တၢ်ခးသံ ထံရုၢ်သီကရူၢ် သုးကီၣ်ကး ၦၤဖီၣ်စရီဖိ ညံၣ်ညံၣ်နဲၣ်
လါအီးကထိဘၢၣ် ၂၀ သီႇ ၂၀၂၃ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် လၢကညီကီၢ်စဲၣ် ကီးတရံး၀့ၢ်ပူၤ ဖဲလါအီးကထိဘၢၣ် ၁၈ သီ ဂီၤခီ ၁၀ နၣ်ရံၣ်အဆၢကတီၢ် တၢ်ခးသံ၀ဲထံရုၢ်သီကရူၢ် သုးကီၣ်ကး ၦၤဖီၣ်စရီဖိ ညံၣ်ညံၣ်နဲၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ကီးတရံးကမျၢၢ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ထံရုၢ်သီကရူၢ် ၦၤဖီၣ်စရီဖိ ညံၣ်ညံၣ်နဲၣ်အံၤ ဖဲအလဲၤဆှၢန့ၢ်အကၠီမ့ၤလၢ(စွ့ၤနၣ်)ကစၢၢ်ခီၣ်ထံး ကျီးပူၤ၀ံၤ ဖဲအဟဲက့ၤလၢကျဲအခါတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးပာ်ဖှိၣ်ကရူၢ်ဖီၣ်က့ၤကိးအီၤဒီးခီဖျိအကဃ့ၢ်ထီၣ်အဃိတၢ်ခးသံကွံာ်အီၤ အဂ့ၢ်န့ၣ် ကီးတရံးကမျၢၢ်တဂၤစံး၀ဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ အ၀ဲစံး၀ဲလၢ“ၦၤခးသံထံရုၢ်သီကရူၢ်ၦၤဖီၣ်စရီဖိမီၤနီၤႉမဟါလၢ(စွ့ၤနၣ်)ကစၢၢ်ခီၣ်ထံးကျီးပူၤန့ၣ် တၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးကရူၢ်ဖီၣ် အီၤႇၦၤက့ၤကိးအီၤတုၤလၢကျဲတၢ်ကုာ်ဘျီတၢ်န့ၣ်ဆိမိၣ်၀ဲလၢအကဃ့ၢ်ထီၣ်ဖဲအနီလီၤဆဲးကၢးလၢထံကျိၤဘျီၦၤခးသံအီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ တၢ်ဖီၣ်က့ၤကိးသုးကီၣ်ကးၦၤဖီၣ်စရီဖိညံၣ်ညံၣ်နဲၣ်အံၤလၢတၢ်ကသမံသမိးအီၤဟ့ၣ်ပလီၢ်အီၤအဆိကတၢၢ်တဘျီမ့၀ံၤတၢ်ကပျၢ်လီၤကွံာ်အီၤဒီးဘၣ်ဆၣ်ခီဖျိအဃ့ၢ်ထီၣ်အဃိဘၣ်တၢ်ခးသံအီၤဒ်အံၤလီၤအဂ့ၢ်န့ၣ် တၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးပာ်ဖှိၣ်ကရူၢ်တကပၤ စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ “ပကဟ့ၣ်ပလီၢ်အီၤအဆိကတၢၢ်တဘျီအဃိပလဲၤကိးအီၤဂ့ၤဂ့ၤလီၤႉပပျဲနီအီၤဒီးဆဲးကဲးဒ်န့ၣ်လီၤႉတုၤလၢနါကတိဘျီအ၀ဲနီလီၤဆဲးကၢးလၢထံကျိၤပူၤလၢကဃ့ၢ်ထီၣ်အဃိပခးအီၤလီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် တၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးကရူၢ် အၦၤတဂၤ စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်– ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤႉ ၦၤဖီၣ်စရီဖိလၢတၢ်ခးသံအီၤအံၤဟ့ၣ်၀ဲဒၣ်တၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးကရူၢ်အတၢ်ကစီၣ်တဖၣ်ဆူသုးကီၣ်ကးအအိၣ်ဒီး မ့ၢ်၀ဲဒၣ်သုးမီၤစိရိၤတၢ်မဲာ်ချံဖးဒိၣ်တဂၤအဂ့ၢ်န့ၣ်တၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးကရူၢ်တကပၤစံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉဘၣ်ဆၣ်ညံၣ်ညံၣ်နီၣ်အံၤ မ့ၢ်အကဲသုးမီၤစိရိၤတၢ်မဲာ်ချံမ့ၢ်ဧါတမ့ၢ်ဧါန့ၣ်ပခ့ၣ်အဲးစံၣ်–ကညီတၢ်ကစီၣ် ပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤအီၤလီၤလီၤဆီဆီတန့ၢ်ဒံးဘၣ် န့ၣ်လီၤႉ ကီးတရံးကီၢ်ဆၣ်အံၤဘၣ်တၢ်ပၢဆှၢအီၤလၢခံခီခံကပၤ(mix-control area)ဒီး ညီနုၢ်ဒူသ၀ီသးၦၢ်တဖၣ် ဘၣ်တၢ်တီၣ်ထီၣ်အီၤလၢသ၀ီဖိအတၢ်အဲၣ်ဒိးတၢ်ဘၣ်သးလီၤဒီး ဘၣ်ဆၣ်သ၀ီကရူၢ် ၦၤဖီၣ်စရီဖိတဂၤအံၤ မ့ၢ်၀ဲဒၣ်သုးကီၣ်ကးပၢပြး၀ဲၤဒၢးထီၣ်တီၣ်၀ဲဒၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါသုးဟံးန့ၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤ၀ံၤလီၢ်ခံ လၢကီးတရံးကီၢ်ဆၣ် သ၀ီကရူၢ်တဖၣ်အပူၤ သ၀ီသးၦၢ်လၢ သုးကီၣ်ကးပာ်ပနီၣ်၀ဲတဖၣ်အံၤအ၀ဲသ့ၣ်ဟးထီၣ်ကွံာ်လၢအမူဒါပူၤစုာ်စုာ်ဒီး ပာ်ဖှိၣ်မၤသကိးတၢ်တအိၣ်လၢၤဘၣ် အဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢကမျၢၢ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤႉ
တၢ်ထံၣ်လိာ်သံကွၢ်၀ဲကညီသးစၢ်မုၢ်ကျိၤ၀ဲၤကွာ်တၢ်မၤဆံးကစၢ် စီၤလ့
လၢဒွဲလၤပီညါအံၤတဆီဆါအီၣ်တၢ်လၢ(အီၤလါ)ပူၤအဖီခိၣ်မ့ၢ်အထံၣ်ဘၣ်တၢ်တၤတၢ်မနုၤတဖၣ်လဲၣ်ဒီး မ့ၢ်အလဲၤခီဖျိ၀ဲဒ်လဲၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ပထံၣ်လိာ်သံကွၢ်၀ဲကညီသးစၢ်မုၢ်ကျိၤ၀ဲၤကွာ်တၢ်မၤဆံးကစၢ် စီၤလ့န့ၣ်လီၤႉ သံကွၢ်–တဲပၠးၦၤဘၣ်ဃးနထုးထီၣ်မိၢ်ဂံာ်တိၢ်ဟဲကဲထီၣ်သးဒီးန(Idea)အိၣ်ဒ်လဲၣ် စံးဆၢ–(Idea)န့ၣ်စးထီၣ်လၢပုၢ်ဒ့ဆါတၢ်တိၢ်န့ၣ်ၦၤတဲပုၢ်ဒ့အါမးတဲဝဲလၢစီလ့နဆါညၣ်အုၣ်တိၢ်န့ၣ် ၦၤကညီတၦ့ၤအီၣ် နညၣ်အုၣ်တိၢ်ဘၣ်ၦၤကညီမ့ၢ်အဲၣ်ဒိးအီၣ်န့ၣ်ၦၤကစၢ်တ့အီၣ်၀ဲလီၤ.ၦၤကညီတၦ့ၤအီၣ်ဘၣ်.ပုၢ်ဒ့ဒိၣ်ထီၣ်လၢဖံစုပူၤန့ၣ်လၢယနီၢ်ဆံးဆံးလံၤလံၤလီၤ.ပုၢ်ဒ့အဖံန့ၣ်မ့ၢ်ၦၤကစၢၢ်ခိၣ်တဂၤဒီးတ့အီၣ်ဝဲညၣ်အုၣ်တိၢ်စ့ၢ်ကီးလီၤ.နဆါညၣ်အုၣ်တိၢ်န့ၣ်ၦၤကညီတၦ့ၤအီၣ်နညၣ်အုၣ်တိၢ်ဘၣ်,ၦၤတဲဆါပုၢ်ဒ့အါမးဘၣ်ဆၣ်ပုၢ်ဒ့မၤဒီးပုၢ်ဒ့တဲအဖံလၢယကတ့ဆါမိၢ်ဂံာ်တိၢ် ၦၤမ့ၢ်တပှ့ၤ အီၣ်ဘၣ်ဆၣ်တဘၣ်နီတမံၤဘၣ်.ယကထုးထီၣ်ဖဲတလါအဘူခံကယၤဘၣ်လီၤ.ဒီးဖဲယစးထီၣ်ဆါတၢတၢတလါန့ၣ် ယဆါန့ၢ်အဘူ(၁၅ဝဝ)ယဆိမိၣ်လၢၦၤကညီတအီၣ်ဘၣ်.