၁.စးထီၣ်လၢတၢခွံလွံၢ်ခွံ (၁၉၄၉)
တၢ်ပၢၢ်ဆၢစးထီၣ်ဝဲလံ
တုၤမ့ၢ်လၢတၢခွံဃိးလွံၢ် (၁၉၈၄) ...
လါနိၣ်၀့ဘၢၣ် ၂၃ သီ၊ ၂၀၁၈နံၣ်။ စအဲၣ်ဆူ
ခီဖျိတၢ်တတူၢ်လိာ်၀ဲတၢ်လီၤဆီလိာ်သးတၢ်အိၣ်သးတဖၣ်ဘၣ်အဃိ ထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤ တၢ်စုက၀ဲၤတၢ်သဘံၣ်သဘုၣ် ကအိၣ်ထီၣ်၀ဲ အဂ့ၢ်(ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်)ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢကရၢခိၣ် သုးခိၣ်ကျၢၢ်စိ စီၤမူးတူစ့ဖိကတိၤလီၤ၀ဲ ဖဲလါနိၣ်၀့ဘၢၣ်၂၁သီ လၢတၢ်မၤ၀ဲကလုာ်တၢ်ဃူတၢ်ဖိးဒီးတၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်ကအိၣ်ဖျါထီၣ်မူး တၢ်အိးထီၣ်မူးအပူၤ ဖဲ၀့ၢ်န့ၢ်ပၠံၢ်တီၣ်န့ၣ်လီၤႉ
“လၢပထံကီၢ်အပူၤ တုၤကတီၢ်အံၤစုက၀ဲၤတၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်အခီၣ်ထံးခီၣ်ဘိန့ၣ် မ့ၢ်၀ဲတၢ်တပာ်လုၢ်ပာ်ၦ့ၤပာ်ကဲ၀ဲ တၢ်တဒ်သိးလိာ်သးတၢ်ဂ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤႉ ကလုာ်တၢ်စူၣ်တၢ်နာ်၊ တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါ၊ တၢ်အိၣ်တၢ်ဆိးတၢ်လီၤဆီ လိာ်သးလၢအသဘျ့၊တၢ်တုၤသိးထဲသိးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤမ့ၢ်တၢ်အခီၣ်ထံးခီၣ်ဘိသ့ၣ်တဖၣ်လၢတၢ်သူအီၤစှၤအဃိလီၤ” အဂ့ၢ် သုးခိၣ်ကျၢၢ်စိစီၤမူးတူစ့ဖိစံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
လၢန့ၢ်အမဲာ်ညါကတီၢ်အံၤစုက၀ဲၤတၢ်ဘၣ်ဂံာ်ဂူာ်အံၤတၢ်ကဃုအစၢလၢထံရူၢ်ကီၢ်သဲးတခါလၢတၢ်ကရူၢ်ကရၢသ့ၣ်တဖၣ်အဘၢၣ်စၢၤတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤတၢ်လဲၤခီဖျိ၊ ဒိးသန့ၤထီၣ်သးလၢတၢ်ဒိၣ်ထီၣ်ခိၣ်ဃၢၤန့ဆၢၣ် တၢ်ဃုသ့ၣ်ညါလၢနီၢ်ကစၢ်လီၢ်ကျဲ၊ တၢ်ကတဲသကိးလၢ တၢ်ထံၣ်စိအဖီခိၣ်တခါအဃိ ကိးဂၤကိးဖုဒဲးတူၢ်လိာ်ကန့ၢ်အဂီၢ်တၢ်ကီတၢ်ခဲအိၣ်အဂ့ၢ်(ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်)ကရၢခိၣ်တဲဃုာ်၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
ကတီၢ်အံၤတၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်တၢ်လဲၤကျဲလၢအအိၣ်ကတာ်ထီအသးအံၤ ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်တခီ ထုးထီၣ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤ၀ဲ အတၢ်ပာ်သးဒီး စံး၀ဲလၢ တၢ်ကတိၤတၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်ဆူညါန့ၣ် တၢ်ထံၣ်လိာ်ကတိၤတၢ်လၢအဖိးသဲစးအလီၢ်န့ၣ် ကထံၣ်လိာ်တဲသကိးတၢ်လၢအသဘျ့အါထီၣ်အဂ့ၢ်တဲဖျါထီၣ်ပာ်၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
ဖဲ လါနိၣ်၀့ဘၢၣ် ၁၇သီအနံၤ...
