ခ့ၣ်အဲးစံၣ် – KIC News

လါမ့ၤ ၁၀ သီႇ ၂၀၂၃ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် လၢခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်–ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢ ဒူပျာ်ယာ်ကီၢ်ရ့ၣ် ၀ီၢ်ရ့ၣ်ကီၢ်ဆၣ်အပူၤ ဖဲလါမ့ၤ ၇ သီ မုၢ်နၤခီအဆၢကတီၢ် ခီဖျိသုးမီၤစိရိၤကဘီယူၤဟဲတ့ၢ်လီၤမ့ၣ်ပိၢ်လၢ(၀ၤပသဲ)သ၀ီဃၢၤအဃိ တၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးပာ်ဖှိၣ်ကရူၢ်အၦၤသံ၀ဲ(၃)ဂၤဒီး ဘၣ်ဒိ(၄)ဂၤအဂ့ၢ်န့ၣ် တၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးကရူၢ်ထုးထီၣ်ပာ်ဖျါ၀ဲအသိး သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ ဖဲလါမ့ၤ ၇ သီ မုၢ်နၤခီ ၁၁ နၣ်ရံၣ်ဃၣ်ဃၣ်အဆၢကတီၢ် ခီဖျိသုးမီၤစိရိၤကဘီယူၤဟဲတ့ၢ်လီၤပီၣ်(၅၀၀)မ့ၣ်ပိၢ် ၂...

လါမ့ၤ ၉ သီႇ ၂၀၂၃ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် လၢကညီကီၢ်စဲၣ် ဖၣ်အၣ်၀့ၢ် က၀ီၤဒ့တဖၣ်အပူၤန့ၣ် ဖဲလါမ့ၤ ၇ သီအနံၤ သုးမီၤစိရိၤအၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ ဟးဒုးသ့ၣ်ညါလီၤ၀ဲလၢသိလ့ၣ်လၢအလံာ်လဲၢ်တအိၣ်ဘၣ်တဖၣ်မ့ဟးထီၣ်က့ၤလီၤန့ၣ် တၢ်ကဖီၣ်ဟံးန့ၢ်အရ့အဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်စံး၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤႉ ဖဲအပူၤကွံာ်စှၤလါအခါတၢ်ဟးဖီၣ်သိလ့ၣ်လၢအလံာ်လဲၢ်တအိၣ်ဘၣ်တဖၣ်အိၣ်၀ဲဘၣ်ဆၣ် ဖဲစှၤသီအတီၢ်ပူၤအံၤ သုးမီၤစိရိၤစုတီၤဖီလာ်၀ဲၤကျိၤၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါဟးဒုးသ့ၣ်ညါလီၤ၀ဲလၢသိလ့ၣ်လၢအလံာ်လဲၢ်တအိၣ်ဘၣ်တဖၣ် မ့ဟးထီၣ်က့ၤလီၤန့ၣ်ကဟံး၀ဲအရ့န့ၣ်လီၤႉ ခီဖျိအ၀ဲသ့ၣ်ဟးဒုးသ့ၣ်ညါလီၤ၀ဲဒ်အံၤအဃိခဲအံၤလၢ၀့ၢ်ပူၤန့ၣ်သိလ့ၣ်လၢအလံာ်လဲၢ်တအိၣ်ဘၣ်တဖၣ် ဟးထီၣ်က့ၤလီၤတအိၣ်အါအါလၢၤဘၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ကမျၢၢ်လၢအိၣ်ဖၣ်အၣ်၀့ၢ်ပူၤတဂၤ စံး၀ဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ “ဖဲစှၤသီအတီၢ်ပူၤအံၤသိလ့ၣ်ႇဆဲးကဲးလၢအလံာ်လဲၢ်တအိၣ်ဘၣ်တဖၣ်န့ၣ်တၢ်တပျဲနုာ်လီၤလၢဖၣ်အၣ်၀့ၢ်ပူၤလၢၤဘၣ်ႉ အ၀ဲသ့ၣ်ဒုးသ့ၣ်ညါလီၤဃာ်၀ဲလၢမ့နုာ်လီၤန့ၣ်ကဖီၣ်ဟံး၀ဲအရ့ႉအ၀ဲသ့ၣ်ဟးဒုးသ့ၣ်ညါလီၤ၀ဲဒ်အံၤအဃိပဟးထီၣ်ဟးလီၤန့ၣ်ပဘၣ်ဘၣ်ယိၣ်တၢ်စ့ၢ်မီၤနီၤႉအ၀ဲသ့ၣ်သမံသမိးဆဲးကဲးလံာ်လဲၢ်အမဲာ်ညါန့ၣ်သမံသမိးဃုာ်တၢ်လၢအဂၤစ့ၢ်မီၤနီၤႉ တၢ်လီၢ်လၢအ၀ဲသ့ၣ်အိၣ်ခိးသမံသမိးတၢ်အလီၢ်န့ၣ်ပတလဲၤလၢၤဘၣ်ႉပဟးဆှဲးက့ၤကျဲလၢအဂၤလီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ်...

