တနီသရံၣ်ကီၢ်ဆၣ်ဟီၣ်က၀ီၤကမျၢၢ်လၢဘၣ်ဃ့ၢ်တၢ်ဒုးသ့ၣ်တဖၣ်လိၣ်ဘၣ်၀ဲကသံၣ်ကသီ
လါမ့ၤ ၆ သီႇ ၂၀၂၄ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်-ကီၢ်သူလ့ၤတၢ်ပၢဘျံးဒ၀ဲၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်သုးက့(၄)တနီသရံၣ်ကီၢ်ဆၣ်ဟီၣ်က၀ီၤအပူၤဖဲလါအ့ဖြ့ၣ်ဒီးလါမ့ၤအ ဘၢၣ်စၢၤအတီၢ်ပူၤအံၤခီဖျိပယီၤသုးကျိၤဟဲထီၣ်ဒီးတၢ်ဘၣ်သဂၢၢ်ခးလိာ်သးအိၣ်ထီၣ်အဃိကမျၢၢ်လၢအိၣ်(တကဲး)ဟီၣ်က၀ီၤသ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်ဃ့ၢ်အိၣ်ကဒုအသးလၢထံထၣ်ထံခံဒ်အံၤအဖီခိၣ်လိၣ်ဘၣ်၀ဲဒၣ်ကသံၣ်ကသီအဂ့ၢ်တနီသရံၣ်လီၢ်က၀ီၤအၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ လီၢ်က၀ီၤဆူၣ်ချ့ၦၤမၤတၢ်ဖိတဂၤစံး၀ဲလၢ “အ၀ဲသ့ၣ်န့ၣ်ဘၣ်ဃ့ၢ်စးထီၣ်၀ဲဖဲလါအ့ဖြ့ၣ်(၂၉)သီန့ၣ်မီၤနီၤႉ တနီန့ၣ်ဟဲ က့ၤအိၣ်ဘၣ်ဆၣ်ၦၤလၢတဟဲက့ၤအိၣ်န့ၣ်အိၣ်တ့ၢ်ဒံး၀ဲလီၤႉ ကတီၢ်ခဲအံၤန့ၣ်ပထံၣ်ဘၣ်အါလၢအ၀ဲသ့ၣ်တူၢ်ဘၣ်၀ဲ တၢ်ဟၢဖၢလူႇ တၢ်ညၣ်ဂိၢ်ဒီးတၢ်ကူးမီၤနီၤႉ တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်အ၀ဲသ့ၣ်တူၢ်ဘၣ်၀ဲအါမီၤနီၤ”အဂ့ၢ်စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤႉ လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါကတီၢ်ခဲအံၤမ့ၢ်လၢတၢ်အိၣ်သးတၢ်ဂၢၢ်တၢ်ကျၢၤတအိၣ်ဒံးဘၣ်ဒီးလၢတၢ်ကလဲၤလီၤဟ့ၣ်၀ဲဆူၣ်ချ့တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲအဂီၢ်တၢ်လဲၤတၢ်က့ၤတညီဘၣ်အဃိတၢ်လီၢ်တနီၤန့ၣ်တၢ်လဲၤအီၤတတုၤဘၣ်အိၣ်၀ဲအသိးကသံၣ်ကသီနါက့တအိၣ်လၢၤအါအါဘၣ်အဃိလၢကဆီၣ်ထွဲၤမၤစၤၦၤလီၢ်အိၣ်ကမှံဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်ကဲထီၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲအဂ့ၢ်လီၢ်က၀ီၤဆူၣ်ချ့ၦၤမၤတၢ်ဖိတဂၤစံးအါထီၣ်၀ဲန့ၣ်လီၤႉ တနီသရံၣ်ကီၢ်ဆၣ်တကဲးဟီၣ်က၀ီၤအပူၤဖဲလါအ့ဖြ့ၣ်(၂၉)သီအနံၤန့ၣ်ခီဖျိပယီၤသုးကျိၤဟဲထီၣ်ဒီးတၢ်ဘၣ်သဂၢၢ်ခးလိာ်သးကဲထီၣ်၀ဲလၢကညီဒီကလုာ်တၢ်ထူၣ်ဖျဲးသုးမုၢ်ဒိၣ်(KNLA)အဘၢၣ်စၢၤအဃိပယီၤသုးကီၣ်ကးတကပၤဟဲတ့ၢ်လီၤမ့ၣ်ပိၢ်ဒီးကဘီယူၤဒ်အံၤအဖီခိၣ်ဒူသ၀ီ(၇)ဖျၢၣ်အပူၤကမျၢၢ်ၦၤလီၢ်က၀ီၤဖိဘၣ်ဃ့ၢ်အိၣ်ကဒုသးအနီၣ်ဂံၢ်ကအိၣ်လၢသၢပူခံပူညါအဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ ဒ်န့ၣ်အသိးတကဲးဟီၣ်က၀ီၤအပူၤအံၤဒူသ၀ီအိၣ်၀ဲ(၇)ဖျၢၣ်ဒီးၦၤဒူသ၀ီဖိလၢဘၣ်ဃ့ၢ်အိၣ်ကဒုအသးသ့ၣ်တဖၣ်(CIDKP)တကပၤလဲၤဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤ၀ဲအိၣ်ဘၣ်ဆၣ်တမ့ၢ်တၢ်လၢတၢ်လီၢ်ဘၣ်အသိးလၢကတီၢ်ယံာ်အဂီၢ်တခီလိၣ်ဘၣ်၀ဲတၢ် အီၣ်တၢ်အီၣ်ႇတၢ်အိၣ်တၢ်ဆိးဒီးကသံၣ်ကသီအဂ့ၢ်တနီသရံၣ်ကီၢ်ဆၣ်အၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါပဒိၣ်စီၤထံ၀ါစံး၀ဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ “ပၦၤကလုာ်ကမျၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်လၢတၢ်ဘၣ်ဃ့ၢ်ဘၣ်စံၣ်အဖီခိၣ်ဒုန့ၣ်တၢ်ဂ့ၢ်ကီဒ်အမ့ၢ်တၢ်အီၣ်တၢ်အီၣ်ႇ တၢ်အိၣ်တၢ်ဆိး ဒီးကသံၣ်ကသီသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်၀ဲလီၤႉ လၢအဂၤတမံၤဒ်အမ့ၢ်တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့တကပၤစ့ၢ်ကီးန့ၣ်ကမၤအသးဒ် လဲၣ်န့ၣ်ပဆိမိၣ်တဘၣ်ဒံးဘၣ်မီၤနီၤႉ သနါက့ဒီးပတၢ်မုၢ်လၢ်အိၣ်တမံၤလၢတၢ်ခဲလၢာ်န့ၣ်ပကမၤဘၣ်လီၤဘၣ်ဂီၢ်က့ၤ လၢအဆိအချ့လီၤႉ လၢလီၢ်ခံကတၢၢ်န့ၣ်အဒိၣ်ကတၢၢ်ပၦၤကလုာ်တၢ်ဂ့ၢ်ကီန့ၣ်မ့ၢ်ပတၢ်ဂ့ၢ်ကီလီၤဒီးပတၢ်ဂ့ၢ်ကီန့ၣ်မ့ၢ်ပ ၦၤကလုာ်တၢ်ဂ့ၢ်ကီအဃိသတးဒီးပကပာ်သကိးပသးလၢတၢ်ဆီၣ်ထွဲတိစၢၤမၤစၢၤက့ၤပၦၤကလုာ်လၢဘၣ်ကီဘၣ်ခဲတဖၣ်လၢကျဲအဘိဘိတဂၤလၢသနၢၢ်ဒၣ်၀ဲမီၤနီၤႉ မ့ၢ်သ့န့ၣ်ကမ့ၢ်၀ဲတၢ်ဂံၢ်ဆူၣ်တခါလၢပၦၤကလုာ်တၢ်ကသါထီၣ်က့ၤ ဆူမဲာ်ညါတပတီၢ်လီၤ”အဂ့ၢ်စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤႉ ဒ်န့ၣ်အသိးစးထီၣ်လၢ(၂၀၂၁)နံၣ်သုးမီၤစိရိၤဟံန့ၢ်ဆူၣ်ကွံာ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤ၀ံၤအလီၢ်ခံတုၤ(၂၀၂၃)နံၣ်လါဒံၣ်စဲဘၢၣ်အတီၢ်ပူၤအံၤခီဖျိလီၢ်က၀ီၤပူၤတၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်ဒီးသုးကီၣ်ကးတကပၤခးလီၤကျိဖးႇ ဟဲတ့ၢ်လီၤမ့ၣ်ပိၢ်ဒီးကဘီယူၤအ ဃိဘျံးဒ၀ဲၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်ဟီၣ်က၀ီၤအပူၤကမျၢၢ်ၦၤလီၢ်အိၣ်ကမှံဖိခဲလၢာ်အိၣ်၀ဲ(၇၅၁၈၅)ဂၤအဂ့ၢ်ကညီတၢ်တိစၢၤမၤစၢၤတၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်ၦာ်ဘျးစဲကရူၢ်ထုးထီၣ်ပာ်ဖျါ၀ဲဖဲ(၂၀၂၄)နံၣ်လါဖ့ၤဘြူၤအါရံၤ(၁)သီအနံၤန့ၣ်လီၤႉ
တလါအတီၢ်ပူၤသုးကီၣ်ကးဟးထီၣ်ကွံာ်၀ဲလၢမုၢ်တြီၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်အသုးကလၢၤ(၅)ဖျၢၣ်အပူၤ
