လါမ့ၤ ၅ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်
ဖဲမဟါလါမ့ၤ ၄ သီ မုၢ်နၤခီအဆၢကတီၢ်န့ၣ် သုးမီၤစိရိၤအကဘီယူၤလဲၤတ့ၢ်လီၤမ့ၣ်ပိၢ်လၢခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်-ကညီဒီကလုၥ်စၢဖှိၣ်ကရၢ ဒူသထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်(သုးက့ ၁)ဖၣ်အၣ်ကီၢ်ဆၣ်ပူၤအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲမဟါမုၢ်နၤခီ ၁၁း၂၀ မံးနံးဃၣ်ဃၣ်အဆၢကတီၢ်န့ၣ် လၢဖၣ်အၣ်ကီၢ်ဆၣ် ဟးတရဲၥ်ကရူၢ် ဖှၣ်ဂီၤသ၀ီအပူၤ ပယီၤသုးကဘီယူၤ ပညိၣ် လဲၤတ့ၢ် လီၤမ့ၣ်ပိၢ် ၂ ဖျၢၣ်လၢသ၀ီပူၤတၢ်ဆါဟံၣ်အဃိ တၢးတၢ်ဆါဟံၣ်လီၤပှီၢ်ဟးဂီၤ၀ဲဒၣ်ဘၣ်ဆၣ် တၢ်သံတၢ်ဘၣ်ဒိ ဘၣ်ထံး တအိၣ်၀ဲဘၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်က၀ီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဂၤ စံး၀ဲန့ၣ်လီၤ.
အ၀ဲစံး၀ဲလၢ“ဖဲမနၤကဘၣ်ဖဲ ၁၁း၂၀ န့ၣ် ကဘီယူၤဟဲခးလီၤတၢ်ဖဲဖှၣ်ဂီၤတၢ်ဆါဟံၣ်န့ၣ်.ကဘၣ်မ့ၢ်ပီၣ်(၂၅၀)မ့ၣ်ပိၢ်လီၤ.ခး၀ဲ (၂)ဖျၢၣ်. ဘၣ်၀ဲတၢးတၢ်ဆါဟံၣ်လီၢ်လံၤဖးဒိၣ်အိၣ်လၢကျဲကပၤန့ၣ်. ပှၤတအိၣ်နီဂၤဘၣ်တၢ်မၢၤအိၣ်(စိၤလၤ)မ့ၣ်အူကပီၤဘျီ ဆိမိၣ်၀ဲလၢပှၤကညီအိၣ်ဒ်န့ၣ်အဃိဟဲတ့ၢ်လီၤ၀ဲဒ်န့ၣ်ဧါသၢၣ်.ဘၣ်၀ဲဒၣ်ပှၤပၥ်ပှၤဆါဒီးပှၤဟ့ၣ်ကသံၣ်တၢ်သူၣ်ထီၣ်ဖးဒိၣ်တဖျၢၣ်န့ၣ်လီၤ.”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ် ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဒူသ၀ီတၢ်လီၢ်လၢကဘီယူၤဟဲတ့ၢ်လီၤမ့ၣ်ပိၢ်ခဲအံၤန့ၣ် တၢ်ဒုးကဲထီၣ်တအိၣ်နီမံၤဘၣ်အသိး ခီဖျိကဘီယူၤအံၤအဃိ ကဲထီၣ်တၢ်ပျံၤတၢ်ဖုးတၢ်ၣ်ဘၣ်ယိၣ်လၢကမျၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ် လီၢ်က၀ီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤ.
လၢန့ၣ်အမဲၥ်ညါဖှၣ်ဂီၤတၢ်ဆါဟံၣ်လၢကဘီယူၤဟဲတ့ၢ်လီၤ၀ဲမ့ၣ်ပိၢ်အံၤမ့ၢ်၀ဲသုးကီၣ်ကးအတၢ်ဆါဟံၣ်အသိး မ့ၢ်စ့ၢ်ကီး၀ဲတၢ်ဆါ ဟံၣ်လီၢ်လံၤဒီး စးထီၣ်ဖဲ(၂၀၂၁) သုးဟံန့ၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤ၀ံၤလီၢ်ခံန့ၣ် ကသံၣ်သရၣ်ဒီကထၢၣ်အနီၢ်ကစၢ်ဃုၥ်ဒီးပှၤမၤတၢ်ဖိ တဖၣ်နုၥ်လီၤ၀ဲအဂ့ၢ်န့ၣ် သုးက့ခိၣ် သုးခိၣ်ကျၢၢ်ဖိ စီၤစိမၠ့ၣ်ထွ့ စံး၀ဲန့ၣ်လီၤ.
