မဲၢ်လးဒဲက၀ီၤပူၤ တနံၣ်အံၤတၢ်ဟၢဖၢလူတၢ်ဆါကဲထီၣ်သးအမျးကယၤအါန့ၢ်အပူၤကွံာ်နံၣ်အဂ့ၢ် ၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံး၀ဲ

လါယူၤ ၂၅ သီႇ ၂၀၂၄ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ်

လၢကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်-ကီၢ်ပယီၤကီၢ်ဆၢ မဲၢ်လးဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲက၀ီၤအပူၤ တၢ်စူၤခါအကတီၢ်တၢ်ဟၢဖၢလူကဲထီၣ်သး အါ၀ဲဒီး ဘၣ်ဆၣ်တနံၣ်အံၤတၢ်ဟၢဖၢလူတၢ်ဆါကဲထီၣ်သးအမျးကယၤအါဒိၣ်န့ၢ်အပူၤကွံာ်နံၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ဒဲက၀ီၤဆူၣ်ချ့ၦၤဘၣ်မူ ဘၣ်ဒါ စံး၀ဲအသိးသ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ

ညီနုၢ်ကိးမုၣ်နံၣ်ဒဲးမ့ၢ်တုၤဃီၤလၢတၢ်စူၤခါဒီးတၢ်ကိၢ်ခါအဆၢကတီၢ်န့ၣ်တၢ်ဟၢဖၢလူတၢ်ဆါကဲထီၣ်၀ဲဒၣ်ဒီး ဘၣ်ဆၣ်တနံၣ်အံၤကဲထီၣ်သးတမ့ၢ်ဒ်ညီနုၢ်အပူၤကွံာ်နံၣ်ဘၣ်အသိးတၢ်ဆါအံၤရၤလီၤအသးလၢဒဲက၀ီၤဒီတဘ့ၣ်အပူၤညါအဂ့ၢ်န့ၣ် ဒဲက၀ီၤဆူၣ်ချ့ၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ သရၣ် စီၤနၤသၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤႉ

အ၀ဲစံး၀ဲလၢ“ညီနုၢ်တၢ်ဟၢဖၢလူန့ၣ်ကဲထီၣ်သးကိးနံၣ်ဒဲးလီၤႉတၢ်စူၤလီၤသီႇတၢ်ကိၢ်ခါထံကၤနိကၤအဆၢကတီၢ်န့ၣ် ခီဖျိထံနိတၢ်အီၣ်တၢ်အီအဃိအကဲထီၣ်သးႉတၢ်တနံၣ်ညါအံၤခီန့ၣ်အမျးကယၤအါန့ၢ်ဒံးနံၣ်လၢအပူၤကွံာ်မီၤနီၤႉ တၢ်တနံၣ်ညါအံၤကဲထီၣ်သးတမ့ၢ်ဒ်သိးအပူၤကွံာ်နံၣ်ဘၣ်ႉအပူၤကွံာ်န့ၣ်ဟၢဖၢလူဒ်သိးထံဒ်န့ၣ်ႉဘၣ်ဆၣ်တနံၣ်ညါအံၤအကဲထီၣ်သးန့ၣ်အဟၢဖၢလဲၤပြဲးပြဲးႇတမ့ၢ်အ့ၣ်အူလၢအထံဒ်န့ၣ်ဘၣ်ႉပမ့က့ၤကွၢ်တၢ်ဆါအံၤရၤလီၤသးလၢဒဲက၀ီၤဒီတဘ့ၣ်အပူၤလံန့ၣ်ပတဲသ့မီၤနီၤႉအပူၤကွံာ်တနွံန့ၣ်ၦၤဆါသံအိၣ်တဂၤခံဂၤခီဖျိလၢအ၀ဲသ့ၣ်အိၣ်ဒီးသူၣ်တၢ်ဆါအိၣ်အဃိန့ၣ်ႉတၢ်တခါအံၤခီန့ၣ်ပဆၢတဲာ်လၢတၢ်ပနီၣ်လီၤႉတမ့ၢ်တၢ်မၤကွၢ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲးလၢၦၤ၀ဲအံၤအိၣ်ဒီးအ့ၣ်ဃၢ်ဧါႇတအိၣ်ဧါန့ၣ်တၢ်မၤကွၢ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲးတအိၣ်ဘၣ်ႉဘၣ်ဆၣ်အဟၢဖၢလူႇတၢ်ကိၢ်ထီၣ်ႇအသူၣ်တၢ်ဆါအိၣ်စ့ၢ်အဃိ ပဆိမိၣ်လၢကပၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်ဆါတခါအံၤသ့ၣ်သ့လီၤမီၤနီၤႉ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ

လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါခီဖျိတၢ်ဟၢဖၢလူကဲထီၣ်သးအါအဖီခိၣ်ဖဲအပူၤကွံာ်စှၤနွံအခါန့ၣ်ကၠီၣ်တဲၣ်ပဒိၣ်တၢ်ဆါဟံၣ်ဟဲလီၤ သမံသမိးၦၤကမျၢၢ်ႇဟးမၤကွၢ်၀ဲထံပူၤထံကမျၢႇဟးမၤကွၢ်ၦၤကညီအအ့ၣ်ဃၢ်ဒီးဖဲန့ၣ်တၢ်ထံၣ်၀ဲလၢၦၤအ့ၣ်ကျါဒီး ထံကမျၢၢ်ထံပူၤတနီၤအိၣ်ဒီးတၢ်ဃၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ် သရၣ် စီၤနၤသၣ် စံးအါထီၣ်၀ဲန့ၣ်လီၤႉ

တၢ်ဟၢဖၢလူကဲထီၣ်သးတနံၣ်အံၤအတၢ်ပနီၣ်တဒ်သိးလၢအပူၤကွံာ်နံၣ်ဘၣ်မ့မ့ၢ်တခီအတၢ်ပနီၣ်ဖျါ၀ဲလၢလိၤကိၢ်ႇ အ့ၣ်ဆါပြဲးပြဲးႇဟၢဖၢဆါဟၢဖၢ၀ံာ်တကးဒံးဘၣ်ၦၤလၢအဘၣ်နးသ့ၣ်တဖၣ်ခီန့ၣ်ကတူၢ်ဘၣ်၀ဲလၢကသါချ့ႇ အီးစံၣ်ကၠၢၣ် (oxygen)ႇ(BP)လီၤ၀ဲအဂ့ၢ်န့ၣ် ဆူၣ်ချ့ၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ

ဒ်န့ၣ်အသိးအပူၤကွံာ်န့ၣ်တၢ်ဟၢဖၢလူတၢ်ဆါကဲထီၣ်သးအါလၢၦၤဖိသၣ်ဘၣ်ဆၣ်တနံၣ်အံၤကဲထီၣ်သးအမျးကယၤအါလၢၦၤသူၣ်က့သးၦၢ်တဖၣ်ဒီးဒ်န့ၣ်အသိးၦၤလၢအအိၣ်ဒီးတၢ်ဆါယံာ်ထၢ(Chronic)တၢ်ဆါႇသူၣ်တၢ်ဆါႇကလ့ၢ်တၢ်ဆါႇ ဟၢဖၢပူၤအိၣ်ဒီးထံသ့ၣ်ႇဂံၢ်တြီဆၢတဂ့ၤဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်အိၣ်ဒိၣ်န့ၢ်ဒံးၦၤအဂၤအဂ့ၢ်န့ၣ် ဆူၣ်ချ့ၦၤဘၣ်မူ ဘၣ်ဒါစံး၀ဲအသိးသ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ

တၢ်ဟၢဖၢလူတၢ်ဆါအံၤတမ့ၢ်တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်အိၣ်ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်ဘၣ်ဘၣ်ဆၣ်ပကဘၣ်အိၣ်ဃာ်ဒီးတၢ်ဒီသဒၢဆိပာ်ဒီး ဒ်န့ၣ်အသိးမ့တူၢ်ဘၣ်လၢဟၢဖၢလူႇတၢ်ကိၢ်ထီၣ်လံန့ၣ်သုတဟးဃုအီကသံၣ်လၢတၢ်ချၢဘၣ်မ့မ့ၢ်တခီကလဲၤဒိးပၠး သးလၢတၢ်ဆါဟံၣ်လၢအဆိအချ့အဂ့ၢ်န့ၣ် သရၣ် စီၤနၤသၣ် ဆီၣ်တခူထီၣ်၀ဲကမျၢၢ်တဖၣ်ဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ

“အဲၣ်ဒိးတဲဘၣ်ၦၤကမျၢၢ်တဖၣ်လၢတၢ်ဆါတခါအံၤတမ့ၢ်တၢ်ဆါလၢအလီၤဘၣ်ယိၣ်ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်ဘၣ်ႉ ဘၣ်ဆၣ်ပက ဘၣ် ဒီသဒၢပာ်ကဲအီၤႉဘၣ်မနုၤအဃိလဲၣ်န့ၣ်ဒဲက၀ီၤပူၤအံၤပထံၣ်ဘၣ်ၦၤလၢအိၣ်ဒီးကလ့ၢ်တၢ်ဆါႇၦၤအိၣ်ဒီးတၢ်ဆါ ယံာ်ထၢ အိၣ်ဒီဒူၣ်ႉၦၤတဒူၣ်အံၤမ့ဘၣ်ဘၣ်ဖုးန့ၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်ဘၣ်ယိၣ်အဃိပအဲၣ်ဒိးလၢအ၀ဲသ့ၣ်ကဒီသဒၢသးမီၤနီၤႉအဂၤတခါန့ၣ်တၢ်အီၣ်လၢကျဲကပၤတဖၣ်ပမ့ဟးဆှဲးအီၤန့ၣ်ဂ့ၤလီၤႉအဂၤတခါပထီၣ်တၢ်ဟးလီၢ်မ့၀ံၤန့ၣ်ပကဘၣ်သ့ဃၢၤစုႇတချုးပအီၣ်တၢ်ဘၣ်န့ၣ်ပကဘၣ်သ့စုႇပဘၣ်အီၣ်တၢ်ကိၢ်ကိၢ်လၢၤလၢၤႇအီၣ်တၢ်၀ံၤပကဘၣ်ကးဘၢအီၤမူၤမူၤနီၢ်နီၢ်ႉအဂၤတခါပမ့တူၢ်ဘၣ်လၢပတၢ်ကိၢ်ထီၣ်လံႇပအ့ၣ်ဆါပြဲးပြဲးလံန့ၣ်ပသုတဟးဃုအီၣ်ကသံၣ်လၢတၢ်ချၢတဂ့ၤႇဟဲပၠးသးလၢတၢ်ဆါဟံၣ်အဆိအချ့ဒ်သိးတၢ်မ့ကဲထီၣ်သးတမံၤမံၤန့ၣ်ကအီဘၣ်ကသံၣ်ချုးဆၢချုးကတီၢ်မီၤနီၤႉပမ့တအီကသံၣ်လၢအကျိၤကျဲဘၣ်ဘၣ်န့ၣ်တၢ်ဂ့ၢ်ကီဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်ပိာ်ထွဲထီၣ်လၢအ၀ဲသ့ၣ်ဂီၢ်သ့မီၤနီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ

မဲၢ်လးဒဲက၀ီၤအပူၤ တၢ်ဟၢဖၢလူတၢ်ဆါအံၤစးထီၣ်ရၤလီၤသးလၢအပူၤကွံာ်လါအ့ဖြ့ၣ်အခါလံဒီး ဒ်သိးတၢ်ဆါအံၤ သုတရၤလီၤသးအါထီၣ်တဂ့ၤအဂီၢ်တၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါလီၤ၀ဲလၢတၢ်ဒုးသ့ၣ်ညါပူၤအိၣ်၀ဲအသိး တၢ်ဆါအံၤကလီၤမၢ် အခါဖဲလဲၣ်တၢ်တသ့ၣ်ညါ၀ဲဘၣ်အဃိခါဆူညါဒဲက၀ီၤၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအိၣ်ကဆဲးမၤ၀ဲတၢ်ဟ့ၣ်ပီညါ အဂ့ၢ်န့ၣ် ဆူၣ်ချ့ၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ

မဲၢ်လးဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲက၀ီၤအံၤလၢဘၣ်ကီဘၣ်ခဲက၀ီၤတဖၣ်အကျါမ့ၢ်ဒဲက၀ီၤတဘ့ၣ်လၢၦၤနီၣ်ဂံၢ်အါကတၢၢ်ဒီး ဒ်(၂၀၂၄)တၢ်မၤနီၣ်စရီပူၤအသိးန့ၣ်ဟံၣ်ခိၣ်အိၣ်၀ဲအဖျၢၣ်(၆၀၀၀)ဃၣ်ဃၣ်ႇၦၤနီၣ်ဂံၢ်ခဲလၢာ်အိၣ်၀ဲအဂၤ(၃၀၀၀၀) ဃၣ်ဃၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ဒဲက၀ီၤၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံး၀ဲအသိးသ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