လါမ့ၤ ၆သီႇ ၂၀၂၄နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၤ-ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢႇမုၢ်တြီၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်ႇသုးက့(၅)တၢ်ပၢဟီၣ်က၀ီၤအပူၤႇလါအ့ဖြ့ၣ်(၁)သီတုၤလၢအသီ(၃၀)အတီၢ်ပူၤႇသုးကီၣ်ကးဟးထီၣ်ကွံာ်၀ဲလၢသုးကလၢၤ(၅)ဖျၢၣ်အပူၤအဂ့ၢ်ႇမုၢ်တြီၢ်တၢ်ကစီၣ်ထုးထီၣ်ပာ်ဖျါ၀ဲဖဲတနံၤအံၤလါမ့ၤ(၆)သီအနံၤန့ၣ်လီၤႉ အပူၤကွံာ်လါအ့ဖြ့ၣ်ဒီတလါတီၢ်ပူၤႇသုးကီၣ်ကးလၢအဟဲအိၣ်ဆီလီၤအသးလၢမုၢ်တြီၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်အပူၤတဖၣ်အံၤႇဟးထီၣ်ကွံာ်၀ဲလၢအသုးကလၢၤ(၅)ဖျၢၣ်အပူၤအိၣ်၀ဲအဂ့ၢ်ႇမုၢ်တြီၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်တၢ်ကစီၣ်ပာ်ဖျါ၀ဲလၢလံာ်တၢ်ပာ်ဖျါအပူၤန့ၣ်လီၤႉ သုးကလၢၤ(၅)ဖျၢၣ်လၢသုးကီၣ်ကးဟးထီၣ်ကွံာ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤမ့ၢ်၀ဲႇသူမွဲထၣ်သုးကလၢၤႇကီကီၣ်ထးသုးကလၢၤႇညၣ်တဃိၤကၠိသုးကလၢၤႇဟီၣ်မးဒီသုးကလၢၤဒီးမဲၤ၀့ဘျၢကၠိသုးကလၢၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်ပာ်ဖျါ၀ဲန့ၣ်လီၤႉ လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါႇလါအ့ဖြ့ၣ်ဒီတလါအပူၤတၢ်ဒုးကဲထီၣ်၀ဲလၢသုးကီၣ်ကးဒီးတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးပာ်ဖှိၣ်အဘၢၣ်စၢၤအိၣ်၀ဲ(၁၇၅)ဘျီအဃိႇလၢခံခီခံကပၤတၢ်ခးလိာ်သးအဖီခိၣ်သုးကီၣ်ကးတကပၤဘၣ်ဒိ၀ဲ(၃၅)ဂၤဒီးသံကွံာ်၀ဲ(၆၄)ဂၤအိၣ်၀ဲအဂ့ၢ်မုၢ်တြီၢ်တၢ်ကစီၣ်ပာ်ဖျါစ့ၢ်ကီး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ တကးဒံးဘၣ်ႇခံခီခံကပၤတၢ်ဒုးကဲထီၣ်ဒီတကတီၢ်အပူၤႇသုးကီၣ်ကးအံၤခးတပျူၤတပျီာ်၀ဲကျိဖးဒိၣ်(၅)ဖျၢၣ်ဆူကမျၢၢ်အိၣ်ဆိးဒူသ၀ီတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲအပူၤအဃိႇဘၣ်ဒိ၀ဲလီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်တဖၣ်အိၣ်၀ဲအသိးႇအကဘီယူၤဟဲတ့ၢ်လီၤမ့ၣ်ပိၢ်အိၣ်၀ဲ(၄၂)ဘျီစ့ၢ်ကီးအဃိႇဘၣ်ဟးဂီၤ၀ဲကမျၢၢ်တၢ်သူၣ်ထီၣ်လီၢ်ကျဲတနီၤအသိးႇတၢ်ထူၣ်တၢ်ဘိဃုာ်ဒီးဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိတဖၣ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးသံကွံာ်၀ဲအိၣ်၀ဲအဂ့ၢ်ႇမုၢ်တြီၢ်တၢ်ကစီၣ်ပာ်ဖျါ၀ဲန့ၣ်လီၤႉ တကတီၢ်ဃီႇဖဲအပူၤကွံာ်လါအ့ဖြ့ၣ်(၂၄)သီအနံၤန့ၣ်ႇကညီဒီကလုာ်တၢ်ထူၣ်ဖျဲးသုးမုၣ်ဒိၣ်သုးက့(၅)ဒီးသုးပာ်ဖှိၣ်ထီၣ်ဒုးမၤန့ၢ်ကွံာ်၀ဲသုးကီၣ်ကးခီၣ်ချ့သုးရ့ၣ်(ခမရ-၃၄၃)သုးကလၢၤ-ပယီၤသုးသံအဂၤ(၃၀)အိၣ်၀ဲဒီးဖဲလါမးရှးအသီ(၃၀)အနံၤစ့ၢ်ကီးထီၣ်မၤန့ၣ်ကွံာ်သုးကီၣ်ကးခီၣ်သုးရ့ၣ်(ခလရ-၁၉)သုးကလၢၤအိၣ်၀ဲအဂ့ၢ်မုၢ်တြီၢ်ပာ်ဖျါတ့ၢ်၀ဲလၢအတၢ်ကစီၣ်ပူၤအိၣ်စ့ၢ်ကီး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ဒ်န့ၣ်အသိးႇဖဲအပူၤကွံာ်လါမးရှးအတီၢ်ပူၤတၢ်ဒုးကဲထီၣ်လၢသုးကီၣ်ကးဒီးတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးပာ်ဖှိၣ်ကရူၢ်အဘၢၣ်စၢၤ(၉၉)ဘျီအိၣ်၀ဲဒီးသုးကီၣ်ကးသံအဂၤ(၃၀)အိၣ်၀ဲအဂ့ၢ်မုၢ်တြီၢ်ပာ်ဖျါ၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
ကညီကီၢ်စဲၣ်အပူၤ တနံၣ်အံၤတူၢ်ရ့ၣ်သၣ်အၦ့ၤဂ့ၤ၀ဲ
လါမ့ၤ ၆ သီႇ ၂၀၂၄ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် လၢကညီကီၢ်စဲၣ်အပူၤ တနံၣ်အံၤတူၢ်ရ့ၣ်သၣ်ဟးထီၣ်အကတီၢ် တူၢ်ရ့ၣ်သၣ်အၦ့ၤဂ့ၤ၀ဲဒၣ်ဒီး တဖျၢၣ်န့ၣ်အၦ့ၤအိၣ်၀ဲ (၃၀၀၀၀)ကၠးအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢၦၤမၤဆါတူၢ်ရ့ၣ်ဖိတဖၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤႉ အဆိကတီၢ်တၢတဘျီဖဲတူၢ်ရ့ၣ်သၣ်စးထီၣ်မံလါအ့ဖြ့ၣ်ဒီးလါမ့ၤအဆၢကတီၢ်ခါန့ၣ် တူၢ်ရ့ၣ်သၣ်တဖျၢၣ်န့ၣ် အၦ့ၤအိၣ်၀ဲ(၇၀၀၀)ကၠး တုၤလၢ(၃၀၀၀၀)ကၠးညါအဂ့ၢ်န့ၣ် ၦၤမၤဆါတူၢ်ရ့ၣ်သၣ်လၢအိၣ်ဟီၣ်က၀ီၤပူၤတဂၤ စံး၀ဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ အ၀ဲစံး၀ဲလၢ“တနံၣ်အံၤတူၢ်ရ့ၣ်သၣ်အၦ့ၤဂ့ၤမးႉဖဲမဟိန့ၣ်အၦ့ၤတဂ့ၤထဲအံၤညါဘၣ်ႉဖဲတူၢ်ရ့ၣ်သၣ်စးထီၣ်မံအခါန့ၣ် တူၢ်ရ့ၣ်သၣ်အၦ့ၤဂ့ၤမးႉမ့၀ံၤတၢ်ကိၢ်ဆါဘၣ်ဆၣ်နဆါန့ၢ်ဂ့ၤမးႉကယဲၢ်မ့ၢ်အဟဲနုာ်လီၤန့ၣ်ဆါန့ၢ်ခဲလၢာ်လီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤႉ ဒ်န့ၣ်အသိးတူၢ်ရ့ၣ်သၣ်တကးဒံးဘၣ်အမဲာ်ညါ(မာ်ကူးသၣ်)စ့ၢ်ကီးတဖျၢၣ်န့ၣ်အၦ့ၤအိၣ်၀ဲ(၅၀၀)တုၤလၢ(၁၀၀၀)ကၠးညါ အဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်တဂၤဃီ၀ဲန့ၣ်စံးအါထီၣ်၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤႉ ဘၣ်ဆၣ်လၢကညီကီၢ်စဲၣ် တၢ်လီၢ်တနီၤအပူၤန့ၣ် ခီဖျိဟီၣ်က၀ီၤတၢ်အိၣ်သးတဂၢၢ်တကျၢၤဒီးကျဲတၢ်ဟးထီၣ် က့ၤလီၤတၢ်ကီတၢ်ခဲတၢ်အိၣ်သးအကလုာ်ကလုာ်အဃိ တူၢ်ရ့ၣ်သၣ်ဒီးတၢ်သူတၢ်သၣ်လၢအဂၤတဖၣ် ဟဲနုာ်လီၤ၀ဲဒၣ်စှၤအဂ့ၢ်န့ၣ် ၦၤမၤဆါတၢ်သူတၢ်သၣ်ဖိတဖၣ် စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါတူၢ်ရ့ၣ်သၣ်အၦ့ၤဂ့ၤ၀ဲဘၣ်ဆၣ်မ့မ့ၢ်လၢကီးတရံးႇနိၣ်တကီႇသၣ်တီၣ်ဒီးဖၣ်ပူၣ်ဟီၣ်က၀ီၤအပူၤန့ၣ် တူၢ်ရ့ၣ်သၣ်တဖျၢၣ်န့ၣ်အၦ့ၤအိၣ်ဒၣ်ထဲ(၂၀၀၀)တုၤလၢ(၁၀၀၀၀)ကၠးလီၤအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢၦၤသူၣ်တူၢ်ရ့ၣ်ဖိ တဖၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤႉ ၦၤသူၣ်တူၢ်ရ့ၣ်ဖိလၢအိၣ်ကီးတရံးကီၢ်ဆၣ်ပူၤတဂၤစံး၀ဲလၢ“လၢတၢ်ဆါတၢ်ၦ့ၤအပူၤဒုအၦ့ၤဂ့ၤမးႉလၢအခီၣ်ထံးန့ၣ် အၦ့ၤတဂ့ၤထဲန့ၣ်ဘၣ်ႉအၦ့ၤအါထီၣ်ဒိၣ်န့ၢ်အပူၤကွံာ်နံၣ်ထဲတမၢခံမၢဒ်န့ၣ်လီၤႉမ့မ့ၢ်တူၢ်ရ့ၣ်သၣ်လၢအဘၣ်ဒဲးလၢ တဖၣ်န့ၣ်အၦ့ၤဂ့ၤဒိၣ်တစဲးႉဘၣ်ဆၣ်တူၢ်ရ့ၣ်သၣ်တဖၣ်အံၤမ့တုၤလၢၦၤၦ့ၤအီၣ်တၢ်ဖိအအိၣ်ချုးဆၢချုးကတီၢ်မး ကဘၣ်ဂီၢ်မီၤနီၤႉမ့တမ့ၢ်ဘၣ်န့ၣ်နပာ်အီၤန့ၢ်တယံၤဘၣ်ႉမ့ၢ်လၢတၢ်ဒုးကဲထီၣ်အဃိဖဲနလဲၤဟံတူၢ်ရ့ၣ်သၣ်အခါန့ၣ် တၢ်ဆၢကတီၢ်တံာ်တာ်အိၣ်စ့ၢ်”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤႉ လၢကညီကီၢ်စဲၣ်အပူၤ တူၢ်ရ့ၣ်သၣ်လၢတၢ်မၤဆါ၀ဲသ့ၣ်တဖၣ်အါဒၣ်တက့ၢ်န့ၣ်အိၣ်ဟးထီၣ်၀ဲဒၣ်လၢကညီကီၢ်စဲၣ်ဒီး တလၢၤကီၢ်စဲၣ်အပူၤဒီးခီဖျိတၢ်ဒုးတၢ်ယၤတၢ်အိၣ်သးအဃိ တူၢ်ရ့ၣ်သၣ်လၢအိၣ်ဟးထီၣ်ဖၣ်ပူၣ်ဟီၣ်က၀ီၤပူၤတဖၣ် တုၤလၢခဲအံၤဟဲနုာ်လီၤ၀ဲဒၣ်အိၣ်စှၤဒံးလီၤအဂ့ၢ်န့ၣ် ၦၤမၤဆါတၢ်သူတၢ်သၣ်တဖၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
လၢတၢ်ကဘၣ်ကဲသုးအဂီၢ်သုးကီၣ်ကးဟးဖီၣ်၀ဲမီၣ်လမၠဲၣ်၀့ၢ်သးစၢ်လၢအသးနံၣ်ၦဲၤထီၣ်တဖၣ်လၢမုၢ်နၤခီ
လါမ့ၤ ၅သီႇ ၂၀၂၄နံၣ် ခ့ၣ်အဲးစံၣ်ႇ မိၢ်ကီၢ်စဲၣ်ႇမီၣ်လမၠဲၣ်၀့ၢ်ပူၤႇလၢတၢ်ကဘၣ်ကဲသုးအဂီၢ်သုးကီၣ်ကးအစုတီၤဖီလာ်သုးဖိဒီးပၢၤကီၢ်ၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်ဟးဖီၣ်၀ဲသူၣ်ဘီၣ်သးစၢ်လၢအသးနံၣ်ၦဲၤထီၣ်တဖၣ်လၢမုၢ်နၤခီအဂ့ၢ်လီၢ်က၀ီၤဖိတဖၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ စးထီၣ်ဖဲအပူၤကွံာ်လါအ့ဖြ့ၣ်အလီၢ်ခံကတၢၢ်တနွံအပူၤမီၣ်လမၠဲၣ်၀့ၢ်ပူၤသုးကီၣ်ကးအၦၤသုးဖိတဖၣ်စံး၀ဲလၢတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢမုၢ်နၤခီဟးဆှၣ်တၢ်ဒီးဖဲအဟးဆှၣ်တၢ်အဆၢကတီၢ်ဖီၣ်ဃုာ်၀ဲ၀့ၢ်ပူၤသးစၢ်တဖၣ်အိၣ်၀ဲအဂ့ၢ်ႇ၀့ၢ်လီၢ်က၀ီၤဖိတဂၤစံး၀ဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ အ၀ဲစံး၀ဲလၢ“စးထီၣ်မၤ၀ဲဖဲအပူၤကွံာ်မဟါတလါအတီၢ်ပူၤလီၤႉဟးဖီၣ်၀ဲလၢမုၢ်နၤခီလီၤႉပာ်မၤအသးဒ်သိးအဟးဆှၣ်ကွၢ်တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢ၀ံၤဖီၣ်၀ဲလီၤႉဟးဖီၣ်၀ဲလၢသးစၢ်လၢအဟးထီၣ်တၢ်ချၢသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်အါန့ၢ်ဒံးၦၤလၢအိၣ်လၢက၀ီၤဒ့ပူၤလီၤႉအပူၤကွံာ်မဟါတလါအတီၢ်ပူၤဘၣ်ဖဲၦၤလဲၤတၢ်မၤဟဲက့ၤအဆၢကတီၢ်ဖီၣ်၀ဲချူးသၢဂၤဒံးႉၦၤလဲၤပၢးထီၣ်က့ၤလၢစ့သနာ်က့တန့ၢ်လၢၤဘၣ်”အဂ့ၢ်စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်န့ၣ်လီၤႉ သုးကီၣ်ကးအံၤႇဒ်ထုးထီၣ်တ့ၢ်၀ဲတၢ်ဘၣ်ကဲသုးသဲစးတၢ်ဘျၢအသိးအပူၤကွံာ်ဟးဆှၢ၀ဲလံာ်တၢ်ဘၣ်ကဲသုးဆူသးစၢ်တဖၣ်အမိအပါအိၣ်ႇအိၣ်၀ဲဘၣ်ဆၣ်ခဲအံၤတမၤ၀ဲဒ်လၢညါအသိးလၢၤဘၣ်ဒီးမ့မ့ၢ်တခီပညိၣ်ဟးဖီၣ်က့ၤ၀ဲသးစၢ်လၢအဟးထီၣ်လၢတၢ်ချၢဖဲမုၢ်နၤခီတဖၣ်အဂ့ၢ်လီၢ်က၀ီၤဖိတဖၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါႇသုးကီၣ်ကးအံၤခီဖျိဟးဖီၣ်၀ဲသးစၢ်တဖၣ်ဒ်အံၤအဃိလီၢ်က၀ီၤဖိတဖၣ်ဟးထီၣ်အိၣ်ကဒုကွံာ်၀ဲအသးဆူ၀့ၢ်အဂၤတဖၣ်အပူၤအိၣ်၀ဲအဂ့ၢ်ႇလီၢ်က၀ီၤဖိလၢအဂၤတဂၤစံး၀ဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ အ၀ဲစံး၀ဲလၢ“ၦၤလၢတၢ်ဖီၣ်န့ၣ်အီၤတဖၣ်န့ၣ်နမ့အဲၣ်ဒိးလဲၤပၢးထီၣ်လၢစ့န့ၣ်နဘၣ်ပၢးထီၣ်လၢအကလီၢ်လီၤႉမ့တမ့ၢ်ဘၣ်န့ၣ်ဘၣ်လဲၤကဲ၀ဲသုးန့ၣ်ႉခဲအံၤမုၢ်နၤခီန့ၣ်တဒ်သိးလၢညါမုၢ်နၤခီလၢၤဘၣ်ႉၦၤကညီဟးထီၣ်က့ၤလီၤတအိၣ်လၢၤဘၣ်ဒီးခဲအံၤပိာ်ခွါတဖၣ်န့ၣ်ဟးထီၣ်မၤက့ၤတၢ်လၢထံဂုၤကီၢ်ဂၤတန့ၢ်လၢၤဘၣ်ႉၦၤသးစၢ်တဖၣ်ဘၣ်လဲၤအိၣ်ကဒုအသးတစိၢ်တလီၢ်လၢၦၢ်ပူၤအိၣ်အသိးယၤစ့ၢ်ကီးယဘၣ်အိၣ်ကဒုယသးလၢသ၀ီတဖျၢၣ်အပူၤအဂ့ၢ်”စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်တၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤႉ ဘၣ်ဃးဒီးသုးကီၣ်ကးအတၢ်ဖီၣ်ဆူၣ်၀ဲသးစၢ်တဖၣ်လၢကလဲၤကဲသုးအံၤန့ၣ်ႇဒ်ပယီၤဂ့ၢ်၀ီၢ်ဒီးတၢ်တၢ်ဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါကရူၢ်BACSအတၢ်မၤနီၣ်အိၣ်၀ဲသိးႇဖဲတၢ်ဟ့ၣ်သုးတၢ်သိၣ်လိနီၢ်ဂံၢ်(၁)တဖုအပူၤႇကီၢ်ပယီၤဒီတဘ့ၣ်အပူၤတၢ်ထၢ၀ဲသးစၢ်နီၢ်ဂံၢ်ကအိၣ်၀ဲလၢ(၄၃၀၀)ဘျဲၣ်ဆှၢဃီၤ၀ဲဆူသုးတၢ်မၤလိကၠိ(၁၅)ဖျၢၣ်အပူၤအိၣ်၀ဲအဂ့ၢ်ပာ်ဖျါ၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ဒ်န့ၣ်အသိးႇမိၢ်ကီၢ်စဲၣ်ႇသဃိာ်၀ါ၀့ၢ်ႇ၀ဲကလံၣ်သုးကီၣ်ကးသုးစကီး-၄တၢ်မၤလိလီၢ်အပူၤႇတၢ်ပာ်ဖှိၣ်၀ဲၦၤထီၣ်သုးတၢ်မၤလိဖိအိၣ်၀ဲအဂၤလၢ(၂၀၀)ဘျဲၣ်လံအဂ့ၢ်ႇသ့ၣ်ညါဘၣ်ဒ်BACSတၢ်ပာ်ဖျါအသိးန့ၣ်လီၤႉ
ပယီၤသုးလၢနုာ်လီၤအိၣ်ဆီလီၤသးယွၤသ့ၣ်ကိသ၀ီတဖၣ်ဒွဲၣ်အူအီၣ်ကွံာ်ကမျၢၢ်ဟံၣ်