လါမ့ၤ ၉ သီႇ ၂၀၂၃ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် လၢခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်–ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢတၢ်ပၢဟီၣ်က၀ီၤ ဒူပျာ်ယာ်ကီၢ်ရ့ၣ် ကြုၢ်တုကီၢ်ဆၣ်အပူၤ စးထီၣ်ဖဲလါမ့ၤ ၆ သီအခါန့ၣ် ပယီၤသုးဒီးဟီၣ်က၀ီၤသုးခိးကီၢ်ဆၢ(BGF)ပံးဃ၁်၀ဲတီၤကၠၤအ့သ၀ီဒီး မၠီၣ်ကၠၤအ့သ၀ီဘၢၣ်စၢၤဟီၣ်သရီတိၤအံၤအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢလီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤႉ တကီၢ်ခါခဲအံၤလၢသ၀ီဖဲန့ၣ်အခိၣ်အဃၢၤတၢ်ဒုးကဲထီၣ်တအိၣ်၀ဲဘၣ်အသိးတၢ်ဒုးသ့ၣ်ညါကမျၢၢ်စ့ၢ်ကီးတအိၣ်နီတမံၤဘၣ်ဒီး ပယီၤသုးႇ(BGF)ပံးဃာ်၀ဲတိၤအံၤလၢတအိၣ်ဒီးတၢ်ပာ်ပနီၣ်မုၢ်နံၤမုၢ်သီနီတမံၤဘၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်ၦၤပိာ်မုၣ်တဂၤ စံး၀ဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ အ၀ဲစံး၀ဲလၢ“ဘၣ်မနုၤအပံး၀ဲလဲၣ်န့ၣ်အ၀ဲသ့ၣ်တတဲတၢ်နီတမံၤဘၣ်ႉၦၤကညီမ့ၢ်ဂ့ၤႇဆဲးကဲးမ့ၢ်ဂ့ၤလဲၤတန့ၢ်နီတခါလၢၤဘၣ်ႉအ၀ဲသ့ၣ်ပံးဃာ်တိၤဒ်အံၤအတဒုးသ့ၣ်ညါၦၤသ၀ီဖိတၢ်နီတမံၤဘၣ်ႉတၢ်ဒုးမ့ကဲထီၣ်ဒုတမံၤမီၤနီၤႉ ခဲအံၤတၢ်ဒုးကဲထီၣ်တအိၣ်အ၀ဲသ့ၣ်ပံးဃာ်တိၤႉချံနါက့တဟ့ၣ်ခီ၀ဲဘၣ်”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်–ကညီတၢ်ကစီၣ် န့ၣ်လီၤႉ လၢတိၤဖီခိၣ်တီၤကၠၤအ့တကပၤန့ၣ်ပယီၤသုးအိၣ်၀ဲအသိးလၢမၠီၣ်ကၠၤအ့သ၀ီတကပၤခီန့ၣ် ဖုတးလကူၣ်(ကိး)သုးခိၣ်သၤလိတီခိၣ်ရိၣ်မဲ(BGF)အၦၤအိၣ်၀ဲဒီးပံးဃာ်၀ဲတိၤအံၤလီၤအဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ဘၣ်ဃးတၢ်ပံးဃာ်တိၤအံၤခီဖျိတၢ်ဒုးသ့ၣ်ညါကမျၢၢ်တအိၣ်နီတမံၤဘၣ်အဃိ လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်လဲၤတၢ်က့ၤတၢ်တသ့လၢၤဘၣ်တကးဒံးဘၣ်ကမျၢၢ်လၢအဟးၦ့ၤဆါတၢ်ချံတၢ်သၣ်လၢဟီၣ်က၀ီၤပူၤတဖၣ်အံၤစ့ၢ်ကီးထံၣ်ဘၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲအဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ “ခဲအံၤန့ၣ်ဘၣ်ဖဲတၢ်ချံတၢ်သၣ်ဟးထီၣ်အဆၢကတီၢ်မီၤနီၤႉအ၀ဲသ့ၣ်တပျဲလ့ၢ်ထီၣ်လ့ၢ်လိၤလၢတိၤခိၣ်လၢၤဘၣ်အဃိ...

“ပိ၁်မုၣ်ဒီးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့”(တၢ်ဟ့ၣ်ပီညါ တၢ်ကွဲးထီရီၤ ၅) မိၢ်လၢအဒုးအီဖိနုၢ်တဖၣ်တၢ်လၢအကဘၣ်မၤႇကဘၣ်ဟးဆှဲး၀ဲဒီးတၢ်ဂ့ၢ်လၢကြၢးသ့ၣ်ညါဆိ၀ဲတဖၣ် နကဲထီၣ်မိၢ်တဂၤလံန့ၣ်မူနဒါအိၣ်လၢနကဘၣ်ဒုးအီနဖိအနုၢ်ထံန့ၣ်လီၤႉဒ်သိးပဖိအံၤကဒိၣ်ထီၣ်ၦဲၤဒီးတၢ်ဂံၢ်တၢ်ဘါႇ မၤနၢၤတၢ်ဆါသ့ၣ်တဖၣ်ကန့ၢ်အဂီၢ်န့ၣ်တၢ်ဆၢကတီၢ်ဂ့ၤကတၢၢ်လၢမိၢ်ကဘၣ်ဒုးအီဖိနုၢ်ထံအကတီၢ်န့ၣ်လီၤႉ ဖိသၣ်အံၤအစှၤကတၢၢ်(၆)လါန့ၣ်ပကဘၣ်ဒုးအီအီၤမိၢ်နုၢ်ထံန့ၣ်လီၤႉလၢကစၢ်တၢ်ဘၣ်သးအသိးၦၤဒုးအီပဖိသၣ်နုၢ်တုၤလၢ(၂)နံၣ်စ့ၢ်ကီးအိၣ်၀ဲန့ၣ်လီၤႉပကဘၣ်ကွၢ်ထွဲကဟုကယာ်ဖိသၣ်ဆံးဆံးဖိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤဒ်လဲၣ်န့ၣ်တၢ်လၢပကဘၣ်မၤအီၤႇတၢ်လၢပကဘၣ်ဟးဆှဲးအီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်ပကတဲပၠး၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤႉ တၢ်ဒုးအီဖိသၣ်နုၢ် တၢ်လၢမိၢ်နုၢ်ထံန့ၣ်အဂ့ၤဒိၣ်ကတၢၢ်လၢဖိသၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤႉတၢ်လၢမိၢ်နုၢ်ထံန့ၣ်ပၣ်ဃုာ်၀ဲကသံၣ်မၤသံတၢ်ဃၢ်(ပဒံၣ်စံၤ၀ၣ်)တၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢအိၣ်တၢ်ချၢလၢအတြီဆၢဒီသဒၢ၀ဲတၢ်ဘၣ်ကူဘၣ်ဂာ်လၢၦၤဖိသၣ်နီၢ်ခိအချၢန့ၣ်ၦၤကိးဂၤဒဲးသ့ၣ်ညါ၀ဲလံန့ၣ်လီၤႉၦၤဖိသၣ်လၢအအီဘၣ်မိၢ်နုၢ်ထံဘျဲဘျဲတဖၣ်န့ၣ်အ၀ဲသ့ၣ်အခိၣ်နူာ်ဂ့ၤဒိၣ်န့ၢ်ဒံးၦၤဖိသၣ်လၢအတအီဘၣ်မိၢ်နုၢ်ထံဘၣ်တဖၣ်ဒံးဒီးအ၀ဲသ့ၣ်မ့ၢ်သးၦၢ်ထီၣ်န့ၣ်တၢ်ဆါလၢအမ့ၢ်ဆံၣ်ဆၢႇသွံၣ်ထီၣ်ႇသးတၢ်ဆါႇကိၤလဲၣ်ထရီလၢအိၣ်သွံၣ်ကျါတဖၣ်အံၤကဲထီၣ်၀ဲစှၤန့ၣ်လီၤႉပမ့ၢ်ဒုးအီပဖိလၢနုၢ်ထံန့ၣ်ကဒီသဒၢ၀ဲဖိသၣ်တၢ်သံသတူၢ်ကလာ်သ့၀ဲန့ၣ်လီၤႉမိၢ်အကစၢ်စ့ၢ်ကီးမ့ဒုးအီအဖိနုၢ်ထံန့ၣ်ကပူၤဖျဲး၀ဲဒီးနုၢ်ခဲစၢၣ်ႇဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ်ႇသးသွံၣ်ကျိၤတၢ်ဆါႇဃံပွးတၢ်ဆါႇအိၣ်ဖျဲၣ်ဖိ၀ံၤလီၢ်ခံသးလီၤစၢ်တၢ်ဆါသ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ မိၢ်လၢဒုးအီဖိနုၢ်ထံန့ၣ် တၢ်အီၣ်တၢ်အီလၢကြၢးအီၣ်၀ဲတဖၣ် မိၢ်လၢအဒုးအီဖိနုၢ်ထံတဖၣ်န့ၣ်ကြၢးအီၣ်၀ဲတၢ်အီၣ်လၢအန့ၢ်ဂံၢ်န့ၢ်ဘါသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤႉမ့အီၣ်တၢ်အီၣ်တၢ်အီလၢအန့ၢ်ဂံၢ်န့ၢ်ဘါမးဖိသၣ်အံၤကဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်အီၣ်န့ၢ်ဂံၢ်န့ၢ်ဘါလၢမိၢ်အအိၣ်တဆီန့ၣ်လီၤႉဒ်သိးမိၢ်နုၢ်ထံကထီၣ်အါအဂီၢ်န့ၣ်ကြၢးအီၣ်၀ဲတၢ်အီၣ်တၢ်အီလၢလာ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ ၁၊၊မိၢ်မ့အီၣ်၀ဲတၢ်ဒိးတၢ်လၣ်လၢအလါသ့ၣ်တဖၣ်အံၤကိးမုၢ်နံၤဒဲးန့ၣ်ဖိသၣ်တဖၣ်ကဒိးန့ၢ်ဘၣ်၀ဲတၢ်အီၣ်န့ၢ်ဂံၢ်န့ၢ်ဘါန့ၣ်လီၤႉ တၢ်လၢတၢ်ဒိးတၢ်လၣ်န့ၣ်ပကဖုဂံာ်ဘျဲးအီၤညီဒီးမၤလီၤစှၤ၀ဲတၢ်ဆၢလၢအိၣ်ပသွံၣ်ပူၤ(glycemic