နိၣ်၀့ဘၢၣ် ၂၃သီ၊ ၂၀၁၈နံၣ်၊စးအဲၣ်ဆူ
ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ကီၢ်ကယီၤကီၢ်ဆၢ၊ မဲၢ်လးကညီဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲက၀ီၤပူၤ ၦၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဖိဂ့ၢ်၀ီ ဘီမုၢ်စၢဖှိၣ်၀ဲၤဒၢး (UNHCR) အိးထီၣ်ဃာ်၀ဲ (Voluntary Repatriation Center-VRC ) လၢအမ့ၢ်တၢ်က့ၤကဒါက့ၤလၢနီၢ်ကစၢ်တၢ်ဘၣ်သး အံၤအ၀ဲၤဒၢးအပူၤ ၦၤလၢအဟဲတီၣ်ထီၣ်ဃာ်မံၤ ၁၈ ဂၤအံၤ ဖဲလါနိၣ်၀့ဘၢၣ် ၁၅သီအနံၤ ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ဒီးကီၢ်ပယီၤၦၤ ဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ် ဟဲတၢ်ထံၣ်လိာ်သံဒိးသံကွၢ်အ၀ဲသ့ၣ်၀ံၤ၀ဲလံအဂ့ၢ်န့ၣ် ဒဲက၀ီၤၦၤ ဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်တဲ၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
ဒဲက၀ီၤနဲၣ်ရွဲၣ်စီၤစဲမစၢၣ်စံး၀ဲလၢ“ၦၤကက့ၤလီၤအမံၤစရီအိၣ်၀ဲ၂၁ဂၤ၊ ဘၣ်ဆၣ်ကီၢ်ပယီၤပဒိၣ်ဒီးကၠီၣ်တဲၣ်ၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ် ဟဲပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤကတီၢ်အိၣ်တ့ၢ်၀ဲ၁၈ဂၤန့ၣ်လီၤႉ ၁၈ဂၤအကျါ ၈ဂၤခီ တက့ၤလၢၤဘၣ်အဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်လီၤႉ မ့မ့ၢ်လၢဟံၣ်ဒူၣ်တခီ အိၣ်၀ဲ (၅)ဒူၣ်ဘၣ်ဆၣ်မ့ၢ်မတၤမတၤတခီပတသ့ၣ်ညါဘၣ်ႉ” အဂ့ၢ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤႉ
ၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ် ကတဲာ်ကတီၤ၀ဲလၢကက့ၤဆှၢက့ၤ၀ဲ တၢ်ကက့ၤလီၤသၢ၀ီတ၀ီအံၤအပူၤ...
တံနိ (သ၀ီတါ) လါနိၣ်၀့ဘၢၣ်၂၁သီ၊ ၂၀၁၈နံၣ်။
ဖဲကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢကမၤ၀ဲလီၢ်ခၢၣ်သးထီဘိကမံတံာ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်(၆)၀ီတ၀ီအခါထုးထီၣ်ရၤလီၤ၀ဲကရၢမိၢ်ၦၢ်အတၢ်ပာ်သးလံာ်တဘ့ၣ်ဖဲလါနိၣ်၀့ဘၢၣ်(၁၀)သီ၂၀၁၈အနံၤအတၢ်ဂ့ၢ်တဖၣ်န့ၣ်မ့ၢ်တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်က့ၤ-KNUလဲၤစံးကတိၤသကိးတၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်အဂ့ၢ်အတၢ်လဲၤခီဖျိတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.လၢအတၢ်ပာ်ဖျါအပူၤစံး၀ဲ လၢတၢ်မၤ၀ဲတၢ်စံးကတိၤသကိးတၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်န့ၣ်ပယီၤပဒိၣ်ဒီးပယီၤသုးတဖၣ်လွဲကဒံလွဲကဒါတၢ်ဟ့ၣ်တၢ်ဆီၣ်သနံးဒီးဖီၣ်ဃံးတၢ်ဒီးထံၣ်ဘၣ်လၢအ၀ဲသ့ၣ်အတၢ်ပာ်သးတတီတလိၤဘၣ်အိၣ၀ဲဒၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.ဘၣ်ထွဲဒီးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤအဖီခိၣ်ထံဂုၤကီၢ်ဂၤကညီကရၢကရိတခီပဲာ်ထံနီၤဖးဒီးဟ့ၣ်ထီၣ်က့ၤ၀ဲအတၢ်ထံၣ်အတၢ်ပာ်သးမ့ၢဒ်အဖီလာ်အ သိးလီၤ.