လါမ့ၤ ၄သီႇ ၂၀၂၄နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်-ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢသုးက့(၆)ႇဒူပျၢ်ယာ်ကီၢ်ရ့ၣ်ႇကီးတရံးကီၢ်ဆၣ်အပူၤသုးကီၣ်ကးလၢနုာ်လီၤအိၣ်ဆီလီၤသးဖဲယွၤသ့ၣ်ကိသ၀ီအပူၤတဖၣ်ဒွဲၣ်အူအီၣ်ကွံာ်၀ဲကမျၢၢ်လၢအဃ့ၢ်တၢ်ဒုးတဖၣ်အဟံၣ်အဂ့ၢ်လီၢ်က၀ီၤၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ သုးကီၣ်ကးသုးတြိၤ-၅၅အၦၤသုးဖိလၢအနုာ်လီၤအိၣ်ဆိးဖဲယွၤသ့ၣ်ကိသ၀ီအပူၤတဖၣ်အံၤႇလၢကကွၢ်စိ၀ဲတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးပာ်ဖှိၣ်တဖၣ်အတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤအဂီၢ်အပူၤကွံာ်လါမ့ၤ(၁)သီအနံၤစးထီၣ်ဒွဲၣ်အူအီၣ်ကွံာ်၀ဲဟံၣ်လၢနိးဘျးဘၣ်အီၤတဖၣ်ဒီးတကီၢ်ခဲအံၤဒွဲၣ်အူ၀ဲဟံၣ်အိၣ်၀ဲ(၇)ဖျၢၣ်လံအဂ့ၢ်လီၢ်က၀ီၤၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါလၢတအဲၣ်ဒိးပာ်ဖျါအမံၤတဂၤစံး၀ဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ အ၀ဲစံး၀ဲလၢ“သုးကီၣ်ကးတဖၣ်အံၤစးထီၣ်ဒွဲၣ်အူအီၣ်၀ဲကမျၢၢ်ဟံၣ်န့ၣ်ဖဲ(၁)သီအနံၤန့ၣ်လီၤႉဟံၣ်ခီန့ၣ်ၦၤကစၢ်တအိၣ်နီတဂၤဘၣ်ႉၦၤစံၢ်ဖးယံာ်လံစးထီၣ်လၢမဟိကၢၣ်လံအိၣ်ဒၣ်ဟဲက့ၤကွၢ်စုၣ်တၢ်တဘျီတဘျီဒ်န့ၣ်လီၤႉဖဲအပူၤကွံာ်တါလီၤအဆၢကတီၢ်ဒုၦၤဟဲကွၢ်ၦၤဟံၣ်တဘျးဖိတနီၤန့ၣ်အိၣ်ႉဒွဲၣ်အူ၀ဲန့ၣ်တမ့ၢ်တနံၤဃီခဲလၢာ်ဘၣ်ႉခဲအံၤယဆိမိၣ်ကဘၣ်အိၣ်လၢ(၇)ဖျၢၣ်လံတၢ်ပလဲၤကွၢ်ဘူးဘူးတဘူၣ်ဘၣ်ႉအ၀ဲသ့ၣ်ခီအိၣ်ဖဲန့ၣ်ထီဘိလီၤမီၤနီၤႉကွၢ်၀ဲလၢဟံၣ်လၢအနိးအဘျးဘၣ်အီၤတဖၣ်န့ၣ်ဒွဲၣ်အူ၀ဲမီၤႉဟံၣ်ခိၣ်တခီခဲလၢာ်အိၣ်အဖျၢၣ်(၆၀)ညါမီၤႉဘၣ်ယိာ်၀ဲတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးပာ်ဖှိၣ်ကလဲၤကစီၤခးအီၤအဃိဒွဲၣ်၀ဲလီၤ”အဂ့ၢ်စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်တၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤႉ လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါႇသုးကီၣ်ကးလၢနုာ်အိၣ်ဆိး၀ဲလၢယွၤသ့ၣ်ကိသ၀ီပူၤတဖၣ်အံၤႇအနီၢ်ဂံၢ်နီၢ်ဒွးကအိၣ်၀ဲအဂၤ(၅၀)ဃၣ်ဃၣ်ဒီးႇအ၀ဲသ့ၣ်ဟးဒိးလီၤ၀ဲဟီၣ်လာ်မ့ၣ်ပိၢ်လၢသ၀ီဃၢၤ၀း၀းအဂ့ၢ်လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်စံး၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤႉ တကးဒံးဘၣ်ႇဖဲမဟါလါမ့ၤ(၃)သီအနံၤဟါခီအဆၢကတီၢ်ႇတၢ်ခးလိာ်သးကဲထီၣ်လၢသုးကီၣ်ကးဒီးတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးပာ်ဖှိၣ်အဘၢၣ်စၢၤဒီးသုးကီၣ်ကးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤခးတပျူၤတပျီၤ၀ဲကျိဖးဒိၣ်၀ံၤတ့ၢ်လီၤဒြိမ့ၣ်ပိၢ်အဃိဘၣ်သံ၀ဲအမဲးတလဲးအမိၢ်ဒီးအဖိခဲလၢာ်အဒု(၁၀)အဂ့ၢ်လီၢ်က၀ီၤၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ တကတီၢ်ဃီဖဲတနံၤအံၤလါမ့ၤ(၄)သီအနံၤဂီၤခီအဆၢကတီၢ်စ့ၢ်ကီးႇသုးကီၣ်ကးတဖၣ်အံၤခးစိ၀ဲကျိဖးဒိၣ်ဆူ(ယ့ၤပူၤ)သ၀ီတကပၤအိၣ်၀ဲအသိးႇအကဘီယူၤဟဲခးလီၤစၢၤတၢ်အိၣ်၀ဲတပယူာ်ဃီစ့ၢ်ကီးအဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်ဒ်လီၢ်က၀ီၤၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်စံး၀ဲအသိးန့ၣ်လီၤႉ
ရၤမတံဟီၣ်က၀ီၤအပူၤၦၤတခီထံတခီကီၢ်လၢအမၤ(Onlie)တၢ်ဖံးတၢ်မၤတဖၣ်ကဟးထီၣ်ကွံာ်လၢ(၅)လါအတီၢ်ပူၤအဂ့ၢ်(BGF)ထုးထီၣ်လံာ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်
လါမ့ၤ ၄သီႇ ၂၀၂၄နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် ကညီကီၢ်စဲၣ်ႇရၤမတံကီၢ်ဆၣ်ဟီၣ်က၀ီၤအပူၤဃုာ်ဒီးရွ့ၣ်ကိၣ်ကိၤတၢ်လီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အပူၤၦၤတခီထံတခီကီၢ်ဖိလၢ အမၤ၀ဲ(Online)တၢ်ဖံးတၢ်မၤတဖၣ်ႇလါအီးကထိဘၢၣ်လီၢ်ခံကတၢၢ်အပူၤကဘၣ်ဟးထီၣ်ကွံာ်၀ဲဒီးကဘၣ်က့ၤက့ၤဆူအနီၢ်ကစၢ်အိၣ်ဆိးတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲအဂ့ၢ်ကညီကီၢ်စဲၣ်သုးခိၣ်ကီၢ်ဆၢ(BGF)ထုးထီၣ်ပာ်ဖျါ၀ဲလံာ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်တဘ့ၣ်ဖဲမဟါလါမ့ၤ(၃)သီအနံၤန့ၣ်လီၤႉ ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်-ကီၢ်ပယီၤကီၢ်ဆၢရၤမတံ၀့ၢ်ဒီးရွ့ၣ်ကိၣ်ကိၤဟီၣ်က၀ီၤအပူၤၦၤတခီထံတခီကီၢ်(တရူး)ထံဖိကီၢ်ဖိလၢအမၤ၀ဲ(Online)တၢ်လံၣ်အီၣ်လီအီၣ်စ့အတၢ်ဖံးတၢ်မၤတဖၣ်အံၤတၢ်ထုးထီၣ်လံာ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်၀ဲအ၀ဲသ့ၣ်တဖၣ်လၢလါမ့ၤ(၁)သီတုၤလၢလါအီးကထိဘၢၣ်(၃၁)အနံၤလီၢ်ခံကတၢၢ်ကဘၣ်က့ၤက့ၤ၀ဲဆူအဟဲတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲအဂ့ၢ်(BGF)သုးဟီၣ်က၀ီၤနီၢ်ဂံၢ်(၂)ဒုးယၤခိၣ်သုးခိၣ်ဒိၣ်စိစီၤတ့၀့စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်ဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ အ၀ဲစံး၀ဲလၢ “ပထုးထီၣ်လံာ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်လၢအ၀ဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်ကဘၣ်ဟးထီၣ်ကွံာ်ဖဲ(၅)လါအတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤႉလီၤဆီဒၣ်တၢ်ဒုတရူးထံဖိကီၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်ကဘၣ်ဟးထီၣ်ကွံာ်၀ဲဒၣ်မီၤနီၤႉဘၣ်မနုၤပထုးထီၣ်လံာ်လဲၣ်န့ၣ်ဘၣ်ဃးဒီးအိၤလဲတၢ်ဖံးတၢ်မၤတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤတခါအံၤန့ၣ်ၦၤပဲာ်ထံနီၤဖးပဲာ်အၢပဲာ်သီၦၤအိၣ်အါမးအဃိန့ၣ်ပကမၤရှဲလဲထီၣ်က့ၤတၢ်အံၤအဂီၢ်ပထုးထီၣ်၀ဲလံာ်လီၤႉၦၤလၢအဟဲအိၣ်တဖိးသဲစးမ့ၢ်ဂ့ၤအဖိးသဲစးမ့ၢ်ဂ့ၤန့ၣ်ကဘၣ်ဟးထီၣ်ကွံာ်ခဲလၢာ်လီၤ”အဂ့ၢ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ လံာ်တၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်အဖီခိၣ်ႇၦၤတခီထံတခီကီၢ်တဂၤလၢ်လၢ်မ့တလူၤပိာ်ထွဲ၀ဲတၢ်ပာ်ပနီၣ်မုၢ်နံၤမုၢ်သီဒီးတၢ်မ့ထံၣ်လၢဆဲးအိၣ်၀ဲန့ၣ်လံာ်တၢ်ပာ်ဖျါအပူၤပာ်ဖျါ၀ဲလၢကဟံထီၣ်ဖီၣ်ထီၣ်အရ့တုၤလီၤတီၤလီၤအိၣ်၀ဲဘၣ်ဆၣ်ကဆိမိၣ်န့ၢ်၀ဲတၢ်လၢၦၤတနီၤလၢအက့ၤနုာ်လီၤအိၣ်ဆိးက့ၤလၢအထံအကီၢ်ပူၤတသ့ဘၣ်တဖၣ်ဒ်အံၤလီၤအဂ့ၢ်သုးခိၣ်ဒိၣ်စိစီၤတ့၀့စံးစ့ၢ်ကီး၀ဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ အ၀ဲစံး၀ဲလၢ “အခဲအံၤက့ၤကွံာ်၀ဲအိၣ်တနီၤလံက့ၤ၀ဲတနံၤန့ၣ်သၢဆံလွံၢ်ဆံအိၣ်ႇလၢတၢ်ကဟံအ၀ဲသ့ၣ်အရ့ခီန့ၣ်ပကဘၣ်ကွၢ်တၢ်လၢၦၤလၢအက့ၤလၢအထံအကီၢ်တန့ၢ်တသ့လၢၤဘၣ်တဖၣ်အဂီၢ်စ့ၢ်ကီးလီၤႉၦၤဒ်အံၤသ့ၣ်တဖၣ်ခီန့ၣ်ပကဘၣ်ဆိမိၣ်ရဲၣ်ကျဲၤန့ၣ်အ၀ဲသ့ၣ်လၢကလဲၤဆူထံကီၢ်အဂၤမီၤႉအဘူးကတၢၢ်ဒ်သိးကၠီၣ်တဲၣ်ကီၢ်တဖၣ်န့ၣ်အိၣ်၀ဲကသ့အဂီၢ်ပဘၣ်မၤန့ၣ်အ၀ဲသ့ၣ်အဂ့ၢ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ရၤမတံ၀့ၢ်ဒီးရွ့ၣ်ကိၣ်ကိၤလီၢ်က၀ီၤအပူၤၦၤတခီထံတခီကီၢ်ဖိလၢအမၤ(Online)တၢ်ဖံးတၢ်မၤတဖၣ်အံၤအနီၢ်ဂံၢ်နီၢ်ဒွးအိၣ်၀ဲလၢအကလးဒီးတၢ်ထုးထီၣ်လံာ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်၀ံၤအလီၢ်ခံတနီၤဟးထီၣ်ကွံာ်၀ဲအိၣ်၀ဲအဂ့ၢ်သုးခိးကီၢ်ဆၢ(BGF)စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ဒ်န့ၣ်အသိးႇတၢ်ထုးထီၣ်၀ဲလံာ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်လၢၦၤတခီထံတခီကီၢ်ဖိတဖၣ်ကဘၣ်ဟးထီၣ်ကွံာ်၀ဲအိၣ်၀ဲဘၣ်ဆၣ်ရၤမတံ၀့ၢ်ကလံၤစိးရွံၣ်ကိၣ်ကိၤ(Online)တၢ်ဖံးတၢ်မၤကလဲၤတရံးအသးဘၣ်ဘှီးဘၣ်ဒါအဂီၢ်တၢ်အိးထီၣ်၀ဲတၢ်တူၢ်လိာ်ၦၤမၤတၢ်ဖိအသီတဖၣ်အိၣ်၀ဲအသိးတၢ်ဖံးတၢ်မၤအခိၣ်တရူးထံဖိကီၢ်ဖိလၢအိၣ်ယိၤဒိၣ်ကီၢ်စဲၣ်တကပၤတနီၤဟဲနုာ်၀ဲအိၣ်၀ဲအဂ့ၢ်လီၢ်က၀ီၤဖိတဖၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
၀ီၢ်ရီီကီၢ်ဆၣ်တၢ်ဒုးဆဲးကဲထီၣ်အဃိႇသ၀ီအဖျၢၣ်(၁၀)ဃုာ်ဒီးလီၢ်က၀ီၤဖိလၢအကလးတက့ၤအိၣ်ဘၣ်ဒံးလၢဟံၣ်ႇဘၣ်ဆဲးအိၣ်ကဒု၀ဲအသး
လါမ့ၤ၄သီႇ၂၀၂၄နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်-ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢႇဒူပျာ်ယာ်ကီၢ်ရ့ၣ်၀ီၢ်ရီၢ်ကီၢ်ဆၣ်အပူၤႇတၢ်ဒုးဆဲးကဲထီၣ်၀ဲလၢသုးကီၣ်ကးဒီးကညီဒီကလုာ်တၢ်ထူၣ်ဖျဲးသုးမုၢ်ဒိၣ် KNLAသုးပာ်ဖှိၣ်တဖၣ်အဘၢၣ်စၢၤအဃိႇသ၀ီအဖျၢၣ်(၁၀)ဃၣ်ဃၣ်ဃုာ်ဒီးလီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်အဂၤလၢအကလးႇတက့ၤအိၣ်ဘၣ်ဒံးလၢအနီၢ်ကစၢ်တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲဒီးဘၣ်ဆဲးအိၣ်ကဒု၀ဲအသးအဖၢမုၢ်အဂ့ၢ်ႇသ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ အပူၤကွံာ်(၂)လါအတီၢ်ပူၤႇသုးကီၣ်ကးလၢအိၣ်နိၣ်ခၠိနဲၣ်ဒီးလ့နီၤသ၀ီသ့ၣ်တဖၣ်အံၤခးလီၤ၀ဲကျိဖးႇကဘီယူၤဟဲခးလီၤစ့ၢ်ကီး၀ဲတၢ်အဃိလ့နီၤႇ၀့ခနးႇနိၣ်ခၠိနဲၣ်ႇခိခီႇသ့ၣ်ကတဲးႇကွံကခၠီစံၣ်ဒီးလိးရှါသ၀ီဃုာ်ဒီးသ၀ီလၢအဂၤခဲလၢာ်အဖျၢၣ်(၁၀)အပူၤကမျၢၢ်လီၢ်က၀ီၤဖိလၢအကလးဘၣ်စံၣ်ထီၣ်အိၣ်ကဒု၀ဲအသးအဂ့ၢ်ႇၦၤမၤစၢၤၦၤလီၢ်အိၣ်ကဒုဖိတဖၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ဒီးလီၢ်က၀ီၤဖိလၢအစံၣ်ထီၣ်အိၣ်ကဒုအသးတဖၣ်အံၤလဲၤအိၣ်၀ဲလၢကစၢၢ်ခိၣ်ကလိကျါႇလ့ကဆူးႇတၢ်သူၣ်အီၣ်ဖျးအီၣ်ကရၢၢ်အပူၤဃုာ်ဒီးသ၀ီဖဲအဘူးႇလၢအဘူးအတံၢ်တဖၣ်အဟံၣ်အဃီအိၣ်၀ဲဘၣ်ဆၣ်ႇတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢတအိၣ်၀ဲဘၣ်အဂ့ၢ်ၦၤမၤစၢၤၦၤဃ့ၢ်အိၣ်ကဒုၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဂၤစံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ၀ီၢ်ရီလီၢ်က၀ီၤပိာ်မုၣ်လၢအဃ့ၢ်အိၣ်ကဒုအသးတဂၤစံး၀ဲလၢ “ပက့ၤအိၣ်လၢဟံၣ်တဘူၣ်ဒံးဘၣ်ကျိဖးဒိၣ်သီၣ်ကိးနံၤဒဲးလီၤႉကျိဖးဒိၣ်ကလုၢ်န့ၣ်သီၣ်ဒိၣ်ထီၣ်မးဒိၣ်ထီၣ်လီၤႉၦၤတနီၤန့ၣ်အိၣ်လၢကရၢၢ်ပူၤန့ၣ်ဘၣ်ဖီမ့ၤလၢဟီၣ်ခိၣ်အကိပူၤလီၤႉ” အဂ့ၢ်စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်တၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤႉ ၀ီၢ်ရီဟီၣ်က၀ီၤအပူၤအံၤႇတၢ်ဒုးတၢ်ယၤဆူၣ်၀ဲတကးဘၣ်ႇသုးကီၣ်ကးအမျီၤသုးကလၢၤလၢအိၣ်မိၢ်ကီၢ်စဲၣ်ပူၤတဖၣ်စ့ၢ်ကီးခးလီၤကျိဖးဒိၣ်အိၣ်၀ဲအသိးႇသုးမၤစၢၤတဖၣ်ခးစၢၤခးစၢၤစ့ၢ်ကီးတၢ်အမဲာ်ညါသုးကီၣ်ကးကဘီယူၤတဖၣ်ဟဲခးလီၤစၢၤတၢ်အိၣ်၀ဲတပယူာ်ဃီအဂ့ၢ်ႇသ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ဒူပျၢ်ယာ်ၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဂၤစံး၀ဲလၢ “သုးကီၣ်ကးအသုးကျိၤမ့ၢ်ဂ့ၤႇအၦၤလၢအိၣ်မီၣ်လမၠဲၣ်အဘ့ၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤႇအလီၢ်ခၢၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤႇခးလီၤ၀ဲတၢ်ကိးနံၤဒဲးလီၤႉဒဒ အဂ့ၢ်စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်န့ၣ်လီၤႉ ဒ်န့ၣ်အသိးႇသုးကီၣ်ကးတကပၤခးလီၤ၀ဲတၢ်လၢခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်၀ီၢ်ရီကီၢ်ဆၣ်၀ဲၤဒၢးခိၣ်ဃၢၤတၢ်လီၢ်တဖၣ်အပူၤအိၣ်၀ဲအသိးႇအပူၤကွံာ်လါအ့ဖြ့ၣ် ၂၃သီအနံၤန့ၣ်သုးကီၣ်ကးတဖၣ်အံၤဟဲခးမၤဟးဂီၤ၀ဲ၀ီၢ်ရီကီၢ်ဆၣ်အပူၤကမျၢၢ်အိၣ်ဆိးဟံၣ်ဃီဒီးတၢ်မၤလိကၠိဃုာ်ဒီးကီၢ်ဆၣ်၀ဲၤဒၢးဘျီၣ်ဒိၣ်တဖျၢၣ်စ့ၢ်ကီးအဂ့ၢ်ၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
