မိၢ်လၢအဒုးအီဖိနုၢ်တဖၣ်တၢ်လၢအကဘၣ်မၤႇကဘၣ်ဟးဆှဲး၀ဲဒီးတၢ်ဂ့ၢ်လၢကြၢးသ့ၣ်ညါဆိ၀ဲတဖၣ်
“ပိ၁်မုၣ်ဒီးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့”(တၢ်ဟ့ၣ်ပီညါ တၢ်ကွဲးထီရီၤ ၅) မိၢ်လၢအဒုးအီဖိနုၢ်တဖၣ်တၢ်လၢအကဘၣ်မၤႇကဘၣ်ဟးဆှဲး၀ဲဒီးတၢ်ဂ့ၢ်လၢကြၢးသ့ၣ်ညါဆိ၀ဲတဖၣ် နကဲထီၣ်မိၢ်တဂၤလံန့ၣ်မူနဒါအိၣ်လၢနကဘၣ်ဒုးအီနဖိအနုၢ်ထံန့ၣ်လီၤႉဒ်သိးပဖိအံၤကဒိၣ်ထီၣ်ၦဲၤဒီးတၢ်ဂံၢ်တၢ်ဘါႇ မၤနၢၤတၢ်ဆါသ့ၣ်တဖၣ်ကန့ၢ်အဂီၢ်န့ၣ်တၢ်ဆၢကတီၢ်ဂ့ၤကတၢၢ်လၢမိၢ်ကဘၣ်ဒုးအီဖိနုၢ်ထံအကတီၢ်န့ၣ်လီၤႉ ဖိသၣ်အံၤအစှၤကတၢၢ်(၆)လါန့ၣ်ပကဘၣ်ဒုးအီအီၤမိၢ်နုၢ်ထံန့ၣ်လီၤႉလၢကစၢ်တၢ်ဘၣ်သးအသိးၦၤဒုးအီပဖိသၣ်နုၢ်တုၤလၢ(၂)နံၣ်စ့ၢ်ကီးအိၣ်၀ဲန့ၣ်လီၤႉပကဘၣ်ကွၢ်ထွဲကဟုကယာ်ဖိသၣ်ဆံးဆံးဖိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤဒ်လဲၣ်န့ၣ်တၢ်လၢပကဘၣ်မၤအီၤႇတၢ်လၢပကဘၣ်ဟးဆှဲးအီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်ပကတဲပၠး၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤႉ တၢ်ဒုးအီဖိသၣ်နုၢ် တၢ်လၢမိၢ်နုၢ်ထံန့ၣ်အဂ့ၤဒိၣ်ကတၢၢ်လၢဖိသၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤႉတၢ်လၢမိၢ်နုၢ်ထံန့ၣ်ပၣ်ဃုာ်၀ဲကသံၣ်မၤသံတၢ်ဃၢ်(ပဒံၣ်စံၤ၀ၣ်)တၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢအိၣ်တၢ်ချၢလၢအတြီဆၢဒီသဒၢ၀ဲတၢ်ဘၣ်ကူဘၣ်ဂာ်လၢၦၤဖိသၣ်နီၢ်ခိအချၢန့ၣ်ၦၤကိးဂၤဒဲးသ့ၣ်ညါ၀ဲလံန့ၣ်လီၤႉၦၤဖိသၣ်လၢအအီဘၣ်မိၢ်နုၢ်ထံဘျဲဘျဲတဖၣ်န့ၣ်အ၀ဲသ့ၣ်အခိၣ်နူာ်ဂ့ၤဒိၣ်န့ၢ်ဒံးၦၤဖိသၣ်လၢအတအီဘၣ်မိၢ်နုၢ်ထံဘၣ်တဖၣ်ဒံးဒီးအ၀ဲသ့ၣ်မ့ၢ်သးၦၢ်ထီၣ်န့ၣ်တၢ်ဆါလၢအမ့ၢ်ဆံၣ်ဆၢႇသွံၣ်ထီၣ်ႇသးတၢ်ဆါႇကိၤလဲၣ်ထရီလၢအိၣ်သွံၣ်ကျါတဖၣ်အံၤကဲထီၣ်၀ဲစှၤန့ၣ်လီၤႉပမ့ၢ်ဒုးအီပဖိလၢနုၢ်ထံန့ၣ်ကဒီသဒၢ၀ဲဖိသၣ်တၢ်သံသတူၢ်ကလာ်သ့၀ဲန့ၣ်လီၤႉမိၢ်အကစၢ်စ့ၢ်ကီးမ့ဒုးအီအဖိနုၢ်ထံန့ၣ်ကပူၤဖျဲး၀ဲဒီးနုၢ်ခဲစၢၣ်ႇဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ်ႇသးသွံၣ်ကျိၤတၢ်ဆါႇဃံပွးတၢ်ဆါႇအိၣ်ဖျဲၣ်ဖိ၀ံၤလီၢ်ခံသးလီၤစၢ်တၢ်ဆါသ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ မိၢ်လၢဒုးအီဖိနုၢ်ထံန့ၣ် တၢ်အီၣ်တၢ်အီလၢကြၢးအီၣ်၀ဲတဖၣ် မိၢ်လၢအဒုးအီဖိနုၢ်ထံတဖၣ်န့ၣ်ကြၢးအီၣ်၀ဲတၢ်အီၣ်လၢအန့ၢ်ဂံၢ်န့ၢ်ဘါသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤႉမ့အီၣ်တၢ်အီၣ်တၢ်အီလၢအန့ၢ်ဂံၢ်န့ၢ်ဘါမးဖိသၣ်အံၤကဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်အီၣ်န့ၢ်ဂံၢ်န့ၢ်ဘါလၢမိၢ်အအိၣ်တဆီန့ၣ်လီၤႉဒ်သိးမိၢ်နုၢ်ထံကထီၣ်အါအဂီၢ်န့ၣ်ကြၢးအီၣ်၀ဲတၢ်အီၣ်တၢ်အီလၢလာ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ ၁၊၊မိၢ်မ့အီၣ်၀ဲတၢ်ဒိးတၢ်လၣ်လၢအလါသ့ၣ်တဖၣ်အံၤကိးမုၢ်နံၤဒဲးန့ၣ်ဖိသၣ်တဖၣ်ကဒိးန့ၢ်ဘၣ်၀ဲတၢ်အီၣ်န့ၢ်ဂံၢ်န့ၢ်ဘါန့ၣ်လီၤႉ တၢ်လၢတၢ်ဒိးတၢ်လၣ်န့ၣ်ပကဖုဂံာ်ဘျဲးအီၤညီဒီးမၤလီၤစှၤ၀ဲတၢ်ဆၢလၢအိၣ်ပသွံၣ်ပူၤ(glycemic index)တဖၣ်န့ၣ် လီၤႉ ၂၊၊အီၣ်န့ၢ်ပသဲ၀ါႉမိၢ်လၢအအီၣ်ပသဲ၀ါသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအဖိန့ၣ်အီနုၢ်ဆူၣ်န့ၢ်ၦၤဖိသၣ်လၢအဂၤတဖၣ်ဒံးန့ၣ်လီၤႉ ဒ်တၢ်ဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါ၀ဲအသိးသရၣ်တဖၣ်တယးကွၢ်၀ဲလၢတၢ်အံၤခီဖျိမိၢ်နုၢ်ထံအရီၢ်ဆီတလဲသးအဃိန့ၣ်လီၤႉ ၃၊၊နမ့အီၣ်ဘုကၠူၣ်န့ၣ်ကမၤလီၤစှၤ၀ဲတၢ်ဆၢလၢအိၣ်ပသွံၣ်ပူၤဒီးခိၣ်လဲးစထြီလ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ပကဒိးန့ၢ်ဘၣ်၀ဲ မဲာ်ချံဂံၢ်,ခၣ်ဘိၣ်ဟဲးဒြ့းဒီးဖရိၣ်ထံသ့ၣ်တဖၣ်အါအါဂီၢ်ဂီၢ်န့ၣ်လီၤႉဒီသဒၢစ့ၢ်ကီးဆံၣ်ဆၢတၢ်ဆါလၢကဲထီၣ်ဖဲပဒၢထီၣ်လီၢ်ခံအံၤစ့ၢ်ကီးသ့၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ၄၊၊ဒ်သိးပနုၢ်ထံထီၣ်ကအါအဂီၢ်နကကျဲအီတၢ်အီၣ်န့ၢ်ဂံၢ်န့ၢ်ဘါကမူၣ်လၢတၢ်ဆၢပၣ်အါတဖၣ်အံၤအမဲာ်ညါန့ၣ် အီအီၤလၢဆီချီထံႇကသူထံဒီးထံသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်တက့ၢ်ႉ မိၢ်လၢအဒုးအီအဖိနုၢ်ထံတဖၣ်ကြၢးအီၣ်၀ဲတၢ်အီၣ်တၢ်အီကိးမံၤဒဲးဘၣ်ဆၣ်တၢ်အီၣ်တၢ်အီလၢအကဘၣ်ဟးဆှဲး၀ဲတဖၣ်အိၣ်၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤႉ ၁၊၊ဟးဆှဲးပီၣ်လဲၣ်တၢ်ဖံးတၢ်ညၣ်တက့ၢ်ႉညၣ်စၣ်ဒ့ႇညၣ်မဲးခရဲၣ်ႇညၣ်ထူၣ်နါတဖၣ်အံၤတနွံခံဘျီအမဲာ်ညါန့ၣ် တကြၢးအီၣ်ဘၣ်ႉ ၂၊၊ဟးဆှဲးတၢ်အီၣ်တၢ်အီလၢအဟဲႇဖိသၣ်အဟၢဖၢလူသ့၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ၃၊၊နဖိကလံၤမ့ထီၣ်န့ၣ်တဘၣ်အီၣ်ပဲႇတဘၣ်ဖီအလါႇတဘၣ်ဘိၣ်ခိၣ်အါအါဘၣ်ႉ ၄၊၊ဟးဆှဲးတၢ်ခုၣ်ထံလၢအပၣ်ဒီး(ခီၣ်ဖံၣ်)တဖၣ်ႉ ၅၊၊လၢနဟံၣ်ဖိဃီဖိတၢ်လီၤစၢၤလီၤသွံၣ်အကျါနအီၣ်သဘ့ဟီၣ်လာ်မ့တကဲးဒီးနၤဘၣ်န့ၣ်တုၤလၢနဖၠးနဖိနုၢ်တစု ဟးဆှဲးသဘ့ဟီၣ်လာ်ဒီးတၢ်ချံတၢ်သၣ်တက့ၢ်ႉ ၆၊၊ဟးဆှဲး(နို့ထွက်ပစ္စည်း)တက့ၢ်ႉၦၤဖိသၣ်တဖၣ်အါဒၣ်တက့ၢ်န့ၣ်တကဲး၀ဲဒီးဖရိၣ်ထံအါအါဘၣ်ႉ ကဲထီၣ်၀ဲဒၣ်တၢ်ဟၢဖၢလူ(မ့တမ့ၢ်)ဟၢဖၢကျၢၤသ့၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ၇၊၊နမ့ကၠဲးအီၣ်၀ဲတၢ်ဆံၣ်လၢအထံအါန့ၣ်ကြၢးအီၣ်အီၤဖဲအကြၢးတက့ၢ်ႉခီဖျိၦၤဖိသၣ်အကဖုၦံာ်ကျိၤတဖၣ်အံၤတဒိၣ်တုၤခိၣ်ၦဲၤခဲလၢာ်ဒံးဘၣ်အဃိ(ဒြၣ်)လၢအပၣ်ဃုာ်လၢတၢ်ဆံၣ်အကျါအံၤမၤဘၣ်ဒိ၀ဲတၢ်သ့န့ၣ်လီၤႉ ၈၊၊ဟးဆှဲးတၢ်အီသံး(မ့တမ့ၢ်)တၢ်ထံတၢ်နိလၢအမၤမူၤနၤသ့အံၤတက့ၢ်ႉသံးအစီထံလီၤလၢမိၢ်နုၢ်ထံကျါအဃိ တကဲဘျုးလၢဖိသၣ်အဂီၢ်ဘၣ်အမဲာ်ညါဘၣ်ဒိစ့ၢ်ကီးဖိသၣ်အခိၣ်နူာ်အတၢ်ဒိၣ်ထီၣ်ထီထီၣ်န့ၣ်လီၤႉ မိၢ်တဖၣ်ဆိမိၣ်၀ဲလၢဖိသၣ်မ့ဘၣ်သးအီနုၢ်န့ၣ်ကဟီၣ်၀ဲႉအနီၢ်နီၢ်ခီန့ၣ်ၦၤဖိသၣ်တဖၣ်မ့အဲၣ်ဒိးအီနုၢ်န့ၣ်အတဟီၣ်ဘၣ်ႇ မ့မ့ၢ်တခီအ၀ဲသ့ၣ်ပၠးထီၣ်အတၢ်ပနီၣ်လၢလ့ၣ်ထီၣ်ထးခိၣ်ႇအိၣ်တဂၢၢ်တကျၢၤဘၣ်ႇသ၀ံးအစုႇဟးသ၀ံးတၢ်ကူတၢ်ကၤႇယၣ်တဖၣ်သ့၀ဲန့ၣ်လီၤႉ အ၀ဲသ့ၣ်မ့မၤ၀ဲဒ်အံၤလံန့ၣ်ကြၢးပသ့ၣ်ညါအီၤလၢအ၀ဲသ့ၣ်အဲၣ်ဒိးအီနုၢ်လံန့ၣ်လီၤႉ တၢ်ဒုးအီဖိနုၢ်အကျဲလၢအဂ့ၤကတၢၢ်န့ၣ်ၦၤဖိသၣ်အခိၣ်န့ၣ်ပာ်အီၤဖဲမိၢ်အစုနၢၣ်ခံက၀ီၤကျီၤအလိၤန့ၣ်ဒီး အခီၣ်လိၤဒီးမ့မ့ၢ်အခံကိၢ်ခီန့ၣ်တၢ်ကဘၣ်ပာ်အီၤဖဲမိၢ်အစုညါသးလိၤန့ၣ်လီၤႉနဒုးအီဖိသၣ်နုၢ်အခါမိၢ်အစုနၢဖိတဖၣ်ကဘၣ်ဖီၣ်ဃာ်၀ဲနုၢ်လၢဖီလာ်အံၤဒီးစုဘိတဖၣ်ကဘၣ်စံၢ်ထီၣ်၀ဲနုၢ်ထံကယီကယီန့ၣ်လီၤႉ လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါဖဲနဒုးအီဖိနုၢ်အခါန့ၣ်ဖိသၣ်ယုၢ်လီၤနုၢ်ထံကီအသ့၀ဲလီၤႉဖဲအ၀ဲသ့ၣ်အီနုၢ်အခါန့ၣ်ဖိသၣ်န့ၣ်ထူတဃာ်မိနုၢ်ႇနုၢ်ထံပြံးထီၣ်သးလၢထးခိၣ်ကပၤႇဖဲအီနုၢ်အခါမ့ကူးႇနုၢ်မ့ချံထီၣ်န့ၣ်တဘၣ်ဆဲးဒုးအီဖိသၣ်နုၢ်လၢၤဘၣ်ႉအလီၢ်မ့အိၣ်န့ၣ်ဘံးထီၣ်ကွံာ်နုၢ်ထံလၢတၢ်ချၢတက့ၢ်ႉနမ့ဒုးအီဖိသၣ်နုၢ်န့ၣ်နုၢ်တကပၤန့ၣ်ဒုးအီအီၤအစှၤကတၢၢ်(၂၀)မံးနံးတက့ၢ်ႉဒုးအီအီၤတကပၤ၀ံၤမးဆီတလဲက့ၤလၢအ၀ဲတကပၤန့ၣ်တက့ၢ်ႉ နဒုးအီဖိသၣ်နုၢ်အကျိၤအကျဲမ့တဘၣ်န့ၣ်ကလံၤခၠဲးဖိသၣ်သ့၀ဲန့ၣ်လီၤႉကလံၤမ့ခၠဲး ဖိသၣ်မ့ဟီၣ်န့ၣ် ဒုးဆ့ၣ်နီၤဖိသၣ်ဘျၢဘျၢဒီးဆီၣ်လီၤအဟၢဖၢကယီကယီတက့ၢ်ႉနဒုးအီဖိသၣ်နုၢ်မ့ၢ်၀ံၤတဘျီလၢ်လၢ်န့ၣ် သးပ့ၤနီၣ်ထုးထီၣ်ကွံာ်ကလံၤတဂ့ၤႉ ဖိသၣ်အီနုၢ်မ့ကးလံဘျီန့ၣ်မိၢ်အနုၢ်အံၤကလီၤၦဲာ်၀ဲန့ၣ်လီၤႉၦၤဖိသၣ်အီနုၢ်မ့တလၢၤဘၣ်န့ၣ်နုၢ်အံၤကအိၣ်၀ဲစၢတလ့ၢ်ဒီး နုၢ်ထံမ့အိၣ်တ့ၢ်ဒံးန့ၣ်ဘံးထုးထီၣ်ကွံာ်အီၤတက့ၢ်ႉနုၢ်ထံလၢအအိၣ်တ့ၢ်ဒံးတဖၣ်နမ့တဘံးထုးထီၣ်ကွံာ်အီၤဘၣ်န့ၣ်နုၢ်ထံထီၣ်ကလီၤစှၤ၀ဲသ့န့ၣ်လီၤႉနဒုးအီဖိသၣ်နုၢ်မ့၀ံၤန့ၣ်ဒုးအိၣ်ဖိသၣ်ဘျၢဘျၢႉနဒုးအီဖိသၣ်နုၢ်အမ့ဘၣ်သးမံန့ၣ်တဘၣ်လိၣ်ဒုးမံဖိသၣ်လၢကြၤလီၤဘၣ်မ့မ့ၢ်တခီဒုးမံအီၤလၢအီထီဒီးခိၣ်သခၢၣ်ထီထီတက့ၢ်ႉတချုးနဒုးအီဖိသၣ်နုၢ်ဒံးဘၣ်န့ၣ်ဆီတလဲန့ၢ်အီၤဖျီၣ်ခံတက့ၢ်ႉဖိသၣ်အီနုၢ်၀ံၤတစိၢ်ဖိအခါစ့ၢ်ကီးဖိသၣ်ဘှီးထီၣ်ကဒါသ့၀ဲလီၤႉဖိသၣ်အံၤမ့န့ၢ်ဘၣ်တၢ်အီၣ်န့ၢ်ဂံၢ်န့ၢ်ဘါဂ့ၤဂ့ၤႇအဘှီးထီၣ်န့ၢ်မ့တဆါဘၣ်ႇသ၀ံးနုၢ်မ့ကဲဒံးႇအကံလိမ့တလီၤဘၣ်န့ၣ်အဘှီးယိယိဒ်န့ၣ်လီၤအဃိတၢ်ကီတၢ်ခဲတအိၣ်ဘၣ်ႉ တၢ်မ့ကဲထီၣ်သးဒ်အဖီလာ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤလံန့ၣ်တၢ်ဘၣ်ယိၣ်အိၣ်အဃိကြၢးလဲၤပၠးဖိသၣ်လၢကသံၣ်သရၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤႉ -ဖိသၣ်အီနုၢ်တဘျီလၢ်လၢ်အခါအမ့ကူးႇကလံၤထီၣ်တလီၢ်လီၢ်ႇယုၢ်လီၤတၢ်မ့ကီႉ -ဖဲအအီနုၢ်တဘျီလၢ်လၢ်အခါအနါဒ့ခံမ့ကးတံၢ်သးမ့သီၣ်ဆွံဆွံႉ -မ့က့ၤဘှီးထီၣ်ကဒါတလီၢ်လီၢ်ႉ -အီနုၢ်၀ံၤလီၢ်ခံမၤဆိၣ်ထီၣ်အပျိၢ်ႇအီနုၢ်၀ံၤလီၢ်ခံမ့ဟီၣ်၀ံတကံခီၣ် -ဖိသၣ်အကံလိမ့တထီၣ်မ့ဃဲၤလီၤတပယူာ်ဃီ -မ့ကူးတလီၢ်လီၢ်န့ၣ်ကြၢးလဲၤပၠးအီၤဆူကသံၣ်သရၣ်အအိၣ်လၢအဆိအချ့န့ၣ်လီၤႉ မိၢ်လၢအအိၣ်ဒီးတၢ်ဖံးတၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်ကဘံးလီၤဃာ်အနုၢ်ထံးပာ်ဃာ်အီၤဒီးဖဲဖိသၣ်လီၤဘဲနုၢ်အခါ ကျိၤကျဲလၢၦၤကွၢ်ထွဲဖိသၣ်တဖၣ်လၢကဘၣ်ဒုးအီနုၢ်လၢအဆၢကတီၢ်အံၤအိၣ်၀ဲန့ၣ်လီၤႉတၢ်သိၣ်တၢ်သီလၢနကဘၣ်လူၤပိာ်မၤထွဲအီၤတဖၣ်လၢအမ့ၢ်ဘံးလီၤဃာ်နုၢ်ထံႇပာ်ဃာ်အီၤဒီးက့ၤဒုးအီကဒါဖိသၣ်တဖၣ်အံၤအိၣ်၀ဲန့ၣ်လီၤႉဒ်သိးတၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢတၢ်ဘံးလီၤဃာ်နုၢ်ထံႇတၢ်ထၢၣ်လၢတၢ်ထၢနုာ်လီၤဃာ်နုၢ်ထံအံၤကအိၣ်ကဆှဲကဆှီအဂီၢ်ႇတၢ်ပာ်ဃာ်နုၢ်ထံအံၤအချံၣ်ကဘၣ်အဂီၢ်န့ၣ်အလီၢ်အိၣ်လၢတၢ်ကဘၣ်ပလီၢ်မၤအီၤထံထံဆးဆးန့ၣ်လီၤႉ ဒုးအီဖိသၣ်နုၢ်ဆၢကတီၢ် တၢ်အီၣ်န့ၢ်ဂံၢ်န့ၢ်ဘါလၢဖိသၣ်အဂီၢ် ဖိသၣ်အိၣ်ဖျဲၣ်လီၤသီတုၤလၢအအိၣ်ဃုလါပမ့ဒုးအီအီၤထဲမိၢ်နုၢ်ထံတခါဧိၤလီၤန့ၣ်တၢ်အဲၣ်တၢ်ကွဲအံၤကဂၢၢ်ကကျၢၤဒိၣ်၀ဲလၢမိၢ်ဒီးဖိအဘၢၣ်စၢၤတကးဒံးဘၣ်အမဲာ်ညါကဲဘျုး၀ဲဒၣ်လၢမိၢ်ဒီးဖိသၣ်အံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤႉဘၣ်ဆၣ်လၢတၢ်ဂ့ၢ်အကလုာ်ကလုာ်အဃိနဒုးအီဖိသၣ်နုၢ်ထံမ့တလၢၦဲၤဘၣ်န့ၣ် ⁃ခီဖျိမိၢ်နုၢ်ထံတလၢတၦဲၤဘၣ်အဃိၦၤဖိသၣ်လၢတၢ်ဒုးအီအီၤတၢ်နုၢ်ထံကမူၣ်ႇကျီၢ်နုၢ်ထံသ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ် ပထံၣ်ဘၣ်လၢ အတတဲးဒီးတၢ်နုၢ်ထံဘၣ်အိၣ်၀ဲန့ၣ်လီၤႉခီဖျိအ၀ဲသ့ၣ်တတဲးဒီးတၢ်နုၢ်ထံဘၣ်အဃိအဖံးအဘ့ၣ်ကထီၣ်ဂီၤကကဖိထီၣ်သ့၀ဲလီၤႉဒ်သိးကသ့ၣ်ညါဘၣ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲးအဂီၢ်န့ၣ်တၢ်နုၢ်ထံ(မ့တမ့ၢ်)တၢ်နုၢ်ထံကမူၣ်လၢအအီ၀ဲတတဲးဘၣ်အံၤခံနွံအတီၢ်ပူၤန့ၣ်တဘၣ်ဒုးအီအီၤဘၣ်ပာ်အီၤဒ်န့ၣ်ႉဖဲန့ၣ်ဖိသၣ်အလိၤထီၣ်ဂီၤထီၣ်မ့ကိညၢ်လီၤန့ၣ်လီၤတံၢ်လံလၢဖိသၣ်အံၤတတဲးဒီးတၢ်နုၢ်ထံဘၣ်အဃိတၢၣ်ပီၣ်တဲသကိးတၢ်ဒီးကသံၣ်သရၣ်ဒီးကြၢးနဆီတလဲဒုးအီက့ၤအီၤတၢ်နုၢ်ထံကမူၣ်လၢအဂၤတခါန့ၣ်လီၤႉ ⁃ဖိသၣ်မ့အိၣ်(၆)လါဆူဖီခိၣ်ဘျီန့ၣ်နဒုးအီအီၤမ့ၤထံသ့၀ဲလံန့ၣ်လီၤႉမ့ၤထံအံၤတချုးနဖီအီၤဘၣ်န့ၣ်သ့ဃၢၤအီၤကဆှဲကဆှီဒီးဒုးအီအီၤဖဲအကိၢ်ကိၢ်လၢၤလၢၤအဆၢကတီၢ်တက့ၢ်ႉလၢနကဖၠးဖိသၣ်နုၢ်အဂီၢ်န့ၣ်တကြၢးဒုးအီအီၤမ့ၤထံဘၣ်ႉနကြၢးဒုးအီၣ်အီၤတၢ်အီၣ်လၢအန့ၢ်ဂံၢ်န့ၢ်ဘါတဖၣ်န့ၣ်လီၤႉ တၢ်ဆူးတၢ်ဆါလၢအဟဲကဲထီၣ်သးအါလၢၦၤဖိသၣ်အိၣ်ဖျဲၣ်လီၤဂီၤက့လ့တဖၣ် ၁၊၊ တဘျီတခီၣ်နအိၣ်ဖျဲၣ်လီၤဖိမ့ကီန့ၣ်ကသံၣ်သရၣ်ဘၣ်သူ၀ဲစဲးထုးထီၣ်ဖိသၣ်န့ၣ်လီၤႉခီဖျိလၢစဲးထုးထီၣ်တၢ်အံၤအဃိ ၂၊၊ ညၣ်ဘီတၢ်ဆါအံၤကဲထီၣ်အါ၀ဲလၢဖိသၣ်အိၣ်ဖျဲၣ်လီၤသီတုၤလၢတနံၣ်အတီၢ်ပူၤအံၤန့ၣ်လီၤႉခီဖျိၦၤဖိသၣ်အံၤ အကလ့ၢ်တဒိၣ်ထီၣ်ဂ့ၤဂ့ၤဒံးဘၣ်အဃိမၤဆှဲကွံာ်၀ဲဒၣ်(Bilirubin)ဒးလၢအိၣ်သွံၣ်ပူၤတဖၣ်ဘၣ်အဃိကဲထီၣ်၀ဲဒၣ်ညၣ်ဘီတၢ်ဆါန့ၣ်လီၤႉဖိသၣ်အိၣ်ဖျဲၣ်လီၤန့ၢ်ခံနွံအတီၢ်ပူၤတုၤလၢသၢနွံန့ၣ်ကလီၤမၢ်၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤႉတုၤလၢသၢနွံဘျဲၣ်လံမ့တလီၤမၢ်ဘၣ်န့ၣ်ကြၢးလဲၤပၠးအီၤလၢကသံၣ်သရၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤႉ ၃၊၊ ဖိသၣ်အံၤအဟၢဖၢမ့ဆိၣ်ႇမ့ညိးန့ၣ်ကလံၤဆဲး(မ့တမ့ၢ်)အဟၢဖၢကျၢၤသ့၀ဲန့ၣ်လီၤႉပမ့ဒုးအီပဖိနုၢ်ထီဘိန့ၣ် ဖိသၣ်အဟၢဖၢအံၤကက့ၤအိၣ်ဒ်ညီနုၢ်အသိးလီၤႉဖိသၣ်ဟၢဖၢမ့ဆိၣ်ဒ်ညီနုၢ်အသိးန့ၣ်လဲၤပၠးအီၤဆူကသံၣ်သရၣ်အအိၣ်တက့ၢ်ႉ ၄၊၊ ဖိသၣ်အစုအခီၣ်ထီၣ်လုးထီၣ်လါအံၤခီဖျိၦၤဖိသၣ်အိၣ်ဖျဲၣ်လီၤသီအဃိအသွံၣ်လဲၤတရံးသးတဘၣ်ဂီၢ်ဒံးဘၣ် အဃိကဲထီၣ်သ့၀ဲလီၤႉဘၣ်ဆၣ်ဖိသၣ်အကိာ်ပူၤမ့လုးႇအကသါမ့ၢ်ကီန့ၣ်ဖိသၣ်အသးဒီးအပသိၣ်အံၤမၤတၢ်တဂ့ၤဘၣ်အဃိကြၢးပလဲၤပၠးအီၤဆူကသံၣ်သရၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤႉ ၅၊၊ မိၢ်မ့အိၣ်ပာ်ဒီးသွံၣ်ဂံၢ်စၢ်တၢ်ဆါန့ၣ်ဖိသၣ်အံၤကအိၣ်ဖျဲၣ်လီၤပၣ်ဃုာ်၀ဲဒီးတၢ်ဆါအံၤသ့၀ဲန့ၣ်လီၤႉၦၤဖိသၣ်လၢ အနီၢ်ဆံးဒံးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအမ့အိၣ်ဒီးသွံၣ်ဂံၢ်စၢ်တၢ်ဆါအံၤန့ၣ်သးသမူတၢ်ဘၣ်ယိၣ်အိၣ်ကဲထီၣ်တုၤလၢသံသ့အဃိ တကြၢးပပာ်အီၤဒ်န့ၣ်ဘၣ်ႉ ၆၊၊ နမ့ထံၣ်ဖိသၣ်အပျ့ၤဒီးအကိာ်ပူၤအပိၤကပၤမ့အိၣ်၀ါ၀ါလံန့ၣ်ဖိသၣ်အံၤအကိာ်ပူၤန့ၣ်ကဲထီၣ်၀ဲကုၤထီၣ်လံန့ၣ်လီၤႉ မ့ကဲထီၣ်သးဒ်အံၤန့ၣ် တၢၣ်ပီၣ်တဲသကိးဒီးကသံၣ်သရၣ်ဒီးအလီၢ်အိၣ်လၢတၢ်ကဘၣ်မၤသံ၀ဲကုၤအဃၢ်န့ၣ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ ၇၊၊ ဖိသၣ်အံၤတၢ်ဃၢ်၀ၣ်နုာ်လၢအနၢ်ပူၤသ့၀ဲအါမးန့ၣ်လီၤႉဖိသၣ်တဖၣ်အံၤတၢ်ဃၢ်မ့နုာ်လီၤလၢအနၢ်ပူၤန့ၣ် ၀ာ်လီၤအနၢ်ကုတလီၢ်လီၢ်သ့၀ဲန့ၣ်လီၤႉတၢ်ဃၢ်၀ၣ်နုာ်လီၤအံၤကဲထီၣ်သးအါ၀ဲဒီးလၢစှၤသီအတီၢ်ပူၤလီၤမၢ်ကဒါသ့၀ဲန့ၣ်လီၤႉတၢ်ဃၢ်မ့နုာ်လီၤန့ၣ်လၢကလီၤမၢ်ကဒါန့ၣ်တၢ်ဆၢကတီၢ်ကယံၤ၀ဲသ့ဒီးနမ့တကူစါယါဘျါအီၤဘၣ်န့ၣ်ဘၣ်ဒိ၀ဲဖိသၣ်တၢ်နၢ်ဟူတၢ်သ့၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ၈၊၊ ခီဖျိတၢ်စူၤခါပစိၤအ့ၣ်အဃိကဲထီၣ်သွံၣ်တိးကွ့သ့၀ဲတကးဒံၣ်ဘၣ်ကဲထီၣ်စ့ၢ်ကီးတၢ်ညၣ်ဂိၢ်တၢ်ဆါဒီး (chickunguya)တၢ်ဆါသ့အဃိ ဒ်သိးပစိၤသုတအ့ၣ်ဘၣ်ဖိသၣ်တဂ့ၤအဂီၢ်န့ၣ်အလီၢ်အိၣ်လၢနကဘၣ်ဒီသဒၢအီၤ န့ၣ်လီၤႉ ကသံၣ်ဒီသဒၢလၢဖိသၣ်ကဘၣ်ဆဲး၀ဲတဖၣ် ဒ်သိးဖိသၣ်ကဒိၣ်ထီၣ်ဘၣ်ဂ့ၤဂ့ၤအဂီၢ်န့ၣ်မူဒါအိၣ်လၢပကဘၣ်ဆဲးန့ၢ်ဖိသၣ်အကသံၣ်ဒီသဒၢဒ်အသးနံၣ်အိၣ်၀ဲအသိးန့ၣ်လီၤ ⁃ဖိသၣ်အိၣ်ဖျဲၣ်လီၤဂီၤက့လ့န့ၣ်တၢတဘျီတၢ်ကဘၣ်ဆဲးန့ၢ်ဖိသၣ်အံၤလၢ(BCG)ကသံၣ်ဒီသဒၢႇ သူၣ်ဘီညၣ်ဘီ(ဘံၤ)ကသံၣ်ဒီသဒၢန့ၣ်လီၤႉ ⁃ဖိသၣ်အိၣ်ဖျဲၣ်လီၤမ့န့ၢ်(၁)လါန့ၣ်တၢ်ကဘၣ်ဆဲးန့ၢ်အီၤသူၣ်ဘီညၣ်ဘီ(ဘံၤ)ကသံၣ်ဒီသဒၢ ခံဘျီတဘျီ ⁃တၢ်ကဘၣ်ဒုးအီဖိသၣ်လၢရိၣ်တၣ်(Rota)တၢ်ဃၢ်ကသံၣ်ဒီသဒၢႇကသံၣ်အံၤဒီသဒၢ၀ဲတၢ်ဟၢဖၢလူန့ၣ်လီၤႉ (ရိၤတၤ)တၢတဘျီန့ၣ်ဖိသၣ်ကဘၣ်ၦဲၤ၀ဲ(၆)လါန့ၣ်လီၤႉ(ရိၤတၤ)ခံဘျီတဘျီန့ၣ်တချုးအတလၢ(၂၄)နွံဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ ⁃ဖိသၣ်မ့အိၣ်(၂)လါန့ၣ်တၢတဘျီကဘၣ်ဆဲး၀ဲကိာ်ယူၢ်ဘိညိးတၢ်ဆါႇခၣ်အ့ၣ်တံၢ်တၢ်ဆါႇတၢ်ကူးဖးထီႇ တၢ်ဆါလီၤဘျ့အဃၢ်ႇတိးကွ့တၢ်ဆါတဖၣ်အဂီၢ် ⁃ဖိသၣ်အိၣ်(၄)လါအခါန့ၣ်ခံဘျီတဘျီ ကဘၣ်ဆဲးကဒါက့ၤ၀ဲကိာ်ယူၢ်ဘိညိးတၢ်ဆါႇခၣ်အ့ၣ်တံၢ်တၢ်ဆါႇတၢ်ကူးဖးထီႇ တၢ်ဆါလီၤဘျ့အဃၢ်ႇတိးကွ့တၢ်ဆါတဖၣ်အဂီၢ် ⁃ဖိသၣ်မ့အိၣ်(၆)လါန့ၣ်ခံဘျီတဘျီကဘၣ်ဆဲးကဒီး၀ဲကိာ်ယူၢ်ဘိညိးတၢ်ဆါႇခၣ်အ့ၣ်တံၢ်တၢ်ဆါႇတၢ်ကူးဖးထီႇတၢ်ဆါလီၤဘျ့အဃၢ်ႇတိးကွ့တၢ်ဆါတဖၣ်အဂီၢ်ဒီးကဘၣ်ဆဲး၀ဲသၢဘျီတဘျီသူၣ်ညိးသူၣ်ဘီ(ဘံၤ)ကသံၣ်ဒီသဒၢ ⁃ဖိသၣ်မ့အိၣ်(၉–၁၂)လါန့ၣ်တၢတဘျီကဘၣ်ဆဲး၀ဲယပၣ်ခိၣ်နူာ်ညိးတၢ်ဆါကသံၣ်ဒီသဒၢဒီး...
သုးမီၤစိရိၤကဘီယူၤဟဲတ့ၢ်လီၤမ့ၣ်ပိၢ်အဃိ ၀ီၢ်ရ့ၣ်လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်ဘၣ်ဃ့ၢ်ထီၣ်(၅၀၀)ဘျဲၣ်
လါမ့ၤ ၈ သီႇ ၂၀၂၃ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် လၢခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်–ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢ ဒူပျာ်ယာ်ကီၢ်ရ့ၣ် ၀ီၢ်ရ့ၣ်ကီၢ်ဆၣ်အပူၤ ဖဲမဟါလါမ့ၤ ၇ သီအခါန့ၣ် ခီဖျိသုးမီၤစိရိၤကဘီယူၤဟဲတ့ၢ်လီၤမ့ၣ်ပိၢ်လၢ(ဘဲလမုၣ်)ကရူၢ် ၀ၤပသဲသ၀ီပူၤအဃိ လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်ဘၣ်ဃ့ၢ်ထီၣ်၀ဲ အဂၤ(၅၀၀)ဘျဲၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ ဖဲမဟါလါမ့ၤ ၇ သီ မုၢ်နၤခီ ၁၁ နၣ်ရံၣ်ဃၣ်ဃၣ်အဆၢကတီၢ် ခီဖျိသုးမီၤစိရိၤကဘီယူၤဟဲတ့ၢ်လီၤမ့ၣ်ပိၢ်လၢ (၀ၤပသဲသ၀ီ)ကၠိကပၤအဃိကၠိတၢ်သူၣ်ထီၣ်ဒီးကမျၢၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးအိၣ်၀ဲအသိး ခၠီနခွၣ်ႇဘဲလမုၣ်ႇ တၤဖးထီၣ်ႇ ၀ၤပသဲသ၀ီဒီးသ၀ီလၢအဂၤကမျၢၢ်တဖၣ်ဘၣ်ဃ့ၢ်ထီၣ်၀ဲအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢလီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤႉ “ကဘၣ်ဖဲမုၢ်နၤခီ ၁၁ နၣ်ရံၣ်န့ၣ် ကဘီယူၤဟဲတ့ၢ်လီၤ၀ဲမ့ၣ်ပိၢ်(၂)ဖျၢၣ်ႉ အပိၢ်ဖးထီၣ်တဖျၢၣ်လီၤႉ ၀ၤပသဲသ၀ီဖိဘၣ်ဒိ တဂၤႉ တၢ်သူၣ်ထီၣ်ဟးဂီၤအိၣ်စ့ၢ်ႉအ၀ဲသ့ၣ်ဟဲတ့ၢ်လီၤမ့ၣ်ပိၢ်အံၤတၢ်ဒုးကဲထီၣ်တအိၣ်ဘၣ်ႉ မ့မ့ၢ်ၦၤသ၀ီဖိဒုစံၣ်လၢၤလံႉ တၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးဒုအသံဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးအိၣ်လီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ် စီၤသူၤသူၤ စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်–ကညီတၢ်ကစီၣ်ဖဲတနံၤအံၤ လါမ့ၤ ၈ သီအနံၤန့ၣ်လီၤႉ ခီဖျိကဘီယူၤဟဲတ့ၢ်လီၤမ့ၣ်ပိၢ်အဃိတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးပာ်ဖှိၣ်အၦၤသုးဖိပိာ်မုၣ်တဂၤႇပိာ်ခွါတဂၤသံ၀ဲဒီး ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးကအိၣ်လၢ(၅)ဂၤညါအဂ့ၢ် ဟီၣ်က၀ီၤဂံၢ်ခီၣ်ထံးၦၤဟ့ၣ်တၢ်ကစီၣ်ဖိစံး၀ဲဘၣ်ဆၣ် မ့မ့ၢ်ပခ့ၣ်အဲးစံၣ်–ကညီတၢ်ကစီၣ်၀ဲၤလီၢ်ခိၣ်သ့ၣ်ခီန့ၣ် ပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤအီၤလီၤလီၤဆီဆီတန့ၢ်ဒံး၀ဲဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ လၢ၀ီၢ်ရ့ၣ်ကီၢ်ဆၣ် ကစၢၢ်လီၢ်ခံ ယ့ဟီၣ်က၀ီၤအံၤမ့ၢ်၀ဲဒၣ်ကညီဒီကလုာ်တၢ်ထူၣ်ဖျဲးသုးမုၢ်ဒိၣ်(KNLA) သုးရ့ၣ်(၂၇)ဒီး သုးရ့ၣ်(၁၆)တၢ်ပၢဟီၣ်က၀ီၤဒီး တၢ်ဒုးကဲထီၣ်၀ဲဒီးပယီၤသုးအိၣ်၀ဲတလီၢ်လီၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ ဒ်န့ၣ်အသိးဖဲလါမ့ၤ ၆ သီ ဟါခီအဆၢကတီၢ်စ့ၢ်ကီး ခီဖျိသုးမီၤစိရိၤကဘီယူၤဟဲတ့ၢ်လီၤမ့ၣ်ပိၢ်လၢခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် ဒူပျာ်ယာ်ကီၢ်ရ့ၣ် ကြုၢ်တုကီၢ်ဆၣ် (အုန်းခြံ၊ရေပူ၊ကော့စပ်)ခိၣ်ဃၢၤဒူသ၀ီတဖၣ်အပူၤအဃိ...
ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်(သုးက့ ၆)ဟီၣ်က၀ီၤပူၤ လါအ့ဖြ့ၣ်တလါအတီၢ်ပူၤ ပယီၤသုးသံ(၁၀၀)ဘျဲၣ်
လါမ့ၤ ၈ သီႇ ၂၀၂၃ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် လၢခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်–ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢ ဒူပျာ်ယာ်ကီၢ်ရ့ၣ်(သုးက့ ၆)တၢ်ပၢဟီၣ်က၀ီၤအပူၤ လါအ့ဖြ့ၣ်တလါအတီၢ်ပူၤန့ၣ် တၢ်ဒုးကဲထီၣ်လၢပယီၤသုးဒီးကညီဒီကလုာ်တၢ်ထူၣ်ဖျဲးသုးမုၢ်ဒိၣ်(KNLA) သုးပာ်ဖှိၣ်အဘၢၣ်စၢၤအပူၤန့ၣ် ပယီၤသုးတကပၤသံ၀ဲ(၁၀၇)ဂၤအဂ့ၢ်န့ၣ် ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် ဒူပျာ်ယာ်ကီၢ်ရ့ၣ် တၢ်ကစီၣ်ဒီးတၢ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤ ထုးထီၣ်ပာ်ဖျါ၀ဲဖဲလါမ့ၤ ၇ သီအနံၤန့ၣ်လီၤႉ လါအ့ဖြ့ၣ်တလါအတီၢ်ပူၤခံခီခံကပၤအဘၢၣ်စၢၤတၢ်ဒုးကဲထီၣ်၀ဲခဲလၢာ်(၂၉)ဘျီဒီး ပယီၤသုးဘၣ်ဒိ(၈၅)ဂၤအကျါပၣ်ဃုာ်၀ဲသုးခိၣ်ဒိၣ်ဖိ(၂)ဂၤႇသုးခိၣ်စိ(၁)ဂၤႇသုးရ့ၣ်အသုးခိၣ်ဒိၣ်ဖိႇသုးရ့ၣ်ခိၣ်(၂)ဂၤဒီးဖီၣ်န့ၢ်၀ဲပယီၤသုး(၃)ဂၤန့ၣ်လီၤႉဒ်န့ၣ်အသိးမ့မ့ၢ်တၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးပာ်ဖှိၣ်တကပၤန့ၣ်ဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤအသးသမူလၢထံကီၢ်ဒီးၦၤကလုာ်အဂီၢ်(၁၀)ဂၤဒီးဘၣ်ဒိ၀ဲ(၁၉)ဂၤအဂ့ၢ်န့ၣ် လံာ်တၢ်ပာ်ဖျါအပူၤပာ်ဖျါ၀ဲန့ၣ်လီၤႉ လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါသုးမီၤစိရိၤကဘီယူၤခးလီၤတၢ်လၢကမျၢၢ်ဒူသ၀ီတၢ်ဖံးအီၣ်မၤအီၣ်လီၢ်ကျဲအိၣ်၀ဲ(၃၁)ဘျီဒီး ပယီၤသုးခးလီၤကျိဖးဒိၣ်အဘျီ(၁၀၀)ဘဲၣ်ညါန့ၣ်လီၤႉခီဖျိကဘီယူၤဟဲတ့ၢ်လီၤမ့ၢ်ပိၢ်ဒီးပယီၤသုးခးလီၤကျိဖးဒိၣ်ဒ်အံၤအဃိကၠိႇတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါတၢ်သူၣ်ထီၣ်ႇကသံၣ်ဒၢးဃုာ်ဒီးလီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်အဟံၣ်ပာ်ဖှိၣ်ခဲလၢာ်အဖျၢၣ်(၃၀၀)ဘျဲၣ်ဘၣ်ဟးဂီၤ၀ဲဒီးမ့ၣ်အူအီၣ်ဟံၣ်(၁၂)ဖျၢၣ်လီၤဘျဲးကွံာ်၀ဲခဲလၢာ်အဂ့ၢ်န့ၣ် လံာ်တၢ်ပာ်ဖျါပူၤအသိးသ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ် လီၤႉ လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါခီဖျိတၢ်ဒုးတၢ်ယၤအံၤအဃိလီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်ဃုာ်ဒီးၦၤမိၢ်ဒၢႇၦၤက့ၦၤကွဲၣ်ႇၦၤသူၣ်က့သးၦၢ် ၦၤနီၣ်ဂံၢ် (၂)ကလးဘျဲၣ်အံၤတက့ၤအိၣ်ဘၣ်အဟံၣ်အဃီဒံးဘၣ်ဒီးတကီၢ်ခါခဲအံၤခီဖျိတၢ်ကစူၤလီၤလီၤအဃိ လိၣ်ဘၣ်၀ဲတၢ်အီၣ်တၢ်အီႇကသံၣ်ကသီဒီးတၢ်ခိၣ်ဒုး(တၤလပၣ်)သ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် လံာ်တၢ်ပာ်ဖျါအပူၤ ပာ်ဖျါ၀ဲန့ၣ်လီၤႉ လၢတလါအတီၢ်ပူၤန့ၣ်ပယီၤသုးအံၤလုၢ်သ့ၣ်ခါပတာ်မၤကမၣ်၀ဲၦၤဂ့ၢ်၀ီခွဲးယာ်မၤသံ၀ဲဒၣ်ကမျၢၢ်(၂)ဂၤ တကးဒံးဘၣ်အမဲာ်ညါဖီၣ်မၤဒၢၣ်မၤဆူးမၤဆါ၀ဲကမျၢၢ်(၁)ဂၤစ့ၢ်ကီးအဂ့ၢ်န့ၣ် ဒူပျာ်ယာ်တၢ်ကစီၣ်ဒီးတၢ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤ လံာ်တၢ်ပာ်ဖျါအပူၤ ပာ်ဖျါ၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ဒ်ကညီတၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်ကီၣ်ကးၦာ်ဘျးစဲကရူၢ်(KPSN)အတၢ်မၤနီၣ်စရီအသိးန့ၣ် စးထီၣ်(၂၀၂၁)သုးဟံးန့ၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤ တုၤလၢတနံၣ်အံၤလါဖ့ၤဘြူၤအါရံၤန့ၣ် ဒူပျာ်ယာ်ကီၢ်ရ့ၣ်(သုးက့ ၆)ဟီၣ်က၀ီၤပူၤ ကမျၢၢ်ၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးအနီၣ်ဂံၢ်အိၣ်၀ဲ (၉)ကလးဘျဲၣ်လံဒီး ၦၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်လိၣ်ဘၣ်၀ဲ တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ပာ်ဖျါ၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
ဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ်အဂ့ၢ်အကျိၤဒီးတၢ်ဒီသဒၢဆိဃ၁်အီၤအကျိၤအကျဲတဖၣ်
“ပိ၁်မုၣ်ဒီးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့” တၢ်ဟ့ၣ်ပီညါ တၢ်ကွဲးထီရီၤ(၄) ဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ်အဂ့ၢ်အကျိၤဒီးတၢ်ဒီသဒၢဆိဃ၁်အီၤအကျိၤအကျဲတဖၣ် တၢ်လၢဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ်(Cervical Cancer)အံၤ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤန့ၣ် မ့ၢ်ခဲစၢၣ်တၢ်ဆါတခါလၢ အကဲထီၣ်သး အါခံခါတခါလၢၦၤပိာ်မုၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤႉဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ်အံၤမ့ၢ်ခဲစၢၣ်တၢ်ဆါတကလုာ်လၢအဒိၣ်ထီၣ်ရၤလီၤအသးကယီယီန့ၣ်လီၤႉပမ့သမံသမိးဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးတၢ်ဘျိၣ်ဘျ့ႇ(Human papilloma)တၢ်ဃၢ်အိၣ်ႇတအိၣ် ပမ့သမံသမိးအီၤမး ပပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤအီၤလၢအမ့ၢ်ခဲစၢၣ်ဧါႇတမ့ၢ်ခဲစၢၣ်ဧါဘၣ်အံၤသ့၀ဲန့ၣ်လီၤႉ တၢ်လၢဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးစံးတၢ်န့ၣ်ဒၢလီၢ်ဆၢလာ်တၢ်ပူၤဒီတကျိၤအံၤန့ၣ်လီၤႉ ဘၣ်မနုၤအဃိကဲထီၣ်သးလဲၣ် ၦၤလၢအတူၢ်ဘၣ်၀ဲဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ်တၢ်ဆါတဖၣ်အါဒၣ်တက့ၢ်န့ၣ်ကဲထီၣ်ခီဖျိ(Human Papilloma Virus(HPV) တၢ်ဃၢ်တကလုာ်အံၤအဃိဒီးတၢ်ဃၢ်အံၤအါဒၣ်တက့ၢ်န့ၣ်ကဲထီၣ်ခီဖျိမုၣ်ခွါတၢ်မံဃုာ်န့ၣ်လီၤႉအနီၢ်နီၢ်န့ၣ်ၦၤလၢအဒိၣ်တုၤခိၣ်ၦဲၤတဖၣ်အါဒၣ်တက့ၢ်အိၣ်၀ဲဒီး(HPV)တၢ်ဆါဃၢ်န့ၣ်လီၤႉ(HPV)တၢ်ဃၢ်တနီၤန့ၣ်တမၤကီမၤခဲနၤဘၣ်ဘၣ်ဆၣ်တနီၤန့ၣ်ကဲထီၣ်၀ဲမုၣ်ခွါက့ၢ်ဂီၤတၢ်ထူးသ့၀ဲအသိးတနီၤန့ၣ်ကဲထီၣ်ဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ်တၢ်ဆါစ့ၢ်ကီးသ့၀ဲန့ၣ်လီၤႉဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ်(၇၀)မျးကယၤန့ၣ်ကဲထီၣ်ခီဖျိ(HPV)တၢ်ဃၢ်(၁၆)ကလုာ်ဒီး(HPV)တၢ်ဃၢ်အကလုာ်(၁၈)အဃိန့ၣ်လီၤႉတၢ်ဟံးန့ၢ်ဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးတၢ်ဘျိၣ်ဘျ့ဒီးတၢ်သမံသမိးဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ်လၢ(PAP test)ဒီး(HPV DNA test)သ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ တၢ်သမံသမိးခံကလုာ်လၢာ်အံၤန့ၣ်တၢ်ဟံးန့ၢ်၀ဲဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးတၢ်ဘျိၣ်ဘျ့န့ၣ်လီၤႉ •(PAP test)တၢ်သမံသမိးအံၤတၢ်သမံသမိး၀ဲဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးစဲလ်လၢအတမ့ၢ်ညီနုၢ်တဖၣ်အံၤ မ့ၢ်အအိၣ်ႇတအိၣ်ဧါန့ၣ်လီၤႉ •မ့မ့ၢ်တၢ်သမံသမိးလၢ(HPV DNA test)ခီန့ၣ် သမံသမိးတၢ်ဃၢ်အကလုာ်လၢအကဲထီၣ်ဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ်သ့အါတဖၣ် အံၤ န့ၣ်လီၤႉ ဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးကဲထီၣ်အံၤခီဖျိလၢ(HPV)တၢ်ဃၢ်တကလုာ်ဧိၤအဃိတမ့ၢ်ဘၣ်ႉကဲထီၣ်ခီဖျိတၢ်ဂ့ၢ်လၢအဂၤတဖၣ်သ့၀ဲစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤႉတၢ်လၢဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ်တၢ်ဆါအံၤကဲထီၣ်သးလၢတၢ်လီၤစၢၤလီၤသွဲၣ်အဃိစ့ၢ်ကီးသ့၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ်အတၢ်ပနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ် တၢ်လၢဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ်တၢပတီၢ်န့ၣ်အတဒုးနဲၣ်ပၠးနၤတၢ်ဆါအတၢ်ပနီၣ်ဘၣ်ႉတၢ်အဃိန့ၣ်ၦၤတပာ်သူၣ်ပာ်သးဘၣ်ဒီးၦၤသ့ၣ်ညါက့ၤလၢလီၢ်ခံလၢအဆဲးခံလံန့ၣ်လီၤႉနမ့တူၢ်ဘၣ်လၢနအိၣ်ဒီးတၢ်ပနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤလံန့ၣ်လဲၤသမံသမိးကွၢ်အီၤလၢကတၢ်ဆါဟံၣ်မ့ၢ်အမ့ၢ်ဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ်ဧါႇတမ့ၢ်ဧါန့ၣ်တက့ၢ်ႉ -ဖဲနမံဃုာ်ဒီးပိာ်ခွါအခါသွံၣ်လီၤ -သွံၣ်ဟဲလၢတၢ်ဘၢၣ်စၢၤ -လၢပိာ်မုၣ်က့ၢ်ဂီၤပူၤန့ၣ်သွံၣ်ကလီၤဒ်တညီနုၢ်အသိးဘၣ် -သွံၣ်ကတၢၢ်၀ံၤမးသွံၣ်က့ၤဟဲကဒါ -လၢပိာ်မုၣ်က့ၢ်ဂီၤပူၤန့ၣ်သွံၣ်၀ါကလီၤပၣ်ဃုာ်ဒီးသွံၣ်ႇကနၢအုၣ်နၢတမုာ်ဘၣ် -ဆံၣ်ဆါခါကိၢ်အူ -ဖဲနမံဃုာ်ဒီးပိာ်ခွါအခါန့ၣ်မုၣ်က့ၢ်ဂီၤကဆါ၀ဲ တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤကဲထီၣ်သးသ့၀ဲန့ၣ်လီၤႉတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤမ့ကဲထီၣ်သးလံန့ၣ်လဲၤပၠးလဲၤသမံသမိးအီၤလၢတၢ်ဆါဟံၣ်တက့ၢ်ႉ ဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ်တၢ်ဆါသုတကဲထီၣ်တဂ့ၤအဂီၢ်န့ၣ်ပကဘၣ်တြီဆၢဒီသဒၢအီၤဒ်လဲၣ်ႉ ⁃တၢ်လၢဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ်ကသံၣ်ဒီသဒၢအံၤဖိသၣ်ပိာ်မုၣ်စးထီၣ်အိၣ်(၉)နံၣ်န့ၣ်ကြၢးဆဲး၀ဲလံန့ၣ်လီၤႉ (ပလီၢ်ႉႉႉၦၤလၢအမ့တမံဃုာ်ဘၣ်ဒီးၦၤပိာ်ခွါနီတဘျီဒံးဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ကသံၣ်အံၤအတၢ်တုၤထီၣ်ထီၣ်ဘး ကအိၣ်၀ဲ(၁၀၀)မျးကယၤၦဲၤၦဲၤလီၤႉ ⁃တၢ်သမံသမိး(HPV/Pap test)ဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးတၢ်ဘျိၣ်ဘျ့အံၤ စးထီၣ်(၂၅-၆၅)နံၣ် နမ့သမံသမိးအီၤ(၅)နံၣ်တဘျီ ထီဘိန့ၣ်နကသ့ၣ်ညါဘၣ်၀ဲဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ်အံၤလၢအဆိတချ့န့ၣ်လီၤႉနမ့သ့ၣ်ညါအီၤဆိမးနကူစါယါဘျါတၢ်ဆါအံၤကသ့၀ဲချ့န့ၣ်လီၤႉၦၤလၢအဟံၣ်ဖိဃီဖိတၢ်လီၤစၢၤလီၤသွဲၣ်အိၣ်ပာ်လၢခဲစၢၣ်တၢ်ဆါအံၤတဖၣ်ခီန့ၣ်ကြၢးသမံသမိးဆိဃာ်၀ဲလၢအဆိအချ့န့ၣ်လီၤႉ ⁃နတဘၣ်မံဃုာ်ဒီးၦၤပိာ်ခွါအဂၤအါဘၣ်ႉဖဲနမံဃုာ်တဘျီလၢ်လၢ်သူတၢ်ဒီသဒၢတခါခါဒ်န့ၣ်မးကဒီသဒၢန့ၢ်၀ဲ(HPV)တၢ်ဃၢ်လၢအဒုးကဲထီၣ်၀ဲဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ ⁃ဟးဆှဲးတၢ်အီမီာ်ထူတက့ၢ်ႉခီဖျိဂာ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢအပၣ်ဃုာ်လၢမီာ်ထူဒီးညါသူးကျါတဖၣ်အံၤအဃိ ၦၤပိာ်မုၣ်လၢအအီမီာ်ထူသ့သ့ၣ်တဖၣ်အံၤအလီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ်ကဲထီၣ်အမျးကယၤသ့အါန့ၢ်ဒံးၦၤပိာ်မုၣ်လၢအတအီမီာ်ထူဘၣ်တဖၣ်အံၤသ့၀ဲခံဆးညါန့ၣ်လီၤႉ ⁃တဘၣ်ဟံဖိအိၣ်ဖျဲၣ်ဖိတလီၢ်လီၢ်ဘၣ်ႉၦၤပိာ်မုၣ်လၢအအိၣ်ဖျဲၣ်အဖိ(၃)ဂၤဆူမဲာ်ညါတဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်၀ဲဒၣ်လီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ် တၢ်ဆါသ့အါ၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ⁃သးဘီၣ်ဒံးအခါတဘၣ်ဟံဖိတဘၣ်ဒၢဘၣ်ႉၦၤပိာ်မုၣ်(၁၇)နံၣ်ဆူဖီလာ်လၢအဒၢထီၣ်အဆိကတၢၢ်တဘျီသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ အသးမ့ၦၢ်ထီၣ်န့ၣ်ဘၣ်၀ဲဒၣ်ဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ်တၢ်ဆါသ့၀ဲ(၂)ဆးညါန့ၣ်လီၤႉ ⁃ဟးဆှဲး(Diethylstilbestrol)ဟီၣ်မိကသံၣ်တကလုာ်အံၤတက့ၢ်ႉကသံၣ်အံၤအါဒၣ်တက့ၢ်ၦၤသူ၀ဲလၢကဒီသဒၢၦၤပိာ်မုၣ်ဟုးသးသုတလီၤတဲာ်တဂ့ၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤႉနဒၢအခါနမ့သူဘၣ်ကသံၣ်၀ဲအံၤန့ၣ်ဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ်တၢ်ဆါကဘၣ်နၤသ့အါ၀ဲဒီးဖိသၣ်မုၣ်ဂီၤက့လ့ဖိလၢနအိၣ်ဖျဲၣ်လီၤ၀ဲအံၤစ့ၢ်ကီးဘၣ်၀ဲဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ်သ့အါ၀ဲအဃိလီၤဘၣ်ယိၣ်၀ဲဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤႉ ဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ်မ့ကဲထီၣ်န့ၣ်ကဘၣ်ကူစါယါဘျါအီၤဒ်လဲၣ်ႉ ဒ်သိးနကသ့ၣ်ညါဘၣ်လၢဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ်မ့ၢ်ဧါႇတမ့ၢ်ဧါအဂီၢ်န့ၣ်နကဘၣ်သမံသမိးဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးတၢ်ဘျိၣ်ဘျ့တကးဒံးဘၣ်နကဘၣ်သမံသမိးအီၤလၢ(Colposcopy)တၢ်ကွၢ်ဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးပူၤလၢတၢ်ဂီၤႇဒီးတၢ်ဟံးန့ၢ်ညၣ်သမံသမိးအီၤန့ၣ်လီၤႉ နမ့အိၣ်ဒီးဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ်တၢ်ဆါလီၤတံၢ်လံမ့ၢ်တၢ်ဆါအံၤအပတီၢ်တုၤဖဲလဲၣ်လံန့ၣ်နကြၢးသမံသမိးအီၤန့ၣ်လီၤႉ -လၢနဒၢလီၢ်ႇပိာ်မုၣ်က့ၢ်ဂီၤႇၦံာ်ဖးဒိၣ်ဒီးဆံၣ်ဒၢတဖၣ်န့ၣ်ခဲစၢၣ်အစဲလ်ရၤလီၤသးအိၣ်ႇတအိၣ်န့ၣ်နကဘၣ်သမံသမိးအီၤ -ဒ်သိးနကသ့ၣ်ညါဘၣ်နဒၢလီၢ်အကပိၤကပၤ နဃံႇနသွံၣ်ဒီးနကလ့ၢ်တဖၣ်အတၢ်အိၣ်သးအံၤအဂီၢ်န့ၣ်နကဘၣ် သမံသမိးနသွံၣ်ႉ -တၢ်လီၢ်လၢခဲစၢၣ်တၢ်ကိၣ်လိၣ်အိၣ်အလီၢ်မ့ၢ်အဒိၣ်အဆံးထဲလဲၣ်လံဒီးမ့ၢ်အရၤလီၤသးလၢတၢ်လီၢ်အဂၤအိၣ်တအိၣ်န့ၣ် နကဘၣ်မၤကွၢ်အီၤလၢခီၣ်ဖၠူထၢၣ်ၦၤဒိအဲးစရ့(CT scan)ႇသၤလဲၣ်(MRI)ႇ(X-ray)သ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ် လီၤႉ တၢ်လၢဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ်အံၤနကူစါယါဘျါဘၣ်အီၤဘံဘူ၀ဲဒိၣ်မးလီၤႉနမ့သ့ၣ်ညါခဲစၢၣ်အံၤလၢအဆိအချ့မး နကူစါယူါဘျါအီၤန့ၢ်၀ဲဘၣ်ဆၣ်ဒ်ပတဲတ့ၢ်ဃာ်လၢတၢ်ဖီခိၣ်အသိးလီၤခီဖျိတၢ်ဆါအံၤတနဲၣ်ပၠး၀ဲတၢ်ပနီၣ်ဘၣ်အဃိ အါဒၣ်တက့ၢ်ခဲစၢၣ်တၢ်ဆါအံၤကဲထီၣ်န့ၢ်လၢအလီၢ်ခံတပတီၢ်မးပသ့ၣ်ညါက့ၤအီၤန့ၣ်လီၤႉ တၢ်ဆါအံၤတၢ်ကူစါယါဘျါအီၤအကျိၤအကျဲအိၣ်၀ဲ(၃)ကလုာ်န့ၣ်လီၤႉ ၁၊၊ ကဘၣ်ဖွဲးကူစါယါဘျါအီၤ တၢ်လီၢ်လၢခဲစၢၣ်စဲလ်ရၤလီၤသးအလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်တၢ်ကဘၣ်ဖွဲးထုးထီၣ်ကွံာ်အီၤလီၤႉဒိးသန့ၤထီၣ်သးလၢခဲစၢၣ်အပတီၢ်ႇက့ၢ်ဂီၤလၢစဲလ်ရၤလီၤသးတဖၣ်အံၤအဖီခိၣ်ဒီးလီၤဆီက့ၤ၀ဲလၢတၢ်ဖွဲးထုးထီၣ်ကွံာ်က့ၢ်ဂီၤအအါအစှၤန့ၣ်လီၤႉ လၢဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးအကပိၤကပၤတကးဒံးဘၣ်ပိာ်မုၣ်ဒံၣ်ထၢၣ်ဒၢဒီးဒံၣ်ကျိၤႇၦံာ်ဖးဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤခဲလၢာ်န့ၣ် တၢ်ကဖွဲးထုးထီၣ်ကွံာ်အီၤသ့၀ဲစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤႉ ၂၊၊ တၢ်ကူစါယါဘျါလၢ...
ဘံလ့ကီၢ်ဆၣ်ပူၤ တသီအတီၢ်ပူၤတၢ်လဲၤထီၣ်ခးပၢၤကီၢ်၀ဲၤလီၢ်ခံဖျၢၣ် ပၢၤကီၢ်သုးသံ ၂ ဂၤ
လါမ့ၤ ၇ သီႇ ၂၀၂၃ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် လၢတလၢၤကီၢ်စဲၣ် ဒူသထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ် ဘံလ့ကီၢ်ဆၣ်အပူၤ ဖဲလါမ့ၤ ၆ သီအခါန့ၣ် ဟီၣ်က၀ီၤတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးပာ်ဖှိၣ် လဲၤထီၣ်ခး၀ဲ(၀င်းက)ပၢၤကီၢ်၀ဲၤလီၢ်ဒီး(တောင်စွန်း)ပၢၤကီၢ်၀ဲၤလီၢ်အဃိ ပၢၤကီၢ်သုးသံ ၂ ဂၤအဂ့ၢ် တၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးပာ်ဖှိၣ်ကရူၢ် ထုးထီၣ်ပာ်ဖျါ၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ဖဲလါမ့ၤ ၆ သီ မုၢ်ထူၣ်အဆၢကတီၢ် ဟီၣ်က၀ီၤတၢ်ဒီသဒၢသုးကရူၢ်လဲၤခး၀ဲ ဘံလ့ကီၢ်ဆၣ်ပူၤ (၀င်းက)ပၢၤကီၢ်၀ဲၤလီၢ်အဃိ ပၢၤကီၢ်သုး၀ဲသံ ၂ ဂၤအဃိ ပယီၤသုးက့ၤခးဆၢကဒါတၢ်အိၣ်၀ဲဘၣ်ဆၣ် တၢ်ဒီသဒၢသုးကရူၢ်တကပၤဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး တအိၣ်၀ဲဘၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ကၠဲၣ်ထိၤတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးကရူၢ်(KRF) တၢ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤမူဒါခိၣ် စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ အ၀ဲစံး၀ဲလၢ“အ၀ဲသ့ၣ်က့ၤခးကဒါၦၤဒုအိၣ်စှၤလီၤႉပထံၣ်လၢပၢၤကီၢ်၀ဲၤလီၢ်ကရၢၢ်ပူၤန့ၣ်အိၣ်ဒီးအ၀ဲသ့ၣ်ဟံၣ်ဖိဃီဖိမီၤနီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်–ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤႉ လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါတကတီၢ်ဃီတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးကရူၢ်လဲၤတ့ၢ်လီၤဒြိမ့ၣ်ပိၢ်(၄)ဖျၢၣ်လၢ(တီၤစိ)ပၢၤကီၢ်၀ဲၤလီၢ်အံၤဒီး ပၢၤကီၢ်သုးသံဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးတၢ်အိၣ်သးခီန့ၣ်ဃုသ့ၣ်ညါအီၤအဖၢမုၢ်လီၤအဂ့ၢ်န့ၣ် (KRF)တၢ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤမူဒါခိၣ် စံးအါထီၣ်၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ပၢၤကီၢ်၀ဲၤလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤဘၣ်တၢ်လဲၤထီၣ်ခးအီၤလၢကၠဲၣ်ထိၤတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးကရူၢ်(KRF)ႇ သထူၣ်ကီၢ်ဆၣ် တၢ်ဒီသဒၢကမျၢၢ်သုး(TPDF)ႇပအိၣ်တၢ်ဒီသဒၢကမျၢၢ်သုး(PPDF-KD)ႇဘံလ့တၢ်ဒီသဒၢကမျၢၢ်သုးကရူၢ်ဒီး ကၠဲၣ်ထိၤတၢ်ဒီသဒၢကမျၢၢ်သုးပာ်ဖှိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ ဒ်န့ၣ်အသိးဖဲလါမ့ၤ ၆ သီ ဂီၤခီအဆၢကတီၢ်စ့ၢ်ကီး ကညီဒီကလုာ်တၢ်ထူၣ်ဖျဲးသုးမုၢ်ဒိၣ်(KNLA)ဒီး (KRF)သုးပာ်ဖှိၣ်လဲၤခးလီၤကျိဖးဒိၣ်လၢကၠဲၣ်ထိၤကီၢ်ဆၣ်ပယီၤသုးတြိၤ(၄၄)သုး၀ဲၤလီၢ်ခိၣ်သ့ၣ်တၢ်လီၢ်အံၤအဃိ ပယီၤသုးသံ(၃)ဂၤႇဘၣ်ဒိ(၁)ဂၤအဂ့ၢ်န့ၣ် တၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးကရူၢ်တကပၤစံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ကၠဲၣ်ထိၤကီၢ်ဆၣ်အပူၤ (KRF)ထုးထီၣ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်၀ဲလၢ စးထီၣ်လါမ့ၤထီၣ် ၁ သီန့ၣ် တၢ်ဒုးကဆူၣ်ထီၣ်အဃိ ကမျၢၢ်တဖၣ်တဘၣ်ဟးထီၣ်က့ၤလီၤအိၣ်ဘူးဒီးသုးမီၤစိရိၤစုတီၤဖီလာ်ဖီၣ်စုက၀ဲၤကရူၢ်ကရၢအိၣ်ဆိးလီၢ်ကျဲႇ၀ဲၤကျိၤတၢ်သူၣ်ထီၣ်ဒီးပယီၤသုးအတၢ်မဲာ်ချံအခိၣ်အဃၢၤဘၣ်၀ံၤလီၢ်ခံ တၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးကရူၢ်စးထီၣ်မၤ၀ဲဒုးယၤတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ အံၤန့ၣ်လီၤႉ
ပယီၤသုးခးလီၤကျိဖးဒိၣ်အဃိ အလူသ၀ီဖိဘၣ်ဒိ ၂ ဂၤ
လါမ့ၤ ၇ သီႇ ၂၀၂၃ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် လၢတလၢၤကီၢ်စဲၣ် ဘံလ့ကီၢ်ဆၣ်အပူၤ ဖဲလါမ့ၤ ၆ သီအနံၤ ပယီၤသုးအိၣ်(အလုံ)ကစၢၢ်ခီၣ်ထံးတဖၣ်အံၤ ခးလီၤကျိဖးဒိၣ်ဆူအလူကရူၢ် အလူလီၢ်ခံသ၀ီပူၤအဃိ လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်ဘၣ်ဒိနးနးကျံၤကျံၤ ၂ ဂၤ အဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢဟီၣ်က၀ီၤဂံၢ်ခီၣ်ထံးၦၤဟ့ၣ်တၢ်ကစီၣ်ဖိတဖၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤႉ ဖဲလါမ့ၤ ၆ သီ ဟါခီ ၉ နၣ်ရံၣ်ဃၣ်ဃၣ်အဆၢကတီၢ် ပယီၤသုးပညိၣ်ခးလီၤကျိဖးဒိၣ်ဆူအလူသ၀ီတကပၤ ကအိၣ်လၢ(၈)ဖျၢၣ်ညါညါအဃိ ဘၣ်၀ဲဒၣ်ၦၤဒီမါ၀ၤ(၂)ဂၤအစုဒီးအနၢ်ပၤထံးအဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်တဂၤ စံး၀ဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ အ၀ဲစံး၀ဲလၢ“ကျိဖးဒိၣ်န့ၣ်လီၤတဲာ်ပိၢ်ဖးထီၣ်၀ဲလၢကိၤန့ၤမၠိဒီးမၣ်ခ့ၤစါယံၤအဟံၣ်ကပၤန့ၣ်မီၤနီၤႉမ့မ့ၢ်ကိၤန့ၤမၠိန့ၣ်ဘၣ်၀ဲဒၣ်အစုႇအစုတၢ်အိၣ်သးဒုကဘၣ်ဒီၣ်တဲာ်အလီၢ်အိၣ်လီၤႉမ့မ့ၢ်မၣ်ခ့ၤစါယံၤခီန့ၣ်ဘၣ်၀ဲဘၣ်အနၢ်ပၤထံး”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်–ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤႉ တၢ်ကဲထီၣ်သး၀ံၤလီၢ်ခံၦၤဒီမါ၀ၤလၢအဘၣ်ဒိခံဂၤအံၤတၢ်လဲၤဆှၢအီၤတနၤဃီဆူဘံလ့တၢ်ဆါဟံၣ်ဒီး ခီဖျိအ၀ဲသ့ၣ်တၢ်အိၣ်သးနးအဃိတၢ်ဆှၢကဒီးအီၤဆူသထူၣ်တၢ်ဆါဟံၣ်ဖးဒိၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်တဂၤဃီ၀ဲန့ၣ်စံးအါထီၣ်၀ဲန့ၣ်လီၤႉ လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါကျိဖးဒိၣ်လၢပယီၤသုးခးလီၤ၀ဲအံၤလီၤတဲာ်ပိၢ်ဖးထီၣ်၀ဲလၢအလူ(အလဲၤ)သ၀ီပူၤအဃိ ကမျၢၢ်အဟံၣ်ဟးဂီၤ၀ဲ(၂)ဖျၢၣ်အသိးအလူသ၀ီဖိတဖၣ်ဘၣ်ဃ့ၢ်ထီၣ်ကဒီး၀ဲအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢဟီၣ်က၀ီၤ ဂံၢ်ခီၣ်ထံးၦၤဟ့ၣ်တၢ်ကစီၣ်ဖိတဖၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤႉ ဒ်န့ၣ်အသိးဖဲအပူၤကွံာ်လါမ့ၤ ၅ သီ မုၢ်နၤခီ ၈ နၣ်ရံၣ်အခါစ့ၢ်ကီး ပယီၤသုးလၢအအိၣ်ခိးဟံးန့ၢ်သုးသိလ့ၣ်တၢ်ဘံၣ် တၢ်ဘၢလၢအလ့ၢ်ထီၣ်လ့ၢ်လိၤဖဲ၀့ၢ်တကူၣ်–မီၣ်လမၠဲၣ်ကျဲတဖၣ်အံၤ ခးလီၤကျိဖးဒိၣ်ဆူအလူကရူၢ်ဒီး ပယီၤသုးလၢအအိၣ်ခိးတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ကညီဒီကလုာ်တၢ်ထူၣ်ဖျဲးသုးမုၢ်ဒိၣ်(KNLA)သုးပာ်ဖှိၣ်ထုးအ၀ဲသ့ၣ်လၢ မ့ၣ်ပိၢ်အဃိ ပယီၤသုးသံ(၃)ဂၤႇဘၣ်ဒိ(၃)ဂၤဒံးအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးကရူၢ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤႉ တကီၢ်ခါခဲအံၤပယီၤသုးခးလီၤကျိဖးဒိၣ်လၢအလူသ၀ီပူၤတအိၣ်လၢၤ၀ဲဘၣ်ႇဘၣ်ဆၣ်ပယီၤသုးအံၤမၤအါထီၣ်သုးဂံၢ်ဘါလၢ(အလုံ)ကစၢၢ် သုးကလၢၤပူၤကအိၣ်လၢအဂၤ(၅၀)(၁၀၀)ဃၣ်ဃၣ်ညါအဂ့ၢ်န့ၣ် တၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးပာ်ဖှိၣ်တဂၤ စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ဖဲအပူၤကွံာ်လါအ့ဖြ့ၣ် ၂၉ သီအခါစ့ၢ်ကီး တၢ်ခးလိာ်သးကဲထီၣ်လၢတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးပာ်ဖှိၣ်ဒီးပယီၤသုးအဘၢၣ်စၢၤ၀ံၤလီၢ်ခံ (ဘံလ့)မၠ့ၤသၤကစၢၢ် ပယီၤသုးကလၢၤအံၤခးလီၤကျိဖးဒိၣ်လီၤတဲာ်ပိၢ်ဖးထီၣ်ဒံး၀ဲလၢအလူလ့သ၀ီဃၢၤဒံးန့ၣ်လီၤႉ ဖဲတၢ်တနံၤန့ၣ်ဟါခီအဆၢကတီၢ်စ့ၢ်ကီး တၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးပာ်ဖှိၣ်လဲၤတ့ၢ်လီၤဒံးမ့ၣ်ပိၢ်လၢ(သပၠ့ၤနံၤ)သ၀ီကပၤ ပယီၤသုး(သံတံတား)တၢ်သမံသမိးတြဲၤအံၤကဘီယူၤဒြိဒီးခီဖျိပယီၤသုးက့ၤခးလီၤကဒါကျိဖးဒိၣ်ဆူ(သပၠ့ၤနံၤ)သ၀ီပူၤအဃိ လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်သံတဂၤႇဘၣ်ဒိတဂၤဒံးန့ၣ်လီၤႉ
လ့က့ၣ်ကိ၁်ကမျၢၢ်ၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိး(၁၀၀၀)ဘျဲၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲအိၣ်ဒံး၀ဲလၢကက့ၤဆူဟံၣ်
လါမ့ၤ ၇ သီႇ ၂၀၂၃ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ် လၢကညီကီၢ်စဲၣ် မၠၣ်၀တံၣ်ကလံၤထံး ပျီတပိၢ်လီၢ်အိၣ်ကမှံလီၢ်န့ၣ် လ့ၣ်က့ၣ်ကိာ်ကမျၢၢ်ၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးအိၣ်၀ဲ (၁၂၀၀)ဘျဲၣ်ဒံးဒီး အ၀ဲသ့ၣ်အံၤဟးစံၣ်အိၣ်န့ၢ်တနံၣ်ဘျဲၣ်လံဘၣ်ဆၣ် ခီဖျိဟီၣ်က၀ီၤပူၤတၢ်အိၣ်သးတဂၢၢ်တကျၢၤဒံးဘၣ် အဃိ တုၤလၢခဲအံၤတၢ်ကီတၢ်ခဲအိၣ်လၢကက့ၤအိၣ်လၢဟံၣ်ဃီဒူသ၀ီအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ ဖဲအပူၤကွံာ်(၂၀၂၁)လါဒံၣ်စ့ဘၢၣ်အခါလၢလ့က့ၣ်ကိာ်၀့ၢ်သီအပူၤတၢ်ဒုးစးထီၣ်ကဲထီၣ်၀ဲလၢတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးပာ်ဖှိၣ်ဒီးပယီၤသုးအဘၢၣ်စၢၤအဃိလ့က့ၣ်ကိာ်၀့ၢ်သီက၀ီၤဒ့ဃုာ်ဒီးဒူသ၀ီလၢတၢ်ခိၣ်တၢ်ဃၢၤဖဲန့ၣ်လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်အကထိလဲၤဃ့ၢ်အိၣ်ကဒုဆိသးဖဲဖလူဖိသ၀ီကပၤပျီတပိၢ်ၦၤလီၢ်အိၣ်ကမှံအလီၢ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ တကီၢ်ခါခဲအံၤထံမဲး၀ါခံႇမဲၢ်ထီးသလ့ႇဖလူဖးဒိၣ်ႇဖလူဖိလီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်က့ၤအိၣ်လၢသ၀ီပူၤလံဘၣ်ဆၣ် မ့မ့ၢ်လ့က့ၣ်ကိာ်က၀ီၤဒ့ပူၤကမျၢၢ်တဖၣ်အံၤခီန့ၣ်ဆဲးအိၣ်ကဒုဒံးသးဖဲၦၤလီၢ်အိၣ်ကဒုလီၢ်တုၤလၢခဲအံၤတစုအဂ့ၢ်န့ၣ် ၦၤလီၢ်အိၣ်ကမှံၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဂၤ စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ “တၢ်အိၣ်သးခီဒုဘၣ်အိၣ်ကနၣ်ထံဒ်အံၤလီၤမီၤႉဘၣ်မနုၤလဲၣ်တၢ်အုၣ်ခီၣ်တအိၣ်လၢက့ၤအိၣ်သ့လံလၢသုးပဒိၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤႇ လၢအံၤတကပၤခီဒၢးတၢ်အၢၣ်လီၤတအိၣ်ဒံးဘၣ်မီၤႉမ့၀ံၤလီၢ်အိၣ်ကဒုလီၢ်အံၤၦၤနီၣ်ဂံၢ်အိၣ်(၁၂၀၀)ဘျဲၣ်ဒံးႇၦၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအါဒၣ်တက့ၢ်ၦၤလ့က့ၣ်ကိာ်ဖိလီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်–ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤႉ တကီၢ်ခါခဲအံၤကတုၤဃီၤလၢတၢ်စူၤညါလီၤအဃိလၢကတ့ထီၣ်ဘှီဂ့ၤထီၣ်ကဒါန့ၢ်က့ၤကမျၢၢ်ၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးအတၢ်သူၣ်ထီၣ်ဒီးတၢ်မၤလိဒၢးအဂီၢ်လိၣ်ဘၣ်၀ဲတၢ်မၤစၢၤအဂ့ၢ်န့ၣ် ၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးလၢအိၣ်လီၢ်အိၣ်ကဒုလီၢ်အံၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤခါဆူညါကအီၣ်ကအီအဂီၢ် တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအိၣ်လၢခါလၢကဟဲတၢ်စူၤခါန့ၣ်ကသူၣ်အီၣ်ဖျးအီၣ်တၢ်အိၣ်၀ဲဘၣ်ဆၣ်ခီဖျိဟီၣ်က၀ီၤပူၤတၢ်အိၣ်သးတဂၢၢ်တကျၢၤဒံးဘၣ်အဃိထံၣ်ဘၣ်၀ဲတၢ်ကီတၢ်ခဲအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢလီၢ်အိၣ်ကဒုၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါအအိၣ်န့ၣ်လီၤႉ “တၢ်ကစူၤလီၤလီၤအဃိအ၀ဲသ့ၣ်နါက့အဲၣ်ဒိးဖံးအီၣ်မၤအီၣ်တၢ်မီၤနီၤႉတၢ်အိၣ်သးတဂ့ၤဘၣ်အဃိတၢ်ကီဖးဒိၣ်ညါႉ ပဃုန့ၢ်အီၤတၢ်လီၢ်သီလၢကမၤအီၣ်၀ဲအဂီၢ်လီၤႉတဆံးတက့ၢ်လီၤဧါသၢၣ်ယကနၣ်ကဘၣ်မ့ၢ်ၦၤကညီလွံၢ်ဆံယဲၢ်ဆံဒ်န့ၣ်လီၤႉအိၣ်ဒၣ်ၦၤလၢအသးဆူၣ်မၤအီၣ်တၢ်တဖၣ်လီၤမီၤနီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် ၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဂၤဃီ၀ဲန့ၣ် စံးအါထီၣ်၀ဲန့ၣ် လီၤႉ လၢမၠၣ်၀တံၣ်ကလံၤထံး ဖလူလ့(ပျီတပိၢ်)ႇကၠီးခဲးႇသ့ၣ်ဘီဘိႇအူကြ့ၣ်ထၣ်ဒီးလၢၢ်ဃီၤသ၀ီသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအပူၤန့ၣ် တၢ်ဆီလီၤန့ၢ်၀ဲလီၢ်အိၣ်ကဒုတၢ်လီၢ်(၅)တီၤဒီးဖဲန့ၣ်အကျါကမျၢၢ်တနီၤက့ၤအိၣ်လၢအ၀ဲသ့ၣ်သ၀ီလံဘၣ်ဆၣ် ခီဖျိတၢ်ဒုးအံၤက့ၤကဲထီၣ်ကဒါသ့ကိးဆၢကတီၢ်ဒဲးအဃိဘၣ်အိၣ်ကနၣ်အိၣ်ကနၣ်၀ဲတၢ်အိၣ်သးဒ်န့ၣ်လီၤအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ
ကရ့ၣ်နံၣ်ကီၢ်စဲၣ်ပူၤ ၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးနီၣ်ဂံၢ်ဟဲအါထီၣ်ဒီးတၢ်ကီတၢ်ခဲအိၣ်ထီၣ်လၢတၢ်အီၣ်တၢ်အီ
လါမ့ၤ ၇ သီႇ ၂၀၂၃ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် လၢကရ့ၣ်နံၣ်(ကယါ)ကီၢ်စဲၣ်အပူၤ စးထီၣ်တနံၣ်အံၤ(၂၀၂၃)န့ၣ် ၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးအနီၣ်ဂံၢ်ဟဲအါထီၣ်၀ဲဒီး တၢ်ကီတၢ်ခဲအိၣ်စ့ၢ်ကီးလၢကဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်အီၣ်တၢ်အီအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးတဖၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤႉ လၢကရ့ၣ်နံၣ်ကီၢ်စဲၣ် ဒံၤမီၣ်စိၤကီၢ်ဆၣ်အပူၤ စှၤလါအတီၢ်ပူၤအံၤၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးအနီၣ်ဂံၢ်ဟဲအါထီၣ်ကဒီး၀ဲဒီး တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤလီၤစှၤအဃိထံၣ်ဘၣ်၀ဲတၢ်ကီတၢ်ခဲအကလုာ်ကလုာ်အဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်က၀ီၤၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိိးပိာ်မုၣ်တဂၤ စံး၀ဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ “ၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးအနီၣ်ဂံၢ်ဟဲအါထီဒီးဖဲလီၢ်ခံအံၤနါက့တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤလီၤစှၤႉလိၣ်ဘၣ်၀ဲဂ့ၢ်ဂီၢ်အူအိၣ်ဆိးလီၢ်ကျဲႇဟုသးႇတၢ်အီၣ်တၢ်အီတဖၣ်အဃိတၢ်ကီတၢ်ခဲအိၣ်ဒီဒူၣ်ညါ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ လၢကရ့ၣ်နံၣ်ကီၢ်စဲၣ်အပူၤစးထီၣ်(၂၀၂၁)သုးဟံးန့ၢ််တၢ်စိတၢ်ကမီၤ၀ံၤလီၢ်ခံဒုးယၤတၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်အိၣ်ထီၣ်၀ဲလၢပယီၤသုးဒီးဟီၣ်က၀ီၤတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးပာ်ဖှိၣ်အဘၢၣ်စၢၤအဃိကီၢ်စဲၣ်ဒီတဘ့ၣ်အပူၤကမျၢၢ်ထံဖိကီၢ်ဖိတ၀ာ်ဃၣ်ဃၣ်ဘၣ်ဃ့ၢ်မှံဟးဖျိး၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤႉဖဲ(၂၀၂၂)နံၣ်အခါန့ၣ်ၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးနီၣ်ဂံၢ်အိၣ်၀ဲ(၂)ကလီၢ်လီၤဒီးဘၣ်ဆၣ်တနံၣ်အံၤ(၂၀၂၃)အတီၢ်ပူၤအံၤၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးနီၣ်ဂံၢ်ဟဲအါထီၣ်၀ဲ(၅)ကလးဘျဲၣ်ညါဒီးတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤစ့ၢ်ကီးလီၤစှၤ၀ဲအဂ့ၢ်န့ၣ် ကရ့ၣ်နံၣ်ဂ့ၢ်၀ီခွဲးယာ်ကရူၢ်(KnHRG)ၦၤနဲၣ်တၢ် အူဘညါ စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်–ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤႉ အ၀ဲစံး၀ဲလၢ“ၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးနီၣ်ဂံၢ်ဟဲအါထီၣ်(၅)ကလးဘျဲၣ်ညါႉမ့မ့ၢ်တၢ်မၤစၢၤခီန့ၣ်ဖဲ(၂၀၂၃)အံၤလီၤစှၤဖးဒိၣ်ညါမီၤနီၤႉအခီၣ်ထံးသၢလါန့ၣ်တၢ်အီၣ်တၢ်အီပတုာ်ကွံာ်အသးညါႉပကိၢ်သးလၢၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးအဂီၢ်ဒိၣ်မးလီၤႉတၢ်လိၣ်ဘၣ်အဒိၣ်ကတၢၢ်ဒုတၢ်အီၣ်တၢ်အီဒီးကသံၣ်ကသီသ့ၣ်တဖၣ်လီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ကရ့ၣ်နံၣ်ကီၢ်စဲၣ်ပူၤလၢတၢ်ကလဲၤဆှၢတၢ်အီၣ်တၢ်အီဆူၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးအအိၣ်အဂီၢ်န့ၣ် ပယီၤသုးဆီလီၤတြဲၤအိၣ်ခိးသမံသမိးတၢ်တကးဒံးဘၣ်ပံးဃာ်၀ဲကသံၣ်ကသီတဖၣ်အဃိတၢ်လိၣ်အဒိၣ်ကတၢၢ်လၢၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးလီၢ်န့ၣ်မ့ၢ်၀ဲကသံၣ်ကသီလီၤအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢ(KnHRG)အအိၣ်န့ၣ်လီၤႉ လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါခီဖျိတၢ်အီတၢ်အီတၢ်ဂ့ၢ်ကီအိၣ်ထီၣ်လၢၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးလီၢ်အဃိကမျၢၢ်တနီၤဖဲအ၀ဲသ့ၣ်က့ၤဟံတၢ်အီၣ်တၢ်အီလၢသ၀ီပူၤအခါန့ၣ်ပယီၤသုးခးအ၀ဲသ့ၣ်တကးဒံးဘၣ်ပယီၤသုးအံၤခးလီၤကျိဖးဒိၣ်ႇဟဲတ့ၢ်လီၤမ့ၣ်ပိၢ်လၢၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးအိၣ်တၢ်လီၢ်အဃိကမျၢၢ်ၦၤဃ့ၢ်တၢ်ဒုးဖိတဖၣ်အံၤသံဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးအိၣ်၀ဲအါမးအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ လၢကရ့ၣ်နံၣ်ကီၢ်စဲၣ်အပူၤတၢ်ဒုးကဲထီၣ်ကအိၣ်လၢကိးမုၢ်နံၤဒဲးဃၣ်ဃၣ်ညါဒီး တကီၢ်ခါခဲအံၤလီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်ၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးအနီၣ်ဂံၢ်အိၣ်၀ဲ(၂)ကလီၢ်ဘျဲၣ်လံအဂ့ၢ်န့ၣ်သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢကရ့ၣ်နံၣ်ဂ့ၢ်၀ီခွဲးယာ်ကရူၢ်(KnHRG)အအိၣ်န့ၣ်လီၤႉ
ဖၣ်ပူၣ်–ကမၤမိၢ်ကျဲ တလါအတီၢ်ပူၤ တၢ်ပျဲထုးတၢ်အီၣ်တၢ်အီထဲလၢ ၅ သီဧိၤ
လါမ့ၤ ၇ သီႇ ၂၀၂၃ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် လၢကညီကီၢ်စဲၣ် ဖၣ်ပူၣ်–ကမၤမိၢ်ကျဲဒီတကျိၤ စးထီၣ်ဖဲအပူၤကွံာ်လါအ့ဖြ့ၣ်န့ၣ် တလါအတီၢ်ပူၤ ပယီၤသုးဒီးသုးခိးကီၢ်ဆၢ(BGF)ဟ့ၣ်ကခွဲးလၢကထုးတၢ်အီၣ်တၢ်အီထဲ(၅)သီဧိၤလီၤအဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ လၢခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်–ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢ မုၢ်တြီၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်(သုးက့ ၅) ဖၣ်ပူၣ်–ကမၤမိၢ်ကျဲန့ၣ် ခီဖျိနၢ်ဟူ၀ဲလၢ ၦၤလဲၤဆှၢန့ၢ်တၢ်အီၣ်တၢ်အီလၢတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးကရူၢ်အဂီၢ်အိၣ်အဃိ (BGF)ပာ်ပနီၣ်လီၤ၀ဲမုၢ်နံၤမုၢ်သီဒ်အံၤလီၤအဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်တဂၤစံး၀ဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ အ၀ဲစံး၀ဲလၢ“အ၀ဲသ့ၣ်န့ၣ်နၣ်ဟူ၀ဲလၢဖၣ်ပူၣ်–ကမၤမိၢ်ကျဲအံၤၦၤလဲၤဆှၢန့ၢ်တၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးကရူၢ်တၢ်အီၣ်တၢ်အီအဃိ တလါအတီၢ်ပူၤန့ၣ်ၦၤဟးထီၣ်က့ၤလီၤန့ၢ်ထဲတသီတုၤလၢယဲၢ်သီလီၤႉမုၢ်နံၤမုၢ်သီလၢအဂၤတဖၣ်န့ၣ်ပယီၤသုးဒီး(BGF)တပျဲလဲၤ၀ဲလၢၤဘၣ်ႉနလဲၤၦ့ၤဟုသးႇသိႇကိၣ်ဖိနီဖိန့ၢ်ခဲလၢာ်လီၤမီၤနီၤႉတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤနဘၣ်ၦ့ၤဃာ်တလါဂီၢ်ဒ်န့ၣ်ႉနၦ့ၤ၀ံၤနဘၣ်အိၣ်ခိးတလါမ့ၦဲၤမးနလဲၤၦ့ၤကဒီးလၢအသီတဘျီကန့ၢ်၀ဲႉနကဘၣ်လဲၤၦ့ၤလၢကမၤမိၢ်ႉအ၀ဲသ့ၣ်ပာ်ပနီၣ်၀ဲလၢတလါန့ၣ်(၅)သီပာ်ပနီၣ်၀ဲဒ်အံၤကအိၣ်ခံလါဒံးလီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်–ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤႉ ခီဖျိပယီၤသုးဒီး(BGF)ပာ်ပနီၣ်မုၢ်နံၤမုၢ်သီလၢတၢ်ကလဲၤထုးဂံၢ်ခီၣ်ထံးတၢ်အီၣ်တၢ်အီဒ်အံၤအဃိ လၢဟီၣ်က၀ီၤအပူၤတၢ်အီၣ်တၢ်အီတဖၣ်စ့ၢ်ကီးအၦ့ၤထီၣ်၀ဲဒီးတၢ်ဖိတၢ်လံၤစ့ၢ်ကီးလီၤစှၤ၀ဲအဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ “အ၀ဲသ့ၣ်မ့ပျဲဟးထီၣ်က့ၤလီၤဒုဂ့ၤလီၤမီၤနီၤႉၦၤကမျၢၢ်ကအီၣ်ဘၣ်အီဘၣ်၀ဲပီပီလီလီန့ၣ်ႉခဲအံၤအ၀ဲသ့ၣ်ပာ်ပနီၣ်၀ဲမုၢ်နံၤမုၢ်သီအဃိတၢ်အီၣ်တၢ်အီနါက့ကၤထီၣ်ႇတၢ်အီၣ်တၢ်အီကၤထီၣ်အဃိတၢ်ၦ့ၤထီၣ်၀ဲန့ၣ်ႉလၢကမၤမိၢ်န့ၣ်ဟုသးတထၢၣ်(၆၀၀၀၀)ႇမ့တုၤလၢဖၣ်ပူၣ်န့ၣ်(၈)ကလးဘျဲၣ်ညါႉအန့ၣ်မးနဘၣ်ဟ့ၣ်ကါလဲ(၂)ကလးဘျဲၣ်ဒံး”အဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်တဂၤ စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်–ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤႉ လၢဖၣ်ပူၣ်–ကမၤမိၢ်ကျဲကပိၤကပၤဒူသ၀ီတဖၣ်အပူၤန့ၣ် တၢ်ခးလိာ်သးကဲထီၣ်၀ဲလၢပယီၤသုးႇ(BGF)ဒီး ဟီၣ်က၀ီၤကညီဒီကလုာ်တၢ်ထူၣ်ဖျဲးသုးမုၢ်ဒိၣ်(KNLA)သုးပာ်ဖှိၣ်အဘၢၣ်စၢၤအိၣ်၀ဲတလီၢ်လီၢ်ဒီး တုၤလၢခဲအံၤခံခီခံကပၤဒုးယၤတၢ်ဖ့ၣ်စၢအိၣ်ဒံး၀ဲအဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ဒ်န့ၣ်အသိးခီဖျိတၢ်ပာ်ပနီၣ်မုၢ်နံၤမုၢ်သီလၢတၢ်ကလဲၤၦ့ၤတၢ်အီၣ်တၢ်အီဒ်အံၤအဃိ ကမျၢၢ်ၦၤမၤတၢ်မုၢ်ဆ့ၣ်မုၢ်ဂီၤဖိတဖၣ်အံၤတၢ်ကီတၢ်ခဲအိၣ်လၢဟံၣ်ဖိဃီဖိကအီၣ်ကအီအဂီၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်တဂၤ စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ အ၀ဲစံး၀ဲလၢ“မ့မ့ၢ်လၢၦၤကျိၣ်အိၣ်စ့အိၣ်တဖၣ်န့ၣ်ၦ့ၤဃာ်၀ဲဟုသးႇအံသၣ်ႇခၠိၤမိၣ်တၢ်အီၣ်တၢ်အီတဖၣ်မီၤနီၤႉ မ့မ့ၢ်ၦၤမၤတနံၤအီၣ်တနံၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်ဒုတဘၣ်ဂီၢ်ဘၣ်ႉဘၣ်လဲၤဟံအီၣ်၀ဲလၢအသမူသကိးအိၣ်ဒ်န့ၣ်လီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်–ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤႉ လၢကညီကီၢ်စဲၣ် ဖၣ်ပူၣ်–ကမၤမိၢ်ကျဲန့ၣ် တၢ်ပာ်ပနီၣ်မုၢ်နံၤမုၢ်သီလၢလဲၤၦ့ၤတၢ်အီၣ်တၢ်အီၣ်န့ၢ်ထဲ တလါန့ၣ်(၅)သီလီၤ ဘၣ်ဆၣ် မ့ထုးတၢ်အီၣ်တၢ်အီလၢသိလ့ၣ်ယီၢ်(ဆဲးကဲး)ခီန့ၣ် တၢ်ပာ်ပနီၣ်မုၢ်နံၤမုၢ်သီတအိၣ်၀ဲဘၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢလီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤႉ
ပယီၤသုးခးလီၤကျိဖးဒိၣ်အဃိမီမးသ၀ီသီပှၤပိ၁်မုၣ်ဘၣ်ဒိတဂၤ
လါမ့ၤ ၆ သီႇ ၂၀၂၃ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် ဖဲမဟါလါမ့ၤ ၅ သီ ဂီၤခီ ၇း၃၀ ဃၣ်ဃၣ်အဆၢကတီၢ် ပယီၤသုးခီၣ်သုးရ့ၣ်(ခလရ–၉၇)လၢအိၣ်ဆီလီၤသး ဖဲကညီကီၢ်စဲၣ် ကီးတရံး၀့ၢ်ပူၤအံၤ ခးလီၤကျိဖးဒိၣ်အဃိ မီမးသ၀ီသီဖိ ပိာ်မုၣ်(၅၈)နံၣ်တဂၤဘၣ်ဒိ၀ဲအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ မီမးသ၀ီသီဖိပိာ်မုၣ်တဂၤစံး၀ဲလၢ“ဖဲမဟါနါက့ကျိဖးဒိၣ်လီၤတဲာ်လၢသ၀ီပူၤအံၤတဘျုးဖျၢၣ်ညါႉတဂီၤညါအံၤနါက့ခးလီၤ၀ဲဒံးႉဘၣ်၀ဲဒၣ်နီၢ်မၣ်လဲၣ်အနၢ်ပၤထံးႉတၢ်န့ၣ်မးအက့ဆံးဆံးဖိလီၤႉမ့ဒိၣ်ဒုတညီဘၣ်ႉဘၣ်ဟံၣ်အဃိတၢ်ဘူၣ်ဂ့ၤဒံးႉမ့လီၤတဲာ်လၢတၢ်ဖီလာ်ဒုကဘၣ်သံႉမ့မ့ၢ်ကျိအက့အခီန့ၣ်ၦၤလဲၤထုးထီၣ်၀ံၤလံ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်– ကညီတၢ်ကစီၣ်ဖဲမဟါလါမ့ၤ ၅ သီအခါန့ၣ်လီၤႉ ပယီၤသုး(ခမရ–၉၇)လၢအိၣ်ဆီလီၤသးဖဲကီးတရံး၀့ၢ်ဒီးလဲၤ၀ၣ်တၢ်လူၢ်ခိၣ်တဖၣ်အံၤ ညီနုၢ်န့ၣ်အ၀ဲသ့ၣ်ခးလီၤကျိဖးဒိၣ်လၢ၀့ၢ်ခိၣ်၀့ၢ်ဃၢၤ၀း၀းတရံးဒီးတဘျီတခီၣ်မ့ၣ်ပိၢ်လီၤတဲာ်ပိၢ်ဖးထီၣ်လၢ၀့ၢ်ပူၤအိၣ်အဃိဘၣ်ပျံၤဘၣ်ဖုးတၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ကမျၢၢ်လၢအိၣ်ကီးတရံး၀့ၢ်ပူၤတဖၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ “ကျိဖးဒိၣ်လူၢ်ပယီၤသုးတဖၣ်န့ၣ်ခးလီၤကျိဖးဒိၣ်လၢ၀့ၢ်ပူၤ၀း၀းတရံးလီၤႉလဲၤ၀ၣ်လူၢ်ပယီၤသုးနါက့ခးလီၤတၢ်အိၣ်ႉ ပယီၤသုး(၉၇)သုးရ့ၣ်နါက့ခးလီၤ၀ဲအိၣ်လီၤႉတၢ်ဒုးတကဲထီၣ်ဘၣ်နါက့အ၀ဲသ့ၣ်လၢအဲၣ်ဒိးခး၀ဲန့ၣ်ခးလီၤ၀ဲလီၤႉ မ့ၢ်အခးလီၤ၀ဲဖဲလဲၣ်ခီန့ၣ်ပတသ့ၣ်ညါဘၣ်ႉပက့ၤနၢ်ဟူကဒါလၢၦၤသ၀ီဖိဘၣ်ဒိမၢ်မၢ်လီၤႉတဘျီတခီၣ်န့ၣ်လဲၤ၀ၣ်ကျိဖးဒိၣ်ပယီၤသုးခးလီၤကျိဖးဒိၣ်န့ၣ်အတတလၢ၀့ၢ်ပူၤဘၣ်လီၤတဲာ်ကဒါလၢက၀ီၤဒ့ပူၤအိၣ်အဃိပဘၣ်ယိၣ်တၢ်အိၣ်မီၤနီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် ကမျၢၢ်လၢအိၣ်၀့ၢ်ပူၤတဂၤစံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ သုးဟံးန့ၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤ၀ံၤလီၢ်ခံလၢကီးတရံး၀့ၢ်ပူၤတၢ်ဒုးစးထီၣ်ကဲထီၣ်၀ဲလၢဟီၣ်က၀ီၤကညီဒီကလုာ်တၢ်ထူၣ်ဖျဲးသုးမုၢ်ဒိၣ်(KNLA)တီခိၣ်ရိၣ်မဲတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးကရူၢ်ဒီးပယီၤသုးအဘၢၣ်စၢၤခဲအံၤခဲအံၤန့ၣ်လီၤႉ ဖဲခံခီခံကပၤတၢ်ဒုးကဲထီၣ်အတီၢ်ပူၤခီဖျိပယီၤသုးခးလီၤနါစိၤကျိဖးဒိၣ်အဃိ လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်သံဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးအိၣ်၀ဲခဲအံၤခဲအံၤအသိးကမျၢၢ်အဟံၣ်အဃီတၢ်သူၣ်ထီၣ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီးဟးဂူာ်ဟးဂီၤအိၣ်၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤႉ