ဆီၣ်သနံးသဝဲသ့ၣ်န့ၣ်ဒ်သိးဒီသဒၢအသး ကန့ၢ်အဂီၢ် မၤဆူၣ်ထီၣ်အဂံၢ်အဘါဧါန့ၣ်ကဲထီၣ်ဝဲတၢ်ဆိကမိၣ်စ့ၢ်ကီးလီၤ.”
“မ့ဝံၤအဂၤတခါလၢညါန့ၣ်ကိးလီၤအသးလၢ(BGF)လီၤဘၣ်ဆၣ်ခဲအံၤကိးလီၤက့ၤသးလၢ(KNA)အဃိဖျါလၢအဲၣ်ဒိးထိၣ် သတြီၤက့ၤအသးဒီးပ KNU/KNLA မီၤနီၤ အဃိတၢ်ဘၣ်ယိၣ်အိၣ်. အဃိဒ်ပမ့ၢ်ပှၤလၢဆီၣ်ထွဲဝဲတၢ်ပၢၢ်ဆၢအသိးန့ၣ် ပနၥ်အီၣ် အီၤတဘူၣ်ဘၣ်.ဘၣ်မနုၤလဲၣ်န့ၣ်အဝဲသ့ၣ်န့ၣ်ထုးဖးသးဒီး KNU ,မၤအနီၢ်ကစၢ်မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွၥ်, အဂၤတခါန့ၣ်အဘူးကတၢၢ် ဖဲမၠၣ်ဝတံၣ်တၢ်ဂ့ၢ်န့ၣ် ခီဖျိအဝဲသ့ၣ်အဃိမၠၣ်ဝတံၣ်အံၤပဘၣ်က့ၤဟ့ၣ်ကဒါက့ၤ. တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤကဲဝဲတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢပနၥ် အီၣ်တသ့ဘၣ်. လၢအဝဲသ့ၣ်အဂံၢ်ဘါဟဲအါထီၣ်အဖီခိၣ်အံၤကဲထီၣ်တၢ်ဘၣ်ယိၣ်သ့,မ့မ့ၢ်ပှၤလၢအသူၣ်တီသးလိၤဒုကဲထီၣ်ပဂံၢ် ပဘါသ့ဘၣ်ဆၣ် ပမ့က့ၤကွၢ်ကဒါက့ၤတၢ်အဒိအတဲၥ်တဖၣ်န့ၣ် ကဲထီၣ်တၢ်ဘၣ်ယိၣ်သ့မီၤနီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
ဒ်န့ၣ်အသိးဖီၣ်စုကဝဲၤကရူၢ်ခံဒူၣ်အံၤခိၣ်နၢ်ဒိၣ်ထီတဖၣ်ကပၥ်ဖှိၣ်မၤသကိးတၢ်ဒီးကရၢမိၢ်ပှၢ်လၢတၢ်ဒိၣ်စိမၤန့ၢ်က့ၤဟီၣ်ကဝီၤအံၤ ဘၣ် မ့မ့ၢ်တခီမၤတၢ်လၢနီၣ်ကစၢ်တၢ်ဘၣ်ဘျုးအဂီၢ်တကးဒံးဘၣ် ကရူၢ်ခံဒူၣ်အံၤ ခိၣ်နၢ်အတၢ်ဆီတလဲမ့တအိၣ်ဘၣ်သၢပျၢၤန့ၣ် ကဲထီၣ်တၢ်ဂံၢ်တၢ်ဘါလၢတၢ်ပၢၢ်ဆၢအဂီၢ်တမ့ၢ်လၢကညီဝဲဘၣ် အဂ့ၢ်န့ၣ် စီၤသူကဘံ လၢအခိးကွၢ်ဟုၣ်ကွၢ်ဆူၣ်ဝဲကရူၢ်ခံဖုအံၤ အတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤအံၤ စံးစ့ၢ်ကီးဝဲန့ၣ်လီၤ.
“ယဲယထံၣ်လၢတၢ်အိၣ်သးခဲအံၤအဝဲသ့ၣ်အဂံၢ်အဘါဟဲအါထီၣ်ဒ်အံၤန့ၣ် နမ့ဘၣ်ကွၢ်လၢသုးခိၣ်ခၠ့ၣ်သူၤ, သုးခိၣ်တ့ၤဝ့, သုးခိၣ် ဆါအီၤခိၣ်နၢ်တဖၣ်အံၤ အိၣ်ထဲကွၢ်လီၤလၢအနီၣ်ကစၢ်တၢ်ဘၣ်ဘျုးကဒီသဒၢအမုၢ်ကျိၤဝဲၤကွၥ်ဟီၣ်ကဝီၤလီၤ. နမ့ဘၣ်ကွၢ်ပှၤ တဖၣ်အံၤတၢ်စံၣ်စိၤန့ၣ် ကဟဲက့ၤမၤစၢၤတၢ်ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်န့ၣ်လၢကဒိးန့ၢ်က့ၤဟီၣ်ကဝီၤမ့ၢ်ဂ့ၤတအိၣ်ဘၣ်. အိၣ်ဒၣ်မၤစၢၤဝဲတစဲး ဖိဟ့ၣ်ဝဲတၢ်ကစီၣ်,ပျဲန့ၢ်ဝဲအကျဲဖိမၤစၢၤဝဲလၢန့ၣ်တစဲးလၢအံၤစဲးလီၤ.
