လါမ့ၤ ၇ သီ, ၂၀၂၆ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်
ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် မုၢ်တြီၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်(သုးက့ ၅)ပှၤကတိၤတၢ်ပၢ သုးခိၣ်ဒိၣ်ဂီၢ်ဂ့ၢ် စီၤကျၢၤဒိၣ် လၢအဘၣ်တၢ်သ့ၣ်ညါအီၤအါဝဲအံၤ ဖဲမဟါအနံၤန့ၣ် လၢတၢ်သတူၢ်ကလၥ်အပူၤစူၥ်ကွံၥ်သးအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
သုးခိၣ်ဒိၣ်ဂီၢ်ဂ့ၢ် စီၤကျၢၤဒိၣ်လၢအသးနံၣ်အိၣ်ဝဲ(၇၀)ဘျဲၣ်လၢအတူၢ်ဘၣ်သးပှၢ်တၢ်ဆါန့ၢ်တ့ၢ်ဝဲလၢအနံၣ်အံၤ ဖဲမဟါလါမ့ၤ ၆ သီ ကဘၣ်ဖဲဟါခီ ၄း၀၀ နၣ်ရံၣ်ခိၣ်ဃၢၤ အဆၢကတီၢ်န့ၣ် စူၥ်ကွံၥ်ဝဲသးဖဲလူၤသီကီၢ်ဆၣ် တၢ်လီၢ်တတီၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.
(KNLA)ခိၣ်နၢ်လၢအိၣ်ဘူးဖဲန့ၣ်တဂၤစံးဝဲလၢ“ဖဲမုၢ်ဃ့ၢ်လီၤ ၃ နၣ်ရံၣ် ၄ နၣ်ရံၣ်အခါန့ၣ်အစူးကွံၥ်သး. တၢ်န့ၣ်ဖဲအဝဲအိၣ်လၢဟံၣ် အကလဲၤလီၤဖဲအတၢ်အီၣ်မ့ၤလီၢ်ဃီတခါန့ၣ်.မ့ၢ်အခီၣ်တပျၥ်ခီဧါလီၤဃံၢ်ဖဲန့ၣ်သးပ့ၤနီၣ်သးဘျီအသးသမူဟးထီၣ်လိၤဖဲန့ၣ်လီၤ. သနါက့အတတူၢ်ဘၣ်တၢ်စူး တၢ်ဆါနီမံၤဘၣ်” အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤ.
တချုးသုးခိၣ်ဒိၣ်ဂီၢ်ဂ့ၢ် စီၤကျၢၤဒိၣ် စူးကွံၥ်သးဒံးဘၣ်လီၢ်ခံကတၢၢ်ဖဲလါမ့ၤ ၅ သီ မုၢ်နၤခီအဆၢကတီၢ်န့ၣ် ဘၣ်ဃးကဘီယူၤ အတၢ်ဟဲခးလီၤတၢ်လၢဟီၣ်ကဝီၤပူၤတၢ်အိၣ်သးအဂ့ၢ်အကျိၤအံၤတဖၣ် မၤဒံးဝဲတၢ်ဆဲးကျိးဒီး ပခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်သန့ ဒံးန့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဃးအတၢ်စူးကွံၥ်သးအံၤ အပူၤကွံၥ်လါအ့ဖြ့ၣ်အခါ ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် ကညီသးစၢ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ လၢအလဲၤ ဟးအိၣ်သကိး ဘၣ်ဒံးအီၤတဂၤက့ၤတဲပၠးကဒါဝဲလၢ “ဖဲလါအ့ဖြ့ၣ် ၂၁ သီအခါန့ၣ်ပလဲၤဟးအိၣ်သကိးဘၣ်အီၤဒံး, ပတဲသကိးတၢ်ဒီး အီၤအိၣ် ဒီဒူၣ်ညါလီၤ.အခါန့ၣ်ဖဲန့ၣ်ဖျါလီၤဂၥ်လၢအတဘၣ်နီတမံၤဘၣ်.နကွၢ်အီၤန့ၣ်တဖျါလၢပှၤတအိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ဘၣ်.အဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးပှၤတၢ်အိၣ် ဒီဒူၣ်ညါ.အဝဲမ့ၢ်ခိၣ်နၢ်လၢအလုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်တဂၤလီၤ” အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဒ်ပှၤလၢအဘူးဒီးအီၤတဖၣ်စံးဝဲအသိးန့ၣ် စးထီၣ်ဖဲအပူၤကွံၥ်စှၤနံၣ်အခါန့ၣ် သုးခိၣ်ဒိၣ်ဂီၢ်ဂ့ၢ် စီၤကျၢၤဒိၣ် စးထီၣ်တူၢ်ဘၣ်ဝဲ သးပှၢ် တၢ်စူးတၢ်ဆါ,ဘၣ်ဆဲးဘၣ်သွီ,ဘၣ်အီဝဲကသံၣ်ကသီအိၣ်ဘၣ်ဆၣ် လီၢ်ခံအံၤမ့ထိၣ်သတြီၤအပူၤကွံၥ်ဒီးခဲအံၤန့ၣ်အတၢ်အိၣ် ဆူၣ်အိၣ်ချ့ဟဲဂ့ၤထီၣ်ဝဲအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