index)တဖၣ်န့ၣ် လီၤႉ ၂၊၊အီၣ်န့ၢ်ပသဲ၀ါႉမိၢ်လၢအအီၣ်ပသဲ၀ါသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအဖိန့ၣ်အီနုၢ်ဆူၣ်န့ၢ်ၦၤဖိသၣ်လၢအဂၤတဖၣ်ဒံးန့ၣ်လီၤႉ ဒ်တၢ်ဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါ၀ဲအသိးသရၣ်တဖၣ်တယးကွၢ်၀ဲလၢတၢ်အံၤခီဖျိမိၢ်နုၢ်ထံအရီၢ်ဆီတလဲသးအဃိန့ၣ်လီၤႉ ၃၊၊နမ့အီၣ်ဘုကၠူၣ်န့ၣ်ကမၤလီၤစှၤ၀ဲတၢ်ဆၢလၢအိၣ်ပသွံၣ်ပူၤဒီးခိၣ်လဲးစထြီလ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ပကဒိးန့ၢ်ဘၣ်၀ဲ မဲာ်ချံဂံၢ်,ခၣ်ဘိၣ်ဟဲးဒြ့းဒီးဖရိၣ်ထံသ့ၣ်တဖၣ်အါအါဂီၢ်ဂီၢ်န့ၣ်လီၤႉဒီသဒၢစ့ၢ်ကီးဆံၣ်ဆၢတၢ်ဆါလၢကဲထီၣ်ဖဲပဒၢထီၣ်လီၢ်ခံအံၤစ့ၢ်ကီးသ့၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ၄၊၊ဒ်သိးပနုၢ်ထံထီၣ်ကအါအဂီၢ်နကကျဲအီတၢ်အီၣ်န့ၢ်ဂံၢ်န့ၢ်ဘါကမူၣ်လၢတၢ်ဆၢပၣ်အါတဖၣ်အံၤအမဲာ်ညါန့ၣ် အီအီၤလၢဆီချီထံႇကသူထံဒီးထံသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်တက့ၢ်ႉ မိၢ်လၢအဒုးအီအဖိနုၢ်ထံတဖၣ်ကြၢးအီၣ်၀ဲတၢ်အီၣ်တၢ်အီကိးမံၤဒဲးဘၣ်ဆၣ်တၢ်အီၣ်တၢ်အီလၢအကဘၣ်ဟးဆှဲး၀ဲတဖၣ်အိၣ်၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤႉ ၁၊၊ဟးဆှဲးပီၣ်လဲၣ်တၢ်ဖံးတၢ်ညၣ်တက့ၢ်ႉညၣ်စၣ်ဒ့ႇညၣ်မဲးခရဲၣ်ႇညၣ်ထူၣ်နါတဖၣ်အံၤတနွံခံဘျီအမဲာ်ညါန့ၣ် တကြၢးအီၣ်ဘၣ်ႉ ၂၊၊ဟးဆှဲးတၢ်အီၣ်တၢ်အီလၢအဟဲႇဖိသၣ်အဟၢဖၢလူသ့၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ၃၊၊နဖိကလံၤမ့ထီၣ်န့ၣ်တဘၣ်အီၣ်ပဲႇတဘၣ်ဖီအလါႇတဘၣ်ဘိၣ်ခိၣ်အါအါဘၣ်ႉ ၄၊၊ဟးဆှဲးတၢ်ခုၣ်ထံလၢအပၣ်ဒီး(ခီၣ်ဖံၣ်)တဖၣ်ႉ ၅၊၊လၢနဟံၣ်ဖိဃီဖိတၢ်လီၤစၢၤလီၤသွံၣ်အကျါနအီၣ်သဘ့ဟီၣ်လာ်မ့တကဲးဒီးနၤဘၣ်န့ၣ်တုၤလၢနဖၠးနဖိနုၢ်တစု ဟးဆှဲးသဘ့ဟီၣ်လာ်ဒီးတၢ်ချံတၢ်သၣ်တက့ၢ်ႉ ၆၊၊ဟးဆှဲး(နို့ထွက်ပစ္စည်း)တက့ၢ်ႉၦၤဖိသၣ်တဖၣ်အါဒၣ်တက့ၢ်န့ၣ်တကဲး၀ဲဒီးဖရိၣ်ထံအါအါဘၣ်ႉ ကဲထီၣ်၀ဲဒၣ်တၢ်ဟၢဖၢလူ(မ့တမ့ၢ်)ဟၢဖၢကျၢၤသ့၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ၇၊၊နမ့ကၠဲးအီၣ်၀ဲတၢ်ဆံၣ်လၢအထံအါန့ၣ်ကြၢးအီၣ်အီၤဖဲအကြၢးတက့ၢ်ႉခီဖျိၦၤဖိသၣ်အကဖုၦံာ်ကျိၤတဖၣ်အံၤတဒိၣ်တုၤခိၣ်ၦဲၤခဲလၢာ်ဒံးဘၣ်အဃိ(ဒြၣ်)လၢအပၣ်ဃုာ်လၢတၢ်ဆံၣ်အကျါအံၤမၤဘၣ်ဒိ၀ဲတၢ်သ့န့ၣ်လီၤႉ ၈၊၊ဟးဆှဲးတၢ်အီသံး(မ့တမ့ၢ်)တၢ်ထံတၢ်နိလၢအမၤမူၤနၤသ့အံၤတက့ၢ်ႉသံးအစီထံလီၤလၢမိၢ်နုၢ်ထံကျါအဃိ တကဲဘျုးလၢဖိသၣ်အဂီၢ်ဘၣ်အမဲာ်ညါဘၣ်ဒိစ့ၢ်ကီးဖိသၣ်အခိၣ်နူာ်အတၢ်ဒိၣ်ထီၣ်ထီထီၣ်န့ၣ်လီၤႉ မိၢ်တဖၣ်ဆိမိၣ်၀ဲလၢဖိသၣ်မ့ဘၣ်သးအီနုၢ်န့ၣ်ကဟီၣ်၀ဲႉအနီၢ်နီၢ်ခီန့ၣ်ၦၤဖိသၣ်တဖၣ်မ့အဲၣ်ဒိးအီနုၢ်န့ၣ်အတဟီၣ်ဘၣ်ႇ မ့မ့ၢ်တခီအ၀ဲသ့ၣ်ပၠးထီၣ်အတၢ်ပနီၣ်လၢလ့ၣ်ထီၣ်ထးခိၣ်ႇအိၣ်တဂၢၢ်တကျၢၤဘၣ်ႇသ၀ံးအစုႇဟးသ၀ံးတၢ်ကူတၢ်ကၤႇယၣ်တဖၣ်သ့၀ဲန့ၣ်လီၤႉ အ၀ဲသ့ၣ်မ့မၤ၀ဲဒ်အံၤလံန့ၣ်ကြၢးပသ့ၣ်ညါအီၤလၢအ၀ဲသ့ၣ်အဲၣ်ဒိးအီနုၢ်လံန့ၣ်လီၤႉ တၢ်ဒုးအီဖိနုၢ်အကျဲလၢအဂ့ၤကတၢၢ်န့ၣ်ၦၤဖိသၣ်အခိၣ်န့ၣ်ပာ်အီၤဖဲမိၢ်အစုနၢၣ်ခံက၀ီၤကျီၤအလိၤန့ၣ်ဒီး အခီၣ်လိၤဒီးမ့မ့ၢ်အခံကိၢ်ခီန့ၣ်တၢ်ကဘၣ်ပာ်အီၤဖဲမိၢ်အစုညါသးလိၤန့ၣ်လီၤႉနဒုးအီဖိသၣ်နုၢ်အခါမိၢ်အစုနၢဖိတဖၣ်ကဘၣ်ဖီၣ်ဃာ်၀ဲနုၢ်လၢဖီလာ်အံၤဒီးစုဘိတဖၣ်ကဘၣ်စံၢ်ထီၣ်၀ဲနုၢ်ထံကယီကယီန့ၣ်လီၤႉ လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါဖဲနဒုးအီဖိနုၢ်အခါန့ၣ်ဖိသၣ်ယုၢ်လီၤနုၢ်ထံကီအသ့၀ဲလီၤႉဖဲအ၀ဲသ့ၣ်အီနုၢ်အခါန့ၣ်ဖိသၣ်န့ၣ်ထူတဃာ်မိနုၢ်ႇနုၢ်ထံပြံးထီၣ်သးလၢထးခိၣ်ကပၤႇဖဲအီနုၢ်အခါမ့ကူးႇနုၢ်မ့ချံထီၣ်န့ၣ်တဘၣ်ဆဲးဒုးအီဖိသၣ်နုၢ်လၢၤဘၣ်ႉအလီၢ်မ့အိၣ်န့ၣ်ဘံးထီၣ်ကွံာ်နုၢ်ထံလၢတၢ်ချၢတက့ၢ်ႉနမ့ဒုးအီဖိသၣ်နုၢ်န့ၣ်နုၢ်တကပၤန့ၣ်ဒုးအီအီၤအစှၤကတၢၢ်(၂၀)မံးနံးတက့ၢ်ႉဒုးအီအီၤတကပၤ၀ံၤမးဆီတလဲက့ၤလၢအ၀ဲတကပၤန့ၣ်တက့ၢ်ႉ နဒုးအီဖိသၣ်နုၢ်အကျိၤအကျဲမ့တဘၣ်န့ၣ်ကလံၤခၠဲးဖိသၣ်သ့၀ဲန့ၣ်လီၤႉကလံၤမ့ခၠဲး ဖိသၣ်မ့ဟီၣ်န့ၣ် ဒုးဆ့ၣ်နီၤဖိသၣ်ဘျၢဘျၢဒီးဆီၣ်လီၤအဟၢဖၢကယီကယီတက့ၢ်ႉနဒုးအီဖိသၣ်နုၢ်မ့ၢ်၀ံၤတဘျီလၢ်လၢ်န့ၣ် သးပ့ၤနီၣ်ထုးထီၣ်ကွံာ်ကလံၤတဂ့ၤႉ ဖိသၣ်အီနုၢ်မ့ကးလံဘျီန့ၣ်မိၢ်အနုၢ်အံၤကလီၤၦဲာ်၀ဲန့ၣ်လီၤႉၦၤဖိသၣ်အီနုၢ်မ့တလၢၤဘၣ်န့ၣ်နုၢ်အံၤကအိၣ်၀ဲစၢတလ့ၢ်ဒီး...

လါမ့ၤ ၈ သီႇ ၂၀၂၃ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် လၢခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်–ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢ ဒူပျာ်ယာ်ကီၢ်ရ့ၣ် ၀ီၢ်ရ့ၣ်ကီၢ်ဆၣ်အပူၤ ဖဲမဟါလါမ့ၤ ၇ သီအခါန့ၣ် ခီဖျိသုးမီၤစိရိၤကဘီယူၤဟဲတ့ၢ်လီၤမ့ၣ်ပိၢ်လၢ(ဘဲလမုၣ်)ကရူၢ် ၀ၤပသဲသ၀ီပူၤအဃိ လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်ဘၣ်ဃ့ၢ်ထီၣ်၀ဲ အဂၤ(၅၀၀)ဘျဲၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ ဖဲမဟါလါမ့ၤ ၇ သီ မုၢ်နၤခီ ၁၁ နၣ်ရံၣ်ဃၣ်ဃၣ်အဆၢကတီၢ် ခီဖျိသုးမီၤစိရိၤကဘီယူၤဟဲတ့ၢ်လီၤမ့ၣ်ပိၢ်လၢ (၀ၤပသဲသ၀ီ)ကၠိကပၤအဃိကၠိတၢ်သူၣ်ထီၣ်ဒီးကမျၢၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးအိၣ်၀ဲအသိး ခၠီနခွၣ်ႇဘဲလမုၣ်ႇ...