ၦၤကညီကီၢ်ပူၤကီၢ်ချၢဘၣ်မနုၤအဃိလဲၣ်န့ၣ်ပုၢ်ဒ့အီၣ်မ့ၤအခါမ့ၢ်ဂ့ၤ, ပုၢ်ဒ့မၤတၢ်တမံၤမံၤ(ကၠီၢ်ညၢ်)အဃိတၢ်တတီၤန့ၣ်ၦၤထံၣ်လံလၢပုၢ်ဒ့ဆါမိၢ်ဂံ၁်တိၢ်န့ၣ်လံဒီးၦၤကညီနာ်အီၣ်ပုၢ်ဒ့လံ အဝဲသ့ၣ်နာ်တပတီၢ်ဘၣ်တပတီၢ်တုၤလၢခဲအံၤလီၤ.ခဲအံၤန့ၣ်ပမ့ၢ်တဲဟးထီၣ်လၢအကလးအကလးဘျဲၣ်လီၤ. သံကွၢ်–ပထံၣ်ဘၣ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်ဖဲထံဆၢကီၢ်ဆၢအံၤၦၤမၤဒီဒူၣ်ညါ,အဃိလၢနတၢ်ဖံးတၢ်မၤတခါအံၤ အဖီခိၣ်န့ၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲတၢ်တၤတၢ်ဒီးနၤမနုၤတဖၣ်အိၣ်လဲၣ်. စံးဆၢ–ပမ့ၢ်တဲန့ၣ်တၢ်ခိၣ်တၢ်ဃၢၤန့ၣ်ထံၣ်ဘၣ်အါမးတၢတထံၣ်န့ၣ်ပုၢ်ဒ့အတၢ်ထံၣ်တကပၤန့ၣ် ၦၤတဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါဘၣ် အဒိဒ်သိးၦၤကညီသ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ်ထံၣ်လၢၦၤတဂၤအံၤထီၣ်ထီလံန့ၢ်ၦၤအဲၣ်ဒိးယီၢ်တံၢ်အီၤလီၤ.အဃိတၢ်တခါအံၤနဘၣ်ပာ်ဆူၣ်နသးလီၤနသးမ့ၢ်တဆူၣ်ဘၣ်ဒုနမၤတၢ်တန့ၢ်ဘၣ်.ဘၣ်မနုၤလဲၣ်န့ၣ်ပုၢ်ဒ့ဆိကမိၣ်လၢၦၤကညီကတဲဆါထဲလဲၣ် ဘၣ်ဆၣ်ၦၤတဟဲလုၢ်အီၣ်ပုၢ်ဒ့ဘၣ်ၦၤတဟဲကွၢ်ပုၢ်ဒ့ဘၣ်ပုၢ်ဒ့ကစၢ်ဘၣ်မၤဒီးဘၣ်ပာ်ဆူၣ်သးမ့ၢ်ဆူၣ်လီၤ. သံကွၢ်–လၢနတၢ်ဖံးတၢ်မၤပူၤတၢ်ကီတၢ်ခဲလၢအဟဲဘၣ်သဂၢၢ်နၤတဖၣ်ဒ်နကဲၦၤသးစၢ်တဂၤအသိးနလဲၤခီဖျိနဲဒ်လဲၣ် စံးဆၢ–တၢ်လဲၤခီဖျိတၢ်ပာ်သူၣ်သးတခါအံၤအဖီခိၣ်န့ၣ်ဘၣ်ပာ်သးမ့ၢ်ဆူၣ်လီၤ. တၢတထံၣ်န့ၣ်ဘၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢး. ပုၢ်ဒ့ဟဲန့ၣ်တမ့ၢ်ဟဲလၢတၢ်ဆါတၢ်ၦ့ၤတဘျီဃီဘၣ်.ဟဲဆိလၢတၢ်ဃံတၢ်လၤ,ပုၢ်ဒ့ဟဲတပတီၢ်ဝံၤတပတီၢ်လီၤ. ဘၣ်တဘျီဘျီန့ၣ်ပုၢ်ဒ့သးတနၢၤလၢကမၤ(Online)ဘၣ်.ဘၣ်ဆၣ်ပုၢ်ဒ့ပာ်သးဆူၣ်ဆူၣ်လီၤ. တဘျီတခီၣ်ပုၢ်ဒ့သးဆံးဒီး တအဲၣ်ဒိးဆါတၢ်လၢ(Online)ဘၣ်အိၣ်စ့ၢ်ကီးလီၤ.ဘၣ်ဆၣ်မၤတဘၣ်ဘၣ်နမ့ဘၣ်သးနပတီၢ်ဟဲထီၣ်တကုာ်တကုာ် န့ၣ်ပဘၣ်မၤလၢအဂ့ၤကတၢၢ်လီၤ. သံကွၢ်–ပသ့ၣ်ညါလၢန(customer)အိၣ်လၢကီၢ်တဘျုးဘ့ၣ်ညါမီၤနီၤ,ခဲအံၤတၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢနထုးထီၣ်အီၤန့ၣ် အိၣ်ၦဲၤမံၤလံလဲၣ်ဒီးခါဆူညါနဆိမိၣ်လၢနကမၤအါထီၣ်တၢ်လၢန(customer)အဂီၢ်တၢ်မနုၤသ့ၣ်တဖၣ်လဲၣ် စံးဆၢ–ခဲအံၤပုၢ်ဒ့အတၢ်ဖိတၢ်လံၤအိၣ်မိၢ်ဂံာ်တိၢ်,ကီၤဖံး,ဒီးညၣ်ဃ့တိၢ် တကးဒံးဘၣ်ခဲကၢာ်တလါန့ၣ် ကထုးထီၣ် ကသံၣ်သ့ၣ်ဂံၢ်၀ၣ်စဲ(သဘာဝဆေး). ၦၤမ့ၢ်အီဒီးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ကဂ့ၤထီၣ်လီၤ.ဘၣ်မနုၤလဲၣ်ပုၢ်ဒ့ဘၣ်ထုးထီၣ်(သဘာဝဆေး)တခါအံၤလဲၣ်န့ၣ်ပုၢ်ဒ့ထံၣ်လၢၦၤကညီဖိတဖၣ်ဘၣ်ဟးအိၣ်လၢၦၤထံပှၤကီၢ်န့ၣ်တမ့ၢ်အိၣ်ယိယိဖိဘၣ် ဘၣ်ဖံးဘၣ်မၤအဃိပုၢ်ဒ့ထံၣ်စိလၢဖံးမၤဝံၤဒီးအဝဲသ့ၣ်ကကဲထီၣ်ယီၢ်ဒ့ဆါတၢ်ဆူးတၢ်ဆါလၢအဒွဲပူၤ, လိၤတကံယီၢ်တကံ တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.နဖီၣ်တၢ်မၤဃၢအဃိအကထံၣ်ဘၣ်တၢ်တဖၣ်အံၤအါလီၤ. အဃိပုၢ်ဒ့ထုးထီၣ်ကွၢ်ပၠး(သဘာဝ)ကသံၣ် တခါအံၤ. သံကွၢ်–ဆၢကတီၢ်ခဲအံၤၦၤသးစၢ်အိၣ်အါမးလၢအဲၣ်ဒိးမၤ(Business)ဘၣ်ဆၣ် အဝဲသ့ၣ်တထံၣ်ကျဲဘၣ်မီၤနီၤ. နဲဒၣ်မ့ၢ်လၢနမၤတ့ၢ်လံနလဲၤခီဖျိတ့ၢ်လံဃိနအဲၣ်ဒိးဟ့ၣ်ခီဟ့ၣ်နီၤလီၤနတၢ်လဲၤခီဖျိဆူၦၤသးစၢ်တဖၣ်အဂီၢ်ဒ်လဲၣ် စံးဆၢ–ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်တခါအံၤတလိၣ်လၢနတၢ်သ့တၢ်ဘၣ်အိၣ်နီတမံၤဘၣ်. ပုၢ်ဒ့နါက့တမ့ၢ်အတၢ်သ့တၢ်ဘၣ်အိၣ်ဒီး ကဟဲဒံးအံၤတမ့ၢ်ဘၣ်.ပုၢ်ဒ့အတၢ်သ့တၤလၣ်ဟဲလၢ(သရုပ်ဆောင်)တကပၤလီၤ. အဃိအဲၣ်ဒိးတဲလၢ(တၢတထံၣ်)န့ၣ် တၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးလီၤ. နတၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးမ့ၢ်တအိၣ်ဘၣ်န့ၣ်နသ့ဖဲလဲၣ်သ့,နတၤလၣ်အိၣ်ဖဲလဲၣ်အိၣ်န့ၣ်တနၢၤန့ၣ်နဂီၢ်ဘၣ်. တၢ်လၢအနၢၤန့ၣ်နဂီၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ဒၣ်တၢ်ဂုၢ်ကျဲးစၢးလီၤ.အဃိန့ၣ်တဘၣ်တူၢ်ဆှူဘၣ်. အဲၣ်ဒိးတဲလၢၦၤတနီၤထံၣ်ဘၣ်တၢ်ကီ တၢ်ခဲတစဲးဒီးတဲဝဲဘျဲလံတၢ်လၢနဖီၣ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤန့ၣ်ကထီၣ်တဘျီဘျီကလီၤတဘျီဘျီအကဲ၀ဲန့ဆၢၣ်လီၤ. အဃိဘၣ်သးတဲပၠးဒီပုၢ်ဒီဝဲၢ်တစဲး.ဘၣ်ဆၣ်ပကဘၣ်မၤလၢကျဲလၢတၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးလီၤ. သံကွၢ်–လီၢ်ခံကတၢၢ်ဘၣ်ဃးတၢ်ဖံးတၢ်မၤတဖၣ်အံၤနအဲၣ်ဒိးတဲအါထီၣ်တၢ်အိၣ်တမံၤမံၤဒံးဧါ စံးဆၢ–ယတၢ်ဖံးတၢ်မၤခါဆူညါန့ၣ်ခဲကိာ်တနံၣ်န့ၣ်ယတိာ်ပာ်လၢယကဒုးအိၣ်(Company)တဖျၢၣ်လီၤ. တၢ်လၢ(Company)န့ၣ် ၦၤဘၣ်မၤလီၤတံၢ်လီၤဆဲးလီၤ,ၦၤဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤပဒိၣ်စ့တနီၤဒီးပကဘၣ်န့ၢ်က့ၤတနီၤ. ခါဆူညါန့ၣ်ပုၢ်ဒ့ကမၤဒိၣ်ထီၣ်တၢ်မၤအဂီၢ်တၢ်တိာ်ပာ်အိၣ်ဒံးန့ၣ်လီၤ.အခဲအံၤန့ၣ်(Company)တကဲထီၣ်ဒံးဘၣ်. ခဲကၢာ်တနံၣ်မးပုၢ်ဒ့ကမၤကဲထီၣ်(Company)တဖျၢၣ်ဒီးကကိးအါထီၣ်ဖိသၣ်လၢအဒိၣ်ထီၣ်သီလၢကဘၣ်သးသ့ၣ်ညါ တၢ်ဆါတၢ်လၢ(Online)ပူၤန့ၣ် အ(Style)ဒ်လဲၣ်,ကဘၣ်မၤဒ်လဲၣ်,ကဘၣ်တဲတၢ်ဒ်လဲၣ်,ပကဘၣ်မၤ(Idea)လၢ အဘၣ်လီၤဆီဒီးၦၤအဂၤ.ဒီးခဲအံၤန့ၣ်ပုၢ်ဒ့လိၣ်ဘၣ်ဖိသၣ်လၢဒိၣ်ထီၣ်သီတနီၤနီၤလၢဘၣ်သးဟဲဖီၣ်တၢ်မၤမီၤနီၤ. တကျၢတၢ်မၤဒံးဘၣ်ဘၣ်ဆၣ်ပုၢ်ဒ့ကမၤလိအီၤ.အဃိတၢ်ခဲလၢာ်ခဲဆ့ဒီးခါဆူညါန့ၣ်ကအိၣ်ဒီး(Team)ဖးဒိၣ်မီၤနီၤ.
ဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဖိဃ့ထီၣ်(UNHCR)လၢကကွၢ်ဆိကမိၣ်န့ၢ်၀ဲတၢ်ဖံးတၢ်မၤဒီးတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့လၢ ၦၤတသုးလီၢ်သုးကျဲ ဆူကီၢ်သၢဘ့ၣ်တဘ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်
လါအီးကထိဘၢၣ် ၁၉ သီႇ ၂၀၂၃ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် ၦၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဖိလၢအဟဲအိၣ်ကဒုသးဖဲကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်–ကီၢ်ပယီၤကီၢ်ဆၢ ဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲက၀ီၤပူၤလၢအနံၣ်ယံၤ လၢ အတပၣ်ဃုာ်လၢတၢ်သုးလီၢ်သုးကျဲဆူကီၢ်သၢဘ့ၣ်တဘ့ၣ်တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤပူၤအံၤဘၣ်တဖၣ် လၢအ၀ဲသ့ၣ်အဂီၢ် တၢ်ကကွၢ်ဆိကမိၣ်ရဲၣ်ကျဲၤန့ၢ်၀ဲတၢ်ဖံးတၢ်မၤဒီးတၢ်မၤလိမၤဒိးတၢ်ကူၣ်ဘၣ်သ့အဂ့ၢ်န့ၣ် ဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဖိဃ့ထီၣ်၀ဲ (UNHCR)ၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ Filippo Grandi န့ၣ်လီၤႉ ဖဲတလါအဲၤအီးကထိဘၢၣ် ၁၅ သီအခါ ဘီကီး(UNHCR)ၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ Filippo Grandi ဟဲဃုသ့ၣ်ညါတၢ်လၢ ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်–ကီၢ်ပယီၤကီၢ်ဆၢ(Ratchaburi)ကီၢ်ရ့ၣ် ထါမ်ဟ့ၣ်ဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲက၀ီၤအပူၤဒီး ဖဲန့ၣ်ဒဲက၀ီၤကမံးတံာ်ဖိ တီၣ်ဖျါထီၣ်ဃ့ထီၣ်၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤႉ ဒဲက၀ီၤၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဂၤစံး၀ဲလၢ“ပပာ်ဖျါထီၣ်၀ဲဒၣ်ပတၢ်လဲၤခီဖျိလၢဒဲက၀ီၤပူၤဒီးလၢတၢ်သုးလီၢ်သုးကျဲတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤမီၤနီၤႉပတဲဖျါထီၣ်စ့ၢ်ကီးၦၤလၢအတလဲၤလၢကီၢ်သၢဘ့ၣ်တဘ့ၣ်ဘၣ်တဖၣ်အဂီၢ်ဒ်သိးတၢ်ကကွၢ်ဆိကမိၣ် တၢ်လၢ အ၀ဲသ့ၣ်အဂီၢ်လၢတၢ်ကလဲၤဃုဖံးဃုမၤတၢ်မ့ၢ်ဂ့ၤႇလၢတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့အဂီၢ်မ့ၢ်ဂ့ၤမီၤနီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်–ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤႉ ၦၤလၢအကသုးလီၢ်သုးကျဲဆူကီၢ်သၢဘ့ၣ်တဘ့ၣ်အပူၤတဖၣ်မ့ၢ်၀ဲတၢ်ခွဲးတၢ်ယၤတခါအသိးၦၤလၢအအိၣ်တ့ၢ်လၢဒဲက၀ီၤပူၤတဖၣ်စ့ၢ်ကီးတမ့ၢ်လၢ(UNHCR)ကကွၢ်ကပာ်အ၀ဲသ့ၣ်ဘၣ်ဒီးမ့မ့ၢ်တခီဒ်သိးအ၀ဲသ့ၣ်ကဒိးန့ၢ်ဘၣ်ကဒီး ဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဖိခွဲးယာ်အဂီၢ်ကဖီၣ်လိာ်စုမၤသကိးတၢ်ဒီးကၠီၣ်တဲၣ်ပဒိၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် လါအီးကထိဘၢၣ် ၁၆ သီ (UNHCR) အလံာ်တၢ်ပာ်ဖျါပူၤ Filippo Grandi စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ “ဘၣ်ဃးတၢ်ဆီလီၤပာ်လီၤက့ၤလီၢ်အိၣ်လီၢ်ဆိးအံၤမ့ၢ်တၢ်ဆီတလဲတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်ဖးဒိၣ်လၢၦၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဖိတဖၣ်အဂီၢ်ဒီးဘၣ်ဆၣ်တမ့ၢ်ၦၤကလဲၤခဲလၢာ်ဘၣ်ႉၦၤလၢအအိၣ်တ့ၢ်တဖၣ်ဒ်သိးအ၀ဲသ့ၣ်ကဒိးန့ၢ်ဘၣ်ကဒီးဘၣ်ကီဘၣ်ခဲအခွဲးအယာ်အဂီၢ်န့ၣ်ပကဖီၣ်လိာ်စုဒီးကၠီၣ်တဲၣ်ပဒိၣ်လၢတၢ်ဖံးတၢ်မၤႇတၢ်သိၣ်လိမၤဒိးတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့အဂီၢ်”အဂ့ၢ်န့ၣ် Filippo Grandi စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်–ကီၢ်ပယီၤကီၢ်ဆၢ မဲၢ်လးႇနိၣ်ဖိႇထါမ်ဟ့ၣ်ႇဘၣ်ဒိၤယါႇမဲၢ်လးအူးႇမဲၢ်ရၤမိၢ်ဒီးကရ့ၣ်နံၣ် နီၣ်ဂံၢ်(၁), နီၣ်ဂံၢ်(၂) ဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲက၀ီၤခဲလၢာ်အိၣ်၀ဲ(၉)ဘ့ၣ်ဒီး ၦၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဖိလၢအဟဲအိၣ်ဒဲက၀ီၤပူၤ လၢအနံၣ်ယံၤအံၤတဖၣ်လၢ ကသုးလီၢ်သုးကျဲဆူကီၢ်သၢဘ့ၣ်တဘ့ၣ်အဂီၢ်တကီၢ်ခါခဲအံၤ(UNHCR)ဒီးကၠီၣ်တဲၣ်ပဒိၣ် က့ၤသမံသမိးမၤလီၤတံၢ်၀ဲ ၦၤနီၣ်ဂံၢ်အဖၢမုၢ်န့ၣ်လီၤႉ ဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဖိလၢအိၣ်ကဒုသးဖဲကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်–ကီၢ်ပယီၤကီၢ်ဆၢဒီတကျိၤအံၤတဖၣ် The Border Consortium -TBC တၢ်ကရၢကရိ ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအ၀ဲသ့ၣ်လၢဂံၢ်ခီၣ်ထံးတၢ်အီၣ်တၢ်အီတဖၣ်ဒီးဘၣ်ဆၣ်ခီဖျိအ၀ဲသ့ၣ်အီၣ်၀ဲ တကူတလၢဘၣ်အဃိ လၢကဘှါဆှဲလီၤဟံၣ်ဖိဃီဖိကအီၣ်ကအီအဂီၢ်အံၤ ညီနုၢ်န့ၣ်အ၀ဲသ့ၣ်ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ဘၣ်သး...
တလါအံၤအတီၢ်ပူၤသုးကီၣ်ကးမၤဃံးထီၣ်တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢအိၣ်ခိးသမံသမိးတၢ်အါထီၣ်လၢဖၣ်အၣ်၀့ၢ်ပူၤ
လါအီးကထိဘၢၣ် ၁၉ သီႇ ၂၀၂၃ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် ဖဲတလါအံၤလါအီးကထိဘၢၣ်အတီၢ်ပူၤအံၤန့ၣ် လၢကညီကီၢ်စဲၣ် ဖၣ်အၣ်၀့ၢ်ပူၤ သုးကီၣ်ကးဟးဆှၣ်ဒီး မၤဃံးထီၣ်တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢလၢ၀့ၢ်ပူၤဟဲအါထီၣ်၀ဲအဂ့ၢ်န့ၣ် ၀့ၢ်ပူၤကမျၢၢ်တဖၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ဖဲအပူၤကွံာ်လါအီကူးဒီးလါစဲးပထ့ဘၢၣ်အခါတၢ်ပိၢ်ဖးထီၣ်လၢဖၣ်အၣ်၀့ၢ်(ဃိၣ်လိာ်တိၤ)တၢ်သမံသမိးတြဲၤဒီး မၠၣ်၀တံၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်(ပၢၤကီၢ်၀ဲၤလီၢ်)တၢ်ဂ့ၢ်အံၤအဃိ ပယီၤသုးတကပၤသံဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး၀ဲအါမးဒီး တၢ်ကဲထီၣ်သးဖဲန့ၣ် ၀ံၤလီၢ်ခံ ပယီၤသုးမၤဃံးထီၣ်တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢလၢ၀့ၢ်ပူၤဟဲအါထီၣ်၀ဲအဂ့ၢ်န့ၣ် ၀့ၢ်ပူၤကမျၢၢ်တဂၤ စံး၀ဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ “တလါအံၤပယီၤသုးဟးဆှၣ်တၢ်ဒီး(FAW)သိလ့ၣ် ၅ ခိၣ်မီၤနီၤႉ(BGF)နါက့ဟးဆှၣ်တၢ်ဒီးသုးသိလ့ၣ်စ့ၢ်ႉ ပၢၤကီၢ်ဆီလီၤတၢ်သမံသမိးတြဲၤအိၣ်ခိးသမံသမိးတၢ်ထဲစှၤဂၤလီၤႉဘၣ်ဆၣ်ပယီၤသုးအိၣ်ခိးခူသူၣ်တၢ်ဖဲအခိၣ်အဃၢၤ န့ၣ်ဒီဒူၣ်ညါႉစးထီၣ်တၢ်ပိၢ်ဖးလၢမၠၣ်၀တံၣ်ပၢၤကီၢ်၀ဲၤလီၢ်ဒီးဃိၣ်လိာ်တိၤန့ၣ်ပယီၤသုးအိၣ်ခိးသမံသမိးတၢ်ဟဲအါထီၣ်” အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ် န့ၣ်လီၤႉ လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါလၢမၣ်၀တံၣ် ကီၢ်ဆၢတၢ်ကူၣ်လဲၤမၤကၤ(ကုန်သွယ်ရေးဇုန်) နီၣ်ဂံၢ်(၂)တိၤ ဒီး ၀့ၢ်ပူၤသုးကီၣ်ကး ၀ဲၤကျိၤဘၣ်ထွဲ၀ဲၤဒၢးအကပိၤကပၤန့ၣ် သုးကီၣ်ကးဆီလီၤမၤအါထီၣ်တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢဒီး ပယီၤသုးႇ(BGF) ပာ်ဖှိၣ်ထီၣ်သး ဟးဆှၣ်တၢ်လၢက၀ီၤဒ့၀့ၢ်ပူၤအိၣ်၀ဲကိးမုၢ်နံၤဒဲးအဂ့ၢ်န့ၣ် ကမျၢၢ်တဖၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ၦၤသးစၢ်လၢအၦ့ၤဆါဆဲးကၢးတဂၤစံး၀ဲလၢ“တဘျီအံၤပထံၣ်လၢ(BGF)အိၣ်ခိးသမံသမိးတၢ်ႇဃ့စ့ႇတီၢ်မၤဒၢၣ် ဖီၣ်ၦၤဟဲအါထီၣ်မီၤနီၤႉမၠၣ်၀တံၣ်ဒီးဖၣ်အၣ်အံၤန့ၣ်မ့မ့ၢ်လၢၦၤသးစၢ်န့ၣ်အသမံသမိး၀ဲအါတစဲးႉနဘၣ်အိးဖျါထီၣ် နခီၣ်နစုခဲလၢာ်လီၤႉအကွၢ်၀ဲမ့ၢ်ၦၤဆဲးဃာ်တၢ်ဂီၤ(တဲးတူ)အိၣ်ဧါႇတအိၣ်ဧါဒ်န့ၣ်ႉအ၀ဲသ့ၣ်ထိၣ်သတြီၤကွၢ်၀ဲဒီးအတၢ်ဂီၤႉ နတဲတၢ်မ့တသ့ဘၣ်န့ၣ်အ၀ဲသ့ၣ်ထိနၤတီၢ်နီၤႇဟံကွံာ်၀ဲလီတဲစိႇဟံၦၤဆဲးကၢးမ့၀ံၤဒုးသ့ၣ်ညါနဟံၣ်ဖိဃီဖိဘျီမၢၦၤလဲၤရ့ထီၣ်ဒီးစ့”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ တကီၢ်ခါခဲအံၤလၢမၠၣ်၀တံၣ်-ဖၣ်အၣ်ကျဲတကပၤန့ၣ်ပယီၤသုးပျိာ်လဲထီၣ်အသးဒ်ၦၤကမျၢၢ်ႇၦၤနီသိလ့ၣ်ဖိႇ ၦၤနီဆဲးကၢးဖိႇ ၦၤဟးဆါအီၣ်တၢ်ဖိႇတၢ်တိစၢၤမၤစၢၤကရူၢ်ႇၦၤဘှီကျဲဖိႇ(PDF)အသိးဒီး ဟးဃုသ့ၣ်ညါ၀ဲတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးကရူၢ် အတၢ်ဟူး တၢ်ဂဲၤအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢ ကီးတရံး သုးကီၣ်ကးအၦၤတၢ်ဖိလီၢ်လံၤလၢအဟဲက့ၤနုာ်လီၤမၤ (CDM)တဂၤအအိၣ် န့ၣ်လီၤႉ
ခီဖျိသးဟီသၣ်အၦၤ့တအိၣ်ဘၣ်အဃိၦၤဒဲးဆါအီၤတအိၣ်ႇလီၤတဲ၁်အုၣ်သံဂီၤလၢအခီၣ်ထံးဒ်န့ၣ်လီၤ
လါအီးကထိဘၢၣ် ၁၉ သီႇ ၂၀၂၃ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် လၢကညီကီၢ်စဲၣ် ကီးတရံးကီၢ်ဆၣ် ကလံၤထံးတကပၤန့ၣ် ခီဖျိသးဟီသၣ်(ပြၢးသၣ်)အၦ့ၤတအိၣ်ဘၣ်အဃိ ၦၤဒဲးဆါအီၤတအိၣ်လီၤတဲာ်အုၣ်သံဂီၤလၢအခီၣ်ထံးဒ်န့ၣ်လီၤအဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ တကီၢ်ခါခဲအံၤသးဟီသၣ်တဖျၢၣ်န့ၣ်အၦ့ၤအိၣ်ဒၣ်ထဲကီၢ်ပယီၤစ့(၃၀)ကၠးလီၤဒီးလၢတၢ်န့ၣ်အဃိ ၦၤဒဲးဆါအီၤတအိၣ်လၢၤဘၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် သးဟီသၣ်ကျီးကစၢ်တဂၤ စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤႉ အ၀ဲစံး၀ဲလၢ“သးဟီၣ်သၣ်ဒုအဖျၢၣ်ဖးဒိၣ်ညါႉၦဲၤၦဲၤ(ထီၤလကၠံၤ)တခိၣ်န့ၣ်တန့ၢ်နီတစဲးဘၣ်ႉပလဲၤဒဲး၀ံၤပဟဲစိာ်တုၤလၢသ၀ီမးန့ၢ်တဖျၢၣ်မး(၃၀)ကၠးလီၤႉနမ့ဒွးထီၣ်ကဒါဒီးသိၦ့ၤန့ၣ်မတၤဒုမးတအိၣ်တ့ၢ်လၢၤဘၣ်ႉပတဒဲးဆါအီၤလၢၤဘၣ်ႇလီၤတဲာ်အုၣ်သံဂီၤလၢအခီၣ်ထံးဒ်န့ၣ်လီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤႉ တနံၣ်ညါအံၤသးဟီသၣ်အၦ့ၤတအိၣ်ဘၣ်အမဲာ်ညါခီဖျိကျဲတၢ်ကီတၢ်ခဲႇတၢ်စိာ်ထီၣ်ဆှၢလီၤအဘူးအလဲစ့ၢ်ကီး ဒိၣ်ထီၣ်အဃိ နမၤဆါတၢ်ဒွးတကဲးလၢၤဘၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ၦၤၦ့ၤဆါတၢ်ချံတၢ်သၣ်လၢဟီၣ်က၀ီၤပူၤတဂၤ စံး၀ဲဒ်အံၤ န့ၣ်လီၤႉ “ဖံးအီၣ်မၤအီၣ်တဘၣ်ဂီၢ်အါအါဘၣ်ႇဟးထီၣ်က့ၤလီၤတညီကီခဲထီၣ်ႉသိလ့ၣ်အဘူးအလဲနါက့လၢာ်အါထီၣ်ႉ ခဲအံၤနမၤအီၣ်တၢ်န့ၣ်နဘၣ်ဒွးမူၤမူၤနီၢ်နီၢ်လီၤႉနမ့တဒွးဘၣ်န့ၣ်လၢပဂီၢ်န့ၣ်တအိၣ်တ့ၢ်နီတမံၤဘၣ်”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤႉ လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါလၢကီးတရံးကီၢ်ဆၣ်ကလံၤထံးတကပၤန့ၣ်စ့ၢ်ကီးတၢ်ဒုးကဲထီၣ်တလီၢ်လီၢ်ဒီးပယီၤသုးမၤဟးဂီၤ ကီးတရံး၀့ၢ်နုာ်လီၤကျဲသ့ၣ်တဖၣ်အဃိ လီၢ်က၀ီၤၦၤကမျၢၢ်တဖၣ်အံၤကဟးထီၣ်က့ၤလီၤႇကၦ့ၤတၢ်ဆါတၢ်အဂီၢ် ဘၣ်ဟးဆှဲးက့ၤကျဲလၢတၢ်ချၢအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ ဒ်န့ၣ်အသိးလၢကီးတရံးကီၢ်ဆၣ် နိၣ်တကီကီၢ်ဆၣ်အပူၤစ့ၢ်ကီး ခီဖျိသးဟီသၣ်အၦ့ၤတအိၣ်ႇတၢ်ဒုးကဲထီၣ် ဟးထီၣ်က့ၤလီၤတညီဘၣ်အဃိ ၦၤဒဲးဆါတၢ်သူတၢ်သၣ်လၢကျီးပူၤတအိၣ်လၢၤဘၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ် စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
ပယီၤသုခးလီၤကျိဖးဒိၣ်ႇကဘီယူၤဟဲခးလီၤတၢ်အဃိၦၤဘၣ်ဒိ(၇)ဂၤအကျါပၣ်ဃု၁်(KNLA)အၦၤ ၃ ဂၤ
လါအီးကထိဘၢၣ် ၁၈ သီႇ ၂၀၂၃ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် လၢခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်-ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢ(သုးက့ ၃) ချၢၣ်လွံၢ်ထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်အပူၤ ဖဲလါအီးကထိဘၢၣ် ၁၆ သီ ဒီး ၁၇ သီ အနံၤ ခီဖျိပယီၤသုးခးလီၤကျိဖးဒိၣ်ႇကဘီယူၤဟဲခးလီၤတၢ်အဃိ ၦၤဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး(၇)ဂၤအကျါ ပၣ်ဃုာ် ကညီဒီကလုာ်တၢ်ထူၣ်ဖျဲးသုးမုၢ်ဒိၣ်(KNLA)အၦၤ ၃ ဂၤဒီး ၦၤကမျၢၢ်ပိာ်မုၣ်(၂)ဂၤအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢ (ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်)ဒီးကမျၢၢ်တဖၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤႉ ဖဲလါအီးကထိဘၢၣ် ၁၆ သီ ဟါခီအဆၢကတီၢ် ပယီၤသုးခီၣ်သုးရ့ၣ်(ခလရ-၂၆၄)လၢအိၣ်ဆီလီၤသးဖဲ ချၢၣ်လွံၢ်ထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ် ဆီထံးကီၢ်ဆၣ် ပ့စလိၣ်အံၤဒီး တီၤ၀ံၤဒီးယ့ၤကၠံၤခၠီ ပယီၤသုးကလၢၤတဖၣ်အံၤ ခးလီၤ ကျိဖးဒိၣ် လီၤတဲာ်ပိၢ်ဖးထီၣ်လၢ ခၠိၤအ့သ၀ီ သ၀ီဖိတဂၤအဟံၣ်ခိၣ်အဃိ ၦၤပိာ်မုၣ်(၂)ဂၤဒီးပိာ်ခွါတဂၤဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး ၀ဲအဂ့ၢ်န့ၣ် ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် ထုးထီၣ်ပာ်ဖျါ၀ဲဖဲလါအီးကထိဘၢၣ် ၁၇ သီအနံၤန့ၣ်လီၤႉ လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါဖဲမဟါလါအီးကထိဘၢၣ် ၁၇ သီအနံၤ ခီဖျိပယီၤသုးကဘီယူၤဟဲခးလီၤတၢ်လၢလၢၢ်ဒိၣ်ကီၢ်ဆၣ် ဒူသ၀ီပူၤအဃိ ၦၤကမျၢၢ်ပိာ်ခွါ(၂၅)နံၣ် တဂၤ ဒီး (KNLA)အၦၤ ၃ ဂၤဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး၀ဲအဂ့ၢ်န့ၣ် လံာ်တၢ်ပာ်ဖျါပူၤဒီး ကမျၢၢ်စံး၀ဲအသိးသ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ “ကဘီယူၤဟဲခးလီၤတၢ်ဖဲမဟါန့ၣ်ၦၤသ၀ီဖိဘၣ်ဒိတဂၤဘၣ်တအါဘၣ်ႉမ့မ့ၢ်လၢၦၤသုးဖိသၢဂၤန့ၣ်ခီန့ၣ်ၦၤတဲလၢ အဘၣ်နးမီၤနီၤႉဖဲတဂီၤညါအံၤပတနၢ်ဟူကဘီယူၤဟဲသီၣ်လၢၤဘၣ်ႉမ့မ့ၢ်လၢကျိဖးဒိၣ်ဒုနၢ်ဟူအဖၢမုၢ်ဒံးလီၤ” အဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်က၀ီၤၦၤပိာ်မုၣ်တဂၤ...
