လါအီကူၥ် ၆သီ, ၂၀၂၆နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်,
ပှၤဟံးန့ၢ်ဆူၣ် ကီၢ်ပယီၤထံကီၢ် တၢ်စိကမီၤ သုးကရူၢ်အခိၣ်မ့အီၣ်လဲၣ် အတၢ်ဟဲနုၥ်ဆူကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ် အဖီခိၣ်, ကၠီၣ် တဲၣ် ဂံၢ်ခီၣ်ထံး တၢ်ကရၢ ကရိ (၁၆) ဖုထီဒါဝဲအဂ့ၢ် ထုးထီၣ်ပၥ်ဖျါဝဲဒၣ် လံၥ် တ ဘ့ၣ် ဖဲတနံၤအံၤလါအီကူၥ်(၆)သီအနံၤ န့ၣ်လီၤ.
သုးကရူၢ် အခိၣ်မ့အီၣ်လဲၣ် အံၤ လၢကၠီၣ်တဲၣ်ကိၥ်တိၥ်ဝဲၤကျိၤခိၣ်ကျၢၢ် (Anutin Charnvirakul) အတၢ်ကွဲမုၥ် တ ဆီ, တနံၤအံၤ လါ အီ ကူၥ်(၆)သီ ဂီၤခီအဆၢကတီၢ် ဟဲဝဲဒၣ်လၢ ဘီကီးဝ့ၢ်, အဂ့ၢ် တၢ်ကစီၣ်ရၤလီၤ ဝဲဒၣ်အသး အါအါဂီၢ် ဂီၢ်လၢ စိၤရှၢၣ်မံၣ်ဒံၣ်ယၢၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.
ဒီးအတၢ်ဟဲထံၣ်လိၥ်သးဒီး ကၠီၣ်တဲၣ်ပဒိၣ်ပပှၢ်ခိၣ်နၢ်တဖၣ်အံၤအဖီခိၣ်,( Solidarity Collective TH)( Spirit in Education Movement (SEM) တီခိၣ်ရိၣ်မဲ ကၠီၣ်တဲၣ်ဂံၢ်ခီၣ်ထံး ကရူၢ်ကရၢ(၁၆)ဖုထီဒါဝဲဒီး ဃ့ထီၣ်ဝဲလၢတၢ်သုတပၥ်ပနီၣ် မ့အီၣ်လဲၣ်လၢ အဖိးသဲစး တဂ့ၤဒီး လ့ၤတက့ၤ တၢ်တဘၣ်ဟ့ၣ်ဝဲတၢ်ပျဲလၢ အတၢ်ဘၣ်ဘျုး အဂီၢ်ဘၣ်အဂ့ၢ် ဆီၣ်သခူပၥ်ဖျါဝဲန့ၣ်လီၤ.
မ့အီၣ်လဲၣ် ဒီး ကၠီၣ်တဲၣ်ပဒိၣ် အတၢ်ထံၣ်လိၥ်သးအဖီခိၣ်, ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ထံဖိကီၢ်ဖိ ကညီ ပှၤဟူးဂဲၤလၢ ပှၤတဝၢဂ့ၢ်ဝီ (စီၤခၠံး-စူးဝံးခၠါ)ပၥ်ဖျါထီၣ်ဝဲအတၢ်ထံၣ်လၢ
“တၢ်ဖီၣ်လိၥ်စုလၢ ထံကီၢ်တဘ့ၣ်ဒီးတဘ့ၣ် အပဒိၣ်သကိးပဒိၣ်အဘၢၣ်စၢၤလၢ တၢ်မၤလဲၤထီၣ်လဲၤထီပထံကီၢ်န့ၣ်, ဒ်ပမ့ၢ်ထံဖိကီၢ်ဖိတဂၤအသိး ပသူၣ်ခုသးခုလီၤ. ဘၣ်ဆၣ်အတၢ်ထံၣ်လိၥ်သးခဲအံၤ တမ့ၢ်တၢ်လၢ အဘၣ် လီၢ်ဘၣ်စး ဘၣ် အဃိတၢ်သံကွၢ်အိၣ်ထီၣ်လၢ ကၠီၣ်တဲၣ်ပဒိၣ်ပပှၢ်တဖၣ်အဂီၢ်လၢ ဒ်အပၥ်လီၤသးလၢဒံၣ်မိၣ်ကရ့ၣ်စံၣ် ထံကီၢ် တဘ့ၣ်အသိးန့ၣ်, ဘၣ်မနုၤဘၣ်ဖီၣ်လိၥ်စုဒီး ပှၤတဂၤလၢ ထံကီၢ်အါဘ့ၣ် ထီဒါဝဲ တဂၤအံၤလဲၣ်န့ၣ်လီၤ ” အဂ့ၢ် စံး ဝဲန့ၣ်လီၤ.
ကၠီၣ်တဲၣ်အတၢ်ထံၣ်လိၥ်သးဒီးသုးကရူၢ်အံၤ တမ့ၢ်တၢ်ကဒုးအိၣ်ထီၣ်ဝဲ ဟီၣ်ကဝီၤတၢ်မုၥ်တၢ်ခုၣ်ဘၣ် ဒီး မ့မ့ၢ်တခီ မ့ၢ် တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ဒီးမၤထီထီၣ်ဝဲ ကီၢ်ပယီၤထံကီၢ် ဒုးယၤတၢ်သဘံၣ်ဘုၣ်လီၤ အဂ့ၢ်,ကရူၢ်ကရၢ(၁၆)ဖု ဒုးနဲၣ် ပၥ်ဖျါ ဝဲဒၣ် န့ၣ်လီၤ.
လၢန့ၣ်အမဲၥ်ညါ, ကရူၢ်ကရၢ(၁၆) ဖု အလံၥ်ထုးထီၣ်ပၥ်ဖျါအပူၤ ပၥ်ဖျါစ့ၢ်ကီးဝဲလၢ ကၠီၣ်တဲၣ်ပဒိၣ်တကပၤ ကဘၣ် သမံသမိးက့ၤဝဲ တၢ်ပၥ်ဖှိၣ်မၤသကိးလၢ အဘၣ်ဘျုးဘၣ်ဖှိၣ်ဝဲပယီၤသုးကရူၢ်တဖၣ်ဒီး ဒ်သိးကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ပူၤ ကီၢ်ပ ယီၤ ခီကီၢ်ပှၤမၤတၢ်ဖိတဖၣ် အတၢ်ခွဲးတၢ်ယၥ် ဒီးတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢကအိၣ်အဂီၢ် တၢ်ကဘၣ်မၤဂ့ၤထီၣ်ဝဲအသိး, ကဘၣ် မၤ ဂ့ၤထီၣ်စ့ၢ်ကီးဝဲ တၢ်ဟ့ၣ်ပှၤဂ့ၢ်ဝီ တၢ်ဆီၣ်ထွဲ မၤစၢၤ ဒီး ကဂ့ၢ်လိၥ်ဝဲ ပယီၤသုး တဖိးသဲစး တၢ်တီခိၣ်ရိၣ်မဲ,ဒီး ကဘၣ်မၤပတုၥ်ဝဲ တၢ်မၤတၢ်စုဆူၣ်ခီၣ်တကး တဖၣ် အမဲၥ်ညါ သုတဒုးပၣ်ဃုၥ်ဝဲ သုးကရူၢ်လၢ အၣ်စံၣ်ယၢၣ် တၢ်ဖံးတၢ်မၤအပူၤလၢၤဘၣ်အဂ့ၢ် ဃ့ထီၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.