လါမ့ၤ ၈ သီႇ ၂၀၂၃ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် လၢခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်–ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢ ဒူပျာ်ယာ်ကီၢ်ရ့ၣ်(သုးက့ ၆)တၢ်ပၢဟီၣ်က၀ီၤအပူၤ လါအ့ဖြ့ၣ်တလါအတီၢ်ပူၤန့ၣ် တၢ်ဒုးကဲထီၣ်လၢပယီၤသုးဒီးကညီဒီကလုာ်တၢ်ထူၣ်ဖျဲးသုးမုၢ်ဒိၣ်(KNLA) သုးပာ်ဖှိၣ်အဘၢၣ်စၢၤအပူၤန့ၣ် ပယီၤသုးတကပၤသံ၀ဲ(၁၀၇)ဂၤအဂ့ၢ်န့ၣ် ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် ဒူပျာ်ယာ်ကီၢ်ရ့ၣ် တၢ်ကစီၣ်ဒီးတၢ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤ ထုးထီၣ်ပာ်ဖျါ၀ဲဖဲလါမ့ၤ ၇ သီအနံၤန့ၣ်လီၤႉ လါအ့ဖြ့ၣ်တလါအတီၢ်ပူၤခံခီခံကပၤအဘၢၣ်စၢၤတၢ်ဒုးကဲထီၣ်၀ဲခဲလၢာ်(၂၉)ဘျီဒီး ပယီၤသုးဘၣ်ဒိ(၈၅)ဂၤအကျါပၣ်ဃုာ်၀ဲသုးခိၣ်ဒိၣ်ဖိ(၂)ဂၤႇသုးခိၣ်စိ(၁)ဂၤႇသုးရ့ၣ်အသုးခိၣ်ဒိၣ်ဖိႇသုးရ့ၣ်ခိၣ်(၂)ဂၤဒီးဖီၣ်န့ၢ်၀ဲပယီၤသုး(၃)ဂၤန့ၣ်လီၤႉဒ်န့ၣ်အသိးမ့မ့ၢ်တၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးပာ်ဖှိၣ်တကပၤန့ၣ်ဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤအသးသမူလၢထံကီၢ်ဒီးၦၤကလုာ်အဂီၢ်(၁၀)ဂၤဒီးဘၣ်ဒိ၀ဲ(၁၉)ဂၤအဂ့ၢ်န့ၣ် လံာ်တၢ်ပာ်ဖျါအပူၤပာ်ဖျါ၀ဲန့ၣ်လီၤႉ လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါသုးမီၤစိရိၤကဘီယူၤခးလီၤတၢ်လၢကမျၢၢ်ဒူသ၀ီတၢ်ဖံးအီၣ်မၤအီၣ်လီၢ်ကျဲအိၣ်၀ဲ(၃၁)ဘျီဒီး ပယီၤသုးခးလီၤကျိဖးဒိၣ်အဘျီ(၁၀၀)ဘဲၣ်ညါန့ၣ်လီၤႉခီဖျိကဘီယူၤဟဲတ့ၢ်လီၤမ့ၢ်ပိၢ်ဒီးပယီၤသုးခးလီၤကျိဖးဒိၣ်ဒ်အံၤအဃိကၠိႇတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါတၢ်သူၣ်ထီၣ်ႇကသံၣ်ဒၢးဃုာ်ဒီးလီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်အဟံၣ်ပာ်ဖှိၣ်ခဲလၢာ်အဖျၢၣ်(၃၀၀)ဘျဲၣ်ဘၣ်ဟးဂီၤ၀ဲဒီးမ့ၣ်အူအီၣ်ဟံၣ်(၁၂)ဖျၢၣ်လီၤဘျဲးကွံာ်၀ဲခဲလၢာ်အဂ့ၢ်န့ၣ် လံာ်တၢ်ပာ်ဖျါပူၤအသိးသ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ် လီၤႉ လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါခီဖျိတၢ်ဒုးတၢ်ယၤအံၤအဃိလီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်ဃုာ်ဒီးၦၤမိၢ်ဒၢႇၦၤက့ၦၤကွဲၣ်ႇၦၤသူၣ်က့သးၦၢ်...