“တၢ်ဆါဟံၣ်တဖျၢၣ်အံၤလၢ(၂၀၂၁)သုးဟံန့ၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤ၀ံၤတယံၤဘၣ်ဘျီန့ၣ်ကသံၣ်သရၣ်ဒီကထၢၣ်န့ၣ်နုၥ်လီၤ(CDM). နုၥ်လီၤ၀ံၤနါက့အ၀ဲသ့ၣ်အိၣ်ဒံးဖဲန့ၣ်လီၤ.လၢခံဘျီသုးခိးကီၢ်ဆၢဟဲသ့က့ၤစဲးဖီကဟၣ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤတဘျီဒံး.၀ံၤဒီးပယီၤသုးစ့ၢ်ကီး ခးစိဃီၤကျိဖးဒိၣ်ထီဘိအဃိအ၀ဲသ့ၣ်အိၣ်တဘူၣ်လၢၤဘၣ်ဟးအိၣ်က့ၤလၢပှၢ်ပူၤလၢတၢ်ချၢ.အ၀ဲသ့ၣ်သုးလီၢ်ဘၣ်ဆၣ်ကဘီယူၤဟဲခးလီၤဒံးတၢ်တဘျီခံဘျီဒံး.အဃိတၢ်ဆါဟံၣ်အံၤပှၤတအိၣ်နီတဂၤလၢၤဘၣ်”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံး၀ဲန့ၣ်လီၤ.
ဒ်န့ၣ်အသိးဖဲတနံၣ်အံၤလါယနူၤအါရံၤ ၂၁ သီဒီး ၂၂ သီအနံၤန့ၣ် ကြူကၠံသ၀ီလၢအိၣ်ဘူးဒီးဖှၣ်ဂီၤသ၀ီအံၤစ့ၢ်ကီး ခီဖျိပယီၤသုးကဘီယူၤလဲၤ တ့ၢ်လီၤမ့ၣ်ပိၢ်အဃိ တၢ်ဆါဟံၣ်တၢ်သူၣ်ထီၣ်ဒီးရီဘၢၣ်ထူၣ်စ့ၢ်ကီးဟးဂီၤကဲထီၣ်တ့ၢ်အသးဒံးန့ၣ်လီၤ.
တကးဒံးဘၣ်ဖဲလါအ့ဖြ့ၣ် ၁၉ သီ မုၢ်ထူၣ်အဆၢကတီၢ်န့ၣ်စ့ၢ်ကီး လၢဘံလ့ကီၢ်ဆၣ် ဃီဖိပျဲၢ်သ၀ီအပူၤ ဖဲသီခါအီၣ်စိအဆၢကတီၢ် ပယီၤသုးလဲၤတ့ၢ်လီၤမ့ၣ်ပိၢ်လီၤတဲၥ်ပိၢ်ဖးထီၣ်လၢသီခါဖၠၣ်ကရၢၢ်ပူၤအဃိ တပွဲဒီးကမျၢၢ်သံခဲလၢၥ်(၃)ဂၤဒီးဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးတစှၤန့ၢ် (၁၀)ဂၤကဲထီၣ်ဒံး၀ဲန့ၣ်လီၤ.
သုးမီၤစိရိၤအံၤလီၢ်ခံအံၤခီဖျိတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးကရူၢ်ထီၣ်န့ၢ်အ၀ဲသ့ၣ်သုးကလၢၤအိၣ်ထီၣ်ဒီးအပှၤစ့ၢ်ကီးသံဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးအါအါဂီၢ်ဂီၢ် အဃိ သူ၀ဲကဘီယူၤပညိၣ်တ့ၢ်လီၤ၀ဲမ့ၣ်ပိၢ်လိၤလိၤဆူသီခါဖၠၣ်,ကၠိ,တၢ်ဆါဟံၣ်တၢ်သူၣ်ထီၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ဟဲအါထီၣ်၀ဲဖျိဖျိဖျါဖျါ အဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