တကတီၢ်ဃီ, ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်အံၤ သုတဆီၣ်တခူဝဲ တၢ်စုဆူၣ်ခီၣ်တကးဒီး တၢ်မၤကမၣ်သုးကွီၢ်မ့ၣ်တဂ့ၤဒီး မ့မ့ၢ်တခီကအိၣ်ဆၢထၢၣ်လၢ ကီၢ်ပယီၤ ကမျၢၢ်ထံဖိကီၢ်ဖိတဖၣ်အဂီၢ်အဂ့ၢ်, ဂံၢ်ခီၣ်ထံးပှၤတဝၢ တၢ်ကရၢကရိတဖၣ် ဆီၣ်သခူဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
မ့အီၣ်လဲၣ် မၤတၢ်ထံၣ်လိၥ်အိၣ်ဖှိၣ်ဒီး ကၠီၣ်တဲၣ်ပဒိၣ်ပပှၢ်အပူၤ တနံၤအံၤလါအီကူၥ်(၆)သီ မုၢ်ထူၣ်ထီၣ်အဆၢကတီၢ် ကီၢ်ပယီၤထံဖိကီၢ်ဖိသးစၢ်တနီၤ မၤဝဲ တၢ်ပၥ်ဖျါထီၣ်သးဒီး တၢ်ထီဒါ အတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤလၢ ဘီးကီးဝ့ၢ် ဘီမုၢ်စၢဖှိၣ်ကရၢ (United Nations) ဝဲၤလီၢ်ခိၣ်သ့ၣ် အမဲၥ်ညါ အိၣ်ဝဲအဂ့ၢ်,ကၠီၣ်တဲၣ်တၢ်ကစီၣ်သန့တဖၣ်ရၤလီၤပၥ်ဖျါထီၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.
ဒ်န့ၣ်အသိး, ဖဲကီၢ်ပယီၤထံဖိကီၢ်ဖိတဖၣ် မၤဝဲတၢ်ပၥ်ဖျါထီၣ်သးကတီၢ် (River and Rights) ဖီၣ်ဒ့ရှၢၣ် ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ (Pianporn Deetes) ပၥ်ဖျါထီၣ်ဝဲအသးလၢ တထံၣ်ဃုၥ်ဝဲ ကၠီၣ်တဲၣ်ပဒိၣ်ပပှၢ်တဖၣ် အတၢ်ထံၣ် လိၥ်မ့အီၣ်လဲၣ်ဘၣ် ဒီး တတူၢ်လိၥ်ဝဲ ပဒိၣ်ပပှၢ်တဖၣ် အတၢ်မၤသကိးတၢ်ဒီး မ့အီၣ်လဲၣ်လၢ တၢ်မၤဟးဂီၤ ထံကျိထံကွၥ် ဘၣ်အဂ့ၢ် ကတိၤ ပၥ်ဖျါ ထီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
တကပၤန့ၣ် လၢအၣ်စံၣ်ယၢၣ် ထံကီၢ်တၢ်ဃူတၢ်ဖိးအဂီၢ် တၢ်ဆၢကတီၢ်ဘၣ်လၢ ကဘၣ်မၤက့ၤတၢ်ထံၣ်လိၥ်သးဒီး ကီၢ်ပယီၤလံအဂ့ၢ် ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ် ကိတိၥ်ခိၣ် တဲလီၤဝဲဒၣ်ဖဲ တၢ်မၤ အၣ်စံၣ်ယၢၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အဆၢကတီၢ်အိၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
တကတီၢ်ဃီ အဝဲမ့ၢ်ထံၣ်လိၥ်သးဒီးကီၢ်ပယီၤကီၢ်ခိၣ် မ့အီၣ်လဲၣ်န့ၣ် ကတဲသကိးဝဲဘၣ်ဃး တကီၢ်ခါခဲအံၤ ခီကီၢ်ဆၢ ထံဘၣ်အၢဘၣ်သီ, ခီကီၢ်တၢ်မၤကမၣ်ကီၢ်မ့ၣ်ကၠါဖၠၣ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤ, ခီကီၢ်တၢ်စိၥ်ဆါကသံၣ်မူၤဘှီးအိၣ်ဝဲဒၣ်အဂ့ၢ် ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ကိတိၥ်ခိၣ်ကျၢၢ် အနူၣ်တ့ၤ စံးတ့ၢ်ပၥ်ဝဲအိၣ်န့ၣ်လီၤ.
