လါအီကူၥ်, ၆သီ, ၂၀၂၆နံၣ် ခ့ၣ်အဲးစံၣ်
လၢတၢ်ကဒိးန့ၢ်ဘၣ် ဟီၣ်ခိၣ်ဘီမုၢ်တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤဃုၥ်ဒီး ကီၢ်သူလ့ၤဟီၣ်ကဝီၤပူၤ ဒ်သိးကအိၣ်ဒီး တၢ်ခွဲးတၢ်ယၥ်ဒီးတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢ, နီၢ်ကစၢ်တၢ်စံၣ်ညီၣ်ပၢလီၤသး, တၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီဒီး တၢ်မုၥ်တၢ်ခုၣ်ကအိၣ်ဂၢၢ်အိၣ်ကျၢၤလၢ ပကစၢ်ထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤဃုၥ်ဒီး ကညီဖိလၢအိၣ်ဆိလၢကီၢ်ပယီၤပူၤဒီးဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်အဂီၢ် (Karen Worldwide Advocacy Network-KWAN) ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ကညီတဝၢတၢ်ကတိၤန့ၢ်ခဲးတၢ်ပှၥ်ဘျးစဲအံၤ ဘၣ်တၢ်ဒုးအိၣ်အိအီၤဖဲ လါအီကူၥ်, ၅သီ, ၂၀၂၆နံၣ်အဂ့ၢ် ထုးထီၣ်ပၥ်ဖျါဝဲအသိးသ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်သူၣ်ထီၣ်တၢ်ကရၢကရိအံၤ အိၣ်ဒီးတၢ်ပညိၣ်(၇) ထံၣ်လၢ တၢ်အၢၣ်လီၤတူၢ်လိၥ်သကိးဝဲလၢအမ့ၢ် တၢ်ဒီသဒၢထံဖိကီၢ်ဖိကမျၢၢ်, တၢ်ဒိးန့ၢ်အါထီၣ်ပှၤဂ့ၢ်ဝီတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤ, ထံရူၢ်ကီၢ်သဲးတၢ်ပၥ်ပနီၣ်ဒီး တၢ်ပၣ်ဃုၥ်ပၣ်ဂီၢ်, တၢ်အုၣ်ကီၤဟံးမူဒါဒီးတၢ်တီတၢ်တြၢ်, ကညီဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒီး ထံဂုၤကီၢ်ဂၤကညီဖိတဖၣ်အခွဲးအယၥ်, နီၢ်ကစၢ်တၢ်စံၣ်ညီၣ်ပၢလီၤသးဒီး ဒံၣ်မိၣ်ကရ့ၣ်စံၣ်တၢ်ပၢတၢ်ပြးဒီး တၢ်တြီဆၢထီဒါ ခီကီၢ်တၢ်မၤကမၣ်ကွီၢ်မ့ၣ်ဒီး ကလံၤကျါတၢ်လံၣ်တၢ်လီအတၢ်မၤတဖၣ်အဂ့ၢ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
(KWAN) တၢ်ကရၢကရိအံၤ ဘၣ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤလၢ ဂံၢ်ခီၣ်ထံးကညီတၢ်ကရၢကရိ, ဂံၢ်ခီၣ်ထံးကညီဖိလၢကီၢ်ယူရပၤ, ဂံၢ်ခီၣ်ထံးကညီဖိလၢအမဲရကၤကလံၤစိးဒီး ဂံၢ်ခီၣ်ထံးကညီဖိလၢကီၢ်အ့ရှၢၣ်ပစံးဖ့ၣ် တၢ်ကရၢကရိတဖၣ် ပၥ်ဖှိၣ်ထီၣ်သးလၢလီၢ်ကဝီၤ(၄) တီၤဒီးကရၢကရိထီၣ်ဝဲအဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါန့ၣ်လီၤ.
ဒ်န့ၣ်အသိး တကီၢ်ခါခဲအံၤ ဒ်သိး တၢ်ကမၤစှၤလီၤတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤသုးကရူၢ်ဘၣ်ဃး စုကဝဲၤတၢ်ပီးတၢ်လီဃုၥ်ဒီး ကျိၣ်စ့တၢ်ဟဲနုၥ်ဆူသုးကရူၢ်အိၣ်အံၤအဂီၢ် ထံဂုၤကီၢ်ဂၤတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤတဖၣ်ကဘၣ်ဟံးန့ၢ်ဂ့ၢ်ဝီဒီး လၢကီၢ်သူလ့ၤဟီၣ်ကဝီၤပူၤ ပှၤလီၢ်အိၣ်ကမှံဖိအနီၣ်ဂံၣ်တကကွဲၢ်ဘျဲၣ်တဖၣ် တၢ်ကဘၣ်ဟ့ၣ်အါထီၣ်တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤဒီး တၢ်မၤစၢၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ကဘၣ်ဟဲလၢ ဂံၢ်ခီၣ်ထံးတၢ်ကရၢကရိတဖၣ်အအိၣ်အဂ့ၢ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
လၢန့ၣ်အမဲၥ်ညါ ထံဂုၤကီၢ်ဂၤတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤတဖၣ် မ်အသုတတူၢ်လိၥ် သုးမီၤစိရိၤလၢအဖိးဒီးသဲစးတဂ့ၤအဂီၢ်, လၢတၢ်ကမၤကတၢၢ်ကွံၥ်ပှၤမၤကမၣ်ထံဂုၤကီၢ်ဂၤကွီၢ်မ့ၣ် အတၢ်ပူၤဖျဲးထီၣ်ကွံၥ်လၢ တၢ်စံၣ်ညီၣ်ဃၣ်(Impunity) ဃုၥ်ဒီး တၢ်ဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါကျိၤကျဲလၢဘၣ်ထွဲဒီး ဟီၣ်ခိၣ်ဘီမုၢ်တၢ်စံၣ်ညီၣ်ပၢစိကမီၤ (Universal Jurisdiction)ဒီး တၢ်ခီထံခီကီၢ်တၢ်မၤကမၣ်ကွီၢ်မ့ၣ်လၢ ကလံၤကျါတၢ်လံၣ်တၢ်လီတဖၣ်ဃုၥ်ဒီး တၢ်ကမၤဂ့ၤထီၣ်လီၢ်ကဝီၤတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဒ်န့ၣ်အသိး ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါဒီး တၢ်တဲန့ၢ်ခဲးတၢ်, တၢ်ဖံးတၢ်မၤတၢ်တိၥ်တဖၣ် ကလၢထီၣ်ပှဲၤထီၣ်အဂီၢ်, တၢ်မၤရဲၣ်ကျဲၤဒီးတၢ်ကူၣ်တရံးဃုၥ်ဒီး တၢ်ကတဲၥ်ကတီၤလံၥ်ဘိဘၣ်ရၤလီၤတဖၣ်အံၤ ဘၣ်တၢ်ဟံးန့ၢ်မူဒါလၢ နါစိၤယၤဖါ, နီၢ်မါရၢ်ဒါဂ့ၤဖီ, နီၢ်ထူထူတဖၣ်ဒီး ပှၤပၢဆှၢတၢ်မူဒါခိၣ်(၂) ဂၤလၢ ကမၤလၢထီၣ်ပှဲၤထီၣ်တၢ်ပၥ်လီၤတၢ်ဖံးတၢ်မၤတဖၣ်မ့ၢ်ဝဲ နါဘွါဘွါဖါဒီး နီၢ်လၢၢ်ဘါခုၣ်ထူန့ၣ်လီၤ.
