လါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၁၆ သီ, ၂၀၂၆ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်
ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် မုၢ်တြီၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်(သုးက့ ၅)လူၤသီကီၢ်ဆၣ်ဟီၣ်ကဝီၤပူၤ ကမျၢၢ်တဖၣ်သဂၢၢ်ဘၣ်ဒံးဝဲဘုဃၢ်လီၤအဖၢမုၢ်ဒီး ကရူၢ်(၆)ဘ့ၣ်အပူၤ ဘုဟးဂီၤအိၣ်ထီၣ်တုၤလၢအလီၢ်(၅၇၀)ဘျဲၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်ခၢၣ်သးစံၥ်ပှဲၤသူၣ်ဖျးဝဲၤကျိၤ(Kawthoolei Agriculture Department-KAD) ဝဲၤကျိၤခိၣ် ပဒိၣ်စီၤလ့ၣ်စ့ စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲအပူၤကွံၥ်လါအီကူးဒီတလါဃၣ်ဃၣ်န့ၣ်ခီဖျိတၢ်စူၤဝဲတပယူၥ်ဃီအဃိ တၢ်ဂ့ၢ်ပိၥ်ထွဲထီၣ်အခံလၢဘုဃၢ်တဖၣ်လီၤဝဲဒီး လီၤဆီဒၣ်တၢ် ပ့က့ကရူၢ်,ကလီၤထၣ်ကရူၢ်,ဘီသ့ၣ်ထၣ်ကရူၢ်,ပၥ်ဟဲးကရူၢ်ဒီး တ့မုၢ်ဒၢကရူၢ်ပူၤ စံၥ်လီၢ်ဒီးခုးလီၢ်ပၥ်ဖှိၣ်(၅၇၆)လီၢ် အ့ကၢၣ်လၢအကထိဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲၥ်ဝဲဘုဃၢ်လီၤဘုသံဘဟးဂီၤဘၣ်ဟဲအိၣ်ထီၣ်ဝဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဃးမုၢ်တြီၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်ပူၤ စံၥ်လီၢ်,ခုးလီၢ်ဘုဃၢ်လီၤတၢ်ဂ့ၢ်အံၤ KAD ဝဲၤကျိၤခိၣ် ပဒိၣ်စီၤလ့ၣ်စ့ စံးဝဲလၢ“မုၢ်တြီၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်ဘၣ်ဃး ဘုဃၢ်လီၤအံၤန့ၣ်ပှၤထၢစရီတန့ၢ်ခဲလၢၥ်ဒံးဘၣ် ဘၣ်ဆၣ်စရီဟဲထီၣ်တနီၤလၢကရူၢ်(၃)ဘ့ၣ် ပ့က့ကရူၢ်, ပၥ်ဟဲးကရူၢ်ဒီး ကလီၤထၣ်ကရူၢ်န့ၣ် ခုးအိၣ်ဝဲ(၃၅၁)လီၢ် လီၤလၢဘုချံန့ၣ်(၉၆၅)နၥ် ပှၤတီၣ်ထီၣ်စရီန့ၣ်ဖျါလၢအဟးဂီၤခဲလၢၥ်လီၤ. မ့ၢ်မ့ၢ်လၢစံၥ် န့ၣ်အစရီဟဲထီၣ်ဝဲဒၣ်ပ့က့ကရူၢ်,ကလီၤထၣ်ကရူၢ်,ဘီသ့ၣ်ထၣ်ကရူၢ်,ပၥ်ဟဲးကရူၢ်ဒီး တ့မုၢ်ဒၢကရူၢ်န့ၣ် စံၥ်ခဲလၢၥ်အိၣ်ဝဲ(၂၂၅)လီၢ် မ့ပၥ်ဖှိၣ်လၢအအ့ကၢၣ်န့ၣ်အိၣ်ဝဲ(၁၃၄၆.၂၉)အ့ကၢၣ်. စံၥ်တနီၤဒုဟးဂီၤခဲလၢၥ်သူအီၣ်တသ့လၢၤဘၣ်. သနါက့စံၥ်တနီၤန့ၣ်တဖှံၣ် တဝၥ်န့ၣ်မၤအီၣ်က့ၤသ့ဒံး” အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဃးဘုဃၢ်လီၤအံၤတမ့ၢ်ထဲတနံၣ်အံၤဘၣ်မ့မ့ၢ်တခီ အပူၤကွံၥ်(၂၀၂၄)နံၣ်တၢ်စူၤခါလါအီကူးအခါန့ၣ်စ့ၢ်ကီး ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် ကီၢ်ရ့ၣ်/သုးက့ ကိးဘ့ၣ်ဒဲးဃၣ်ဃၣ်အပူၤ သဂၢၢ်ဘၣ်ဝဲဘုဃၢ်လီၤဘုသံတၢ်ဂ့ၢ်ကီအံၤဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်ဒံးန့ၣ်လီၤ.