ချၢၣ်လွံၢ်ထူၣ်ဟီၣ်က၀ီၤပူၤ ထံထီၣ်အဃိဘုလီၤဘျၢအအ့ကၢၣ်(၂၀၀၀)ဃၣ်ဃၣ်
လါအီးကထိဘၢၣ် ၁၈ သီႇ ၂၀၂၃ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် လၢပကိကီၢ်ခီဒိၣ် ချၢၣ်လွံၢ်ထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်အပူၤ စးထီၣ်ဖဲလါအီးကထိဘၢၣ် ၇ သီန့ၣ် ခီဖျိတၢ်စူၤ(စ့ၣ်တီကျိ)ထံထီၣ်အဃိ ကၠီၣ်တကါႇမူဒီးဖၠူကီၢ်ဆၣ်ပူၤတၢ်လီၢ်တနီၤဘုလီၤဘျၢလၢထံကျါအိၣ်အအ့ကၢၣ်(၂၀၀၀)ဃၣ်ဃၣ်ညါ အဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢဂံၢ်ခီၣ်ထံးၦၤဂ့ၢ်၀ီတၢ်တိစၢၤမၤစၢၤကရူၢ်ဒီးကမျၢၢ်တဖၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤႉ လၢမူကီၢ်ဆၣ်အပူၤထံဒိၣ်ထီၣ်တစှၤန့ၢ်သ၀ီ(၉)ဖျၢၣ်ညါဒီးစံာ်လီၢ်အ့ကၢၣ်(၂၀၀၀)ဃၣ်ဃၣ်ဟးဂီၤ၀ဲအသိး လၢ(စ့ၣ်တီကျိ)မုၢ်နုာ်တကပၤန့ၣ်စ့ၢ်ကီးတုၤလၢလါအီးကထိဘၢၣ်(၁၆)သီစ့ၣ်တီကျိဒိၣ်ထီၣ်ရုၢ်ရုၢ်အဃိ ကၠီၣ်တကါကီၢ်ဆၣ် အနါဘီၤသ၀ီကရူၢ်ဒီးဖၠူကီၢ်ဆၣ်ဒူသ၀ီတဖၣ်ဘုလီၤဘျၢဟးဂီၤ၀ဲဒၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ၦၤမၤအီၣ်စံာ်ဖိတဖၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ၦၤမၤအီၣ်စံာ်ဖိိတဂၤစံး၀ဲလၢ“ထံကျိဒိၣ်ထီၣ်ႇစ့ၣ်တီကျိနါက့ထံထီၣ်စ့ၢ်ႉစ့ၣ်တီကျိထံထီၣ်အဃိစ့ၣ်တီကျိမုၢ်နုာ် အနါဘီၤကရူၢ် စံာ်ပျီပူၤဘုတဖၣ်န့ၣ်လီၤဘျၢလၢထံကျါခဲလၢာ်လံႉလၢဖၠူဒီးကၠီၣ်တကါအဆၢ(မူ)တကပၤန့ၣ် အပူၤကွံာ်စှၤသီန့ၣ်ထံထီၣ်ႇတုၤလၢခဲအံၤဘုလီၤဘျၢဒံးလီၤႉဘုလၢအဘီထီၣ်အမံတဖၣ်န့ၣ်ထံဘၢလၢာ်ႉအလီၤဘျၢန့ၣ်တမ့ၢ်ကီၢ်ဆၣ်ဒီတဘ့ၣ်ဘၣ်ႇလီၤဘျၢ၀ဲဒၣ်လၢတၢ်လီၢ်လီၤဖုၣ်ညါန့ၣ်လီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်- ကညီတၢ်ကစီၣ် န့ၣ်လီၤႉ လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါခီဖျိထံဒိၣ်ထီၣ်အဃိမူကီၢ်ဆၣ်ပူၤတၢ်ပံးကွံာ်၀ဲကၠိတဖၣ်ဒီးဒ်န့ၣ်အသိးတကီၢ်ခါခဲအံၤထံက့ၤလီၤ တဆံးတက့ၢ်ဒံးလီၤအဃိပဘၣ်လဲၤမၤစၢၤဒူသ၀ီလၢထံဒိၣ်ထီၣ်တဖၣ်ဒံးအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢ မူကီၢ်ဆၣ် ကညီဂ့ၢ်ဂီၢ်အူတၢ်တိစၢၤမၤစၢၤကမံးတံာ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤႉ “လီလီစဲၤခဲအံၤဒုထံလီၤတစဲးလံႉဘၣ်ဆၣ်ဘုလၢအလီၤဘျၢတဖၣ်န့ၣ်တဟဲဖျါထီၣ်ဒံးဘၣ်ႉမ့မ့ၢ်လၢတၢ်ဟးဂူာ်ဟး ဂီၤခီန့ၣ်လၢစ့ၣ်တီကျိမုၢ်နုာ်တကပၤန့ၣ်ထံလုၢ်ဘၢအါတစဲးႉသ၀ီဖဲန့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်ၦၤမၤအီၣ်မုၢ်ကျိၤ၀ဲၤကွာ်အိၣ်ထဲသၢပူတပူလီၤႉလၢအဂၤတဖၣ်န့ၣ်ၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးလီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် တၢ်တိစၢၤမၤစကမံးတံာ်ဖိတဂၤ စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ချၢၣ်လွံၢ်ထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်အပူၤ ၦၤကမျၢၢ်တဖၣ်အါဒၣ်တက့ၢ်န့ၣ်သူၣ်အီၣ်ဖျးအီၣ်၀ဲဘုႇပဲႇတၢ်ချံတၢ်သၣ်လၢအဂၤတဖၣ်ဒီး သုးဟံးန့ၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤအတီၢ်ပူၤခီဖျိဟီၣ်က၀ီၤတၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်ဒီးကျဲတၢ်ကီတၢ်ခဲအဃိကယဲၢ်မ့ၢ်ဂံၢ်ခီၣ်ထံးတၢ်အီၣ်တၢ်အီႇဟီၣ်ခိၣ်စီႇကသံၣ်မၤသံတၢ်ဃၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အၦ့ၤဒိၣ်ထီၣ်၀ဲအဂ့ၢ်န့ၣ် ကမျၢၢ်စံး၀ဲအသိးသ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ လီၢ်က၀ီၤၦၤပိာ်မုၣ်တဂၤစံး၀ဲလၢ“အနီၢ်နီၢ်ၦၤမ့ဟဲမၤစၢၤၦၤအိၣ်ဖဲအံၤတဖၣ်ဒုဂ့ၤမီၤနီၤႉ ၦၤအိၣ်ဖဲအံၤတဖၣ်တနီၤန့ၣ် ဘၣ်ချီအီၣ်၀ဲဟုသးအကုာ်အကျီဒ်န့ၣ်လီၤႉကျဲတၢ်ကီတၢ်ခဲအဃိၦၤလၢအအဲၣ်ဒိးဟဲမၤစၢၤတၢ်တဖၣ်န့ၣ်ဟဲ၀ဲတဘူၣ်ဘၣ်ႉတၢ်ၦ့ၤနါက့ထီၣ်ႇသိတပီၢ်န့ၣ်တကလးဘျဲၣ်ႇပသဲဂီၤနါက့အၦ့ၤထီၣ်ႇတနီၤန့ၣ်မးတအီၣ်၀ဲလၢၤဘၣ်ႉ ဟုသးနါက့အၦ့ၤ အိၣ်လၢတကလီၢ်ဘျဲၣ်လံ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ လၢခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် ချၢၣ်လွံၢ်ထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်အပူၤ ခီဖျိတၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်အဃိကမျၢၢ်ၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးအနီၣ်ဂံၢ်အိၣ်ထီၣ် တုၤလၢခံကလီၢ်ဘျဲၣ်လံဒီးတုၤလၢခဲအံၤခီဖျိပယီၤသုခးလီၤကျိဖးဒိၣ်ႇကဘီယူၤဟဲခးလီၤတၢ်အဃိ အါဒၣ်တက့ၢ် ၦၤသ၀ီဖိတဖၣ်ဘၣ်ဟးစံၣ်ဟးပလဲာ်သးဒံးအဖၢမုၢ်န့ၣ်လီၤႉ
လီမ့ၣ်အူဟဲတဘၣ်ဆၢဘၣ်ကတီၢ်ဘၣ်အဃိတၢ်ဖံးတၢ်မၤလၢအဒိးသန့ၤထီၣ်သးလၢမ့ၣ်အူတဖၣ်အံၤလဲၤတရံးသးတဘၣ်ဂီၢ်လၢၤဘၣ်