လၢ(သုးက့ ၅)ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤန့ၣ် အဝဲဟံန့ၢ်ဝဲမူဒါဒ်အမ့ၢ်ပှၤကတိၤတၢ်ပၢန့ၢ်ဝဲလၢအနံၣ်လၢအဆံလံဒီး တချုးလၢမၤနၢၤပျီစိၤဒံးဘၣ် ခီဖျိ မ့ၢ်ခိၣ်နၢ်တဂၤလၢအတၢ်လဲၤခီဖျိအါဝဲလၢတၢ်ပၢၢ်ဆၢတၢ်ဖံးတၢ်မၤပူၤအဃိ လၢကီၢ်ရ့ၣ်/သုးက့ တၢ်ဖံးတၢ်မၤကိးကပၤဒဲးအပူၤ မ့ၢ်ခိၣ်နၢ်တဂၤ ဘၣ်တၢ်ပၥ်ဂံၢ်ပၥ်ဘါအီၤအသိး ဖဲအပူၤကွံၥ်ကီၢ်ပယီၤပဒိၣ်အူသ့စ့ၣ်စိၤ တၢ်လဲၤတဲသကိးတၢ်မုၥ်တၢ်ခုၣ် တၢ်ရဲၣ် တၢ်ကျဲၤ အခါန့ၣ်စ့ၢ်ကီး မ့ၢ်ပှၤလၢလဲၤပၣ်ဃုၥ်ပၣ်ဂီၢ်ဃုၥ်ဝဲလၢခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ခၢၣ်စး အကျါအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဒ်န့ၣ်အသိးလၢခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်အတၢ်ဂဲၤလိၥ်အပူၤခီဖျိအဝဲမ့ၢ်ခိၣ်နၢ်တဂၤလၢအိၣ်ဆၢထၢၣ်ဂၢၢ်ဂၢၢ်ကျၢၤကျၢၤ အိၣ်ဒီးတၢ်သူၣ်ဒူသးဒူ လၢတၢ်ဂဲၤလိၥ်ပူၤအဃိ ဖဲတၢ်လဲၤကတိၤတၢ်မုၥ်တၢ်ခုၣ်တဘျီလၢ်လၢ်အခါန့ၣ် ကတိၤတဲဖျါထီၣ်ဝဲကညီဖိအတၢ်မိၣ်န့ၢ်သးလီပျီပျီ ဆှဲဆှဲလၢကီၢ်ပယီၤပဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အအိၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ဖဲ(၂၀၂၅)လါဒံၣ်စ့ဘၢၣ် အအိၣ်မူဒံးအခါအနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲတဲပၠးက့ၤပခ့ၣ်အဲးစံၣ် -ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤ.
သုးခိၣ်ဒိၣ်ဂီၢ်ဂ့ၢ် စီၤကျၢၤဒိၣ်အံၤ ညီနုၢ်တဘျီလၢ်လၢ်ဖဲအဟီၣ်ကဝီၤပူၤ ဒုးယၤတၢ်အိၣ်သး,သုးမီၤစိရိၤအတၢ်မၤကမၣ် ပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယၥ်ဒီးပှၤကမျၢၢ်အတၢ်အိၣ်သးအဂ့ၢ်အကျိၤသ့ၣ်တဖၣ် ဖဲပခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်ဆဲးကျိသံကွၢ်အီၤအခါ မ့ၢ်ခိၣ်နၢ်တဂၤလၢတူၢ်လိၥ်က့ၤစံးဆၢကဒါဝဲကိးဘျီဒဲးအသိး လၢနီၢ်တဂၤတကပၤစ့ၢ်ကီးမ့ၢ်ပှၤတဂၤလၢအတၢ်ရ့လိၥ်အိၣ်ဝဲဒီး ပဝဲ ခ့ၣ်အဲးစံၣ်ပှၤမၤသကိးတၢ်ဖိဘူးဘူးတံၢ်တံၢ်ကိးဂၤဒဲးဃၣ်ဃၣ်န့ၣ်လီၤ.
လၢတၢ်န့ၣ်အဃိတၢ်ကစီၣ်သန့အမဲၥ်ညါလၢတၢ်ပၢၢ်ဆၢတၢ်ဖံးတၢ်မၤပူၤဃုၥ်ဒီးပှၤလၢအမၤသကိးတၢ်ဒီးအီၤတဖၣ်အဂီၢ် ကဲထီၣ်ဝဲတၢ်လီၤဟိလီၤဖျဲၣ်ဖးဒိၣ်ညါအသိး လၢအတၢ်စူးကွံၥ်သးဘျီဝဲအံၤ ထံၣ်ဘၣ်လၢကညီတၢ်ကရၢကရိမ့ၢ်ဂ့ၤ, ပှၤမၤသကိး တၢ်ဒီးအီၤခိၣ်နၢ်,သူၣ်ဘီၣ်သးစၢ်တဖၣ် ပၥ်ဖျါထီၣ်အတၢ်သးအုးလၢ(social media)ပူၤအိၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
သုးခိၣ်ဒိၣ်ဂီၢ်ဂ့ၢ် စီၤကျၢၤဒိၣ် တချုးစူးကွံၥ်သးဒံးဘၣ်အခါ ဖဲအပူၤကွံၥ်စှၤနံၣ်အခါန့ၣ် အမါအံၤစူးကွံၥ်တ့ၢ်သးဒီး ခဲအံၤ အဖိမုၣ်ဖိခွါ အိၣ်လီၤတဲၥ်ကွံၥ်ဝဲ(၅)ဂၤအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