“ပိ၁်မုၣ်ဒီးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့” တၢ်ဟ့ၣ်ပီညါ တၢ်ကွဲးထီရီၤ(၄) ဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ်အဂ့ၢ်အကျိၤဒီးတၢ်ဒီသဒၢဆိဃ၁်အီၤအကျိၤအကျဲတဖၣ် တၢ်လၢဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ်(Cervical Cancer)အံၤ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤန့ၣ် မ့ၢ်ခဲစၢၣ်တၢ်ဆါတခါလၢ အကဲထီၣ်သး အါခံခါတခါလၢၦၤပိာ်မုၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤႉဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ်အံၤမ့ၢ်ခဲစၢၣ်တၢ်ဆါတကလုာ်လၢအဒိၣ်ထီၣ်ရၤလီၤအသးကယီယီန့ၣ်လီၤႉပမ့သမံသမိးဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးတၢ်ဘျိၣ်ဘျ့ႇ(Human papilloma)တၢ်ဃၢ်အိၣ်ႇတအိၣ် ပမ့သမံသမိးအီၤမး ပပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤအီၤလၢအမ့ၢ်ခဲစၢၣ်ဧါႇတမ့ၢ်ခဲစၢၣ်ဧါဘၣ်အံၤသ့၀ဲန့ၣ်လီၤႉ တၢ်လၢဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးစံးတၢ်န့ၣ်ဒၢလီၢ်ဆၢလာ်တၢ်ပူၤဒီတကျိၤအံၤန့ၣ်လီၤႉ ဘၣ်မနုၤအဃိကဲထီၣ်သးလဲၣ် ၦၤလၢအတူၢ်ဘၣ်၀ဲဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ်တၢ်ဆါတဖၣ်အါဒၣ်တက့ၢ်န့ၣ်ကဲထီၣ်ခီဖျိ(Human Papilloma Virus(HPV) တၢ်ဃၢ်တကလုာ်အံၤအဃိဒီးတၢ်ဃၢ်အံၤအါဒၣ်တက့ၢ်န့ၣ်ကဲထီၣ်ခီဖျိမုၣ်ခွါတၢ်မံဃုာ်န့ၣ်လီၤႉအနီၢ်နီၢ်န့ၣ်ၦၤလၢအဒိၣ်တုၤခိၣ်ၦဲၤတဖၣ်အါဒၣ်တက့ၢ်အိၣ်၀ဲဒီး(HPV)တၢ်ဆါဃၢ်န့ၣ်လီၤႉ(HPV)တၢ်ဃၢ်တနီၤန့ၣ်တမၤကီမၤခဲနၤဘၣ်ဘၣ်ဆၣ်တနီၤန့ၣ်ကဲထီၣ်၀ဲမုၣ်ခွါက့ၢ်ဂီၤတၢ်ထူးသ့၀ဲအသိးတနီၤန့ၣ်ကဲထီၣ်ဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ်တၢ်ဆါစ့ၢ်ကီးသ့၀ဲန့ၣ်လီၤႉဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ်(၇၀)မျးကယၤန့ၣ်ကဲထီၣ်ခီဖျိ(HPV)တၢ်ဃၢ်(၁၆)ကလုာ်ဒီး(HPV)တၢ်ဃၢ်အကလုာ်(၁၈)အဃိန့ၣ်လီၤႉတၢ်ဟံးန့ၢ်ဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးတၢ်ဘျိၣ်ဘျ့ဒီးတၢ်သမံသမိးဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးခဲစၢၣ်လၢ(PAP test)ဒီး(HPV DNA test)သ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ တၢ်သမံသမိးခံကလုာ်လၢာ်အံၤန့ၣ်တၢ်ဟံးန့ၢ်၀ဲဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးတၢ်ဘျိၣ်ဘျ့န့ၣ်လီၤႉ •(PAP test)တၢ်သမံသမိးအံၤတၢ်သမံသမိး၀ဲဒၢလီၢ်ခိၣ်ထိးစဲလ်လၢအတမ့ၢ်ညီနုၢ်တဖၣ်အံၤ မ့ၢ်အအိၣ်ႇတအိၣ်ဧါန့ၣ်လီၤႉ •မ့မ့ၢ်တၢ်သမံသမိးလၢ(HPV DNA...

လါမ့ၤ ၇ သီႇ ၂၀၂၃ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် လၢတလၢၤကီၢ်စဲၣ် ဒူသထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ် ဘံလ့ကီၢ်ဆၣ်အပူၤ ဖဲလါမ့ၤ ၆ သီအခါန့ၣ် ဟီၣ်က၀ီၤတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးပာ်ဖှိၣ် လဲၤထီၣ်ခး၀ဲ(၀င်းက)ပၢၤကီၢ်၀ဲၤလီၢ်ဒီး(တောင်စွန်း)ပၢၤကီၢ်၀ဲၤလီၢ်အဃိ ပၢၤကီၢ်သုးသံ ၂ ဂၤအဂ့ၢ် တၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးပာ်ဖှိၣ်ကရူၢ် ထုးထီၣ်ပာ်ဖျါ၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ဖဲလါမ့ၤ ၆ သီ မုၢ်ထူၣ်အဆၢကတီၢ် ဟီၣ်က၀ီၤတၢ်ဒီသဒၢသုးကရူၢ်လဲၤခး၀ဲ ဘံလ့ကီၢ်ဆၣ်ပူၤ (၀င်းက)ပၢၤကီၢ်၀ဲၤလီၢ်အဃိ...

လါမ့ၤ ၇ သီႇ ၂၀၂၃ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် လၢတလၢၤကီၢ်စဲၣ် ဘံလ့ကီၢ်ဆၣ်အပူၤ ဖဲလါမ့ၤ ၆ သီအနံၤ ပယီၤသုးအိၣ်(အလုံ)ကစၢၢ်ခီၣ်ထံးတဖၣ်အံၤ ခးလီၤကျိဖးဒိၣ်ဆူအလူကရူၢ် အလူလီၢ်ခံသ၀ီပူၤအဃိ လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်ဘၣ်ဒိနးနးကျံၤကျံၤ ၂ ဂၤ အဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢဟီၣ်က၀ီၤဂံၢ်ခီၣ်ထံးၦၤဟ့ၣ်တၢ်ကစီၣ်ဖိတဖၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤႉ ဖဲလါမ့ၤ ၆ သီ ဟါခီ ၉ နၣ်ရံၣ်ဃၣ်ဃၣ်အဆၢကတီၢ် ပယီၤသုးပညိၣ်ခးလီၤကျိဖးဒိၣ်ဆူအလူသ၀ီတကပၤ...