လၢတၢ်မၤ၀ဲတၢ်စံးကတိၤသကိးတၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်အဂ့ၢ်ဒီတကတီၢ်ညါန့ၣ်ပထံၣ်ဘၣ်KNUအိၣ်လၢတၢ်ဖီလာ်တခီဒီးလူၤပိာ်မၤထွဲ၀ဲဒ်ပယီၤသုးအတၢ်ဘၣ်သးအဃိၦၤလၢလူၤဃုဃိထံသ့ၣ်ညါကီၢ်ပယီၤထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤထံရူၢ်ကီၢ်သဲးတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤအဂ့ၢ်တဖၣ်စံး၀ဲလၢKNUမ့ၢ်က လုာ်ဒူၣ်တၢ်ကရၢကရိတဖုလၢအရ့လိာ်သးဘူးဘူးတံၢ်တံၢ်ဒိၣ်ကတၢၢ်ဒီးပယီၤအသုးမုၢ်န့ၣ်လီၤ.ဘၣ်ဆၣ်ဒီးမ့ၢ်လၢပယီၤပဒိၣ်ဒီးပယီၤ သုးတခီအိၣ်ဒီးတၢ်ပာ်သးတဘျၢလၢတၢ်မၤတၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤပူၤဘၣ်အဃိတၢ်မၤ၀ဲတၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအံၤဘၣ်ကတာ်ထီဃာ်အသးလၢကျဲတီၤလိၤန့ၣ်လီၤ.လၢတၢ်နဲၣ်အဃိဒ်သိးဒီးတၢ်ဘှါလီၤမၤဘၣ်က့ၤတၢ်ကတာ်ထီဃာ်သးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤကန့ၢ်အဂီၢ်တၢ်ကဘၣ်တၢၣ်ပီၣ်တဲသကိးက့ၤတၢ်လၢနီၢ်ကစၢ်အတၢ်ကရၢကရိအပူၤဒီးလၢတၢ်ကရၢကရိမၤသကိးတၢ်အဂၤတဖၣ်အကျါအဂီၢ် KNUကမၤ၀ဲတၢ်ကပတုာ်ဃာ်တၢ်ကလဲၤထီၣ်တၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တစိၢ်တလီၢ်န့ၣ် IKO ထံၣ်၀ဲမ့ၢ်တၢ်လၢအကြၢးအဘၣ်တခါန့ၣ်လီၤ.
IKO တခီထံၣ်၀ဲဒၣ်လၢတၢ်မၤတၢ်မုာ်တၢ်ခု်ၣအတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤဘၣ်ကတာ်ထီဃာ်အသးလၢကျဲတီၤလိၤဒ်အံၤအတၢ်ဂ့ၢ်ခိၣ်သ့ၣ်န့ၣ်မ့ၢ်၀ဲ စးထီၣ်လၢတၢ်တဲသကိးတၢ်အခီၣ်ထံးကတၢၢ်တဘျီအခါလံၤလံၤတၢ်လူၤပိာ်မၤထွဲအခံတပတီၢ်ဘၣ်တပတီၢ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲးတအိၣ်ဘၣ်အဃိတၢ်ဘၣ်ကဲထီၣ်အသးဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ.လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ IKO တခီထံၣ်၀ဲဒၣ်လယကလုာ်ဒူၣ်တဖၣ်လၢအပၣ်ဃုာ်ဒီး KNUက လဲၤအဆဲး လီၤအမံၤဆူNCAပူၤတဖၣ်န့ၣ်ကဘၣ်မၤလီၤတံၢ်ဆိ၀ဲCode of conductဒီးတၢ်ကဘၣ်ပာ်ပနီၣ်ဃာ်သုးအတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲအဆၢလီၤ တံၢ်လီၤဆဲးလၢအဆိန့ၣ်လီၤ.ဘၣ်ဆၣ်ခဲအံၤတခီပထံၣ်ဘၣ်လၢအ၀ဲသ့ၣလဲၤလူၤပိာ်မၤထွဲဒၣ်၀ဲဒ်ပယီၤပဒိၣ်ဒီးပယီၤသုးအတၢ်ဘၣ်သးဒီးအတၢ်တွံၢ်တရူးအ၀ဲသ့ၣ်အခံန့ၣ်လီၤ.အဂ့ၢ် IKO ထံၣ်၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
