ဒဲကဝီၤဖိတဖၣ်ကဟံးမူဒါလၢနီၢ်ကစၢ်တၢ်ကမှံၤအဂီၢ်,ဒဲကဝီၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်ဆီၣ်တခူထီၣ်ဝဲ

လါမ့ၤ ၁၃သီ, ၂၀၂၆နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်,

ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ကီၢ်ပယီၤကီၢ်ဆၢတးကီၢ်ရ့ၣ်မဲၢ်လးဒီးအူးပၠၣ်ကညီဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲကဝီၤတဖၣ်အပူၤဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ကမှံၤတၢ်ဂ့ၢ်အံၤပှၤဒဲကဝီၤဖိတဖၣ်ကဟံးမူဒါလၢနီၢ်ကစၢ်တၢ်ကမှံၤအဂီၢ်အဂ့ၢ်,ဒဲကဝီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်ဆီၣ်တခူစံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲကဝီၤတဖၣ်ပူၤဘၣ်ဃးတၢ်ကမှံၤအတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအံၤအပူၤကွံၥ်(International Rescue Committee)(IRC)ဟံးမူဟံးဒါဝဲဒၣ်အဂ့ၢ်,သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဒီး(၂၀၂၆)နံၣ်လါအ့ဖြ့ၣ်လၢၥ်အပူၤခီဖျိတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤလီၤစှၤဝဲဒၣ်ဒီးဒဲကဝီၤအပူၤပှၤရဲၣ်သဲကတီၤတၢ်ကမှံၤပှၤမၤတၢ်ဖိတဖၣ်လီၤစှၤကွံၥ်ဝဲဒၣ်အဃိ,အတၢ်ဂ့ၢ်ကီဒ်တၢ်ထၢဖှိၣ်ပၥ်ဖှိၣ်တၢ်ကမှံၤ,တၢ်နီၤဖးတၢ်ကမှံၤဒီးတၢ်ဒွဲၣ်အူထီၣ်ကွံၥ်တၢ်ကမှံၤအတၢ်ဂ့ၢ်ကီတဖၣ်ဟဲအိၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ်အဂ့ၢ်,ဒဲကဝီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်စံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.

လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ,လၢတၢ်ကမၤလီၤစှၤဝဲတၢ်ကမှံၤအတၢ်ဂ့ၢ်ကီအံၤအဂီၢ်ဒဲကဝီၤဖိတဖၣ်ကြၢးလၢဟံးစၢၤဒါ,အိၣ်ဒီးတၢ်ဒိသူၣ်ဒိသးဒီးပၣ်ဃုၥ်မၤသကိးတၢ်အဂ့ၢ်,အူးပၠၣ်ဒဲကဝီၤခိၣ်ခံ(စီၤနံၤဒိၣ်)စံးဝဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ.

“ဒဲကဝီၤပူၤဘၣ်ဃးတၢ်ကမှံၤတၢ်ဂ့ၢ်အံၤခီပအဲၣ်ဒိးတဲလၢပှၤဒဲကဝီၤဖိတဖၣ်ကြၢးဟံစၢၤမူဒါလၢနီၢ်တဂၤမ့ဂ့ၤ,ဟံၣ်တဖျၢၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤ,ကဝီၤဒ့တဘ့ၣ်ဘၣ်တဘ့ၣ်အပူၤမ့ၢ်ဂ့ၤန့ၣ်လီၤ.ဒဲကဝီၤဒီတဘ့ၣ်ပတီၢ်ပှၤဒွဲၣ်တၢ်ဖိထဲတဂၤခံဂၤဒုမၤဝဲတနၢၤဘၣ်မီၤနီၤ.အဃိန့ၣ်ပကဘၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်ဒိသူၣ်ဒိသးဒီးပၥ်ဃုၥ်မၤသကိးတၢ်လၢတၢ်ဂ့ၢ်တခါအံၤန့ၣ်လီၤ.”အဂ့ၢ်စံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.

