လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၁၂ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်
ဖဲအပူၤကွံၥ်လါအီးကထိဘၢၣ်အကတၢၢ်တၢၢ်နွံအတီၢ်ပူၤန့ၣ်ကံၢ်မဲဖၠၣ်စိမိၤကၠိဃုထံၣ်န့ၢ်ဝဲလၢဃိၣ်လိၥ်ကျိထံအကျါအိၣ်ဒီးတၢ်စုၣ်တၢ်ပျၢ်လၢအဘၣ်တၢ်ကိးအီၤလၢ(Arsenic)အံၤဝံၤအလီၢ်ခံကမျၢၢ်လၢအဒိးသန့ၤထီၣ်အသးဒီးလုၢ်အီၣ်အသးသမူလၢဃိၣ်လိၥ်ကျိတဖၣ်ကသ့ၣ်ညါဘၣ်ဝဲဒီးကပလီၢ်သးအဂီၢ်(KESAN)ထုးထီၣ်ပၥ်ဖျါတၢ်ဟံဒီးစုနဲၣ်ကျဲလၢလီၢ်ကဝီၤတဖၣ်အဂီၢ်အဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဒ်ကညီဖိခိၣ်ဃၢၤဒီးပှၤဂ့ၢ်ဝီတၢ်မၤပှၥ်ဘျးစဲကရၢ(KESAN)ပၥ်ဖျါဝဲအသိးတၢ်စုၣ်တၢ်ပျၢ်လၢအမ့ၢ်(Arsenic)အံၤတၢ်ထံၣ်န့ၢ်အီၤလၢထံကျါအါန့ၢ်ဒံးတၢ်ပၥ်ပနီၣ်(၅)စးညါအဃိတၢ်အံၤကဟဲမၤဘၣ်ဒိဝဲကမျၢၢ်လီၢ်ကဝီၤဖိလၢအဒိးသန့ၤထီၣ်အသးလၢထံကျိအံၤတဖၣ်အတၢ်လုၢ်အီၣ်သးသမူ,ထံတၢ်ဂ့ၢ်ကီ,တၢ်အီၣ်တၢ်အီတၢ်ဂ့ၢ်ကီ,တၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးတၢ်ဂ့ၢ် ကီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
လၢန့ၣ်အမဲၥ်ညါကမျၢၢ်ပှၤလီၢ်ကဝီၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ်သ့စူးကါထံလၢထံဖိကျိ,ခူၣ်အီထံပူၤဒီးၦၤတဂၤလၢ်လၢ်မ့ၢ်အိၣ်ဒီးတၢ်ပူၤလီၢ်တဖၣ်တကြၢးလၢမၤဘၣ်စီၣ်အသးဒီးဃိၣ်လိၥ်ထံဘၣ်,ခီဖျိတၢ်စုၣ်တၢ်ပျၢ်နုၥ်လီၤဆူတၢ်ပူၤလီၢ်အပူၤသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
ဒ်န့ၣ်အသိးတၢ်ကဒီသဒၢတၢ်စုၣ်အဂီၢ်,ကွၢ်သမံသမိးဒီးသူထံလၢတၢ်ကြၢးသူအီၤလၢတၢ်ဘုၣ်တၢ်ဖီၣ်အဂီၢ်(လီၤဆီဒၣ်တၢ်ပနၢ်)လၢကူထံ,လုၢ်ထံလၢထံကျိပူၤဒီးတၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးလၢၦၤမၤအီၣ်ဝဲၤဖိတဖၣ်အဂီၢ်လၢကသုးတၢ်ဆၢကတီၢ်လၢကသူၣ်ဖျးတၢ်လၢထံကျိနံၤဒီးမဲးမုၢ်ခိၣ်တုၤလၢတၢ်ကဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါက့ၤအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်အဂ့ၢ်(KESAN)ပၥ်ဖျါထီၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.
အဃိကမျၢၢ်လီၢ်ကဝီၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်လိၣ်ဘၣ်ဝဲတၢ်နဲၣ်ကျဲလီၤတံၢ်လီၤဆဲးလၢအဝဲသ့ၣ်တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့တၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဒီးကျဲပူၤဖျဲးလၢအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်အဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်ဒ်(KESAN)တၢ်ပၥ်ဖျါအပူၤအသိးန့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ထွဲဒီးတၢ်စုၣ်တၢ်ပျၢ်ဟဲကဲထီၣ်အသးအံၤမ့ၢ်လၢတၢ်ခူၣ်ဟီၣ်လၥ်ဒ်အမ့ၢ်တၢ်ခူၣ်ထူဒီးရဲအၢး(rare-earth),လၢကီၢ်ပ ယီၤကလံၤစိးအါထီၣ်ဂီၢ်ထီၣ်ဝဲဒီးဘၣ်ဆၣ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤတဖၣ်အံၤတၢ်ထံၣ်န့ၢ်အစုၣ်အပျၢ်လၢဃိၣ်လိၥ်ကျိအပူၤတဘျီအံၤအတၢ်ဘၣ်ထွဲအိၣ်,တအိၣ်န့ၣ်တၢ်ဃုသ့ၣ်ညါအီၤလီၤတံၢ်လီၤဆဲးတအိၣ်ဒံးဘၣ်အဂ့ၢ်ဒ်(KESAN)ပၥ်ဖျါဝဲစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.
ဒ် KESAN အတၢ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤအိၣ်ဝဲအသိးန့ၣ် Arsenic တၢ်စုၣ်တၢ်ပျၢ်အံၤဘၣ်တၢ်ထံၣ်န့ၣ်အီၤဖဲ သီၣ်လဲထၣ်ဒီးမဲး ခါအခိၣ်အဃၢၤတၢ်လီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ဒ်ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ဆူၣ်ချ့ကရၢ (WHO) အတၢ်ပၥ်ဖျါအိၣ်ဝဲအသိးန့ၣ်တၢ်မ့ၢ်သူဘၣ် အီဘၣ်ထံလၢအအိၣ်ဒီး Arsenic အံၤန့ၣ် ကတီၢ်ဖုၣ်န့ၣ် ဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ဆါဒ်အမ့ၢ် ဟၢဖၢလူ,ဘှီး,ဟၢဖၢဆါ,စုတသံၣ်ခီၣ် တသံၣ်,ယုၢ်ထီၣ်,ဒီးအနးကတၢၢ်မၤသံပှၤကညီသ့ဒီး လၢကတီၢ်ယံၤအဂီၢ်န့ၣ် ကဲထီၣ်ဝဲခဲစၢၣ်တၢ်ဆါအကလုၥ်ကလုၥ် အဂ့ၢ် ပၥ်ဖျါဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