တကီၢ်ခါခဲအံၤ KNU စံး၀ဲလၢသါကကျဲးစၢးဃုထံၣ်န့ၢ်တၢ်အစၢလၢတၢ်ကတဲသကိးတၢ်လၢတၢ်သဘျ့အပူန့ၣ်လီၤ.ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤအဖီခိၣ် IKO တခီအတၢ်ဘၣ်ယိၣ်မ့ၢ်၀ဲတၢ်မ့ၢ်စူးကါသူကမၣ်န့ၢ်ဘၣ်ဖုးတၢ်တဲသကိးတၢ်လၢတၢ်သဘျ့အပူၤန့ၣ်ကဲထီၣ်က့ၤတၢ်ဃူ တၢ်ဖိးအတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဖးဒိၣ်တခါလၢတၢ်ကရၢကရိအပူၤသ့၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.IKOအတၢ်ထံၣ်တခီမ့ၢ်၀ဲတၢ်မ့ၢ်ကတဲသကိးတၢ်လၢတၢ် သဘျ့ပူၤန့ၣ်လၢတၢ်ကတဲသကိးတၢ်ဂ့ၢ်ဘၣ်ဃးဒီး NCA အတၢ်ကတာ်ထီဃာ်သးအတၢ်ဂ့ၢ်အလီၢ်တၢ်မ့ၢ်တဲသကိး၀ဲလၢ KNU အ Road map အတၢ်ဂ့ၢ်န့ၣ်အဘျုးအိၣကဒိၣ်ဒၣ်တၢ်တက့ၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါကယဲၢ်မ့ၢ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢတၢ်တဲသကိးအီၤတဖၣ်န့ၣ် အလီၢ်အိၣ်လၢၦၤကိးဂၤဒဲးကဘၣ်သ့ၣ်ညါထွဲအီၤပျီပျီဖျါဖျါအသိးၦၤလၢကတီခိၣ်ရိၢ်မဲဟံးမူဒါလၢကလဲၤတဲသကိးတၢ်တဖၣ်န့ၣ်က...
နိၣ်၀့ဘၢၣ် ၁၅ သီ၊ ၂၀၁၈နံၣ်၊ စးအဲၣ်ဆူ
မဲၢ်ဆီး-ရၤမတံ နီၣ်ဂံၢ်(၂) တိၤအသီတၢ်တိာ်ကျဲၤအံၤ ဒ်တၢ်ပာ်ပနီၣ်ဃာ်အသိးတၢ်ကမၤ၀ံၤ မၤတဲာ်အီၤဒီး ဒ်တၢ်မၤရဲၣ်ကျဲၤအိၣ်၀ဲအသိးတၢ်ကက့ၤဟ့ၣ်စ့အီၣ်လိး၊ တၢ်သုးလီၢ်သုး ကျဲအလုၢ်အၦ့ၤအဖီခိၣ် ဖဲလါနိၤ၀့ဘၢၣ် ၁၂သီအနံၤ ဟံၣ်ဒူၣ်လၢအအိၣ်တ့ၢ်(၆)ဒူၣ်ဒီး ပၢပြးခိၣ်နၢ်၀ဲၤကျိၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ် ထံၣ်လိာ်ထိၣ်ဃူထိၣ်ဖိးအီၤဒီး တမၤန့ၢ် ၀ဲတၢ်နၢ်ပၢၢ်လိာ်သးဒံးဘၣ်အဂ့ၢ် သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤႉ
လၢတၢ်ရဲၣ်ကျဲၤတၢၣ်ပီၣ်အပူၤ ရၤမတံနီၣ်ဂံၢ်(၂)တၢ်ဖးဟီၣ်က၀ီၤ၊ ကီၢ်စဲၣ်ဘျီၣ်ဒိၣ်ခၢၣ်စး အူသဲၣ်စ့ၣ်အီၣ်တဲ၀ဲလၢ “ကတီၢ်အံၤ ကၠီၣ် တဲၣ်ကီၢ်ပယီၤတိၤနီၣ်ဂံၢ်(၂)အံၤ ဘူးက၀ံၤ၀ဲဃၣ်ဃၣ်လံႉ ၂၀၁၈နံၣ်၊ လါဒံၣ်စ့ဘၢၣ်အံၤ ကဘၣ်မၤတုၤလၢအ၀ံၤဒီး ကဘၣ်က့ၤဟ့ၣ် လီၤက့ၤလၢကၠီၣ်တဲၣ်အအိၣ်၊ တၢ်တိာ်ကျဲၤအပူၤအံၤတခီ ဘၣ်၀ဲဟံၣ်ဒူၣ်(၉၀)ဘျဲၣ်ဒီး ကတီၢ်အံၤဟံၣ်ဒူၣ်အိၣ်တ့ၢ်၀ဲ (၆)ဖျၢၣ်ဒီး တလါ အံၤ ၁၃သီအံၤ...