လါအီးကထိဘၢၣ် ၁၈ သီႇ ၂၀၂၃ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် လၢကညီကီၢ်စဲၣ် ဖၣ်အၣ်ႇလူၢ်ပျဲၢ်ဒီးတၢ်ကြဲၢ်ကီၢ်ဆၣ်အပူၤ ခီဖျိၦၤဟ့ၣ်လီၤလီမ့ၣ်အူတၢ်ဆၢကတီၢ်လီၤစှၤအဃိ လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်လၢအဒိးသန့ၤထီၣ်သးလၢမ့ၣ်အူတဖၣ်အံၤတၢ်ဖံးတၢ်မၤလဲၤတရံးသးတဘၣ်ဂီၢ်လၢၤဘၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ ၦၤကမျၢၢ်လၢအဒိးသန့ၤထီၣ်သးလၢမ့ၣ်အူသ့ၣ်တဖၣ်တကီၢ်ခါခဲအံၤအ၀ဲသ့ၣ်ဘၣ်သူက့ၤ၀ဲမ့ၣ်အူစဲးအဃိ တၢ်ဖံးတၢ်မၤလဲၤတရံးသးဆၢကတီၢ်ၦဲၤၦဲၤတန့ၢ်လၢၤဘၣ်အသိးခီဖျိတၢ်လၢာ်ဘူၣ်လၢာ်စ့စ့ၢ်ကီးအါအဃိ လၢကဖံးကမၤတၢ်အဂီၢ်တၢ်ကီတၢ်ခဲအိၣ်၀ဲအါမးအဂ့ၢ်န့ၣ် ၦၤလၢအမၤတၢ်ဘၣ်ဃးတၢ်ခးမ့ၣ်အူတၢ်ဖံးတၢ်မၤတဂၤ စံး၀ဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ “အခီၣ်ထံးခါၦၤဟ့ၣ်မ့ၣ်အူယံၤဒုဘၣ်ဂီၢ်ကိညၢ်၀ဲန့ၣ်ႉ ခဲအံၤမ့ၣ်အူန့ၣ်ဟ့ၣ်၀ဲတနၣ်ရံၣ်တဘျီလီၤႉ ၦၤလၢအဟဲအးၦၤ တၢ်ဖိတၢ်လံၤတဖၣ်ခီန့ၣ်လိၣ်ဘၣ်၀ဲလၢအဆိအချ့ဘျီပဘၣ်နီထီၣ်မ့ၣ်အူစဲးမၤန့ၢ်ဆိအ၀ဲသ့ၣ်မီၤနီၤႉ ဒ်အ၀ဲသ့ၣ် လိၣ်ဘၣ်အသိးတန့ၢ်ဘၣ်အဃိပဃ့အါထီၣ်စ့တန့ၢ်ဘၣ်ဆှူ၀ဲန့ၣ်ႉအဃိခဲအံၤဖံးတၢ်မၤတၢ်တဘၣ်ဂီၢ်နီတစဲးဘၣ်” အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤႉ ကီၢ်ဆၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤအပူၤလၢမုၢ်နၤခီန့ၣ်မ့ၣ်အူဟဲယံၤတစဲးဒီးမ့မ့ၢ်လၢမုၢ်ဆါခီန့ၣ်မ့အူဟဲလၢအနၣ်ရံၣ်ပူၤလီၤအဃိ တၢ်ဖံးတၢ်မၤလၢအပာ်ဂံၢ်ပာ်ဘါမ့ၣ်အူအံၤသ့ၣ်တဖၣ်ထံၣ်ဘၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲဒ်အမ့ၢ်တၢ်မၤနီၢ်ထီၣ်ယံၤထီၣ်အဃိ ၦၤဟဲ အးလီၤတၢ်မၤစ့ၢ်ကီးလီၤစှၤ၀ဲအဂ့ၢ်န့ၣ် စံးအါထီၣ်၀ဲန့ၣ်လီၤႉ လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါခီဖျိၦၤဟ့ၣ်မ့ၣ်အူအနၣ်ရံၣ်ဆၢကတီၢ်စှၤအဃိကျးလၢအတီၢ်ဆ့ကၤတဆ့း(တံဆိပ်)သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဘၣ်နိထီၣ်၀ဲမ့ၣ်အူစဲးအဃိဆှူ၀ဲဒီးထံၣ်ဘၣ်၀ဲတၢ်ကီတၢ်ခဲအဂ့ၢ်န့ၣ် ၦၤမၤတၢ်လၢတၢ်တီၢ်ဆ့ကၤတဆ့း(တံဆိပ်) တဂၤ စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်ဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ အ၀ဲစံး၀ဲလၢ“ဆ့ကၤမ့အါတဘျီဘျီန့ၣ်ပဘၣ်ယိၣ်လၢဒ်အ၀ဲသ့ၣ်လိၣ်ဘၣ်အသိးန့ၣ်တ၀ံၤဘၣ်အဃိ ပဘၣ်နိထီၣ်မ့ၣ်အူစဲး မၤန့ၢ်အ၀ဲသ့ၣ်မီၤနီၤႉပမၤဒ်န့ၣ်အဃိအပူၤကွံာ်အၦ့ၤလၢပပာ်ပနီၣ်ဃာ်အီၤအံၤပဒွးတကဲးလၢၤဘၣ်ႉအၦ့ၤနါက့ပတဲဃာ်၀ံၤလံအဃိပဃ့အါထီၣ်တန့ၢ်လၢၤဘၣ်ႇပဆှူဒီဒူၣ်ညါမီၤနီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်- ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤႉ မ့ၣ်အူမဟဲမၢ်မၢ်ဘၣ်ဘၣ်ဆၣ်မ့မ့ၢ်လၢမ့ၣ်အူလဲခီန့ၣ်ထၢအါထီၣ်မ့ၣ်အူၦ့ၤအါန့ၢ်အပူၤကွံာ်ဒံးဒီး ဒ်န့ၣ်အသိး သုကီၣ်းကးစုတီၤဖီလာ်မ့ၣ်အူ၀ဲၤကျိၤၦၤမၤတၢ်ဖိဟ့ၣ်ပလီၢ်ၦၤကမျၢၢ်လၢဟံၣ်လၢအမ့တဟ့ၣ်မ့ၣ်အူလဲႇ ဟံၣ်လၢအတဟ့ၣ်လီၤမ့ၣ်အူလဲၦဲၤၦဲၤဘၣ်တဖၣ်န့ၣ်ကဃ့အီၣ်လီး၀ဲဒီးကဟဲထုးလီၤကွံာ်မ့ၣ်အူပိအဂ့ၢ်န့ၣ် ကမျၢၢ်တဖၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
ကီၢ်ပယီၤရီဘၢၣ်ၦ့ၤထီၣ်တုၤလၢ(၁၈၀၀)ကၠးဘျဲၣ်
လါအီးကထိဘၢၣ် ၁၈ သီႇ ၂၀၂၃ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် လၢကီၢ်ပယီၤအပူၤတလါအံၤလါအီးကထိဘၢၣ်န့ၣ်ရီဘၢၣ်အဘ့ၣ်ဂ့ၤတပီၣ်(၁ pound)န့ၣ်အၦ့ၤအိၣ်၀ဲ (၁၈၀၀)ကၠးဘျဲၣ်ညါ အဂ့ၢ်န့ၣ် ၦၤခိးၦ့ၤရီဘၢၣ်လီၢ်ခီၣ်ထံးတဖၣ် စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ မ့မ့ၢ်လၢရီဘၢၣ်အဘ့ၣ်တီၣ်တဂ့ၤအါအါဘၣ်တပီၣ်(pound)န့ၣ်အၦ့ၤအိၣ်၀ဲ(၁၃၀၀)ကၠးႇအဘ့ၣ်ဂ့ၤတပီၣ်(pound)န့ၣ် အၦ့ၤအိၣ်(၁၈၀၀)ဘျဲၣ်ဒီး မ့ဘၣ်က့ၤထိၣ်သတြီၤဒီးအပူၤကွံာ်မဟိန့ၣ်ရီဘၢၣ်တပီၣ်န့ၣ်အၦ့ၤအါထီၣ်(၅၀၀)ဘျဲၣ်ညါ အဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢၦၤမၤရီဘၢၣ်ဖိတဖၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤႉ တလၢၤကီၢ်စဲၣ် ၦၤခိးၦ့ၤရီဘၢၣ်တဂၤစံး၀ဲလၢ“ရီဘၢၣ်ဟးထီၣ်သီသီန့ၣ်အၦ့ၤဂ့ၤဒိၣ်န့ၢ်မဟိဒံးႉ တၢ်ဖံးတၢ်မၤ လဲၤတရံးသးဒ် ညီနုၢ်အသိးလံမီၤနီၤႉတလါအံၤၦၤစးထီၣ်ကွးအထုးသီသီလီၤအဃိၦၤဟဲဆါအိၣ်စှၤဒံးႉဒီၣ်လၣ်စ့ခီလဲႇကီၢ်ပယီၤစ့လုၢ်ၦ့ၤတအိၣ်ဘၣ်အဃိရီဘၢၣ်အၦ့ၤမ့တဂ့ၤထဲထဲအံၤဘၣ်ဒုတဘၣ်ဂီၢ်ဘၣ်ႉရီဘၢၣ်ၦ့ၤဒုဘၣ်အိၣ်ခိးကွၢ်ဒံး”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်ဖဲလါအီးကထိဘၢၣ် ၁၆ သီအနံၤန့ၣ်လီၤႉ ဖဲအပူၤကွံာ်မဟိန့ၣ်ရီဘၢၣ်အဘ့ၣ်တီၣ်တပီၣ်(pound)န့ၣ်အၦ့ၤအိၣ်၀ဲ(၁၁၁၀)ကၠးခိၣ်ဃၢၤႇ အဘ့ၣ်ဂ့ၤတပီၣ်(pound)န့ၣ် အၦ့ၤအိၣ်(၁၃၀၀)ခိၣ်ဃၢၤညါဒီး တုၤလၢမဟိလါယူၤလံန့ၣ်တၢ်ဆှၢထီၣ်ရီဘၢၣ်ဆူထံဂုၤကီၢ်ဂၤအိၣ်ခဲလၢာ် အိၣ်အတၣ် (၇)ကလီၢ် ဘျဲၣညါအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢရီဘၢၣ်ခီပနံၣ်တဖၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤႉ “ထံကီၢ်တၢ်အိၣ်သးတဂ့ၤဘၣ်ဘျီပတကွးဘၣ်ရီဘၢၣ်ထုးမၢ်မၢ်ဘၣ်ႉၦၤမၤတၢ်ဖိနါက့ကၤထီၣ်နဟးဃုကိးတန့ၢ်လၢၤ ဘၣ်ႉ ရီဘၢၣ်ၦ့ၤနါက့ထီၣ်ထီၣ်လီၤလီၤအဃိတဘၣ်ဂီၢ်ဘၣ်ႉတနံၣ်အံၤအၦ့ၤထီၣ်တစဲးမီၤနီၤႉမ့ထုးထီၣ်က့ၤငါၦၤမၤပျီကျီးလဲႇဟီၣ်ခိၣ်စီအၦ့ၤဒုအမၠးအိၣ်တ့ၢ်ဒံးတစဲးမီၤနီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် ၦၤသူၣ်ရီဘၢၣ်ဖိတဂၤ စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ သုးဟံးန့ၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤ၀ံၤလီၢ်ခံခီဖျိကီၢ်ပယီၤစ့ၦ့ၤလီၤအဃိတၢ်ဒိဘၣ်လီၤဘၣ်အိၣ်ထီၣ်၀ဲလၢရီဘၢၣ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအဖီခိၣ်ဒီးခီဖျိသုးကီၣ်ကးအတၢ်ပာ်ပနီၣ်ဒီၣ်လၣ်စ့ခီလဲအဃိတၢ်ကူၣ်လဲၤမၤကၤတကၢကီၣ်၀ဲလၢၤဘၣ်အဖီခိၣ်ဘၣ်ပာ်ဂံၢ်ပာ်ဘါက့ၤလၢကီၢ်ဆၢကျဲသ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢရီဘၢၣ် တၢ်ဖံးတၢ်မၤကစၢ်တဖၣ်အအိၣ် န့ၣ်လီၤႉ
ဖၣ်ပူၣ်ဟီၣ်က၀ီၤပူၤ ပယီၤသုးဟံဆူၣ်ဟံအီၣ်ကလီၦၤကမျၢၢ်ဟုသးတၢ်အီၣ်တၢ်အီတဖၣ်
လါအီးကထိဘၢၣ် ၁၇ သီႇ ၂၀၂၃ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် လၢကညီကီၢ်စဲၣ် ဖၣ်ပူၣ်၀့ၢ် ဒူသ၀ီတဖၣ်အပူၤ စးထီၣ်ဖဲတလါအံၤလါအီးကထိဘၢၣ်န့ၣ် ပယီၤသုးဟံကလီဟံဆူၣ် ၦၤကမျၢၢ်အဟုသးဂံၢ်ခီၣ်ထံးတၢ်အီၣ်တၢ်အီတဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ၀့ၢ်ပူၤကမျၢၢ်တဖၣ်စံး၀ဲအသိးသ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ ဟီၣ်က၀ီၤဖဲန့ၣ်အပူၤကညီဒီကလုာ်တၢ်ထူၣ်ဖျဲးသုးမုၢ်ဒိၣ်(KNLA)ပံးဃာ်၀ဲသုးကီၣ်ကးအတၢ်အီၣ်တၢ်အီကျိၤဒီး ပယီၤသုးဟံၣ်ဖိဃီဖိလၢအိၣ်သုးကလၢၤပူၤတဖၣ်အံၤတၢ်အီၣ်တၢ်အီတအိၣ်လၢၤဘၣ်အဃိဟံးဆူၣ်ဟံကလီ၀ဲဒၣ် သ၀ီပူၤၦၤမၤအီၣ်စံာ်ဖိဒီးၦၤကမျၢၢ်အဟုသးႇသိအီၣ်ႇအံသၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ဖၣ်ပူၣ်၀့ၢ် ကမျၢၢ်တဂၤ စံး၀ဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ အ၀ဲစံး၀ဲလၢ“စးထီၣ်ဖဲတလါအံၤန့ၣ်လၢဖၣ်ပူၣ်၀့ၢ်ပူၤမ့ၢ်ဂ့ၤႇလၢသ၀ီပူၤမ့ၢ်ဂ့ၤပယီၤသုးဟးဟံအီၣ်ကလီၦၤဟုသး ၦၤသိ တဟ့ၣ်၀ဲစ့ဘၣ်ႉယသကိးတဂၤန့ၣ်ကနဲအ၀ဲသ့ၣ်ဒီမါ၀ၤခံဂၤကအီၣ်အဂီၢ်န့ၣ်တနံၤတနံၤဘၣ်မၤ၀ဲဖးနးညါႉ ၦၤပာ်ဃာ်တၢ်တဖၣ်န့ၣ်အ၀ဲသ့ၣ်ဟံ၀ဲႉပယီၤသုးဟးဟံအီၣ်ကလီၦၤတၢ်အီၣ်တၢ်အီဒ်အံၤကဘၣ်မ့ၢ်လၢအ၀ဲသ့ၣ်ဟံၣ်ဖိဃီဖိကအိၣ်အဂီၢ်လီၤႉအ၀ဲသ့ၣ်တၢ်အီၣ်တၢ်အီတတုၤဘၣ်အဃိအတၢ်တအိၣ်လၢၤဘၣ်ႉတမံၤဂ့ၤတမၠိဂ့ၤတဘၣ်ဟံအီၣ်ပဟုသးဘၣ်မီၤနီၤႉပကစၢ်မးပဘၣ်ဟးဃုအီၣ်ဖးနးညါ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤႉ ပယီၤသုးဟံၣ်ဖိဃီဖိလၢအိၣ်ဖၣ်ပူၣ်၀့ၢ်ပူၤတဖၣ်အံၤဖဲအပူၤကွံာ်စှၤလါအခါန့ၣ်အ၀ဲသ့ၣ်ဟးဃုၦ့ၤအီၣ်ဟုသးလၢၦၤမၤအီၣ်စံာ်ဖိအအိၣ်ႇၦၤသ၀ီဖိအအိၣ်ဒံးဒီးဘၣ်ဆၣ်တကီၢ်ခါခဲအံၤပၢၢ်တုၤလၢအ၀ဲသ့ၣ်ဟးဟံအီၣ်ကလီဟံဆူၣ်ၦၤကမျၢၢ် ဟုသး တၢ်အီၣ်တၢ်အီအဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ခီဖျိပယီၤသုးဟးဟံအီၣ်ကလီဟံဆူၣ်ၦၤကမျၢၢ်ဟုသးတၢ်အီၣ်တၢ်အီဒ်အံၤအဃိကဲထီၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲလၢ ၦၤမၤအီၣ်မုၢ်ဆ့ၣ်မုၢ်ဂီၤဖိတဖၣ်အဂီၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ဟီၣ်က၀ီၤပူၤ ၦၤတူၢ်ငါအီၣ်တနံၤဂီၢ်တဂၤ စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်- ကညီတၢ်ကစီၣ်ဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ “လၢပသ၀ီတကပၤအံၤနါက့ဟုသးတအိၣ်လၢၤဘၣ်ႉခဲအံၤစ့ၢ်ကီးဟးထီၣ်က့ၤလီၤကျဲတန့ၢ်နီတဘိဘၣ်ႉတနံၤဂီၢ် တနံၤဂီၢ်ဟံၣ်ဖိဃီဖိကအီၣ်ကအီအဂီၢ်န့ၣ်ဘၣ်မၤဖးနးညါႉနတူၢ်ငါတနံၤမ့န့ၢ်(၁)ကလးန့ၣ်ၦ့ၤကဒါတၢ်အီၣ်တၢ်အီ လၢာ်က့ၤ ခဲလၢာ်လီၤႉပနၢ်ဟူလၢပယီၤသုးဟးဟံအီၣ်ကလီၦၤဟုသးလၢသ၀ီပူၤမီၤနီၤႉလၢပအိၣ်တကပၤအံၤဒုတတုၤဒံးဘၣ်ႉမ့ဟဲဃ့အီၣ်တုၤလၢပအိၣ်ဒုအိၣ်ဒၣ်ပဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤလီၤႉဘၣ်မနုၤအဃိလဲၣ်န့ၣ်ပဘၣ်ယိၣ်လၢကကဲထီၣ်တမံၤမံၤမီၤနီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤႉ လၢဖၣ်ပူၣ်၀့ၢ်ပူၤခီဖျိဖီၣ်စုက၀ဲၤကရူၢ်ကရၢတဖၣ်ပံးဃာ်၀ဲခိကျဲထံကျဲခံဘိလၢာ်အဃိဂံၢ်ခီၣ်ထံးတၢ်အီၣ်တၢ်အီ လီၤတူာ်ထီၣ်၀ဲဒီးတကးဒံးဘၣ်လၢတၢ်ကွၢ်ထွဲတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့တကပၤစ့ၢ်ကီးတုၤထီၣ်ထီၣ်ဘးတအိၣ်၀ဲဘၣ် အဂ့ၢ်န့ၣ် ကမျၢၢ်တဖၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ဒ်န့ၣ်အသိးခီဖျိပယီၤသုးဟံအီၣ်ကလီသ၀ီပူၤၦၤကမျၢၢ်အဟုသးတၢ်အီၣ်တၢ်အီတဖၣ်အဃိ လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်တဖၣ် တၢ်ကီတၢ်ခဲအိၣ်ထီၣ်လၢတၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူဒီးဘၣ်ယိၣ်လၢကသဂၢၢ်ဘၣ်တၢ်အီၣ်လီၤတူာ်ကနးဒိၣ်ထီၣ်အါန့ၢ်အန့ၣ်အံၤအဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