လါမ့ၤ ၇ သီႇ ၂၀၂၃ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ် လၢကညီကီၢ်စဲၣ် မၠၣ်၀တံၣ်ကလံၤထံး ပျီတပိၢ်လီၢ်အိၣ်ကမှံလီၢ်န့ၣ် လ့ၣ်က့ၣ်ကိာ်ကမျၢၢ်ၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးအိၣ်၀ဲ (၁၂၀၀)ဘျဲၣ်ဒံးဒီး အ၀ဲသ့ၣ်အံၤဟးစံၣ်အိၣ်န့ၢ်တနံၣ်ဘျဲၣ်လံဘၣ်ဆၣ် ခီဖျိဟီၣ်က၀ီၤပူၤတၢ်အိၣ်သးတဂၢၢ်တကျၢၤဒံးဘၣ် အဃိ တုၤလၢခဲအံၤတၢ်ကီတၢ်ခဲအိၣ်လၢကက့ၤအိၣ်လၢဟံၣ်ဃီဒူသ၀ီအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ ဖဲအပူၤကွံာ်(၂၀၂၁)လါဒံၣ်စ့ဘၢၣ်အခါလၢလ့က့ၣ်ကိာ်၀့ၢ်သီအပူၤတၢ်ဒုးစးထီၣ်ကဲထီၣ်၀ဲလၢတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးပာ်ဖှိၣ်ဒီးပယီၤသုးအဘၢၣ်စၢၤအဃိလ့က့ၣ်ကိာ်၀့ၢ်သီက၀ီၤဒ့ဃုာ်ဒီးဒူသ၀ီလၢတၢ်ခိၣ်တၢ်ဃၢၤဖဲန့ၣ်လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်အကထိလဲၤဃ့ၢ်အိၣ်ကဒုဆိသးဖဲဖလူဖိသ၀ီကပၤပျီတပိၢ်ၦၤလီၢ်အိၣ်ကမှံအလီၢ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ တကီၢ်ခါခဲအံၤထံမဲး၀ါခံႇမဲၢ်ထီးသလ့ႇဖလူဖးဒိၣ်ႇဖလူဖိလီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်က့ၤအိၣ်လၢသ၀ီပူၤလံဘၣ်ဆၣ် မ့မ့ၢ်လ့က့ၣ်ကိာ်က၀ီၤဒ့ပူၤကမျၢၢ်တဖၣ်အံၤခီန့ၣ်ဆဲးအိၣ်ကဒုဒံးသးဖဲၦၤလီၢ်အိၣ်ကဒုလီၢ်တုၤလၢခဲအံၤတစုအဂ့ၢ်န့ၣ် ၦၤလီၢ်အိၣ်ကမှံၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဂၤ စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ “တၢ်အိၣ်သးခီဒုဘၣ်အိၣ်ကနၣ်ထံဒ်အံၤလီၤမီၤႉဘၣ်မနုၤလဲၣ်တၢ်အုၣ်ခီၣ်တအိၣ်လၢက့ၤအိၣ်သ့လံလၢသုးပဒိၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤႇ လၢအံၤတကပၤခီဒၢးတၢ်အၢၣ်လီၤတအိၣ်ဒံးဘၣ်မီၤႉမ့၀ံၤလီၢ်အိၣ်ကဒုလီၢ်အံၤၦၤနီၣ်ဂံၢ်အိၣ်(၁၂၀၀)ဘျဲၣ်ဒံးႇၦၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအါဒၣ်တက့ၢ်ၦၤလ့က့ၣ်ကိာ်ဖိလီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်–ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤႉ တကီၢ်ခါခဲအံၤကတုၤဃီၤလၢတၢ်စူၤညါလီၤအဃိလၢကတ့ထီၣ်ဘှီဂ့ၤထီၣ်ကဒါန့ၢ်က့ၤကမျၢၢ်ၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးအတၢ်သူၣ်ထီၣ်ဒီးတၢ်မၤလိဒၢးအဂီၢ်လိၣ်ဘၣ်၀ဲတၢ်မၤစၢၤအဂ့ၢ်န့ၣ် ၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးလၢအိၣ်လီၢ်အိၣ်ကဒုလီၢ်အံၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤခါဆူညါကအီၣ်ကအီအဂီၢ် တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအိၣ်လၢခါလၢကဟဲတၢ်စူၤခါန့ၣ်ကသူၣ်အီၣ်ဖျးအီၣ်တၢ်အိၣ်၀ဲဘၣ်ဆၣ်ခီဖျိဟီၣ်က၀ီၤပူၤတၢ်အိၣ်သးတဂၢၢ်တကျၢၤဒံးဘၣ်အဃိထံၣ်ဘၣ်၀ဲတၢ်ကီတၢ်ခဲအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢလီၢ်အိၣ်ကဒုၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါအအိၣ်န့ၣ်လီၤႉ “တၢ်ကစူၤလီၤလီၤအဃိအ၀ဲသ့ၣ်နါက့အဲၣ်ဒိးဖံးအီၣ်မၤအီၣ်တၢ်မီၤနီၤႉတၢ်အိၣ်သးတဂ့ၤဘၣ်အဃိတၢ်ကီဖးဒိၣ်ညါႉ...