လါနိၣ်၀့ဘၢၣ် ၁၄ သီ၊ ၂၀၁၈ နံၣ်။ နါ၀့ၣ်ဖၠိစၣ်
တၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်တၢ်လဲၤကျဲကတီၢ်အံၤအိၣ်ဒံးဒၣ်လၢတၢ်ပတုာ်တၢ်ခးအပတီၢ်ဒံးလီၤအဂ့ၢ်(Karen Development Network-KND)ကရူၢ်အံၤ ပာ်ဖျါထီၣ်၀ဲ တၢ်လီၤဃိထံသံကွၢ်ကမျၢၢ်လံာ်တၢ်ပာ်ဖျါအံၤ ဖဲလါနိၣ်၀့ဘၢၣ် ၁၂သီအနံၤ ဖဲ၀့ၢ်ဖၣ်အၣ်(GABBNAR)ဘျီၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤႉ
ကလုာ်ဒူၣ်ဖီၣ်စုက၀ဲၤကရူၢ်ဒီးကီၢ်ပဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ဆဲးလီၤ၀ဲတၢ်ပတုာ်တၢ်ခး၀ံၤအလီၢ်ခံကမျၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်အိၣ်သး၊ တၢ်ဘၣ်ယိၣ်၊ ဒီးအ၀ဲသ့ၣ်အတၢ်နာ်အိၣ်၊တအိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဒ်သိးခံခီခံကပၤဖီၣ်စုက၀ဲၤ၊ ကီၢ်ပဒိၣ်ဒီး ၦၤဟူးဂဲၤမၤတၢ်လၢကမျၢၢ်တၢ်ရၢကရိသ့ၣ်တဖၣ် ကသ့ၣ်ညါအဂီၢ် လံာ်တၢ်ပာ်ဖျါအံၤ ဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်ရၤလီၤ၀ဲအဂ့ၢ် (KDN)ၦၤနဲၣ်တၢ် Father မဲၢ်သရူအ့တဲ၀ဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ
“လၢလံာ်တၢ်ပာ်ဖျါအံၤအပူၤကမျၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်ထံၣ်လၢအလီၤပလိာ်သးတခါန့ၣ် တၢ်လၢအဒိးန့ၢ်ဘၣ်အခဲအံၤ တမ့ၢ်တၢ် မုာ်တၢ်ခုၣ်ဘၣ်၊ မ့ၢ်တၢ်ပတုာ်တၢ်ခးပတီၢ်ဒံးလီၤႉ တၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်လီၤစိၤလၢအ၀ဲသ့ၣ်လိၣ်ဘၣ်အံၤတကနၣ် ၀ဲကမျၢၢ် သ့ၣ်တဖၣ်အကလုာ်ဘၣ်ဒီး ဖဲ၂၀၁၅နံၣ်န့ၣ်စးထီၣ်၀ဲသ့ၣ်လၢကလုာ်ဒူၣ်ဖီၣ်စုက၀ဲၤဒီး သုးသ့ၣ်တဖၣ်လီၤႉ ၀ံၤ၂၀၁၇နံၣ် မးက့ၤဟံးန့ၢ်၀ဲကမျၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အကလုၢ်အဂ့ၢ်” Father မဲၢ်သရူအ့တဲဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်န့ၣ်လီၤႉ
ကတီၢ်အံၤတၢ်အၢၣ်လီၤဃာ်၀ဲတၢ်ပတုာ်တၢ်ခးလံဘၣ်ဆၣ် လၢတၢ်လီၢ်ဟီၣ်က၀ီၤတနီၤအပူၤ...
