လါမ့ၤ ၁၅ သီ, ၂၀၂၆ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်
လၢခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် ဒူပျၥ်ယၥ်ကီၢ်ရ့ၣ်(သုးက့ ၆) ရၤမတံကီၢ်ဆၣ် ဂီၤလ့ၤဟီၣ်ကဝီၤဒီး ပျီတပျၢ်ဟီၣ်ကဝီၤ တကပၤန့ၣ် စှၤသီအတီၢ်ပူၤ အံၤခီဖျိတၢ်စူၤကိးမုၢ်နံၤအဃိ ပှၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိး(IDPs)ဖိလၢအအိၣ်ကဒုသးဖဲထံကျိကၢၢ်နံၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ သဂၢၢ်ဘၣ်ဝဲအိၣ်ဆိး လီၢ်ကျဲ တၢ်ဂ့ၢ်ကီဒီးလိၣ်ဘၣ်ဝဲတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢပှၤလၢကွၢ်ထွဲပှၤလီၢ်အိၣ် ကမှံဖိတဖၣ်အံၤ အအိၣ်န့ၣ်လီၤ.
စးထီၣ်ဖဲတလါအံၤလါမ့ၤ ၈ သီအခါန့ၣ်ကလံၤဟဲတၢ်စူၤကိးမုၢ်နံၤဒဲးဃၣ်ဃၣ်အဃိ လၢပျီတပိၢ်လီၢ်အိၣ်ကဒုလီၢ်တကပၤန့ၣ် တၢ်ဆါဟံၣ်တၢ်သူၣ်ထီၣ်ဃုၥ်ဒီးဒဲလၢတၢ်သူၣ်ထီၣ်ဝဲတစိၢ်တလီၢ်အံၤတဖၣ်ကလံၤအူအခိၣ်ဖျိးကွံၥ်ဟးဂူၥ်ဟးဂီၤ အိၣ်ဝဲ ကအိၣ်လၢအဖျၢၣ်(၄၀)ဃၣ်ဃၣ်ညါအဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်ကဝီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါလၢကွၢ်ထွဲပှၤလီၢ်အိၣ်ကဒုအံၤတဖၣ်စံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
လၢတၢ်န့ၣ်အဃိလီၢ်အိၣ်ကမှံဖိလၢအဒဲခိၣ်ဒုးလီၤပှီၢ်ဟးဂီၤတဖၣ်လိၣ်ဘၣ်ဝဲတၢ်ခိၣ်ဒုးတကးဒံးဘၣ်အမဲၥ်ညါ ပှၤဃ့ၢ်ထီၣ်တဖၣ် အံၤအကျါပၣ်ဃုၥ်ဝဲသူၣ်က့သးပှၢ်,ဖိဒံဖိသၣ်,ပှၤမိၢ်ဒၢသ့ၣ်တဖၣ်အဃိ လၢကဟဲလါအဂီၢ်အံၤစ့ၢ်ကီးလိၣ်ဘၣ်ဝဲ ဂံၢ်ခီၣ်ထံးတၢ်အီၣ် တၢ်အီဒီးကသံၣ်ကသီတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအဂ့ၢ်န့ၣ် နီၢ်ကၠဲၣ်လၢကွၢ်ထွဲပှၤကမျၢၢ်တဂၤစံးဝဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ.