အဃိပှၤခံဖုသၢဖုလၢပၣ်ဃုၥ်ဒီး(PC)အံၤတၢ်တိစၢၤမၤစၢၤဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်လၢ KNU တၢ်ပၢၢ်ဆၢလၢကန့ၢ်ဘၣ်က့ၤဟီၣ်ကဝီၤအဂီၢ်န့ၣ် ယတထံၣ်လၢဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်တအိၣ်ဘၣ်. ဒီးအဂၤတခါန့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ခိၣ်နၢ်တဖၣ်မ့ၢ်ပှၤလၢအမံၤဟးဂီၤဝဲလၢတၢ်သံၣ်သူမီၤ ကျးတၢ်ဖံးတၢ်မၤ. မ့ဝံၤအဝဲသ့ၣ်ကဟဲက့ၤမၤ သကိးတၢ်ဒီး KNU လိၤလိၤန့ၣ်မၤဝဲတညီစ့ၢ်ကီးဘၣ်.တၢ်အုၣ်တၢ်ကျၣ်ဒု နမ့လဲၤ အိၣ်လၢအကျါဒုနနၢအုၣ်ပိၥ်ဝဲအခံန့ၣ်.အဃိ ခိၣ်နၢ်တၢ်ဆီတလဲမ့ တအိၣ်ထီၣ်ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်ဘၣ်လၢ(KNA)ဒီး(DKBA)ဘၣ်ဒု တၢ်ဂံၢ်တၢ်ဘါလၢကကဲထီၣ်လၢတၢ်ပၢၢ်ဆၢ အဂီၢ်ဒုယထံၣ်လၢအမျး ကယၤကအိၣ်ဒၣ်စှၤကိၥ်ဖိလီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
တကးဒံးဘၣ်(KNA)ဒီး(DKBA)ကရူၢ်ခံဒူၣ်လၢအသုးဂံၢ်ဘါဟဲအါထီၣ်ဝဲအံၤ ခါဆူမဲၥ်ညါမ့ဆဲးမၤဝဲဒ်သုးမီၤစိရိၤအတၢ်ဟံစုနဲၣ်ကျဲ အသိးန့ၣ် လၢကညီဖိကဒဲ ကဒဲအဘၢၣ်စၢၤတၢ်ဂၥ်သွံၣ်ဂၥ်စိးကဟဲအိၣ်အါထီၣ်ဝဲသ့အဂ့ၢ်န့ၣ် KWO နီၢ်ကညီဖီ စံးစ့ၢ်ကီးဝဲန့ၣ်လီၤ.
“ကဲထီၣ်တၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီလီၤတံၢ်လီၤ.ဘၣ်မနုၤလဲၣ်န့ၣ်ပယီၤသုးမ့မၢအဝဲသ့ၣ်မ့တဂ့ၢ်လိၥ်ဝဲဘၣ် မ့မၤထွဲဝဲဒ်တၢ်မၢအီၣ်အီၤ အသိးဒုကဲထီၣ်ဝဲတၢ်လီၤပျံၤလီၤဖုးလၢပှၤကညီဖိအဂီၢ်ဘၣ်မနုၤလဲၣ်န့ၣ်ကညီဖိကဒဲကဒဲကဘၣ်ခးလိၥ်ကဒါသးတၢ်ဂၥ်သွံၣ်ဂၥ်စိး တဖၣ်န့ၣ်ကအိၣ်ထီၣ်ဝဲလီၤ.ထီဘိန့ၣ်ပတဲလၢကညီဖိကဒဲကဒဲပတအဲၣ်ဒိးခးလီၤပသးဘၣ်.အအံၤတမ့ၢ်လၢကညီဖိဘၣ်ခီဖျိတၢ်ဖီၣ် ပျံၤအီၤလၢပယီၤသုးအဃိဝဲဒၣ်ခီန့ၣ်ပဒုးဝဲဒၣ်သုးမီၤစိရိၤသနူမီၤနီၤ.နကဲကညီဖိနမ့ဆီၣ်ထွဲဝဲမီၤစိရိၤသနူန့ၣ်နကဲထီၣ်ပှၤကညီဖိအဒုၣ်အဒါလီၤမီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်ဒ်လဲၣ်ဂ့ၤဒ်လဲၣ်ဂ့ၤ မ့ဘၣ်ကွၢ်လၢအတကပၤစ့ၢ်ကီး ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ကရၢမိၢ်ပှၢ်အံၤ မ့ပၢၢ်ဆၢဝဲသုးမီၤစိရိၤအိၣ်လံဝဲအနံၣ် (၇၀)ဘျဲၣ်လံဘၣ်ဆၣ် တုၤလၢခဲအံၤတတုၤဒံးဝဲလၢတၢ်မၤနၢၤဖီတၢၣ်ဘၣ်အဃိ တၢ်ဂ့ၢ်ကီလၢအကဲထီၣ်တုၤလၢမုၢ်မဆါတနံၤ အံၤ တဖၣ်အလီၢ်အိၣ်လၢတၢ်ကဘၣ်ဃဲၣ်လီၤဘှါဆှဲအီၤလၢစီၤနီၢ်ခိၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ထံဖိကီၢ်ဖိဃုၥ်ဒီးဖီၣ်စုကဝဲၤကရူၢ်လၢအထုးဖးသးဒီး ကရၢမိၢ်ပှၢ်တဖၣ် ဟ့ၣ်ထီၣ်အတၢ်ထံၣ်အိၣ် စ့ၢ်ကီးဝဲန့ၣ်လီၤ.