နိၣ်၀့ဘၢၣ် ၁၄ သီ၊ ၂၀၁၈ နံၣ်။ စးအဲၣ်ဆူ
တၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ် တၢ်လဲၤကျဲအံၤ တၢ်တဲသကိးအီၤလၢအဖိးသဲးစးအလီၢ်န့ၣ် တၢ်ကတဲသကိးအီၤလၢသဘျ့အဂ့ၢ် (ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်)ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢဆၢတဲာ်လီၤ၀ဲဒၣ်လၢ ဖဲလါနိၣ်၀့ဘၢၣ်၁၀သီနံၤလၢထီဘိကမံးတံာ် ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်(၆)ဘျီတဘျီ အပူၤန့ၣ်လီၤႉ
ဘၣ်ဃးတၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ် တၢ်လဲၤကျဲအံၤ ကပၣ်ဃုာ် လၢကရူၢ်ဒီတဖုကန့ၢ်အဂီၢ် ကဘၣ်ဟံးတၢ်ဆၢကတီၢ်လိၣ်၀ဲအဃိ မ့မ့ၢ်လၢတၢ်ကထံၣ်လိာ်သးလၢအဖိးသဲးစးန့ၣ် ကအိၣ်ပတုာ်ပတြီာ်ဃာ်၀ဲတစိၢ်ဖိဒီးကဆဲးတဲသကိး၀ဲလၢသဘျ့လီၤ အဂ့ၢ်(ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်) နဲၣ်ရွဲၣ်ခိၣ်ကျၢၢ်ပဒိၣ်စီၤတၢ်ဒိၣ်မူတဲဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်န့ၣ်လီၤႉ
အ၀ဲတဲ၀ဲလၢ“ကတီၢ်အံၤ ကီၢ်ပဒိၣ်ဒီးလၢပ၀ဲတကပၤ(NCA)အဖီခိၣ်တၢ်ထံၣ်တဒ်သိးဘၣ်၊ တၢ်ထံၣ်တလီၤပလိာ်သးဘၣ်အဖီခိၣ် ကထံၣ်လိာ်သးလၢသဘျ့အဂီၢ်ရ့ဒိၣ်၊ အဃိ ပကဟံးတၢ်ဆၢကတီၢ်၀ံၤ တၢ်လိၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ပကကတီၤအီၤ၀ံၤပကထံၣ်လိာ်ပသးလၢသဘျ့အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ”.
(ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်)ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢတၢ်မၤအီၤဖဲ ဖၣ်အၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်၊ လ့၀ါတၢ်လီၢ် စးထီၣ်လၢလါနိၣ်၀့ဘၢၣ် ၆သီတုၤ ၁၀ အနံၤ ထီဘိကမံးတံာ်တဖၣ်၊ ကညီဒီကလုာ်တၢ်ထူၣ်ဖျဲးသုးမုၢ်ဒိၣ်(KNLA) သုးခိၣ်သုးနၢ်တဖၣ်ဒီးခိၣ်နၢ်လၢဘၣ်တၢ်ကွဲမုာ်အီၤ...