ကညိၣ်ကွ့တိၤကၢ်၀ံၤအလီၢ်ခံသုးကီၣ်ကးခးလီၤကျိဖးဒိၣ်ဟဲခးလီၤတၢ်ဒီးကဘီယူၤ
လါမ့ၤ ၃ သီႇ ၂၀၂၄ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်-ကီၢ်သူလ့ၤတၢ်ပၢချၢၣ်လွံၢ်ထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်မူကီၢ်ဆၣ်(ကညိၣ်ကွ့)၀့ၢ်အပူၤ၀ံစိာ်တီဆှၢကျဲတဘိလၢ ပယီၤသုးကီၣ်ကးစိာ်ဆှၢ၀ဲတၢ်အီၣ်တၢ်အီလၢအမ့ၢ်(ငနူၣ်သၢၤ)တိၤအံၤဖဲပူၤကွံာ်လါမ့ၤ(၁)သီအနံၤန့ၣ်တၢ်လဲၤမၤပိၢ်ဖး၀ဲတိၤအံၤလၢမ့ၣ်ပိၢ်အဃိတိၤအံၤကၢ်တူာ်၀ဲ၀ံၤအလီၢ်ခံသုးကီၣ်ကးအံၤဟူးဂဲၤခးလီၤကျိဖးဒိၣ်ဟဲခးလီၤတၢ်ဒီးကဘီယူၤလၢ(ကညိၣ်ကွ့)၀့ၢ်မုၢ်ထီၣ်တကပၤအဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢတၢ်မဲာ်ညါဂံၢ်ခီၣ်ထံးတၢ်ကစီၣ်အိၣ်န့ၣ်လီၤႉ (၀့ၢ်တကူၣ်-မါတလ့)ကျဲမုၢ်အဖီခိၣ်တိၤလၢတၢ်၀ံစိာ်တီဆှၢန့ၣ်၀ဲတၢ်အီၣ်တၢ်အီလၢခီၣ်ချ့သုးရ့ၣ်(ခမရ-၄၃၉) အဂီၢ်အံၤန့ၣ်ဖဲပူၤကွံာ်မဟါအနံၤန့ၣ်တၢ်ပၢၢ်ဆၢကရူၢ်ကရၢတနီၤလဲၤမၤပိၢ်ဖးထီၣ်၀ဲဒီးမ့ၣ်ပိၢ်၀ံၤအလီၢ်ခံပယီၤသုးကီၣ်ကးလၢအိၣ်(ပ့ၤစလိၤ)အပူၤအံၤခးလီၤကျိဖးဒိၣ်ဒီးကဘီယူၤစ့ၢ်ကီးဟဲခးလီၤတၢ်ဒီနံၤကျၢၤအဂ့ၢ်လီၢ်က၀ီၤဖိတဂၤစံး၀ဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ “တိၤအံၤဟးဂီၤဖဲ(၃၀)သီခီဖးဖီမုၢ်ကဘၣ်ဖဲမုၢ်၀ါထီၣ်(၁)နၣ်ရံၣ်(၂)နၣ်ရံၣ်ဖဲန့ၣ်မီၤနီၤႉ တိၤန့ၣ်ကမျၢၢ်စ့ၢ်ကီး လ့ၣ်လိၤအသိးပယီၤသုးနါက့လၢကတီဆှၢ၀ဲတၢ်အီၣ်တၢ်အီ၊ကျိချံၦာ်သၣ်အဂီၢ်န့ၣ်သူ၀ဲဒၣ်ကျဲအိၣ်တ့ၢ်က့ၤ၀ဲတၢ်တဘိန့ၣ်လီၤမီၤနီၤႉ မ့ၢ်ဟဲထီၣ်လၢတီအူတကပၤဒီးလၢလၢၢ်ဒိၣ်တကပၤန့ၣ်နါက့ကျဲအိၣ်တ့ၢ်ဒၣ်တၢ်တဘိ န့ၣ်လီၤႉ တိၤကၢ်၀ံၤအလီၢ်ခံန့ၣ်ခးလီၤ၀ဲ(HHowitzer)ကျိဖးဒိၣ်ကးနံၤဒဲးလီၤ”အဂ့ၢ်စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်ကညီတၢ် ကစီၣ်န့ၣ်လီၤႉ လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါခီဖျိလၢတိၤတူာ်ဟးဂီၤကွံာ်အဃိၦၤလၢလ့ၣ်ထီၣ်လ့ၣ်လိၣ်တဖၣ်ဘၣ်ဃၣ်တရံးသူက့ၤ၀ဲလၢကျဲမုၢ်ဖးဒိၣ်တကပၤအိၣ်၀ဲအသိးဖဲတနံၤဃီ၀ဲန့ၣ်န့ၣ်(ငနူၣ်သၢ)တိၤအဃၢၤ(ကညိၣ်ကွ့-ညီၤပ့ၤသၤ)လ့ၣ်မ့ၣ် အူကျဲစ့ၢ်ကီးတၢ်လဲၤထီၣ်မၤ၀ဲတဘျီအဃိလ့ၣ်မ့ၣ်အူပနံာ်တီၣ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤတခိၣ်အကျဲၤဘၣ်တပျၢ်ကွံာ်၀ဲအဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢလီၢ်က၀ီၤဂံၢ်ခီၣ်ထံးတၢ်ကစီၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤႉ “ၦၤအိၣ်လၢခိဘၣ်ဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးသ့ၣ်တဖၣ်လၢကလဲၤၦ့ၤအီၣ်ၦ့ၤအီၣ်တၢ်အဂီၢ်တၢ်လဲၤတၢ်က့ၤကျဲလၢကလဲၤနုာ်လီၤလၢ၀့ၢ်ပူၤခီတညီဘၣ်ႉ ကမျၢၢ်လၢအိၣ်ဘူးဖဲ၀့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်ခီဒုအ၀ဲသ့ၣ်လဲၤက့ၤသ့၀ဲလီၤမီၤနီၤႉ ကျဲအဂၤစ့ၢ်ကီးအိၣ်၀ဲလီၤ”အဂ့ၢ်စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤႉ ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ဟူးဂဲၤတီခိၣ်ရိၤမဲမၤပိၢ်ဖးထီၣ်၀ဲတိၤအံၤန့ၣ်မ့ၢ်စုက၀ဲၤတၢ်ပၢၢ်ဆၢကရူၢ်ကရၢဖဲလဲၣ်တဖုလဲၣ်န့ၣ်တၢ်တသ့ၣ်ညါဘၣ်အသိးမ့ၢ်လၢသုးကီၣ်ကးခးလီၤကျိဖးဒိၣ်ဒီးကဘီယူၤခးလီၤတၢ်အဃိမ့မ့ၢ်လၢတၢ်ဟးဂူာ်ဟးဂီၤတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢလၢၦဲၤၦဲၤန့ၣ်တၢ်မၤလီၤတံၢ်အီၤအိၣ်၀ဲအဖၢမုၢ်န့ၣ်လီၤႉ မ့မ့ၢ်လၢသုးကီၣ်ကးတၢ်ကစီၣ်သန့ၤသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ်ဘၣ်ဃးတၢ်မၤပိၢ်ဖးထီၣ်ကွံာ်၀ဲတိၤဒီးလ့ၣ်မ့ၣ်အူကျဲလၢမ့ၣ်ပိၢ်အံၤန့ၣ်ပာ်ဖျါ၀ဲလၢကညီဒီကလုာ်တၢ်ထူၣ်ဖျဲးသုးမုၢ်ဒိၣ်ဒီးကမျၢၢ်တၢ်ဒီသဒၢသုး(PDF)တၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးပာ်ဖှိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်ကွဲးပာ်ဖျါ၀ဲဒၣ်အသိးမ့မ့ၢ်လၢခးလီၤကျိဖးဒိၣ်ဒီးဟဲခးလီၤတၢ်ဒီးကဘီယူၤခီန့ၣ်ပာ်ဖျါ၀ဲတအိၣ်ဘၣ်၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ဒ်န့ၣ်အသိးသုးကီၣ်ကးဟံန့ၢ်ဆူၣ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤ၀ံၤအလီၢ်ခံခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ချၢၣ်လွံၢ်ထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်သုးက့(၃)တၢ်ပၢဟီၣ်က၀ီၤအပူၤ၀ံစိာ်တီဆှၢတိၤလၢရ့ဒိၣ်သုးကီၣ်ကးအဂီၢ်အံၤန့ၣ်တၢ်လဲၤထုး၀ဲဒီးမ့ၣ်ပိၢ်အိၣ်၀ဲခဲအံၤခဲအံၤအဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ
ရၤမတံ-၀့ၢ်မဲၢ်ဆီးၦၤခီကီၢ်ဆၢအါအဃိတၢ်တံာ်တာ်အိၣ်ထီၣ်လၢ တၢ်ကဒိးန့ၢ်ဘၣ်(UID smart card)
