ဖိခၠံၣ်မုၢ်ပယီၤသုးလၢအစံၣ်ဖျိးထီၣ်တဖၣ်ႇမၤသံ၀ဲကမျၢၢ်လီၢ်က၀ီၤဖိ(၄)ဂၤအကျါပၣ်ဃုာ်ဒီးပိာ်မုၣ်မိၢ်ဒၢ(၅)လါတဂၤ

လါမ့ၤ ၂၀သီႇ ၂၀၂၄နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ်ႇ

ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်-ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢႇသုးက့(၆)ဒူပျာ်ယာ်ကီၢ်ရ့ၣ်ႇကီးတရံးကီၢ်ဆၣ်ဖိခၠံၣ်မုၢ်ပယီၤသုးကလၢၤအပူၤႇပယီၤသုးလၢအစံၣ်ဖျိးထီၣ်ကွံာ်တဖၣ်မၤသံ၀ဲကမျၢၢ်လီၢ်က၀ီၤဖိ(၄)ဂၤအကျါပၣ်ဃုာ်၀ဲဒီးပိာ်မုၣ်မိၢ်ဒၢလၢအဟုးအသးအိၣ်(၅)လါတဂၤအဂ့ၢ်ႇလီၢ်က၀ီၤၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ

မဟါလါမ့ၤ(၁၉)သီအနံၤန့ၣ်ႇပယီၤသုးလၢအစံၣ်ဖျိးထီၣ်လၢအသုးကလၢၤအပူၤသ့ၣ်တဖၣ်ခးသံ၀ဲကမျၢၢ်လီၢ်က၀ီၤဖိလၢထံၣ်၀ဲလၢကျဲ(၃)အကျါပၣ်ဃုာ်၀ဲပိာ်မုၣ်မိၢ်ဒၢ(၅)လါတဂၤဒီးတီၢ်သံကွံာ်၀ဲသးစၢ်လၢအအိၣ်လၢဒဲတဂၤစ့ၢ်ကီးအဂ့ၢ်ႇလီၢ်က၀ီၤၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါလၢတအဲၣ်ဒိးပာ်ဖျါအမံၤတဂၤစံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်ကညီတၢ်ကစီၣ်ဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ

အ၀ဲစံး၀ဲလၢ“ပယီၤသုးန့ၣ်စးထီၣ်စံၢ်ဖျိးလၢအသုးကလၢၤအပူၤလၢမုၢ်ဃုနံၤမုၢ်နၤခီဖးဖီမုၢ်အဆၢကတီၢ်လီၤႉဒီးဖဲမဟါမုၢ်ခီၣ်ထံးနံၤန့ၣ်အ၀ဲသ့ၣ်ကလဲၤထီၣ်၀ဲဆူပၢချၢတကပၤဒီးဖဲအလဲၤလၢကျဲႇထံၣ်၀ဲလီၢ်က၀ီၤဖိသ၀ီဖိ(၃)ဂၤဒီးခးသံကွံာ်၀ဲမီၤႉခးသံ၀ဲပိာ်မုၣ်(၁)ဂၤႇပိာ်ခွါ(၂)ဂၤႇပိာ်ခွါလၢအသးနံၣ်အိၣ်(၅၀)ဘျဲၣ်တဂၤန့ၣ်ခီန့ၣ်အမံၤလၢမီၤကူအ၀ဲန့ၣ်ဘၣ်ဖဲအ၀ဲကလဲၤလၢအဒဲလၢကတီၤ(ဂၢၤ)ထီၣ်က့ၤအကျီးအဆၢကတီၢ်ႇမ့မ့ၢ်လၢပိာ်ခွါလၢအ၀ဲတဂၤခီန့ၣ်မ့ၢ်ၦၤမၤအီၣ်ရီဘၢၣ်ကျီးဖိလၢအိၣ်လၢဖၣ်အၣ်တကပၤမီၤအ၀ဲဟဲအိၣ်ဖဲလီၢ်က၀ီၤဖဲန့ၣ်န့ၢ်ထဲ(၃)နံၣ်ဒံးလီၤႉဒီးပိာ်မုၣ်မိၢ်ဒၢတဂၤန့ၣ်ခီန့ၣ်ဘၣ်ဖဲအ၀ဲကလဲၤပၠးဟၢဖၢလၢပၢချၢတၢ်ဆါဟံၣ်အဆၢကတီၢ်လီၤႉလီၢ်ခံကတၢၢ်လၢသးစၢ်ဖိသးနံၣ်(၂၀)ဘျဲၣ်တဂၤတခီန့ၣ်ပယီၤသုးလဲၤထံၣ်အီၤလၢအအိၣ်ဖဲအဒဲအဆၢကတီၢ်ဒီးတီၢ်သံကွံာ်၀ဲ”အဂ့ၢ်စံး၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤႉ

လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါႇခီဖျိမဟါသုးကီၣ်ကးခးသံကမျၢၢ်ကဲထီၣ်သးအိၣ်၀ဲအဃိႇကမျၢၢ်လီၢ်က၀ီၤဖိလၢအိၣ်ဘူးဒီးဖိခၠံၣ်မုၢ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီးပျံၤတၢ်ဖုးတၢ်ဘၣ်ယိၣ်၀ဲတၢ်ဒီးဘၣ်အိၣ်၀ဲလၢတၢ်ပလီၢ်ပဒီသးအပူၤအသိးႇလၢကအိၣ်ကတီၤသးလၢကဘီယူၤတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်အဂီၢ်ႇတနီၤဟးထီၣ်အိၣ်ကဒုဆိ၀ဲအသးဒ်ဟီၣ်က၀ီၤၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါအတၢ်နဲၣ်လီၤအသိးအိၣ်၀ဲအဂ့ၢ်ႇလီၢ်က၀ီၤဖိလၢတအဲၣ်ဒိးပာ်ဖျါအမံၤတဂၤစံး၀ဲစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤႉ

တကးဒံးဘၣ်ႇသုးကီၣ်ကးသ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်မၤသံမၤ၀ီပိာ်မုၣ်ပိာ်မိၢ်ဒၢဒီးကမျၢၢ်ဟးထီၣ်က့ၤလီၤလၢတၢ်လုၢ်အီၣ်သးသမူတဖၣ်အဖီခိၣ်အံၤန့ၣ်မ့ၢ်တၢ်မၤကမၣ်၀ဲ (International humanitarian Law) ဃုာ်ဒီးတၢ်မၤကမၣ်ကမျၢၢ်တၢ်အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢခွဲးယာ်သဘျ့ (Right to live) အဂ့ၢ်ႇ (KHRG) ၦၤကညီဂ့ၢ်၀ီခွဲးယာ်ၦၤကတိၤတၢ်ပၢသရၣ်စီၤနၤဒၣ်ဆူစံး၀ဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ

အ၀ဲစံး၀ဲလၢ“တၢ်ကဲထီၣ်သးဒ်အံၤတဖၣ်န့ၣ်မ့ၢ်၀ဲတၢ်မၤဘၣ်ဒိၦၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ်ဖးဒိၣ်တခါညါလီၤႉဒီးသုးကီၣ်ကးအတၢ်မၤအံၤမ့ၢ်တၢ်ကဲ၀ဲဒၣ်တၢ်မၤကမၣ်ကွီၢ်မ့ၣ်တခါစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤႉသုးဖီၣ်စုက၀ဲၤတဖုန့ၣ်အမူဒါအိၣ်လၢကဘၣ်ဟးဆှဲးတၢ်မၤဘၣ်ဒိမၤသံမၤ၀ီကမျၢၢ်ႇဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့အ၀ဲသ့ၣ်န့ၣ်မၤသံမၤ၀ဲဆှူၣ်မဲာ်ကဲာ်မဲာ်အဃိန့ၣ်တၢ်တထံၣ်န့ၣ်မ့ၢ်တၢ်မၤကမၣ်(International humanitarian Law)မီနီၤႉဒီးခံထံၣ်တထံၣ်န့ၣ်မၤဘၣ်ဒိ၀ဲသ၀ီဖိအတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢတၢ်အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤ (Right to live) အခွဲးအယာ်လီၤႉဒီးတၢ်၀ဲအံၤန့ၣ်မ့ၢ်၀ဲတၢ်အၢအၢသီသီတခါလၢပယီၤသုးမၤ၀ဲအဂ့ၢ်”စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲၣ်စံးတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤႉ

သုးကီၣ်ကးလၢအိၣ်ဖိခၠံၣ်မုၢ်သုးကလၢၤတဖၣ်အံၤအသုးဂံၢ်ဘါအိၣ်၀ဲလၢအဂၤ(၁၀၀)ဃၣ်ဃၣ်ဒီးအပူၤကွံာ်လါမ့ၤ(၁၇)သီအနံၤအပူၤႇတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးပာ်ဖှိၣ်ကရူၢ်လဲၤထီၣ်ခးအ၀ဲသ့ၣ်၀ံၤအလီၢ်ခံအ၀ဲသ့ၣ်စံၣ်ဖျိးႇဟးထီၣ်ကွံာ်၀ဲဆူအသုးကလၢၤအပူၤဒ်အံၤလီၤအဂ့ၢ်ဟီၣ်က၀ီၤၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ

တကတီၢ်ဃီႇဖိခၠံၣ်မုၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်ႇတိာ်လီၤအသးလၢကစံၣ်ထီၣ်ဆူကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ကီၢ်ဆၢတကပၤအိၣ်၀ဲဘၣ်ဆၣ်တၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးပာ်ဖှိၣ်ခိးကးတံာ်အကျဲအဃိစံၣ်ထီၣ်၀ဲဆူကၠီၣ်တဲၣ်တကပၤတန့ၢ်ဒံးဘၣ်ဒီးတချူးအ၀ဲသ့ၣ်စံၣ်ဖျိးဟးထီၣ်ကွံာ်၀ဲလၢအသုးကလၢၤဒံးဘၣ်အဆၢကတီၢ်ႇမၤဟးဂီၤကွံာ်၀ဲအကျိဖးဒိၣ်ႇစုက၀ဲၤတၢ်ပီးတၢ်လီတဖၣ်၀ံၤစံၣ်ဖျိးဟးထီၣ်ကွံာ်၀ဲအဂ့ၢ်ႇသ့ၣ်ညါဘၣ်ဒ်ၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်စံး၀ဲအသိးန့ၣ်လီၤႉ

ဒ်န့ၣ်အသိးႇဖိခၠံၣ်မုၢ်သုးကလၢၤအပူၤပယီၤသုးအဂၤ(၁၀၀)ဃၣ်ဃၣ်အံၤႇစံၣ်ဖျိးထီၣ်၀ဲအနီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွးကအိၣ်၀ဲအဂၤ(၃၀)ဃၣ်ဃၣ်ဒီးတနီၤပာ်လီၤကွံာ်စုက၀ဲၤအိၣ်၀ဲအဂ့ၢ်ၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