နိၣ်၀့ဘၢၣ် ၁၄ သီ၊ ၂၀၁၈နံၣ်။ စီၤရှါ
ကီၢ်ပဒိၣ်ကၠိသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤ တၢ်သိၣ်လိ၀ဲ ကညီကျိာ်ကန့ၢ်ဂ့ၤဂ့ၤအဂီၢ် တၢ်ကဟ့ၣ်ဆူၣ်ထီၣ်၀ဲအဂံၢ်အဂ့ၢ် ကညီလံာ်လဲၢ် တၢ်ဆဲးတၢ်လၤတၢ်ဂုၤထီၣ်ပသီထီၣ်ကရူၢ် ဆၢတဲာ်လီၤ၀ဲဒၣ် ဖဲ၀့ၢ်ဖၣ်အၣ်၊ ကညီကၠိဖိဟံၣ်ဒွဲ(KSC)အပူၤ ဖဲလါနိၣ်၀့ဘၢၣ် ၉သီအနံၤ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤႉ
ကညီကီၢ်စဲၣ် ကညီလံာ်လဲၢ်ဒီးတၢ်ဆဲးတၢ်လၤတၢ်ဂုၤထီၣ်ပသီထီၣ်ကရူၢ် ၦၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤစီၤခၠ့ၣ်သဲစံး၀ဲလၢ “လံာ်လဲၢ်တကပၤ တၢ်သိၣ်လိအီၤလၢအဖိးသဲစးလၢကၠိသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၢ်သနာ်က့လၢကန့ၢ်အါထီၣ်အဂီၢ် ပကဆီၣ်သခူထီၣ်အဂ့ၢ် ပဆၢတဲာ်လီၤ န့ၣ်လီၤႉ တနီၤကၠိသရၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲ၊ တၢ်လီၢ်တၢ်ကီတၢ်ခဲသ့ၣ်တဖၣ်အဖီခိၣ်တသိၣ်လိဘၣ်ဘၣ်ႉ”အဂ့ၢ် တဲဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်န့ၣ်လီၤႉ
လံာ်လဲၢ်အံၤဒ်အမ့ၢ်၀ဲကလုာ်တကလုာ်သွံၣ်ထံဒီးမ့ၢ်သိၣ်လိာ်လံာ်လဲၢ်တဖၣ်မး ကညီကလုာ်စ့ၢ်ကီး
ကအိၣ်ဆၢထၢၣ်ဂၢၢ်ကျၢၤလၢအယူာ်အကၢဒီးကၠိသရၣ်၊မုၣ်တဖၣ်လၢအလီၤဘၣ်သိၣ်လိ၀ဲကညီကျိာ်သ့ၣ်တဖၣ်တနီၤ သိၣ်လိ၀ဲကညီကျိာ်တဘၣ်ဘၣ်အဃိ တၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီအအိၣ်ဒ်ဘၣ်အဂ့ၢ်လံာ်လဲၢ် ၊တၢ်ဆဲးတၢ်လၤကမံးတံာ်ၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်တဲ၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
တၢ်တၢၣ်ပီၣ်တဲသကိးဘျီ၀ဲန့ၣ် တၢ်တဲသကိး၀ဲ တၢ်သိၣ်လိကညီလံာ်လဲၢ်တၢ်ဂ့ၢ်အမဲာ်ညါ၊တၢ်ဆဲးတၢ်လၤဒ်အမ့ၢ်(တၢ်ဒ့တၢ်အူ၊တၢ်သူၣ်၀ံၣ်သးဆၢ၊တၢ်ကူတၢ်ကၤ)သ့ၣ်တဖၣ်တၢ်ကကတီၤက့ၤအီၤ၊
ကညီကလုာ်နီၣ်တယၢ်ဒီးတၢ်သး၀ံၣ်တဖၣ်တၢ်တဲသကိးအီၤန့ၣ်လီၤႉ
တၢ်တဲသကိးအပူၤ ကညီကီၢ်စဲၣ်၊ ကီၢ်ဆၣ်အပူၤကညီလံာ်လဲၢ်ဒီးတၢ်ဆဲးတၢ်လၤတၢ်ဂုၤထီၣ်ပသီထီၣ်ကရူၢ်၊ ကီၢ်ပဒိၣ်၀ဲၤကျိၤ၀ဲၤဒ့ၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်ခဲလၢာ်၂၀ဂၤလဲၤထီၣ်၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
လါနိၣ်၀့ဘၢၣ် ၁၃သီ၊ ၂၀၁၈နံၣ်။ ခ့ၣ်အဲးစံၣ်
ကီၢ်ဆၢထၢၣ်၀ံချၢတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ကရူၢ်(PBHWT)တီခိၣ်ရိၣ်မဲဒီးဒုးအိၣ်ထီၣ်၀ဲ ကမျၢၢ်တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့တၢ်သိၣ်လိ (Communityy Health Workers Training )အံၤ တၢ်မၤ၀ဲတၢ်ပျၢ်တၢ်သိၣ်လိအမူးတခါဖဲ(ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်) ကညီဒီက လုာ်စၢ ဖှိၣ်က&ၢ၊ ဒူသထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်၊ ဘံလ့ကီၢ်ဆၣ်၊ တၤအုးနံၤသ၀ီၤအပူၤ ဖဲလါနီၣ်၀့ဘၢၣ် ၆သီအနံၤလၢတၢ်သိၣ်လိကတီၢ်ယံာ် ၆ လါအံၤန့ၣ်လီၤႉ