အဝဲစံးဝဲလၢ“ခဲအံၤခီဖျိတၢ်စူၤလီၤအဃိအဝဲသ့ၣ်ထံၣ်ဘၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲဒီဒူၣ်လီၤ.ခဲအံၤအဝဲသ့ၣ်အိၣ်လၢတၢ်ဖီခိၣ်နါက့အိၣ်ဝဲတဘူၣ်ဒြိဟးဆှၣ်တၢ်အဃိဘၣ်အိၣ်ဝဲလၢထံကျိနံၤခဲအံၤမူခိၣ်စူၤအဃိဘၣ်တ့ထီၣ်ဝဲအလီၢ်ဒီး(တၤလပၣ်)ဒ်န့ၣ်လီၤ.ဖဲမဟါကလံၤဟဲအခါန့ၣ်တၢ်ခိၣ်လီၤပှီၢ်အိၣ်တနီၤ.တၢ်ဆါဟံၣ်စ့ၢ်ကီးအခိၣ်ဖျိးဘၣ်က့ၤတ့ထီၣ်လၢအသီခဲလၢၥ်လီၤ.မ့ဝံၤခဲအံၤတၢ်အီၣ်တၢ်အီစ့ၢ်ကီးတအိၣ်လၢပှဲၤဘၣ်.မ့န့ၢ်တစဲးန့ၣ်အိၣ်ဒၣ်ဘၣ်နီၤလီၤအီၣ်သးဒ်န့ၣ်လီၤ.မ့ဝံၤဖဲန့ၣ်ဖိသၣ်အိၣ်ဖျဲၣ်သီအိၣ်အဃိလိၣ်ဘၣ်ဝဲကသံၣ်ကသီတကးဘၣ်ဖိသၣ်စ့ၢ်ကီးတထီၣ်ဘၣ်ကၠိဘၣ်,ကအိၣ်ဖှိၣ်မၤလိဒီးတသ့စ့ၢ်ကီးဘၣ်ခီဖျိတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢတအိၣ်ဘၣ်မီၤနီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဒ်န့ၣ်အသိးလၢပှၤလီၢ်အိၣ်ကမှံလၢအိၣ်ဂီၤလ့ၤထံကျိကၢၢ်နံၤတဖၣ်စ့ၢ်ကီးစှၤသီအတီၢ်ပူၤခီဖျိတၢ်စူၤတပယူၥ်ဃီအဃိ တနီၤန့ၣ်သုး လီၢ်သုးကျဲလဲၤငါအိၣ်ဝဲဖှိၣ်ဟံၣ်လၢကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ပူၤအိၣ်ဝဲဒီးတကီၢ်ခါခဲအံၤတၢ်အီၣ်တၢ်အီအမဲၥ်ညါလိၣ်ဘၣ်စ့ၢ်ကီးဝဲတၢ်ခိၣ်ဒုး,ကသံၣ်ကသီတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်ကဝီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါလၢကွၢ်ထွဲပှၤလီၢ်အိၣ်ကဒုတဂၤစ့ၢ်ကီးစံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
“တနံၤညါအံၤယလဲၤန့ၣ်အဝဲသ့ၣ်ဘၣ်သုးလီၢ်ဘၣ်ဆၣ်ကက့ၤထီၣ်အိၣ်လၢကဝီၤဒ့(၄)တကပၤန့ၣ်ပှၤတအဲၣ်ဒံးဘၣ်.ခဲအံၤပှၤလၢအငါအိၣ်ဟံၣ်န့ၢ်တဖၣ်န့ၣ်ပၥ်ဖှိၣ်ထီၣ်လိၥ်သးခံဒူၣ်သၢဒူၣ်ဘျီလဲၤငါအိၣ်ဟံၣ်လၢယိၤကီၢ်တကပၤ.တနီၤန့ၣ်လဲၤအိၣ်လၢအဘူးအတံၢ်,လၢအသ့ၣ်ညါသ့ၣ်ခီးဝဲတဖၣ်အဟံၣ်န့ၣ်.ခဲအံၤခီဖျိတၢ်စူၤအဃိတမ့ၢ်ဘၣ်ကိၢ်ဘၣ်ဂီၤထဲတၢ်အီၣ်တၢ်အီတခါတကးဘၣ်လၢတၢ်အိၣ်ကဒုအလီၢ်တၢ်ခိၣ်ဒုတဖၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲအိၣ်လီၤ.မ့ဝံၤလိၣ်ဘၣ်ဝဲကသံၣ်သကီလၢကကူစါယါဘျါအသးမီၤ.ဘၣ်မနုၤလဲၣ်န့ၣ်ပှၤလၢအဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးတ့ၢ်တဖၣ်န့ၣ်ပလဲၤထံၣ်ဘၣ်လၢအတၢ်ဆါန့ၣ်တဘျါဂ့ၤဒံးဘၣ်က့ၤရးဒိၣ်ထီၣ်ကဒါမီၤနီၤ.”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
ခီဖျိတၢ်ထီၣ်သုးကလၢၤတၢ်ဒုးတၢ်ယၤအဃိ ဂီၤလ့ၤကမျၢၢ်လၢအဃ့ၢ်အိၣ်ဖဲထံကျိကၢၢ်နံၤတဖၣ်အပူၤကွံၥ်စှၤလါအခါလၢတၢ်ခိၣ်ဒုး အဂီၢ် တၢ်ဟဲထီၣ်ဆွဲမၤစၢၤဝဲအိၣ်ဘၣ်ဆၣ်တကူတလၢဝဲခဲလၢၥ်ဘၣ်ဒီးခဲအံၤတၢ်စူၤလီၤလံတကးဒံးဘၣ်ကက့ၤအိၣ်လၢအဒူသဝီ အဂီၢ်စ့ၢ်ကီးခီဖျိတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢတအိၣ်ဒံးဘၣ်အဃိ တကီၢ်ခါခဲအံၤဟံၣ်ခိၣ်အဖျၢၣ် (၁၀၀)ဘျဲၣ်လိၣ်ဘၣ်ဝဲတၢ်ခိၣ်ဒုးအဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်ကဝီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဂၤဃီဝဲန့ၣ် စံးအါထီၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.
တကးဒံးဘၣ်ပျီတပိၢ်လၢကမျၢၢ်ပှၤလီၢ်အိၣ်မှံဟံၣ်ခိၣ်ကအိၣ်ဝဲအဖျၢၣ်(၇၀၀)ဘျဲၣ်အံၤစ့ၢ်ကီး တုၤလၢခဲအံၤလၢအဒူသဝီအခိၣ် အဃၢၤန့ၣ် ဒြိ,ကျိဖးဒိၣ်တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်အိၣ်ဒံးဝဲအဃိ ကက့ၤလၢဟံၣ်အဂီၢ်တၢ်ကီတၢ်ခဲအိၣ်ဝဲဒီးဘၣ်ဆၣ်တနီၤန့ၣ်ခီဖျိဟးအိၣ် ဝဲဒ်အံၤတၢ်ကီတၢ်ခဲအိၣ်အကလုၥ်ကလုၥ်အဃိတနီၤန့ၣ်က့ၤအိၣ်လၢအဟံၣ်အဃီဘၣ်အိၣ်လၢတၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီအပူၤဒ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဒ်န့ၣ်အသိးတလးအ့းသ့းပှၤလီၢ်အိၣ်ကမှံဖိလၢလဲၤအိၣ်ကဒုသးလၢသ့ၣ်ဘီဘိသူမှဲကျိကၢၢ်နံၤတဖၣ်စ့ၢ်ကီး ခီဖျိလၢတၢ်စူၤအါထီၣ် အဃိ ဘၣ်သုးလီၢ်သုးကျဲတ့ထီၣ်က့ၤအဒဲတၢ်သူၣ်ထီၣ်လၢအသီလၢတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢလီၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဂၤ စံးဘၣ် ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤ.
တကီၢ်ခါခဲအံၤ(သုးက့ ၆)အမဲၥ်ညါလၢ(သုးက့ ၁),(သုးက့ ၃),(သုးက့ ၄),(သုးက့ ၅)ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤ ခီဖျိပယီၤသုးနုၥ်လီၤဟူးဂဲၤ ဒုးယၤတၢ်ဖ့ၣ်စၢကဲထီၣ်ဝဲဒီး လၢသုးမီၤစိရိၤကဘီယူၤ,ကျိဖးဒိၣ်အံၤအဃိ လီၢ်ကဝီၤကမျၢၢ်အါအါဂီၢ်ဂီၢ်ဘၣ်ဃ့ၢ်ထီၣ်ဝဲဒီး ထံၣ်ဘၣ်စ့ၢ်ကီး ဝဲတၢ်ကီတၢ်ခဲလိၣ်ဘၣ်စ့ၢ်ကီးဝဲတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