ဘုဃၢ်လီၤအံၤကဲထီၣ်သးခီဖျိလၢန့ဆၢၣ်တဘၣ်လီၢ်ဘၣ်ဆးအဃိအဂ့ၢ်န့ၣ်တၢ်ပဲၥ်ထံနီၤဖးစံးဝဲအိၣ်ဘၣ်ဆၣ် လီၤဆီဒၣ်တၢ် တၢ်မ့စူၤတပယူၥ်ဃီကိးမုၢ်နံၤဒဲးထီၣ်ဘးလၢအသီလၢအဆံဝံၤလီၢ်ခံန့ၣ် ပိၥ်ထွဲထီၣ်အခံလၢဘုဃၢ်လီၤ အဂ့ၢ်န့ၣ် ပဒိၣ်စီၤလ့ၣ်စ့ စံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
ဒ်န့ၣ်အသိးဘုဃၢ်လၢအလီၤတဖၣ်အံၤဒ်သိးသုတဘၣ်ကူဘၣ်ဂၤရၤလီၤသးဟဲအါထီၣ်တဂ့ၤအဂီၢ် တၢ်သူဝဲကသံၣ်ကသီလၢတၢ်ဃၢ် ကစံၣ်ကွံၥ်အိၣ်ဝဲဒၣ်ဘၣ်ဆၣ် နသူကသံၣ်မ့ကမၣ်,မ့တဘၣ်အကျိၤအကျဲဘၣ်န့ၣ်ဘုသံဟးဂီၤဝဲခဲလၢၥ်ကဲထီၣ်အိၣ်ဝဲအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢလီၢ်ကဝီၤကမျၢၢ် အအိၣ်န့ၣ်လီၤ
တနံၣ်အံၤမုၢ်တြီၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်ဟီၣ်ကဝီၤတၢ်လီၢ်တနီၤအပူၤ မ့သဂၢၢ်ဘၣ်ဝဲဘုဃၢ်ဘုသံဟးဂီၤဝဲအါမးဘၣ်ဆၣ် မ့မ့ၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်သုး/သုးက့ဟီၣ်ကဝီၤလၢအဂၤန့ၣ် တထံၣ်ဘၣ်ဒံးလၢဘုဃၢ်လီၤဘုသံဘုဟးဂီၤအိၣ်ဝဲဒံးဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
အပူၤကွံၥ်(၂၀၂၄)အမဲၥ်ညါတနံၣ်အံၤ(၂၀၂၆)စ့ၢ်ကီးမုၢ်တြီၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်ပူၤ ခီဖျိသမျၢၢ်လၢအမၤအီၣ်စံၥ်,ဖဲးအီၣ်ခုးဖဲးအီၣ်သံၣ် သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲၥ်ကဒီးဝဲဘုသံတၢ်ဂ့ၢ်ကီအံၤအဃိ လၢကဟဲအံၤသဂၢၢ်ဘၣ်ဝဲတၢ်ဃံးတၢ်စ့ၤအါန့ၢ်အလီၢ်သ့ဝဲအဂ့ၢ်န့ၣ် ပဒိၣ်စီၤလ့ၣ်စ့ စံးစ့ၢ်ကီး ဝဲန့ၣ်လီၤ.
“ဘၣ်ဃးဘုဃၢ်လီၤအံၤဖဲ ၂၀၂၄ ခါန့ၣ်လီၤတဝီလံ ဖဲန့ၣ်ကမျၢၢ်ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲၥ်ဝဲဖးအါညါ ဖဲန့ၣ်အခါနးတဝီလံ. ၂၀၂၅ နါက့ နးလီၤ ဘၣ်ဆၣ်ဂဲၤဆၢထၢၣ်န့ၢ်က့ၤတစဲးဖိ. ဒီးဖဲတနံၣ်အံၤ(၂၀၂၆)မုၢ်တြီၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်ပူၤမ့ဆဲးမၤသးဒ်န့ၣ်ဒု ပှၤထူစံၥ်,ဖဲးခုးဖိတဖၣ် န့ၣ်ဂဲၤဆၢထၢၣ်က့ၤတန့ၢ်လၢၤဘၣ်.အဃိအဝဲသ့ၣ်ကကွၢ်ဆၢၣ်မဲၥ်ဘၣ်တၢ်ဃံးတၢ်စ့ၤန့ၣ်ကအါဒိၣ်ထီၣ်မီၤနီၤ.ဘၣ်ဆၣ်လၢအဝဲသ့ၣ် အဂီၢ်န့ၣ်ပကတီၤဃၥ်လီၤဆီဒုတအိၣ်ဘၣ်.ဘၣ်ဆၣ်ဖဲအပူၤကွံၥ်နံၣ်အခါန့ၣ်ပမၤဝဲဒၣ်တၢ်တိၥ်ကျဲၤလၢ ပဟးလူၤထၢမၤနီၣ် ပှၤကမျၢၢ်န့ၣ်အဘုန့ၣ်အိၣ်အါဖဲလဲၣ်,ပှၤအီၣ်တအိၣ်ဘၣ်အလီၢ်န့ၣ်အိၣ်ဖဲလဲၣ်ဒ်န့ၣ်ဒု အိၣ်လီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
တကီၢ်ခါခဲအံၤဟီၣ်ကဝီၤပူၤဖဲန့ၣ်အပူၤ ဘုဃၢ်ဆဲးလီၤဒံးဝဲအဖၢမုၢ်ဒီးဒူသဝီတၢ်လီၢ်လၢအဂၤတနီၤအပူၤတၢ်ထံၣ်န့ၢ်ဒံးဝဲလၢ ဘုသ့ၣ် တဖၣ်ဃ့ထီ ဟးဂီၤဝဲအိၣ်ဒံးဝဲအါမးန့ၣ်လီၤ.အဃိဘၣ်ဃးဘုဟးဂီၤအနီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွးစရီန့ၣ် လီၢ်ကဝီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ လူၤမၤနီၣ် မၤဃါထၢနီၣ်ဝဲစရီအဖၢမုၢ်အဖီခိၣ် တနံၣ်အံၤဘုသံဘုဟးဂီၤအနီၣ်ဂံၢ်လၢအိၣ်ဖျါခဲအံၤတဖၣ်ကဟဲအါထီၣ်အါန့ၢ် အဝဲအံၤသ့ဝဲ အဂ့ၢ်န့ၣ် ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ စံးဝဲ န့ၣ်လီၤ.