(PBHWT)ကသံၣ်သရၣ်စီၤဒဲဒဲတဲ၀ဲလၢ“တၢ်သိၣ်လိတၢ်ပညိၣ်အံၤမ့ၢ်ဒ်သိးလီၢ်က၀ီၤအပူၤ တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့တၢ်မၤတဖၣ် ကဂၢၢ်ကျၢၤအဂီၢ်၊ ဆူၣ်ချ့ၦၤမၤတၢ်ဖိတဖၣ်ကအိၣ်ထီၣ်၊ ဆူၣ်ချ့တၢ်လီၢ်လီၤဟိသ့ၣ်တဖၣ်တၢ်ကမၤၦဲၤက့ၤအီၤအဂီၢ်လီၤ”အဂ့ၢ် တဲဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်=ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤ။
လၢန့ၢ်အမဲာ်ညါလၢကမၤသကိးတၢ်ဒီးကလုာ်ဒူၣ်အဂၤလၢဆူၣ်ချ့တကပၤအါထီၣ်၊ ဂံၢ်ခီၣ်ထံးကသံၣ်တၢ်သိၣ်လိတဖၣ် တၢ်ကရဲၣ်ကျဲၤအီၤဒီးတၢ်မၤသကိးသ့ၣ်တဖၣ် တၢ်ကရဲၣ်ကျဲၤမၤအီၤအဂ့ၢ်တဲအါထီၣ်၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
လီၢ်က၀ီၤၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်ဒီး(PBHWT)သ့ၣ်တဖၣ် ပာ်ဖှိၣ်မၤသကိးတၢ်၀ံၤ တၢ်စးထီၣ်လၢလါမ့ၤ ၂သီတုၤလါနိၣ်၀့ဘၢၣ် ၁၀သီတၢ်သိၣ်လိအံၤအပူၤ(PBHWT )၊ (KDHW)၊(KNLA) သုးက့ (၁=၂=၃=၅=၇) ဒီး(KNDO) ခၢၣ်စးသ့ၣ်...
လါနိၣ်၀့ဘၢၣ် ၉ သီ၊ ၂၀၁၈။ စီၤထိလ့
ခါလၢကဟဲ၂၀၂၀ တၢ်ဃုထၢန့ၣ် ကညီပၣ်တံၣ်တဖၣ်ကမၤနၢၤတၢ်အဂီၢ် ဒုးအိၣ်ထီၣ်၀ဲတၢ်ထိၣ်ဃူထိၣ်ဖိးတၢ်၊ တၢ်မၤသကိးတၢ်ကမံးတံာ်တဖု ဖဲလါနိၣ်၀့ဘၢၣ် ၅သီတုၤ ၆ သီအနံၤ ဖဲကညီပၣ်တံၣ် ၄ ဖု မၤ၀ဲတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖဲကၠဲၣ်ထိၣ်ကီၢ်ဆၣ်၊ စ့ၣ်လဲၣ်ရံၣ်စီးအံၤ အဂ့ၢ်န့ၣ် အၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဲဘၣ်၀ဲ ခ့ၣ်အဲးစံၣ်န့ၣ်လီၤႉ
လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဘျီ၀ဲအံၤန့ၣ် ဒ်ကညီပၣ်တံၣ် ၄ ဖု အံၤပာ်ဖှိၣ်ကမၤသကိးတၢ် လၢကတီၢ်ယံာ်တၢ်မၤအဂီၢ် အသိးလၢကတီၢ်ဖုၣ်တၢ်မၤဒ်အမ့ၢ် ၂၀၂၀နံၣ် တၢ်ဃုထၢကမၤနၢၤတၢ်အဂီၢ် တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်၀ဲ ကမံးတံာ်အံၤ အဂ့ၢ်န့ၣ်ၦၤလၢဟဲထီၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ် ကညီကမျၢၢ်ပၣ်တံၣ် (KPP) ကအၦၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤ(၂) စီၤစ့၀ါတဲ၀ဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ
ကညီဒီကလုာ်ပၣ်တံၣ် (KNP) အနဲၣ်ရွဲၣ် မါကၠီၣ်ည့စ့ၢ်ကီးစံး၀ဲလၢ“မဟါတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်န့ၣ်ပတဲပာ်လၢ...