၅. ထံဂုၤကီၢ်ဂၤအတၢ်ဟံဂ့ၢ်ဝီ(Sanctions) ဒီး ပျီပူၤတၢ်အိၣ်သးနီၢ်နီၢ်
တကီၢ်ခါကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်-ကီၢ်ပယီၤကီၢ်ဆၢ ဖီၣ်စုကဝဲၤကရူၢ်ခံဒူၣ်အံၤတၢ်ပၢဟီၣ်ကဝီၤအပူၤ ကၠါဖၠၣ်လၢအမံၤဟူသၣ်ဖျါဝဲအံၤ တုၤလၢခဲအံၤလဲၤတရံး သးအဖၢမုၢ်ဒီး လၢတၢ်ပၣ်ဃုၥ်ပၣ်ဂီၢ်တၢ်ဘျးစဲအံၤအဃိ ဘၣ်တၢ်စးထီၣ်ဖီၣ်ဃံးဝဲကရူၢ်ကရၢသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ခိၣ်နၢ်ဒိၣ်ထီလၢထံဂုၤကီၢ်ဂၤအံၤ န့ၣ်လီၤ.
တၢ်မ့ဖီၣ်ဃံးဟ့ၣ်ဝဲတၢ်ကဆီၣ်သနံးဆူကရူၢ်ခံဒူၣ်အံၤခိၣ်နၢ်အအိၣ်လၢကျဲအဘိဘိသနါက့ လၢဟီၣ်ကဝီၤပျီပူၤန့ၣ် တၢ်ဖံး တၢ်မၤ သ့ၣ်တဖၣ်အံၤပတုၥ်အသးတအိၣ် မ့မ့ၢ်တခီရၤလီၤအသးဟဲအါထီၣ်ဝဲဒီးကရူၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤအတၢ်သူၣ်ထီၣ်ဆီလီၤသး, အဂံၢ် အဘါဃုၥ်ဒီးအကျိချံပှၥ်သၣ်ဂ့ၤထီၣ်ဝဲဒၣ်ကွ့ၢ်ကွ့ၢ်အဃိ အဝဲသ့ၣ်မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွၥ်လၢအဘၣ်အၢဘၣ်သီလၢအဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲ တၢ်ဘၣ် ဘျုးအံၤတဖၣ် လီၤမၢ်တန့ၢ်ဆဲးအိၣ်ဂၢၢ်ဆိးကျၢၤဒံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
မ့ၢ်ဘၣ်ပဲၥ်ထံနီၤဖးအီၤန့ၣ် (KNA)ဒီး(DKBA)ကရူၢ်ခံဒူၣ်အံၤ အတၢ်ထုးဖးထီၣ်အသးလၢ KNU ကရၢမိၢ်ပှၢ်အပူၤတၢ်စံၣ်စိၤအမဲၥ်ညါ ခီဖျိလၢကျိၣ်စ့,ဟီၣ်ကဝီၤတၢ်ဒိၣ်စိ ဒီး (online)ကၠါဖၠၣ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအဃိ အသုးဂံၢ်ဘါဘၣ်ဟဲအါထီၣ်ဝဲ ဒၣ်လီၤန့ၣ် ပသမၢအီၤအလီၢ်တအိၣ်ဝဲဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်ခီဖျိ(online)ကွီၣ်မ့ၣ်လၢအတဖိးသဲးစးဘၣ်အံၤဒီး သုးဂံၢ်ဘါလၢဟဲအါထီၣ်ခီဖျိကျိၣ်စ့ဘၣ်အၢဘၣ်သီအဃိအံၤတဖၣ် မ့ယံၤထီၣ်ယံၤထီၣ်န့ၣ် လၢကညီကီၢ်စဲၣ် သဲစးတၢ်ဒိၣ်စိ, တၢ်ပၢၢ်ဆၢအတၢ်လဲၤကျဲဒီး ကမျၢၢ်ထံဖိကီၢ်ဖိအတၢ်အိၣ်မူခါဆူညါအဂီၢ် မ့ၢ်တၢ်တၤတၢ်ဖးဒိၣ် တခါလၢတၢ်ဘၣ်ဃဲၣ်လီၤဘှါဆှဲအီၤန့ၣ်လီၤ.