လၢန့ၣ်အမဲၥ်ညါ,ဘၣ်ဃးတၢ်ကမှံၤအံၤမဲၢ်လးကညီဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲကဝီၤအပူၤတၢ်ဘၣ်သဂၢၢ်ဝဲဒၣ်တၢ်ဂ့ၢ်ကီလၢတၢ်ရဲၣ်သဲကတီၤဒီးတၢ်ခူၣ်တၢ်ပူၤတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲတၢ်ဟ့ၣ်တၢ်ပျဲတၢ်ဂ့ၢ်ကီတဖၣ်အိၣ်ဝဲအဂ့ၢ်,သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ,ဒ်သိးခိၣ်ဃၢၤတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဒီးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့တၢ်ဂ့ၢ်ကီတဖၣ်သုတအိၣ်ထီၣ်တဂ့ၤအဂီၢ်ဒဲကဝီၤဖိတဖၣ်ကပၥ်သူၣ်ပၥ်သး,ဒီးဟံးမူဟံးဒါရဲၣ်သဲကတီၤနီၢ်ကစၢ်တၢ်ကမှံၤအဂ့ၢ်မဲၢ်လးဒဲကဝီၤခိၣ်စီၤစၢဒ့စံးစ့ၢ်ကီးဝဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ.

“ပမဲၢ်လးဒဲကဝီၤသနၥ်က့သဂၢၢ်ဘၣ်တၢ်ဂ့ၢ်ကီလၢတၢ်ပၢဆှၢရဲၣ်ကျဲၤတၢ်ကမှံၤတကပၤအိၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.တၢ်ပၥ်လီၤတၢ်ကမှံၤကမါပူၤကမါပှဲၤလံ,ပကခူၣ်တၢ်ပူၤဒၢးပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဟ့ၣ်တၢ်ပျဲဘၣ်အဃိ,ဆူမဲၥ်ညါတၢ်မ့တၢၤလီၤတၢ်ကမှံၤလၢထံကျိပူၤမ့ဂ့ၤ,ခိၣ်ဃၢၤမ့ဂ့ၤန့ၣ်ကဘၣ်ဒိတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အဃိအဲၣ်ဒိးဟ့ၣ်သဆၣ်ထီၣ်ပှၤဒဲကဝီၤဖိတဖၣ်လၢတၢၤလီၤနါစိၤတၢ်ကမှံၤလၢထံကျိပူၤတဂ့ၤ,ဒီးကဟံမူဒါလၢအဂ့ၤကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ”အဂ့ၢ်စံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.

တကးဒံးဘၣ်,ကရဲၣ်သဲကတီၤဝဲနီၢ်ကစၢ်တၢ်ကမှံၤအဂီၢ်ဒဲကဝီၤတဖၣ်အပူၤမဲၢ်လးဒဲကဝီၤအပူၤကၠီၣ်တဲၣ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါဒီးတၢ်ကရၢကရိခိၣ်နၢ်တဖၣ်နဲၣ်လီၤဝဲဒၣ်လၢတၢ်ကဘၣ်လူၤပိၥ်ထွဲဝဲဒၣ်တၢ်ဘျၢ(၈)ထံၣ်အိၣ်ဝဲအဂ့ၢ်,အဝဲစံးအါထီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဒီးတၢ်ဘျၢသ့ၣ်တဖၣ်အံၤမ့ၢ်ဝဲ
(၁)ဟံၣ်ကိးဖျၢၣ်ဒဲးကဘၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်ပဲၥ်ဖးနီၤဖးတၢ်ကမှံၤ,ကဘၣ်တ့ၢ်နုၥ်လၢတၢ်ဒၢပူၤဒီးတချူးလၢလဲၤပၥ်လီၤအဆၢကတီၢ်ကဘၣ်ဃ့ဃၥ်ဝဲတဲၢ်ဒၢအခိၣ်မုၥ်မုၥ်နီၢ်နီၢ်
(၂)ဟံၣ်ကိးဖျၢၣ်ဒဲးကဘၣ်ပၥ်လီၤတၢ်ကမှံၤလၢတၢ်ပၥ်ပနီၣ်အလီၢ်ထဲမုၢ်နံၤမုၢ်သီလၢတၢ်ပၥ်ပနီၣ်အီၤ.
(၃)ဟံၣ်ကိးဖျၢၣ်ဒဲးကဘၣ်ကွၢ်မၤစၢၤတၢ်ကဆှဲကဆီလၢထံကျိ,ကျဲမုၢ်,ဒီးဟံၣ်ခိၣ်ဃၢၤ
(၄)လ့ၤတက့ၤတၢ်တဘၣ်တၢၤလီၤတၢ်ကမှံၤလၢထံကျိပူၤဒီးတၢ်လီၢ်လၢအဂၤဘၣ်.တၢ်မ့တလူၤပိၥ်ထွဲဘၣ်ကဘၣ်ဟ့ၣ်ဝဲစ့အီၣ်လိး(၁၀၀၀)ဘးမ့တမ့ၢ်ဟ့ၣ်တၢ်ကမၣ်.
(၅)ဟံၣ်လၢအိၣ်ဘူးဒီးထံကျိတဖၣ်တဘၣ်ပျၢ်လီၤတၢ်ဘၣ်အၢဘၣ်သီလၢထံဃဲကျိၤပူၤဘၣ်.
(၆)ဟံၣ်လၢဘုၣ်ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိတဖၣ်ဘၣ်ပၢဆှၢရဲၣ်ကျဲၤတၢ်အ့ၣ်တၢ်ဆံၣ်ဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်ဘၣ်,တဘၣ်ပျၢ်လီၤတၢ်အ့ၣ်တၢ်ဆံၣ်လၢထံကျိပူၤဘၣ်.
(၇)ဖဲတၢ်ဃ့ထီၣ်တၢ်မၤစၢၤလၢကဘၣ်မၤတၢ်ကဆှဲကဆှီမုၢ်နံၤအခါ,ဟံၣ်ကိးဖျၢၣ်ဒဲးကဘၣ်ဆှၢလီၤအခၢၣ်စးလၢပှၤကျါ
(၈)လ့ၤတက့ၤတၢ်တဘၣ်သူၣ်ထီၣ်ဘှီထီၣ်တ့ထီၣ်မၤလဲၢ်ထီၣ်တၢ်လၢကျဲမုၢ်မ့တမ့ၢ်ထံကျိပူၤဘၣ်ဒီးတၢ်မ့တလူၤပိၥ်ထွဲဝဲဒၣ်ဘၣ်န့ၣ်ကအိၣ်ဒီးတၢ်ဟ့ၣ်တၢ်ကမၣ်လၢကဘၣ်မၤဟးဂီၤကွံၥ်ဝဲလၢ(၁၅)သီအတီၢ်ပူၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤအဂ့ၢ်,သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

တကတီၢ်ဃီ,ကဘှါရှဲတၢ်ကမှံၤတၢ်ဂ့ၢ်ကီအံၤအဂီၢ်အူးပၠၣ်ကညီဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲကဝီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤဒီးထုးထီၣ်ဝဲတၢ်သိၣ်တၢ်သီလၢကဝီၤဒ့ဖိတဖၣ်အဂီၢ်အိၣ်ဝဲအဂ့ၢ်,သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဒ်န့ၣ်အသိး,စးထီၣ်ဖဲတလါအံၤလါမ့ၤအတီၢ်ပူၤအူးပၠၣ်ဒဲကဝီၤပူၤဘၣ်ဃးတၢ်ကမှံၤပှၤမၤတၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအံၤဒဲကဝီၤကဘၣ်ဟံထီၣ်ဖီၣ်ထီၣ်က့ၤဝဲမူဒါအဂ့ၢ်,သ့ၣ်ညါဘၣ်ဒ်ခိၣ်နၢ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်စံးဝဲအသိးန့ၣ်လီၤ.