လါအ့ဖြ့ၣ် ၃သီႇ ၂၀၂၄နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ်ႇ လၢတၢ်ကလဲၤခီ၀ဲကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်-ကီၢ်ပယီၤကီၢ်ဆၢႇရၤမတံ-မဲၢ်ဆီးနီၢ်ဂံၢ်(၁)တၢ်ရ့လိာ်မုာ်လိာ်တိၤအဂီၢ်ႇကမျၢၢ်တဖၣ်ဆီရဲၣ်လီၤသးလဲၤတ့၀ဲ(UID smart card)အါအါဂီၢ်ဂီၢ်အဃိႇကဒိးန့ၢ်ဘၣ်(UID smart card)အဂီၢ်ႇကီခဲတံာ်တာ်၀ဲအဂ့ၢ်ရၤမတံလီၢ်က၀ီၤဖိလၢအလဲၤတ့(UID smart card)တဖၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ အပူၤကွံာ်လါအ့ဖြ့ၣ်(၄)အနံၤသုးကီၣ်ကးဘိးဘၣ်ရၤလီၤတ့ၢ်၀ဲလၢႇကမျၢၢ်လၢကလဲၤခီတဲာ်ကီၢ်ဆၢတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲတဖၣ်ကဘၣ်အိၣ်၀ဲဒီး(Unquie Identity Number-UID smart card)အဃိႇရၤမတံ၀့ၢ်(Immigration)၀ဲၤဒၢးတၢ်လီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အပူၤႇကမျၢၢ်တဖၣ်လဲၤတ့၀ဲအါအါဂီၢ်ဂီၢ်ဒီးလၢကဒိးန့ၢ်ဘၣ်(UID card)အံၤအဂီၢ်ႇတံာ်တာ်ကီခဲ၀ဲအဂ့ၢ်ရၤမတံလီၢ်က၀ီၤဖိတဖၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ခီဖျိဘၣ်တ့၀ဲ(UID card)အဃိႇလဲၤခီ၀ဲဆူမဲၢ်ဆီးတန့ၢ်ညီညီဒ်သိးလၢညါလၢၤဘၣ်ဒီးကဒိးန့ၢ်ဘၣ်၀ဲအဂီၢ်ဘၣ်အိၣ်ခိး၀ဲဆၢကတီၢ်တံာ်တာ်အါသီအဃိကဲထီၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲလၢတၢ်ဟးထီၣ်က့ၤလီၤအဂ့ၢ်ရၤမတံလီၢ်က၀ီၤဖိလၢတအဲၣ်ဒိးပာ်ဖျါအမံၤဘၣ်တဂၤစံး၀ဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ အ၀ဲစံး၀ဲလၢ“ရၤမတံ(လ၀က)၀ဲၤဒၢးအမဲာ်ညါန့ၣ်ၦၤဆီရဲၣ်လီၤသးအါအါဂီၢ်ဂီၢ်ပၢၢ်တုၤလၢကျဲကတံာ်ကနိၣ်န့ၣ်လီၤႉဘၣ်မနုၤအဃိလၢန့ၣ်တၢ်လၢကီၢ်ဆၢတၢ်လီၢ်ဒုဒ်ပသ့ၣ်ညါအသိးလီၤၦၤဟဲလၢတၢ်လီၢ်အါတီၤအိၣ်ဒီဒူၣ်ဒီထၢၣ်လီၤမီၤႉပအိၣ်ဖဲရၤမတံ၀့ၢ်ပူၤအံၤအပူၤကွံာ်ပလဲၤခီလၢမဲၢ်ဆီးပူၤန့ၣ်ညီညီလီၤခဲအံၤဒုတန့ၢ်လၢၤဘၣ်ႉပကလ့ၢ်လိၤပဘၣ်အိၣ်ခိးတၢ်ယံာ်အဃိပတၢ်ကီတၢ်ခဲအိၣ်၀ဲလၢတၢ်ဖံးတၢ်မၤမီၤနီၤႉၦၤကညီအါတလၢအဃိန့ၣ်ပဘၣ်အိၣ်ခိးတၢ်ယံၤမးႉပဆဲးကျၢဃာ်လၢမဟါကၢၤလံနါက့တဂီၤညါအံၤမးယန့ၢ်တီၣ်ထီၣ်လံာ်ပတံႉပဘၣ်လဲၤအဆီအါမးႉဒီးခဲအံၤခီန့ၣ်၀ဲၤဒၢးၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်တဲယၤလၢယဘၣ်အိၣ်ခိးတုၤလၢခဲကၢၣ်တနွံမုၢ်တနံၤမ့တမ့ၢ်မုၢ်ခံနံၤမီၤႉၦၤတနီၤဒုအတၢ်တံာ်တာ်တနွံႇတနီၤတံာ်တာ်အသီတဆံအိၣ်၀ဲ”အဂ့ၢ်စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤႉ လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါႇၦၤလဲၤတ့တၢ်တနီၤလၢအတံာ်တာ်ယံာ်၀ဲတဖၣ်န့ၣ်ႇခီဖျိအနီၢ်ကစၢ်ဂ့ၢ်ကျိၤတဘၣ်လီၢ်ဘၣ်စးကမူၤကမၣ်အိၣ်၀ဲအဃိႇ၀ဲၤဒၢးၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်ဘၣ်ဆဲးကျိးမၤလီၤတံၢ်သံကွၢ်သံဒိးက့ၤ၀ဲလၢအနီၢ်ကစၢ်အိၣ်ဆိးတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲရူတ့သ့ၣ်တဖၣ်တဆီအိၣ်၀ဲအဃိဘၣ်ဟ့ၣ်၀ဲၦၤမၤတၢ်ဖိတဖၣ်လၢကျိၣ်စ့အိၣ်၀ဲအသိးႇၦၤလၢအဲၣ်ဒိးဘၣ်န့ၢ်ချ့ချ့တဖၣ်တခီဘၣ်ဟ့ၣ်၀ဲခၢၣ်စးၦၤမၤစၢၤတၢ်ဖိတဖၣ်အဘူးအလဲလၢအကလးပတီၢ်အိၣ်၀ဲအဂ့ၢ်အ၀ဲစံးအါထီၣ်၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤႉ တကးဒံးဘၣ်ႇကမျၢၢ်လၢအလဲၤတ့၀ဲ(UID card)တဖၣ်အံၤတၢ်သမံသမိး၀ဲအနီၢ်ကစၢ်ဂ့ၢ်ကျိၤလီၤတံၢ်လီၤဆဲးအိၣ်၀ဲအသိးႇတၢ်သူ၀ဲစဲး(စကဲၤဖး)စုမုၢ်ကျၢၢ်ဒီးမဲာ်ချံတဖၣ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲးအိၣ်၀ဲအဂ့ၢ်စံးစ့ၢ်ကီး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ဘၣ်မၤ၀ဲ(UID card)အံၤန့ၣ်ႇသုးကီၣ်ကးစံး၀ဲလၢႇခီဖျိတၢ်ကဖီၣ်ဂၢၢ်ပၢဆှၢရဲၣ်ကျဲၤ၀ဲထံဆၢကီၢ်ဆၢကမျၢၢ်တၢ်ဟးထီၣ်က့ၤလီၤအနီၢ်ဂံၢ်နီၢ်ဒွးဒီးတၢ်ကကွၢ်ဟုၣ်ကွၢ်စုၣ်ၦၤလၢအဖီၣ်တၢ်ဂီၤခိၣ်အယီၤအဘျၢ်(အတူး)-အနီၢ်ကီၢ်(အစ့း)တဖၣ်အဂီၢ်ႇၦၤလၢအကခီဆူကီၢ်ဆၢတဖၣ်အံၤကဘၣ်မၤ၀ဲကိးဂၤအဂ့ၢ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤတ့ၢ်၀ဲဖဲအပူၤကွံာ်လါအ့ဖြ့ၣ်(၄)သီအနံၤန့ၣ်လီၤႉ တကတီၢ်ဃီႇၦၤတဂၤလၢ်လၢ်လၢမ့တအိၣ်ဒီး(UID card)အံၤဘၣ်န့ၣ်တၢ်တဟ့ၣ်ခွဲးလၢကခီတဲာ်၀ဲကီၢ်ဆၢတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲတဖၣ်ဘၣ်အဃိႇစးထီၣ်ဖဲတလါအံၤလါမ့ၤအပူၤဖိသၣ်အနံၣ်(၁၀)ဆူအဖီခိၣ်လၢကလဲၤခီဆူတရူးကီၢ်ႇအ့ၣ်ဒံၣ်ယၣ်ကီၢ်ဃုာ်ဒီးကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ကီၢ်ဆၢတဖၣ်ဒီးကလ့ၢ်ထီၣ်လ့ၢ်လိၤတဖၣ်ဘၣ်မၤ၀ဲအဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ ဒီးလၢတၢ်ဘၣ်မၤ၀ဲ(UID card)အံၤန့ၣ်အပူၤကွံာ်လါဖ့ၤဘြူၤအါရံၤအပူၤသုးကီၣ်ကးထုးထီၣ်၀ဲတၢ်ဘၣ်ကဲသုးသဲစးတၢ်ဘျၢဒီးကမျၢၢ်တဖၣ်ဟးထီၣ်ကွံာ်ဆူထံဆၢကီၢ်ဆၢထံဂုၤကီၢ်ဂၤအိၣ်၀ဲအါအါဂီၢ်ဂီၢ်အဃိသုးကီၣ်ကးအံၤမၤဃံးထီၣ်၀ဲကီၢ်ဆၢတၢ်ဟးထီၣ်က့ၤကျဲဒ်အံၤလီၤအဂ့ၢ်ကမျၢၢ်တဖၣ်ပဲာ်ဖးနီၤဖးစံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
လၢတၢ်ကသူၣ်ထီၣ်န့ၢ်၀ဲ ပျီတပိၢ် ၦၤလီၢ်အိၣ်ကမှံဖိသ့ၣ်တဖၣ်တၢ်မၤလိကၠိအဂီၢ်လိၣ်ဘၣ်၀ဲတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤ
လါမ့ၤ ၂ သီႇ ၂၀၂၄ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် ကညီကီၢ်စဲၣ်-ရၤမတံကလံၤထံးသူမွဲကျိကၢၢ်နံၤပျီတပိၢ်ၦၤလီၢ်အိၣ်ကမှံအလီၢ်န့ၣ်လၢတၢ်ကသူၣ်ထီၣ်ဘှီ ထီၣ်န့ၢ်၀ဲတၢ်မၤလိကၠိလၢကမျၢၢ်ၦၤလီၢ်က၀ီၤဖိလၢအဟဲထီၣ်ဃ့ၢ်အိၣ်ကဒုသးဖဲအံၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်လိၣ်ဘၣ်၀ဲတၢ်ဆီၣ်ထွဲၤမၤစၢၤအဂ့ၢ်ၦၤကွၢ်ထွဲပျီတပိၢ်ၦၤလီၢ်အိၣ်ကမှံဖိၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ လါလၢကဟဲလါယူၤထီၣ်တၢတနွံအတီၢ်ပူၤန့ၣ်တၢ်ကအိးထီၣ်၀ဲကဒါက့ၤ၀ဲတၢ်ထီၣ်ကၠိဘၣ်ဆၣ်မ့မ့ၢ်လၢကၠိတၢ်သူၣ်ထီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ကျၣ်၀ဲဒီးကၠိတၢ်ခိၣ်ဒုးနာ်က့ဖျိး၀ဲအဃိလၢတၢ်သူၣ်ထီၣ်ဘှီထီၣ်က့ၤ၀ဲကၠိအံၤအဂီၢ်တၢ်သူၣ်ထီၣ်အီၤန့ၣ်ထဲဒၣ်(၃)ဖျၢၣ်ဒီးလိၣ်ဘၣ်ဒံး၀ဲတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤလၢကၠိတၢ်သူၣ်ထီၣ်အိၣ်တ့ၢ်၀ဲဒၣ်(၆)ဖျၢၣ်အံၤအဂ့ၢ်(ပျီတပိၢ်)ၦၤလီၢ်အိၣ်ကမှံမူဒါခိၣ်သရၣ်မုၣ်နီၢ်ဖီလွဲသီစံး၀ဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ “ပကၠိန့ၣ်ပကအိးထီၣ်အီၤလါယူၤတၢတနွံမီၤနီၤႉ ဒ်န့ၣ်အဃိပကၠိခိၣ်န့ၣ်တဂ့ၤအါအါလၢၤဘၣ်ထံလီၤစီၤဒီး ပအိးအီၣ်၀ဲမီၤနီၤႉ ဒ်န့ၣ်အသိးကၠိခဲလၢာ်န့ၣ်(၉)ဖျၢၣ်တဂ့ၤလၢၤဘၣ်မီၤနီၤႉ ပတ့ထီၣ်ဘှီထီၣ်၀ဲဒၣ်အီၤတ၀ံၤ ခဲလၢာ်ဒံးဘၣ် ၀ံၤဒၣ်(၃)ဖျၢၣ်ဒံးလီၤႇ (၆)ဖျၢၣ်န့ၣ်ပတန့ၢ်တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤဒံးဘၣ်မီၤနီၤႉ ပမ့ၢ်န့ၢ်တၢ်ဆီၣ် ထွဲမၤစၢၤန့ၣ်ပကတ့ထီၣ် ဘှီထီၣ်အီၤတဖျၢၣ်၀ံၤတဖျၢၣ်လီၤ”အဂ့ၢ်စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ် န့ၣ်လီၤႉ လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါလၢတၢ်သူၣ်ထီၣ်ဘှီထီၣ်က့ၤတၢ်မၤလိကၠိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်လိၣ်ဘၣ်၀ဲတၢ်ဆီၣ်ထွဲၤမၤစၢၤအသိးစ့ၢ်ကီးလၢၦၤကၠိဖိသ့ၣ်တဖၣ်ကဖံးလိမၤလိဘၣ်တၢ်အဂီၢ်ခးဆ့ၣ်နီၤမ့ၢ်ဂ့ၤႇ ခးကွဲးလံာ်ကွဲးလဲာ်မ့ၢ်ဂ့ၤလိၣ် ဘၣ်၀ဲၦၤလၢကဆီၣ်ထွဲၤမၤစၢၤဘၣ်တၢ်အဂ့ၢ်(ပျီတပိၢ်)ၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံးစ့ၢ်ကီး၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤႉ ပျီတပိၢ်ၦၤလီၢ်အိၣ်ကမှံဖိတၢ်မၤလိကၠိအံၤစးထီၣ်လၢသုးမီၤစိရိၤဟံန့ၢ်ဆူၣ်ကွံာ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤ၀ံၤအလီၢ်ခံထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤတၢ်သဘံၣ်သဘုအိၣ်ထီၣ်၀ဲအဃိကမျၢၢ်ၦၤလီၢ်က၀ီၤဖိလၢဘၣ်ဃ့ၢ်အိၣ်ကဒုအသးသ့ၣ်တဖၣ်ဒ်သိးဒီးအသုတကဲထီၣ်တၢ်ကလီတဂ့ၤဒီးကသ့ဖးသ့ကွဲးဘၣ်၀ဲအသိးဖဲလၢတၢ်ဒုးတၢ်ယာ်မ့ၢ်တအိၣ်လၢဘၣ်န့ၣ်ကက့ၤထီၣ်ဘၣ်၀ဲကၠိကသ့အဂီၢ်တၢ်ပညိၣ်အိၣ်၀ဲဒ်အံၤလီၤအဂ့ၢ်(ပျီတပိၢ်)ဆူၣ်ချ့ၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသရၣ်ကၠီၤအူစံး၀ဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ “တၢ်ပညိၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဒ်သိးဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ကထီၣ်ဘၣ်၀ဲကၠိႇ သုတသးပ့နီၣ်က့ၤလံာ်လဲာ်တဂ့ၤမီၤနီၤႉ ဒီးတၢ်အ ရ့ဒိၣ်ကတၢၢ်န့ၣ်အ၀ဲသ့ၣ်ကသ့ဖးသ့ကွဲးအဂီၢ်လီၤႉ အ၀ဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်တၢ်ဒုးတၢ်ယာ်မ့ၢ်တအိၣ်လၢၤဘၣ်န့ၣ် ကက့ၤထီၣ်ဘၣ်၀ဲကၠိကသ့အဂီၢ်မီၤနီၤႉ ဘၣ်မနုၤအဃိလဲၣ်န့ၣ်ပမ့ၢ်တဒုးအိၣ်ထီၣ်ကၠိဘၣ်န့ၣ်ၦၤဖိဒံဖိသၣ် သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်အသးနံၣ်မ့ၢ်ဒိၣ်ထီၣ်အညါမ့ၢ်အိၣ်ထီၣ်ဘျီန့ၣ်အ၀ဲသ့ၣ်မ့ၢ်က့ၤထီၣ်က့ၤကၠိအတီၤပတီၢ်မ့ၢ်တတုၤသိးဘၣ်န့ၣ်တနီၤနီၤထီၣ်က့ၤကၠိတဘူးလၢၤဘၣ်မီၤနီၤႉ အဃိန့ၣ်ပဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤဒ်သိးအ၀ဲသ့ၣ်မ့ၢ်က့ၤဒိးစဲး မ့ၢ်ဂ့ၤႇ က့ၤထီၣ်ကၠိမ့ၢ်ဂ့ၤကသ့အဂီၢ်လီၤ”အဂ့ၢ်စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤႉ ပူၤကွံာ်နံၣ်န့ၣ်ပျီတပိၢ်ၦၤလီၢ်အိၣ်ကမှံဖိတၢ်မၤလိကၠိအံၤၦၤကၠိဖိနီၣ်ဂံၢ်အိၣ်၀ဲ(၂၀၀)ဂၤဘျဲၣ်ဒီးတၢ်မၤလိကၠိသရၣ်သရၣ်မုၣ်ခဲလၢာ်အိၣ်၀ဲ(၁၆)ဂၤအဂ့ၢ်ပျီတပိၢ်ၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံး၀ဲအသိးသ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ ပျီတပိၢ်တၢ်မၤလိကၠိအံၤစးထီၣ်၀ဲဒၣ်လၢကတီၤဆိကၠိအပတီၢ်တုၤလၢဃိးတီၤဒီးတၢ်မၤလိ၀ဲဒၣ်လံာ်ဒ်အမ့ၢ်လံာ်ကညီႇ လံာ်တၢ်ဒွးႇ လံာ်အဲးကလံးသ့ၣ်တဖၣ်ဒီးစးထီၣ်လၢယဲၢ်တီၤဆူအဖီခိၣ်န့ၣ်တၢ်သိၣ်လိ၀ဲဒီး ခီၣ်ဖၠူထၢၣ်ႇ လံာ်တရူးကျိာ်အသိးနံၣ်လၢကဟဲတနံၣ်အံၤန့ၣ်တၢ်ကထၢနုာ်သိၣ်လိဃုာ်စ့ၢ်ကီး၀ဲဒီးလံာ်ယိၤ (ကၠီၣ်တဲၣ်)ကျိာ်အဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ ဒ်န့ၣ်အသိးပျီတပိၢ်ၦၤလီၢ်အိၣ်ကမှံလီၢ်အံၤန့ၣ်ခီဖျိထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤတၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်အဃိကမျၢၢ်ၦၤလီၢ်က၀ီၤဖိလၢဟဲဃ့ၢ်အိၣ်ကဒုသးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်မ့ၢ်၀ဲ(လ့က့ၣ်ကီးႇ ထံမဲး၀ါခံႇ မဲကနဲႇ သ့ၣ်ဃးလီၤတီၢ်)ဒူသ၀ီသ့ၣ် တဖၣ်ဒီးခါလၢကဟဲပျီတပိၢ်ၦၤလီၢ်အိၣ်ကမှံအလီၢ်အံၤဒ်သိးခါဆူညါကၠိဖိဆီတလဲအိၣ်ကၠိကန့ၢ်အဂီၢ်အ၀ဲသ့ၣ်ဃ့ထီၣ်၀ဲဒၣ်ကညီကူၣ်သ့ဆဲးလၤ၀ဲၤကျိၤအလံာ်ညိၣ်သိၣ်ဒိၣ်အိၣ်၀ဲဒၣ်အဂ့ၢ်ပျီတပိၢ်ကၠိအၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံး၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤႉ