လါယူၤ ၂၀ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်
ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်-ကီၢ်ပယီၤကီၢ်ဆၢ မဲၢ်လးဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲက၀ီၤအပူၤ ဖဲတနံၤအံၤလါယူၤ ၂၀ သီလၢအလီၤဘၣ်၀ဲဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ် ဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဖိမုၢ်နံၤမူးတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအပူၤအံၤန့ၣ် ကဂုၥ်ကျဲးစၢးဃုကျဲဒီးကတိၤခဲးန့ၢ်တၢ်လၢဒဲက၀ီၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဖိကမျၢၢ် အဂီၢ် အဂ့ၢ်န့ၣ် NGO တၢ်ကရၢကရိခိၣ်နၢ်တဖၣ်စံးလီၤ၀ဲန့ၣ်လီၤ.
ဖဲတနံၤအံၤဂီၤခီ ၈း၀၀ နၣ်ရံၣ်အဆၢကတီၢ်န့ၣ် မဲၢ်လးဒဲက၀ီၤပူၤက၀ီၤဒ့ကိးဘ့ၣ်ဒဲးက၀ီၤဒ့ခၢၣ်စးဒီးကၠိဖိတဖၣ် စိၥ်ထီၣ်၀ဲလံၥ်ကိး သတြီတၢ်ဂ့ၢ်လၢအမ့ၢ် “ပၥ်ဖှိၣ်ထီၣ်သးတဖျၢၣ်ဃီဃူဃူဃုၥ်ဒီးပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဖိတဖၣ်”၀ံၤ ပိၥ်ထီၣ်ကျဲလဲၤပၥ်ဖှိၣ်မၤလၤ ကပီၤ သကိး၀ဲဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ဘၣ်ကီဘၣ်ခဲမုၢ်နံၤအံၤဖဲက၀ီၤဒိၣ်(Zone-c) ဖုကိဖျၢၣ်ထူပျီပူၤန့ၣ်လီၤ.
လၢမူးတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအပူၤန့ၣ် တၢ်ဂ့ၢ်ကီတၢ်တၤတၢ်လၢကမျၢၢ်ဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဖိသဂၢၢ်ဘၣ်၀ဲခဲအံၤတဖၣ် ကဂုၥ်ကျဲးစၢးဃုကျဲ, ကတိၤတဲန့ၢ်ခဲးတၢ်ဒီးကဃုကျဲလၢကဘှါဆှဲလီၤ၀ဲတၢ်ဂ့ၢ်ကီအံၤအဂ့ၢ်န့ၣ် (NGO)ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံးလီၤဒုးသ့ၣ်ညါ၀ဲ ကမျၢၢ် လၢတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအံၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤန့ၣ် မဲၢ်လးဒဲက၀ီၤခိၣ် စီၤသးကၢ စံး၀ဲလၢ “တဂီၤအံၤပထံၣ်ဘၣ်လၢ(NGO)တနီၤလၢအမ့ၢ် (TBC/UNHCR /KRC),ကၠီၣ်တဲၣ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်ဟဲဒီးလၢတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤပူၤန့ၣ်ဒုးသ့ၣ်ညါ၀ဲကမျၢၢ်လိၤလိၤလီၤ.ဆူမဲၥ်ညါတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤမ့လီၤစှၤဘၣ်ဆၣ်အ၀ဲသ့ၣ်တပၥ်လီၤဒိပှၤဘၣ်,တပၥ်တ့ၢ်ပှၤဘၣ်.အ၀ဲသ့ၣ်ကဂုၥ်ကျဲးစၢးဃုကျဲ,တဲန့ၢ်ခဲးတၢ်,ကဃုတၢ်ဘှါဆှဲအကျိၤအကျဲဒ်သိးပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဖိတဖၣ်သုတအိၣ်ဒီးတၢ်ကိၢ်တၢ်ဂီၤတၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီတဂ့ၤမီၤနီၤ.မ့ဘၣ်ကွၢ်ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဖိခဲအံၤန့ၣ်အ၀ဲသ့ၣ်တၢ်မုၢ်လၢ်တၢ်တိၤပၥ်အိၣ်လၢကီၢ်သၢဘ့ၣ်တဘ့ၣ်ဘၣ်ဘၣ်ခဲအံၤဒုလဲၤတသ့ဒံးဘၣ်.ဘၣ်ဆၣ်ခါဆူညါအ၀ဲသ့ၣ်ဃုကျဲဒီးကျဲကအိးထီၣ်တဘိဘိစ့ၢ်ဧါပတသ့ၣ်ညါဘၣ် မီၤနီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံး၀ဲန့ၣ်လီၤ.
ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်-ကီၢ်ပယီၤကီၢ်ဆၢ ဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲက၀ီၤအံၤမ့ၢ်အိၣ်ဆီလီၤသးန့ၢ်လၢ(၄၀)ဃၣ်ဃၣ်လံဘၣ်ဆၣ် ကမျၢၢ်လၢအိၣ် ဒဲက၀ီၤပူၤတဖၣ်တဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ခွဲးတၢ်ယၤလၢကဟးထီၣ်ဃုဖံးဃုမၤ,ကဟးထီၣ်ဖံးလိမၤဒိးတၢ်လၢတၢ်ချၢဘၣ်အသိး လၢတၢ်တြီ အံၤအမဲၥ်ညါတကီၢ်ခါခဲအံၤအ၀ဲသ့ၣ်သဂၢၢ်ဘၣ်၀ဲဆူၣ်ချ့,တၢ်အီၣ်တၢ်အီတၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤလၢကျဲအကပၤကပၤ န့ၣ်လီၤ.
