လါယူၤ ၈ သီ, ၂၀၂၆ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်
လၢတနီသရံၣ်ကီၢ်ခီဒိၣ် ဘျံးဒဝဲၢ် တနီသရံၣ်ကီၢ်ဆၣ်အပူၤ ပှၤကၠိဖိဃုၥ်ဒီးကၠိဖိမၢ်ပၢ်လၢအလဲၤစဲးလီၤကၠိမံၤလၢဝ့ၢ်ပူၤတဖၣ် လၢတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢအဖီခိၣ် ကသုးလီၢ်သုးကျဲလဲၤအိၣ်က့ၤလၢဝ့ၢ်ပူၤအဂ့ၢ်န့ၣ် လီလိဟီၣ်ကဝီၤဖီၣ်စုကဝဲၤဒီးကူၣ်သ့ကရူၢ်ထုးထီၣ် လံၥ်တၢ်ပၥ်ဖျါအဖီခိၣ် တၢ်ပဲၥ်ထံနီၤဖးအိၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
သုးကရူၢ်လၢအဟံတၢ်ဒီသဒၢလၢသိလ့ၣ်တီၣ်ဆှၢပှၤကၠိဖိတဖၣ်အံၤဒီးတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးကရူၢ် အဘၢၣ်စၢၤတၢ်ဒုးကဲထီၣ်သ့အဃိ ပှၤကၠိဖိဒီးကၠိဖိမိၢ်ပၢ်လၢအလဲၤဆဲးလီၤကၠိမံၤလၢဝ့ၢ်ပူၤတဖၣ်အံၤကလဲၤအိၣ်သုးလီၢ်သုးကျဲဆူ ဝ့ၢ်ပူၤအဂ့ၢ်န့ၣ် လီလိ (ပကဖ,ပအဖ,ပလဖ)ဖီၣ်စုကဝဲၤကရူၢ်ဒီး လီလိကူၣ်သ့ကရူၢ်တဖၣ်ထုးထီၣ်လံၥ်တၢ်ပၥ်ဖျါအံၤ ဖဲလါယူၤ ၆ သီအနံၤ န့ၣ်လီၤ.
ဖီၣ်စုကဝဲၤအတၢ်လံၥ်တၢ်ပၥ်ဖျါအံၤ မ့ၢ်တၢ်ြတီဝဲကူၣ်သ့တၢ်ခွဲးတၢ်ယၥ်ဒီး ဂံၢ်ခီၣ်ထံးပှၤဂ့ၢ်ဝီခွဲးယၥ်တဖၣ်အသိး လီၢ်ကဝီၤကမျၢၢ် တဖၣ်ကပၥ်တ့ၢ်ကွံၥ်အဟံၣ်အဃီ,အတၣ်ဖံးတၢ်မၤဝံၤကလဲၤသုးလီၢ်သုးကျဲဆူဝ့ၢ်ပူၤအံၤတမ့ၢ်တၢ်လၢအညီဝဲဘၣ် အဂ့ၢ်န့ၣ် တၢ်ပဲၥ်ထံနီၤဖးစံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
“တမ့ၢ်လၢတၢ်ဒုးကဲထီၣ်ကိးမုၢ်နံၤဒဲးဘၣ်.တၢ်ဒုးမ့ကဲထီၣ်န့ၣ်မတၤတဂၤမးတလဲၤထီၣ်ကၠိဘၣ်.အခဲအံၤအတၢ်လဲၤသးဒ်သိး ပှၤကၠိဖိလၢလဲၤအိၣ်ကၠိ လၢဝ့ၢ်ပူၤတဖၣ်ကဘၣ်လဲၤအိၣ်လၢဝ့ၢ်ပူၤ.ဖဲသုးဟံန့ၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤအတီၢ်ပူၤအံၤပှၤဒံၣ်ပှၤဖိတအိၣ်ဘၣ် ကၠိဘၣ်အိၣ်ဒီဒူၣ်.ဖဲန့ၣ်(CDM)သရၣ်/မုၣ်အဒံၣ်အဖိပၣ်ဃုၥ်စ့ၢ်ကီးလီၤ.ဝဲဒၣ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤပထံၣ်လၢအလုၢ်သ့ၣ်ခါပတၥ်ဝဲပှၤဂ့ၢ်ဝီခွဲးယၥ်လီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် လီလိ ကမျၢၢ်ပိၥ်မုၣ်လၢအဟူးဂဲၤလၢကူၣ်သ့တကပၤတဂၤ စံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဃးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤအဝဲသ့ၣ်တကပၤတမ့ၢ်အတြီဃၥ်ဝဲတၢ်ဖံးလိမၤဒိးတၢ်ခွဲးတၢ်ယၥ်ဘၣ်ဒီး မ့မ့ၢ်တခီဖဲခံခီခံကပၤတၢ်ဒုး အပူၤ ဘၣ်ယိၣ်ဝဲလၢပှၤကၠိဖိတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးအဂီၢ်လီၤအဂ့ၢ်န့ၣ် လံၥ်တၢ်ပၥ်ဖျါအပူၤပၥ်ဖျါဝဲန့ၣ်လီၤ. တကးဒံးဘၣ်လၢန့ၣ်အမဲၥ်ညါ ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤဖဲဒုးယၤတၢ်ဖ့ၣ်စၢကဲထီၣ်အတီၢ်ပူၤသုးကရူၢ်အံၤသူကမျၢၢ်ဒ်တၢ်ဒီသဒၢအသိးအိၣ်ဝဲအဂ့ၢ်န့ၣ် ဖီၣ်စုကဝဲၤကရူၢ် တဖၣ်စ့ၢ်ကီးစံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
ဘျံးဒဝဲၢ်ကီၢ်ရ့ၣ် နီၣ်ဂံၢ်(၈၀၀၃)သုးရ့ၣ် တၢ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဂၤစံးဝဲလၢ “ကၠိတဖျၢၣ်ဂ့ၤတဖျၢၣ်ဂ့ၤ ပးသးကအိၣ် လၢကတြီဃၥ်ပှၤကၠိဖိလၢကမၤလိမၤဒိးတၢ်န့ၣ်တအိၣ်ဘၣ်.တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤလၢပှၤကၠိဖိကပူၤဖျဲးဒီးတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်အဂီၢ်လီၤ.”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်- ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤ.
တကီၢ်ခါခဲအံၤ ပယီၤသုးကျိၤနုၥ်လီၤဟူးဂဲၤလၢတနီသရံၣ်ကီၢ်ဆၣ်ဒူသဝီသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤဒီး ဖီၣ်ဝဲကမျၢၢ်သူဝဲဒ်တၢ်ဒီသဒၢစုကဝဲၤ တခါ အသိးဝံၤပျၢ်လီၤကဒါဝဲအိၣ်အသိး အပူၤကွံၥ်လၢညါခါစ့ၢ်ကီးတၢ်ကဲထီၣ်သးဒ်အံၤအိၣ်ဝဲအဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်ကဝီၤကမျၢၢ်စံးဝဲအသိး သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဒ်န့ၣ်အသိးဘၣ်ဃးလံၥ်တၢ်ပၥ်ဖျါအံၤ ဒ်ဒံၣ်မိၣ်ခြ့ၣ်စံၣ်ကူၣ်သ့အဂံၢ်ခီၣ်ထံးတၢ်ပၥ်လီၤအိၣ်ဝဲအသိးန့ၣ် ပှၤကၠိဖိကိးဂၤဒဲး အိၣ်ဒီး တၢ်ခွဲးတၢ်ယၥ်လၢကဃုထၢဖံးလိမၤလိတၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ဘျံးဒဝဲၢ်ကီၢ်ရ့ၣ် (DDMSC)စ့ၢ်ကီး က့ၤခီၣ်ဆၢထုးထီၣ်ပၥ်ဖျါကဒါဝဲလံၥ် တၢ်ပၥ်ဖျါ အံၤဖဲလါယူၤ ၆ သီအနံၤအိၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.
တကးဒံးဘၣ်သုးကရူၢ်ဃုၥ်ဒီးတၢ်ပၢၢ်ဆၢကရူၢ်ကရၢလၢအခီပတၥ်မၤတံၥ်တၥ်ဝဲကူၣ်သ့အတၢ်ခွဲးတၢ်ယၥ်အံၤတဖၣ်န့ၣ် ထီဒါဝဲတဲၥ်တဲၥ်ဖျုဖျုအဂ့ၢ်န့ၣ် DDMSC ပဲၥ်အၢပဲၥ်သီစံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
လီလိကီၢ်ဆၣ်အပူၤ သုးကရူၢ်စုတီၤဖီလၥ်ကၠိတဖၣ်အမဲၥ်ညါ ဒီကလုၥ်ဃူဖိးပဒိၣ်(NUG) ကူၣ်သ့ကိတိၥ်ဝဲၤကျိၤစုတီၤဖီလၥ် ကၠိစ့ၢ်ကီးအိၣ်ဝဲအသိး ကၠိလၢဘၣ်တၢ်အိးထီၣ်ဝဲလၢကမျၢၢ်အဂံၢ်အဘါတဖၣ်စ့ၢ်ကီးအိၣ်ဝဲအဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်ကဝီၤကမျၢၢ်စံးဝဲအသိး သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.