တကးဒံးဘၣ်ကၠိဖိလၢအဖျိထီၣ်ဒဲက၀ီၤပူၤတဖၣ်စ့ၢ်ကီးဒ်သိးကဟးထီၣ်ဃုဖံးဃုမၤဒီးဆဲးထီၣ်ကၠိလၢထံကီၢ်ပၥ်ပနီၣ်၀ဲကန့ၢ်အဂီၢ်န့ၣ် ထံဂုၤကီၢ်ဂၤခိၣ်နၢ်ဘၣ်ထွဲပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ ကကွၢ်ဆိကမိၣ်ဟ့ၣ်တၢ်ခွဲးတၢ်ယၤလၢအ၀ဲသ့ၣ်အဂီၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ် သးစၢ်ကၠိဖိမုၣ် လၢအဟဲထီၣ် မၤလၤကပီၤမူးတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤဘျီ၀ဲအံၤတဂၤ ဃ့ထီၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤ.
အ၀ဲစံး၀ဲလၢ“ယအဲၣ်ဒိးဃ့ထီၣ်လၢလီၤဆီဒၣ်တၢ်သူၣ်ဘီၣ်သးစၢ်တဖၣ်အဂီၢ်မီၤနီၤ.ဘၣ်မနုၤလဲၣ်သးစၢ်တဖၣ် အိၣ်ဒီးတၢ်ကူၣ် ဘၣ်ကူၣ်သ့လၢအဂ့ၤ,အစှၤကတၢၢ်(ဒံၤကရံၤ)ဒီး(ဘၢၤခၠၢၤလၢၤ)န့ၣ်အါဒၣ်တက့ၢ်ဖျိထီၣ်၀ဲလီၤ.ပမ့နုၥ်လီၤမၤတၢ်လၢကၠိသရၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤ,လၢဆူၣ်ချ့,လၢရူလၢတ့တကပၤစ့ၢ်ကီးသ့မီၤနီၤ.အဃိတၢ်ခွဲးတၢ်ယၤမ့အိၣ်ဒီးပှၤလၢပဟးဃုဖံးမၤတၢ်လၢတၢ်ချၢန့ၣ်ယထံၣ်လၢအဂ့ၤလီၤ.ပဆၢမုၢ်လၢ်လၢထံဂုၤကီၢ်ဂၤခိၣ်နၢ်ကကွၢ်ဆိၣ်ကမိၣ်စၢၤက့ၤပတၢ်ဂ့ၢ်ကီ၀ဲအံၤဒီးတသ့ဖဲအသ့န့ၣ်ကဘှါဆှဲစၢၤပှၤမီၤနီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤ.
တကတီၢ်ဃီလၢတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအပူၤအံၤ ဒဲက၀ီၤခိၣ်လၢအမ့ၢ် စီၤသးကၢ ဃုၥ်ဒီး (KRC)ခိၣ်နၢ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ, (UNHCR) ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ ဃုၥ်ဒီးခိၣ်နၢ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါဘၣ်ထွဲလၢအဂၤကတိၤဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါလီၤ၀ဲပှၤဒဲက၀ီၤဖိလၢအဟဲထီၣ် မၤလၤကပီၤ ၀ဲမူးတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤဘျီ၀ဲအံၤ သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ
ဒ်န့ၣ်အသိးလၢမူးတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ၀ဲအံၤအပူၤန့ၣ် တၢ်ဖးထီၣ်၀ဲ(KRC),(TBC)ဒီးကညီပိၥ်မုၣ်ကရၢ (KWO) အလံၥ်ဟ့ၣ်ယုၢ် တကးဒံးဘၣ်တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအပူၤအိၣ်ဃုၥ်စ့ၢ်ကီး၀ဲကလုၥ်ဒူၣ်တၢ်ဂဲၤကလံၣ်,တၢ်ဖးဖျါထီၣ်လုၢ်ဖိထါဖိ,တၢ်ပြၢတၢ်ဒုးနဲတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤသ့ၣ်တဖၣ် န့ၣ်လီၤ.
ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဖိမုၢ်နံၤလၢတၢ်မၤလၤကပီၤ၀ဲဖဲတဂီၤအံၤန့ၣ် ဒဲက၀ီၤ,တၢ်ကရၢကရိခိၣ်နၢ်ခၢၣ်စးဃုၥ်ဒီး ကမျၢၢ်, ပှၤကၠိဖိ,သူၣ်ဘီၣ်သးစၢ်ပၥ်ဖှိၣ်ခဲလၢၥ်ဟဲထီၣ်၀ဲအဂၤ(၆၀၀၀)ဃၣ်ဃၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ဒဲက၀ီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံး၀ဲန့ၣ်လီၤ.
လၢန့ၣ်အမဲၥ်ညါကိးမုၢ်နံၤဒဲး လါယူၤ ၂၀ သီမ့တုၤဃီၤလံန့ၣ် မဲၢ်လးဒဲက၀ီၤအမဲၥ်ညါဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲက၀ီၤလၢအဂၤသ့ၣ်တဖၣ် စ့ၢ်ကီး ပၥ်ဖှိၣ်ထီၣ်သးမၤလၤကပီၤ၀ဲမုၢ်နံၤအံၤန့ၣ်လီၤ. ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ဘၣ်ကီဘၣ်ခဲမုၢ်နံၤအံၤ ဖဲအပူၤကွံၥ်(၂၀၀၀)နံၣ် လါဒံၣ်စ့ ဘၢၣ် ဘီမုၢ်စၢဖှိၣ်ကရၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အခါန့ၣ် လါယူၤ ၂၀ သီအံၤ တၢ်ဆၢတဲၥ်ပၥ်ပနီၣ်၀ဲလၢအမ့ၢ်ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ဘၣ်ကီဘၣ်ခဲမုၢ်နံၤ အံၤန့ၣ်လီၤ.
