တၢ်ထံၣ်လိာ်သံကွၢ်သံဒိးဒီး ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် အနဲၣ်ရွဲၣ်ခိၣ်ကျၢၢ် ပဒိၣ်စီၤတၤဒိၣ်မူ
====== တကီၢ်ခါ တၢ်သူၣ်ထီၣ် ထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤ တၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်တၢ်အိၣ်သးတဖၣ်၊ တၢ်ကတိၤ တၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်အပူၤ တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ လၢတၢ်အအိၣ်ကတာ်ထီအသးတဖၣ်ဒ်အမ့ၢ် တဘၣ်ထုးဖးသးဘၣ်တၢ်ဂ့ၢ်ဒီး တၢ်စံၣ်ညီၣ်ပၢလီၤသးခွဲးယာ်တၢ်ဂ့ၢ်တဖၣ်ဒီး တၢ်ကပာ်က့ၤ သုးမုၢ်ဒိၣ်ထဲတခါဧိၤတၢ်ဂ့ၢ်တဖၣ်အံၤ ခ့ၣ်အဲးစံၣ်=ကညီတၢ်ကစီၣ်ထံၣ်လိာ်သံကွၢ်သံဒိး၀ဲ ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် အနဲၣ်ရွဲၣ်ခိၣ်ကျၢၢ် ပဒိၣ်စီၤတၤဒိၣ်မူ ဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ ========= တၢ်သံကွၢ်။ ။ စးထီၣ်လၢ ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် စးထီၣ်သူၣ်ထီၣ်၀ဲတၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ် ဒီး တုၤလၢအခဲအံၤန့ၣ် တၢ်အိၣ်သးလၢ အဟဲဆီတလဲထီၣ်အသးတဖၣ် မ့ၢ်မတၤလဲၣ်ႉ တၢ်မုၢ်တၢ်ခုၣ်တၢ်လဲၤကျဲန့ၣ်မ့ၢ်ဘၣ်တဲ အိၣ်ကတာ်ထီသးအခဲအံၤႉ လဲၤဆူမဲာ်ညါ တသ့က့ၤဆူအလီၢ်ခံဧါတသ့ဒီး တၢ်ဂ့ၢ်ခိၣ် သ့ၣ်န့ၣ်မ့ၢ်၀ဲဒၣ်လၢမ့ၢ်ဘၣ်ကွာ်လၢထံရူၢ်ကီၢ်သဲးတၢ်တဲသကိးအခါန့ၣ် (NCA)အပူၤန့ၣ်တၢ်တဲ ၀ဲ ဒၣ်လၢပကဘၣ် တဲသကိး၀ဲဒၣ်သူၣ်ထီၣ်၀ဲဒၣ် ကီၢ်တဘ့ၣ်လၢအဒိးသန့ၤထီၣ်အသးလၢဒံၣ်မိၣ်ကရံၣ်စံၣ်ဒီး ဖဲၣ်ဒရဲၣ် ကီၢ်စၢဖှိၣ်ႉ အထံကီၢ်တဘ့ၣ်ပကသူၣ်ထီၣ်၀ဲခီဖျိ လၢပတၢ်ထံၣ်လိာ်အိၣ်သကိး အဆၢသ့ၣ်တဖၣ်အဖီခိၣ်ဒီး အခီပညီန့ၣ်မ့ၢ်၀ဲဒၣ်လၢပကသူၣ်ထီၣ်ပကီၢ်လၢခါဆူညါထံကီၢ်လၢအိၣ်ဒီးတၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်ဒီးတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢပှဲၤဒီးဒံၣ်မိၣ်ကရံၣ်စံၣ်သနူဒီးဖဲၣ်ဒရဲၣ်သနူသ့ၣ်တဖၣ်ကဆီလီၤ၀ဲႉ အဃိန့ၣ်ပကသူၣ်ထီၣ်ထံကီၢ်ကဂီၢ်န့ၣ်ပကဘၣ်တဲသကိး၀ဲဒၣ်လၢဖဲၣ်ဒရဲၣ်သနူသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤႉ ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့စးထီၣ်လၢတၢ်တဲသကိး(UPC)ခံ၀ီတ၀ီန့ၣ် ကီၢ်ပဒိၣ်န့ၣ်ဟဲသွီနုာ်လီၤ၀ဲ ဒၣ်လၢ(မခွဲထကွ်ရ) တၢ်ဂ့ၢ်စံးတၢ်န့ၣ်အ၀ဲသ့ၣ်တၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီန့ၣ်ကလုာ်ဒူၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ဆၢကတီၢ်တဘျီ ပဃ့၀ဲဒၣ် တၢ်ထဲသိးတုၤသိး၊ ပတၢ်စံၣ်ညီတီနံလိာ်ပသးန့ၣ်သုးန့ၣ်အတၢ် ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီအိၣ်၀ဲ လၢပကထုးဖးသး လီၤဒ်န့ၣ်၊ ဒီးပ၀ဲဒုပတဲတမ့ၢ်ဘၣ်တၢ် လၢပဟဲတဲသကိးတၢ် ဃုတၢ်အစၢလၢစီၤနီၢ်ခိၣ်ဖီခိၣ်န့ၣ်အခီပညီလၢ ပကဃု ကီၢ်...
(SEAPA) တူၢ်လိာ် (BNI) ဒ်မျးကယၤလၢၦဲၤ ကရၢဖိအသိး
လါအိးကထိဘၢၣ် ၃၁ သီ၊ ၂၀၁၈နံၣ်။ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် (BNI-Burma News International) လၢအမ့ၢ်၀ဲကလုာ်ဒူၣ်မံၣ်ဒံၣ်ယၢၣ်ၦာ်ဘျးစဲအံၤ (Southeash Asian Press Alliance-SEAPA) တူၢ်လိာ်အီၤ ဒ်အမ့ၢ် မျးကယၤလၢၦဲၤ ကရၢဖိအသိးလံန့ၣ်လီၤ။ ဖဲလါအိးကထိဘၢၣ် ၃၀ သီအနံၤ SEAPA တၢ်ကရၢကရိအံၤ မၤ၀ဲ အ၀ဲသ့ၣ် ခီကရဲးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖး ဒိၣ် ဖဲကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်၊ ၀့ၢ်ဘီကီးအကတီၢ် တူၢ်လိာ်၀ဲ (BNI)ဒ်အကရၢဖိသိးန့ၣ်လီၤႉ (BNI)သနူဂ့ၢ်၀ီအမံးတံာ်ၦၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ် နါဖီဂ့ၤစံး၀ဲ “(SEAPA) ၦၤဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးတၢ် သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ တူၢ်လိာ်၀ဲပ၀ဲ(BNI)ကရူၢ်တကတီၢ်ဃီ တူၢ်လိာ်၀ဲဒၣ် ကီၢ်ပယီၤတၢ်ကစီၣ်ဘျး စဲကရူၢ်(MIN)ဒီးဖံလံးပံ တၢ်ကရၢကရိ (MPIJ) ကရူၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤႉ”အဂ့ၢ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ဖဲ၂၀၁၃ နံၣ်န့ၣ်(BNI)အံၤ စးထီၣ်ကဲထီၣ်(SEAPA)အသိၣ်မှံၤကရၢဒီး ဖဲ၂၀၁၄နံၣ်န‹ၣ် ကဲထီၣ်၀ဲ ကဒီး တၢ်ကရၢကရိဘျးစဲတဖုအသိးဒီး မၤသကိးတၢ်လၢ တၢ်ကစီၣ်တကပၤဒီး ဖဲ၂၀၁၈နံၣ်အံၤအပူၤ ဘၣ်တၢ်တူၢ်လိာ်အီၤလၢ မျးကယၤလၢၦဲၤ ကရၢဖိန့ၣ်လီၤႉ (SEAPA)တၢ်ကရၢကရိအံၤတူၢ်လိာ်၀ဲကရၢဖိထဲဒၣ် (NON-FROFIT) တၢ်ကရၢကရိ တဖၣ်ဒီး အခဲအံၤ အကရၢဖိအိၣ်၀ဲ ၁၂ ဖုလံအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤႉ (SEAPA)အံၤ...
တၢ်ဃ့ထီၣ်လၢတၢ်တဘၣ်ထုးဖးသးဘၣ်တၢ်ဂ့ၢ် မ့ၢ်တၢ်ကမၤနၢၤအီၣ်ဃၣ် ကလုာ်ဒူၣ်တဖၣ် တစိၤသးလီၤ အဂ့ၢ် (IKO)တဲ
လါအိးကထိဘၢၣ် ၂၃ သီ, ၂၀၁၈နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်. ဖဲတယံာ်ဒံးဘၣ်ကတီၢ် တၢ်မၤ၀ဲထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်တၢ်ပတုာ်တၢ်ခး(NCA)အနံၣ်ပှဲၤထီၣ် ၃နံၣ် အနံၣ်ဆဲးဆၢ အ မူးဒီး ခိၣ်နၢ်ဒိၣ်ထီသ့ၣ်တဖၣ်လဲၤထံၣ်လိာ်သးကတီၢ် ကီၢ်ပယီၤသုးတကပၤဃ့ထီၣ်၀ဲဒ်အမ့ၢ် တဘၣ်ထုး ဖး သး လၢကီၢ်စၢဖှိၣ်အပူၤဘၣ်အံၤမ့ၢ်၀ဲဒ်သိးတၢ်တြီဃာ်၀ဲ ကလုာ်ဒူၣ်တဖၣ်အခွဲးအယာ် တကးဘၣ် အမဲာ် ညါတၢ်ကဆီၣ်တံၢ်မၤဘၢ၀ဲကလုာ်ဒူၣ်တဖၣ် တစိၤသးလီၤအဂ့ၢ် ထံဂုၤကီၢ်ဂၤကညီတၢ်ကရၢကရိ(IKO) ထုး ထီၣ်တဲဖျါထီၣ်၀ဲန့ၣ်လီၤ. ကလုာ်ဒူၣ်ခိၣ်နၢ်ဒိၣ်ထီလၢအဆဲးလီၤဃာ်(NCA)ဒီးကီၢ်ပဒိၣ်ခိၣ်နၢ်သ့ၣ်တဖၣ် မၤ၀ဲတၢ်အိၣ်ဖှိၣ် ဖဲန့ၢ်ပၠံၢ်ဒီၢ်,ရွ့ၣ် စဲအ့ၣ်ဟိးထဲအပူၤစးထီၣ်လၢလါအီးကထိဘၢၣ် ၁၅သီအနံၤ တုၤလၢ ၁၆သီအနံၤအံၤန့ၣ် ဖဲလါအိးကထိဘၢၣ် ၂၁သီအနံၤ (IKO)အံၤထုးထီၣ်ပာ်ဖျါဃာ်၀ဲလံာ်တၢ်ဖျါတဘ့ၣ်ဒီးစံး၀ဲ ဒ်န့ၣ်န့ၣ်လီၤ. (အဲးခ့ၣ်အိၣ်)ပှၤကတိၤတၢ်ပၢမါအိၣ်လါဒိၣ်တဲ၀ဲလၢ“လၢပလံာ်တၢ်ပာ်ဖျါအပူၤ တၢ်ဒီသဒၢ၀ဲၤကျိၤခိၣ်တခီ ဃ့ထီၣ်၀ဲလၢတဘၣ်ထုးဖးသးဘၣ်အံၤ လၢအပူၤကွံာ်အမၤနၢၤဃာ် ကလုာ်ဒူၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ဆူမဲာ်ညါကမၤ နၢၤ၀ဲဒံးအဃိ ဃ့၀ဲတၢ်အၢၣ်လီၤအံၤန့ၣ်လီၤအဂ့ၢ် ပထံၣ်ဒ်န့ၣ်လီၤ”တဲဘၣ်၀ဲခ့ၣ်အဲးစံၣ်န့ၣ်လီၤ. မ့မ့ၢ်လၢကထုးဖးသး,တထုးဖးသးအံၤဒိးသန့ၤထီၣ်အသးလၢကလုာ်ဒူၣ်တဖၣ်လီၤဒီးတလိၣ်လၢတၢ်ဒီသဒၢ၀ဲၤကျိၤခိၣ်ဃ့ထီၣ်၀ဲဘၣ်၊ လၢတၢ်သူၣ်ထီၣ်ဖဲၣ်ဒရဲၣ်ကီၢ်စၢဖှိၣ်အပူၤ တၢ်တုၤသိးထဲသိး၊ နီၢ်ကစၢ်တၢ်ပၢလီၤသး အခွဲးအယာ်သ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ်အိၣ်လၢလၢပှဲၤပှဲၤန့ၣ် ကလုာ်ဒူၣ်တဒူၣ်မးတထုးဖးသးဘၣ်အဂ့ၢ်မါအီၣ်လါဒိၣ် တဲ၀ဲန့ၣ်လီၤ. (NCA) သၢနံၣ်ပှဲၤထီၣ် ခိၣ်နၢ်ဒိၣ်ထီတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အပူၤ တၢ်ဒီသဒၢ၀ဲၤကျိၤ သုးခိၣ်ကျၢၢ်စိရိၤ မ့အီၣ်လဲၣ်စံး၀ဲလၢ စးထီၣ်လၢပကွဲမုာ်၀ဲလံာ်ကွဲမုာ်အခိၣ်တီဒ်အမ့ၢ် “တၢ်ကတဲသကိးတၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်” ဒီးကလုာ်ဒူၣ် ဖီၣ်စုက ၀ဲၤတဖၣ် ကလူၤပိာ်ထွဲ၀ဲ...
ကညီတၢ်ပၢၢ်ဆၢကၠိသရၣ်အတၢ်လဲၤခီဖျိ တၢ်ကွဲးမၤလၤကပီၤဟီၣ်ခိၣ်ဒီဖျၢၣ်ကၠိသရၣ်မုၢ်နံၤ(လါအီးထိဘၢၣ်-၅ သီ)
တံနိ(သ၀ီတါ) လါနိၤ၀့ဘၢၣ် (၁) သီ, ၂၀၁၄နံၣ်... တနံၤညါအံၤမ့ၢ်၀ဲကီၢ်အီးစထြ့လယါ,၀ံးထိရံယါကီၢ်စဲၣ်ကညီကျိာ်ကၠိ,ပှၤအတီၤတဆံကၠီဖိတဖၣ်အနံၣ်ကတၢၢ်တၢ်ဒိးစဲးမုၢ်နံၤန့ၣ်လီၤ.တၢ်ဒိးစဲးတနံၤအံၤမ့ၢ်၀ဲတၢ်မၤကွၢ်က့ၤပှၤအတီၤတဆံကၠိဖိတဖၣ်တၢ်သ့ဆိမိၣ်တၢ်အတၢ်သ့တၢ်ဘၣ်(Thinking Skill) ဒီးတၢ်သ့ကွဲးကညီလံာ်အတၢ်သ့တၢ်ဘၣ် (Writing Skill)အိၣ်ထဲလဲၣ် အတၢ်သံကွၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ပာ်ပနီၣ်ဃာ်တၢ်သံကွၢ်တၢ်ဆၢကတီၢ်မ့ၢ်၀ဲ (၄၅မံးနံး)ဒီးတၢ်ဒိးစဲးအက့ၢ်အဂီၤမ့ၢ်၀ဲ-တၢ်ကဒုးနဲၣ်န့ၢ် ကၠိဖိလၢတၢ်ဂီၤမူတၢ်ဂ့ၢ်ဖုၣ်ကိာ်ဖိတခါလၢ (Power Point)အပူၤ. ကွၢ်၀ဲမ့ၢ်၀ံၤဒီး ဘၣ်ကွဲးစံးဆၢက့ၤ ၀ဲတၢ် သံကွၢ်အဖုၣ် (၆) ထံၣ်လၢအမ့ၢ်၀ဲ-တၢ်ဂီၤမူတၢ်ကစီၣ်လၢနကွၢ်အီၤတခါအံၤ မ့ၢ်တၢ်ဂ့ၢ်မနုၤလဲၣ်. တၢ်ဂ့ၢ်အံၤ ကဲ ထီၣ်အသးလၢတၢ်လီၢ်ဖဲလဲၣ်. မ့ၢ်မတဂၤသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလဲၣ်. ဘၣ်မနုၤအဃိ တၢ်ဂ့ၢ်၀ဲအံၤ ဘၣ် ကဲထီၣ်အသးလဲၣ်. နမ့ၢ်အိၣ်ဘၣ်ဖဲတၢ်လီၢ်၀ဲန့ၣ် နကတူၢ်ဘၣ်အီၤဒ်လဲၣ်. တၢ်ဂ့ၢ်တခါအံၤအဖီခိၣ် နတၢ်ထံၣ်န တၢ်ပာ်သးအိၣ်ဒ်လဲၣ်(What,where,who,why,how,your opinion)အတၢ်သံကွၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂီၤမူတၢ်ကစီၣ်လၢကၠိဖိကဘၣ်ကွၢ်ဒီးကွဲးစံးဆၢက့ၤအဂ့ၢ်တခီမ့ၢ်၀ဲ “တၢ်မၤလၤကပီၤကၠိသရၣ်အမုၢ်နံၤဖဲ တၢ်ကြဲၢ်ကီၢ်ဆၣ်, ၀ၣ်မံကျါကရူၢ်, စံာ်ဖိခံသ၀ီ, ဖဲလါအီးကထိဘၢၣ်(၅)သီ, ၂၀၁၄နံၣ်” တၢ်ဂီၤမူတၢ်ကစီၣ်, ပဟံးန့ၢ်အီၤလၢကွဲၤကလုၢ်ပှာ်ယဲၤသန့အပူၤန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ဂီၤမူအပူၤ ပထံၣ်ဘၣ်စံာ်ဖိခံတီၤခၢၣ်သးကၠိဒီး တီနီၢ်ကစၢၢ်, ကညီကီၢ်အတၢ်ဃံတၢ်လၤတဖၣ်ဒီး တၢ်မၤလၤကပီၤကၠိသရၣ် အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤတဖၣ် ပကွၢ်လီၤ သးစၢၢ်ဆၢထုးန့ၢ်ပသးဒိၣ်မးလီၤ. လီၤဆီဒၣ်တၢ် ပှၤအတီၤတဆံကၠိဖိတဖၣ်ကွၢ်၀ဲတၢ်ဂီၤမူတၢ်ကစီၣ်တခါအံၤ ထံထံဆးဆးဘှ့ၣ်ဘှ့ၣ်ဘှီၣ်ဘှီၣ်မ့ၢ်လၢအ၀ဲသ့ၣ်ကဘၣ်ကွဲးစံးဆၢက့ၤတၢ်သံကွၢ်လၢတၢ်ဟ့ၣ်ပာ်တဖၣ်န့ၣ်အဃိလီၤ. လၢတၢ်ဂီၤမူတၢ်ကစီၣ်ပူၤ(KRCEE)ပှၤနဲၣ်တၢ်သရၣ်မုၣ်ဒဘိရၤတဲဘၣ်ကၠိသရၣ်တဖၣ်, လၢအပူၤကွံာ် အ၀ဲကဲ ကၠိသရၣ်အခါအတၢ်လဲၤခီဖျိတတီၤန့ၣ်စံး၀ဲ- “ယကဲဘၣ်ကၠိသရၣ်(၂၆)နံၣ် လၢဒူသ၀ီန့ၣ်ပှၤတမၤလၤကပီၤယၤနီ...
ဖဲမဲးစိာ်ထီၣ်ကီၢ်အသီ
ဖဲမဲးစိာ်ထီၣ်ကီၢ်အသီ (၁) ယပှၤကလုာ်ကညီဧၢ မ့ၢ်ပှၤလၢအဂ့ၤကတၢၢ် နအဲၣ်နဲတၢ်တီတၢ်လိၤ တမှံၤနအဲၣ်ဒီးတူၢ်လိာ် အဲၣ်ဘၣ်ယဲဒၣ်နၤဒိၣ်ဒိၣ် ပာ်ကဖၢသးလၢနဃိ. (၂) ကီၢ်ကညီကီၢ်ဘၣ်ဆိၣ်ဂ့ၤ ထဲနဂ့ၢ်ဆၢသး၀ံၣ်က့ၤ တၢ်လူၢ်တြီၤကစၢၢ်ကလိ နဃံလၤနဲဒၣ်ထီဘိ သ့ၣ်ဒိၣ်၀ၣ်ထီဖျါလါဟ့ ဃံလၤဒိၣ်ယတဲတသ့. (၃)ထံဖိကျိလၢကပီၤဆှံ ယွၤလီၤထီဘိတအိၣ်ဘှံး မ့ၢ်ကီၢ်လၢအဘၣ်ဆိၣ်ဂ့ၤ ယကီၢ်ဃံလၤကီၢ်သူလ့ၤ ထံဆဲးမဲးယွၤကီၢ်သူလ့ၤ လၢပဂီၢ်မ့ၢ်တၢ်သဘျ့. (၄)ပမှံၤပှၢ်ဖံဖုလၢပျၢၤ ဘၣ်တူၢ်တၢ်ဆီၣ်တံၢ်မၤနၢၤ ဘၣ်သုးကစီာ်ကွံာ်အသး ဃုာ်ဒီးဖိလံၤသ့ၣ်တဖၣ် ခဲအံၤပကီၢ်ကဲပှၤကီၢ် လၢပျၢၤမ့ၢ်ပကီၢ်ကညီ. (၅)ကညီဖိကိးဒ်ကိးဂၤ ပာ်လုၢ်ပာ်ပှ့ၤလီၤပသး ပၢၤဃာ်သူးသ့ၣ်လၤကပီၤ ဖဲနအိၣ်နဆိးအလီၢ် ပှၤကလုာ်တၢ်သူတၢ်ပှိၤ ကလူလီၤက့ၤလၢပလိၤ. (၆)သူၣ်ထီၣ်က့ၤသးတဖျၢၣ်ဃီ တစၢၤဃီပမ့ၢ်ကညီ ပမ့ၢ်အိၣ်ဖုၣ်ထီလီၤလီၢ် ပသံၣ်ပခုးကလီၤဃီ ၀ဲၢ်ကူးဘုပုၢ်မ့ၢ်ကူးဒီး ပုာ်လီၤဘုလၢသံၣ်လၢပျီ. (၇)ကညီဖိကီၢ်ပူၤကီၢ်ချၢ တဘၣ်နီၤဖးလိာ်ပဆၢ ဒ်၀ၣ်အါဘိသိးတဲာ်ထံ ပအါဂၤက၀ံၤတၢ်မံၤ ၀ဲၢ်ထံထၣ်ပုၢ်အိၣ်ထံခံ အိၣ်န့ၢ်လိာ်ဟုဆၣ်မ့ၤဆွံ. (၈)ပပှၤကလုာ်ဆၢထံၣ်က့ၤ ပကီၢ်ဃံလၤကီၢ်သူလ့ၤ မုၢ်ယဲၤခွံဘိကဒုလာ် ပာ်ဖှိၣ်ထီၣ်လိာ်က့ၤပသး သိးထီၣ်က့ၤပဆ့ကညီ ဖဲမဲးစိာ်ထီၣ်ကီၢ်အသီ. အိၣ်တမှံၤကီၢ်အီစ်ထြ့လ်ယါ.....သူလ့ၤနီၣ်မံၤဖိ
ဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဖိတၢ်အိၣ်မူတုၤထီၣ်ဆူပျဲၢ်စီၢ်ခိၣ် (မ့) ဆွံၣ်ဒ့ၣ်အဲၣ်ဒီ(Idol)အပူၤ ပှၤလၢအမံၤဒိၣ်ထီၣ် စီၤကံၣ်စိ
စီၤသ့မၠ့ၣ် (လါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၂၄ သီ,၂၀၁၈ နံၣ်). ကတီၢ်အံၤဆွံၣ်ဒ့ၣ်ထံကီၢ်(Stockholm)၀့ၢ်အပူၤ(Sweden Idol )တၢ်ပြၢလၢတၢ်မၤအီၤအံၤ ပှၤမံၤဒိၣ် တဂၤန့ၣ်မ့ၢ်၀ဲစီၤကံၣ်စိလၢအမ့ၢ်ကညီဖိလၢအသးအိၣ်(၁၇)နံၣ်တဂၤအံၤန့ၣ်လီၤ. အ၀ဲဒၣ်အံၤ လၢအပူၤကွံာ်အိၣ်ဆိး၀ဲလၢကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်-ကီၢ်ပယီၤကီၢ်ဆၢ မဲၢ်လးဘၣ်ကီဘၣ်ခဲ ဒဲက၀ီၤပူၤ ဒီးလဲၤတုၤလၢကီၢ်ဆွံၣ်ဒ့ၣ်အိၣ်လံ၀ဲ(၁၅)နံၣ်လံဒီး အခဲအံၤအ၀ဲအိၣ်ဆိးလၢ(Halls Berg)၀့ၢ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. ဆွံၣ်ဒံၣ်အဲၣ်ဒီတၢ်ပြၢအပူၤ စီၤကံၣ်စိအံၤ သး၀ံၣ်တၢ်ကလုၢ်ဂၢၢ်ဒ်သိးပှၤသး၀ံၣ်တၢ်စဲၤနီၢ်တဂၤအသိး ဒီးဒိးန့ၢ်ဘၣ်၀ဲ ပှၤစံၣ်ညီၣ်ကွီၢ်(judge) တဖၣ် အတၢ်စံးပတြၢၤဒီး ဒိးန့ၢ်ဘၣ်၀ဲကမျၢၢ်တဖၣ်တၢ်ဟ့ၣ်ဂံၢ် ဟ့ၣ်ဘါလၢဟီၣ်ခိၣ်ဒီဖျၢၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဃးတၢ်လဲၤပြၢ၀ဲန့ၣ်စီၤကံၣ်စိတဲ၀ဲလၢ “လဲၤပြၢလၢညါတဘျီသးနံၣ်(၁၆) မ့ၢ်ပှဲၤမးနုာ်ပြၢန့ၢ်အဃိ ယသးအိၣ်(၁၅)နံၣ်ဒံးလီၤယလဲၤပြၢတန့ၢ်ဒံးဘၣ်.အခဲအံၤတဘျီက့ၤကိးဒါက့ၤယၤအဆိဘၣ်ဆှၢန့ၢ်တၢ်ဂီၤ,ဖဲန့ၣ်ပှၤလၢအန့ၢ်အမးအါကတၢၢ်(၄)ဂၤဘၣ်နုာ်တၢ်ပြၢဒီးဖဲ(၄)ဂၤအကျါယပၣ်ဃုာ်လီၤ”အဂ့ၢ်တဲ၀ဲန့ၣ်လီၤ. အ၀ဲဒၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ပှၤလၢအသးစဲတၢ်သူၣ်၀ံၣ်သးဆၢအမဲာ်ညါ အ၀ဲသးစဲစ့ၢ်ကီး ဖျၢၣ်ထူတၢ်ဂဲၤလိာ်ကွဲတဂၤ စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.လၢတၢ်လဲၤပြ၀ဲ(Sweden Idol )တၢ်ပြၢန့ၣ်အပူၤ အ၀ဲလိၣ်ကွဲဖျၢၣ်ထူဒီးအခီၣ်ဘၣ် ဒိဘၣ် ဆၣ်ပာ်ဆူၣ်သးဒီးလဲၤ ပြၢ၀ဲတၢ်သး ၀ံၣ်ပြၢအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ကတီၢ်အံၤလၢ ပှၤဃုထၢထီၣ်ပှၤအဂ့ၤ ကတၢၢ်(၁၃)ဂၤအကျါအ၀ဲပၣ်ဃုာ်လံဒီးအ၀ဲမၤန့ၢ်တၢမ့ၢ်ဂ့ၤတန့ၢ်မ့ၢ်ဂ့ၤကဂုာ်ကျဲးစၢး၀ဲလၢအဂ့ၤကတၢၢ်အဂ့ၢ်စီၤကံၣ်စိတဲ၀ဲလီၤ. “ယကဂုာ်ကျဲးစၢးအီၤလၢအဂ့ၤကတၢၢ်လီၤ.ပှၤကသ့ၣ်ညါအါထီၣ်ယၤဒီးပှၤမ့ၢ်သးးခုဒီးယသးခုလီၤ.ကတုၤလၢဖီတၢၣ်အဂီၢ်ဘၣ်လဲၤတဆီ၀ံတဆီအဂ့ၢ် ယထံၣ်ဒ်န့ၣ်လီၤ”အဂ့ၢ်တဲ၀ဲလီၤ. လၢတၢ်ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါအီၤဒီး(Judge)သ့ၣ်တဖၣ်တၢ်ကတိၤဆီၣ်သခူထီၣ်အီၤန့ၣ်အ၀ဲဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်သးခုဒီးလၢတၢ်ထံၣ်ဒိၣ်လီၤသးတခီတအိၣ်ဘၣ်အဂ့ၢ်စီၤကံၣ်စိတဲ၀ဲန့ၣ်လီၤ. “ယမ့ၢ်ပှၤပတီၢ်မုၢ်တဂၤလီၤ. ယလဲၤတုၤလၢပတီၢ်အံၤန့ၣ် ယတထံၣ်ဒိၣ်ယသးဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်ပှၤအါဂၤသ့ၣ် ညါအါထီၣ်ယၤဒီးအတၢ်ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါယၤအဃိယသးခုန့ၣ်လီၤ”အဂ့ၢ်တဲ၀ဲန့ၣ်လီၤ. အ၀ဲလဲၤတုၤလၢကီၢ်ဆွံၣ်ဒ့ၣ်အပူၤလၢအသးနံၣ်အိၣ်၀ဲ(၄)နံၣ်ဃၣ်ဃၣ်ဒီးအခဲအံၤအ၀ဲကတိၤ၀ဲကညီကျိာ်တကးဘၣ်အမဲာ်ညါဆွံၣ်ဒ့ၣ်ကျိာ်ဒီးကိၤလၤ၀ါကျိာ်ဘၣ်၀ဲဂ့ၤဂ့ၤန့ၣ်လီၤ. ဒီးတကးဘၣ်အမဲာ်ညါစီၤကံၣ်စိအံၤ လၢကီၢ်ဆွံၣ်ဒ့ၣ်ကညီတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤဒီးနံၤဒိၣ်နံၤထီသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤ အါဒၣ်တက့ၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ပှၤတဂၤလၢအနုာ်လီၤ ပၣ်ဃုာ်ပၣ်ဂီၢ်၀ဲချုးဆၢချုးကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. စီၤကံၣ်စိအတၢ်ပာ်သးလၢကညီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဖီခိၣ်တခီန့ၣ်“ပ၀ဲကိးဂၤမ့ၢ်ပှၤကညီလီၤ.ဆွံၣ်ဒ့ၣ်ကညီ,ကီၢ်ချၢကညီ,ပမ့ၢ်ကညီဖိခဲလၢာ်အဃိပဘၣ်အဲၣ်လိာ်ပသးလီၤ.မ့ၢ်၀ံၤတၢ်လၢပအဲၣ်ဒိးမၤန့ၣ်မၤခီ,မၤလၢအဂ့ၤကတၢၢ်ကကဲထီၣ်တၢ်သးခုလၢပဂီၢ်လီၤ.”တဲ၀ဲန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဃ့ၢ်သုးတၢ်အိၣ်မူအမံၤဒိၣ်ထီၣ်လၢဆွံၣ်ဒ့ၣ်(Idol)စီၤကံၣ်စိအံၤလၢတၢ်ပညိၣ်ကလၢပှဲၤထီၣ်အဂီၢ်ကဂုာ်ကျဲးစၢး၀ဲအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. “သုဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါယၤအဃိ စံးဘျုးဘၣ်သုကိးဂၤဒဲလီၤ. မုၢ်တနံၤယသးအိၣ်ကလဲၤသး၀ံၣ်တၢ်လၢထံဂုၤ ကီၢ်ဂၤ,ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်,ကီၢ်ပယီၤ,ကီၢ်အမဲရကၤမ့ၢ်ဂ့ၤ ကလဲၤသး၀ံၣ်ဘၣ်တၢ်န့ၣ် တၢ်ပညိၣ်အိၣ်လီၤ”အဂ့ၢ် စီၤကံၣ်စိတဲ၀ဲန့ၣ်လီၤ.
တၢ်ကမၤ၀ဲကညီသးစၢ် တၢ်ထံၣ်လိာ်တဲသကိးတခါ ဖဲလါနိၣ်၀့ဘၢၣ်
လါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၂၈ သီ, ၂၀၁၈နံၣ်, စီၤရှါ. ကညီသးစၢ်ကရၢ(KYO)ဒီးကညီသးစၢ်ပှာ်ဘျးစဲ(KYN)တဖၣ်တီခိၣ်ရိၣ်မဲ၀ဲဒီးကမၤ၀ဲကညီသးစၢ်တၢ်ထံၣ်လိာ်တဲသကိးတခါ ဖဲလါနိၣ်၀့ဘၢၣ် ခံနွံတနွံအံၤ လၢကတီၢ်ယံာ်၀ဲသၢ သီဖဲ(ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်) ကီးတရံးတၢ်ပၢ အပူၤန့ၣ်လီၤ. ကညီသးစၢ်ကဒဲကဒဲတဂၤဒီးတဂၤလၢကနၢ်ပၢၢ်လိာ်သးကအါထီၣ်အဂီၢ်, ကသ့ၣ်ညါအါထီၣ် တကီၢ်ခါထံရူၢ် ကီၢ်သဲးတၢ်အိၣ်သးအဂီၢ်ဒီးသးစၢ်သ့ၣ်တဖၣ် အကပၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်ထံၣ်လိာ်တဲသကိး၀ံၤ လဲၤလၢတၢ်အိၣ် ဖှိၣ်ဒိၣ်ပတီၢ်ကန့ၢ်အဂီၢ် ပညိၣ်အီၤအဂ့ၢ် ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါလၢရဲၣ်ကျဲၤ၀ဲမူးတဖၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤ. သးစၢ်တၢ်ထံၣ်လိာ်တၢၣ်ပီၣ်တဲသကိးလၢတၢ်ပာ်လီၤဃာ်အီၤလီၤလၢစ့ကၠး(၁၄၀)ကလီၢ်အံၤ အပူၤ ခၢၣ်စး လၢ ဟဲထီၣ်တဖၣ် ဒ်အမ့ၢ်ပၣ်တံၣ်, ဖီၣ်စုက၀ဲၤကရူၢ်, လံာ်လဲၢ်တၢ်ဆဲးတၢ်လၤ, ဖၠၣ်စိမိၤကၠိ, ကီၢ်ဆၣ်, ကၠိဖိက ရူၢ်သ့ၣ်တဖၣ်,ထံဂုၤကီၢ်ဂၤလၢအ့ၣ်ဒ့ယါ,ကၠီၣ်တဲၣ်,ထံဂုၤကီၢ်ဂၤသးစၢ်ကရူၢ်(၅၀)ဃၣ်ဃၣ်ဒီးပှၤနီၣ်ဂံၢ်ခဲလၢာ်(၂၇၀)ဂၤကဟဲထီၣ်၀ဲအဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပူၤ,ကီၢ်ချၢကညီသးစၢ်ကရူၢ်တဖၣ်သးစၢ်တၢ်ထံၣ်လိာ်တၢၣ်ပီၣ်သကိးအမူးအံၤ ဖဲအပူၤကွံာ် ၂၀၁၁နံၣ်ဒီး၂၀၁၂နံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်တၢ်မၤတ့ၢ်အိၣ်၀ဲဒီး ဖဲ၂၀၁၅နံၣ်န့ၣ် ကညီသးစၢ်ကရၢ(KYO) တီခိၣ်ရိၣ်မဲမၤသကိးတၢ်ဒီးကညီသးစၢ်လၢကီၢ်ဆၢတဖၣ် ဒီးမၤ၀ဲကညီတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဒိၣ်တဘျီစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.
ဒီကထၢၣ်စ့ၣ်သံၣ်ယၣ်မီၣ်ဒိးန့ၢ် ၀ၣ်ရှ့ၣ်တၣ်ဖၠၣ်စိမိၤ(Roux Prize)တၢ်ဟ့ၣ်လၤကပီၤ
လါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၂၈ သီ, ၂၀၁၈နံၣ်, စီၤမၠၣ်အူသၣ် အမဲရကၤကီၢ်စၢဖှိၣ် ၀ၣ်ရှ့ၣ်တၣ်ကီၢ်စဲၣ်(Seattle)၀့ၢ်(Washington)ဖၠၣ်စိမိၤ ၂၀၁၈ နံၣ်အဂီၢ် (Roux Prize) ခိၣ်ဖးအံၤ ဟ့ၣ်လီၤ၀ဲဆူ ဒီကထၢၣ်စ့ၣ်သံၣ်ယၣ်မီၣ်လၢအမ့ၢ်မဲၢ်တီၣ် တၢ်ဆါဟံၣ်ပှၤနဲၣ် တၢ်အံၤ ဖဲလါစဲးပထ့ဘၢၣ်(၂၆)သီအနံၤန့ၣ်လီၤ. ဒီကထၢၣ်စ့ၣ်သံၣ်ယၣ်မီၣ်အံၤအိးထီၣ်ဃာ်၀ဲမဲၢ်တီၣ်တၢ်ဆါဟံၣ်ဖဲ မဲၢ်ဆီးအပူၤဒီး ကူစါယါဘျါန့ၢ်၀ဲ ခီကီၢ်ပှၤမၤတၢ်ဖိ,ကီၢ်ပယီၤအပူၤပှၤဆါတဖၣ်ဒီးဟ့ၣ်တၢ်သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်လၢတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့တကပၤဒီးတၢ်တီခိၣ်ရိၣ်မဲဂ့ၤအဃိဒိးန့ၢ်ဘၣ်၀ဲခိၣ်ဖးအဂ့ၢ် မဲၢ်တီၣ်တၢ်ဆါဟံၣ် ပှၤဆှၢရဲၣ်ကျဲၤတၢ်(၂)ဂၤတဂၤ နီၢ်အဲနံၣ်စံး၀ဲန့ၣ် လီၤ. “တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤတဖၣ်ရဲၣ်ကျဲၤ၀ဲဂ့ၤအဃိ တၢ်ဟ့ၣ်လီၤအီၤခိၣ်ဖးလီၤ. လၢတၢ်မၤ၀ဲ တၢ် အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အံၤအဖီခိၣ် ပှၤတ၀ၢတၢ်အိၣ်သးဂ့ၤထီၣ်အိၣ်အဃိ ဒိးန့ၢ်ဘၣ်ခိၣ်ဖးလီၤ. ”အဂ့ၢ် စံးဘၣ်၀ဲခ့ၣ်အဲးစံၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢန့ၢ်အမဲာ်ညါတၢ်ဟ့ၣ်လီၤခိၣ်ဖးဃုာ်ဒီးစ့ဒီလၣ်(၁)ကလီၢ်အံၤဒီကထၢၣ်စံၣ်သံၣ်ယၣ်မီၣ်လဲၤထီၣ်ဟံးန့ၢ်၀ဲလၢအနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်၀ဲဒီးခိၣ်ဖးလၢဒိးန့ၢ်၀ဲအံၤကကဲထီၣ်တၢ်ကဲဘျုးလၢတၢ်ဆါဟံၣ်တၢ်ကူစါယါဘျါပှၤဆါတဖၣ်အဂီၢ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်နီၢ်အဲနံၣ်ဆဲးတဲ၀ဲလီၤ. ၀ၣ်ရှ့ၣ်တၣ်ဖၠၣ်စိမိၤအံၤစးထီၣ်ဒုးအိၣ်ထီၣ် (Roux Price) ဖဲ၂၀၁၃နံၣ်ဒီး တၢ်စးထီၣ်ဟ့ၣ်လီၤ၀ဲခိၣ်ဖးအံၤ ဖဲ၂၀၁၄နံၣ် ဒ်အမ့ၢ်ပှၤလၢအမၤတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ လၢပှၤတ၀ၢပှၤလၢအအိၣ်ဒီး တၢ်မၤနီၣ်မၤဃါလီၤ တံၢ်လီၤဆဲးန့ၣ်လီၤ. ဖဲ၂၀၁၄နံၣ်,အဆိကတၢၢ်တဘျီခိၣ်ဖးန့ၣ်ဒီကထၢၣ်(Rodrigo Guerrero )လၢခိၣ်လဲၣ်ဘံၣ်ယၣ်ဒိးန့ၢ်၀ဲဒီးမ့မ့ၢ်လၢ ၂၀၁၇နံၣ်အဂီၢ်န့ၣ်ဒီကထၢၣ်(Samba Sow) လၢမၣ်လံၣ် ထံကီၢ်အံၤဒိးန့ၢ်၀ဲန့ၣ်လီၤ. ဒီကထၢၣ်စံၣ်သံၣ်ယၣ်မီၣ် ဒိးန့ၢ်ဘၣ်ထံဂုၤကီၢ်ဂၤခိၣ်ဖးအခဲအံၤန့ၣ်အိၣ်လံ၀ဲ(၁၈)ခါလံအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.
အ့ရှၢၣ်ကျဲမုၢ်အဂီၢ် တၢ်ထံၣ်ဃာ်ကဒီး၀ဲ ကစၢၢ်လၢကထုးထီၣ်လၢၢ်အဂ့ၢ် ကီၢ်စဲၣ်ပဒိၣ်တဲ
လါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၂၈ သီ, ၂၀၁၈ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်. အ့ရှၢၣ်ကျဲမုၢ်ဒိၣ်တၢ်တိာ်ကျဲၤလၢလိညးကစၢၢ်တၢ်ထုးထီၣ်လၢၢ်အံၤ တၢ်ပာ်ပတုာ်ဃာ်အီၤအ၀ံၤအလီၢ်ခံ ကတီၢ်အံၤ တၢ်ထံၣ်ဃာ်ကဒီး၀ဲကစၢၢ်ကထုးထီၣ်လၢၢ်လၢအအိၣ်ဖဲဖၣ်ပူၣ်(မုၢ်တြီၢ်)ဟီၣ်က၀ီၤပူၤ အဂ့ၢ် တၢ်ကွၢ်ထွဲခိၣ်ဃၢၤန့ဆၢၣ်,သ့ၣ်ပှၢ်,ဟီၣ်လာ်ဒီးကျဲမုၢ်ကျဲ ဘိကိတိာ်ခိၣ်စီၤပၠံၣ်သၣ်စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်န့ၣ်လီၤ. (Chian road and Bridge Corporation-CRBC)ဟံးဃာ် စ့လၢအ့ရှၢၣ် တၢ်ဂုၤထီၣ်ပသီ ထီၣ်စ့တၢး (ADB) ၀ံၤ ကတ့ထီၣ်၀ဲကီးတရံး-အ့ၣ်ဒူၣ်အ့ရှၢၣ်ကျဲအဂီၢ် လိၣ်ဘၣ်လၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်တၢ်ဟံးအီၤလၢလိညး ကစၢၢ်အံၤ ဖဲအပူၤကံွာ်စှၤလါအကတီၢ် တၢ်အိၣ်ပတုာ်ဃာ်အီၤဒီး လၢတၢ်ကက့ၤထုးထီၣ်လၢၢ်အဂီၢ် တၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးအီၤ ဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ. လိညးကစၢၢ်အလီၢ်တၢ်ကထုးထီၣ်လၢၢ်တၢ်တိာ်ဃာ်လၢဖၣ်ပူၣ်ကီၢ်ဆၣ်,ကမီၣ်လဲကစၢၢ်အဂ့ၢ်တၢ်ထံၣ်ဃာ်အီၤဒီးဘၣ်ထွဲဒီးတၢ်ကထုးထီၣ်လၢၢ်ဒီးကတီၢ်အံၤတၢ်အိၣ်သးတဖၣ်န့ၣ် တၢ်ကွၢ်ထွဲခိၣ်ဃၢၤန့ဆၢၣ်, သ့ၣ်ပှၢ်, ဟီၣ်လာ်ဒီးကျဲကိတိာ်စီၤပၠံၣ်သၣ်စံး၀ဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ. “တၢ်လီၢ်အသီဒု ပထံၣ်ဃာ်လံ (ADB)နာ်က့ လဲၤကွၢ်၀ံၤလံ, ဘၣ်ဆၣ်တက့ၤဆဲးကျိးပှၤဒံးဘၣ်, ကတီၢ်အံၤ ခီပနံၣ်အသီအိၣ်လံဒီးပကဆဲးမၤအီၤဒီးခီပနံၣ်အသီလီၤလၢ(CRBC)တကပၤတၢ်ကီတၢ်ခဲကအိၣ်ဒ်လဲၣ်,လၢအ၀ံၤတၢ်အၢၣ်လီၤအိၣ်ဒီးခၠ့ၣ်လ့မၠဲၣ်ခီပနံၣ်တၢ်အၢၣ်လီၤအိၣ်ဒ်လဲၣ်ပတသ့ၣ်ညါဘၣ်.ပ၀ဲခီပဆဲးကျိးန့ၢ်အီၤ,မ့ၢ်လိၣ်တခီပကဘှါရှဲရဲၣ်ကျဲၤန့ၢ်အီၤ” အဂ့ၢ်ကိတိာ်စီၤပၠံၣ်သၣ်စံး၀ဲဖဲလါစဲးပထ့ဘၢၣ်(၂၅)သီအနံၤန့ၣ်လီၤ. (CRBC)ခီပနံၣ်တကပၤတ့၀ဲအ့ရှၢၣ်ကျဲမုၢ်အံၤအဂီၢ်န့ၣ်ထုးထီၣ်ဟံးန့ၢ်၀ဲလၢၢ်လၢလိညးကစၢၢ်ဒီးလိညးကစၢၢ်လၢၢ်ပူၤခဲလၢာ်၁၃၀,၀၀၀(တကလီၢ်သၢကလး)လၢတၢ်ကထုးထီၣ်တၢ်တိာ်ကျဲၤအဂီၢ်တိာ်ဃာ်၀ဲသၢနံၣ်လၢကီၢ်ပဒိၣ်တၢ်ဟ့ၣ်ခွဲးဒီးဘၣ်ဆၣ်လီၢ်က၀ီၤဖိတဖၣ်တၢ်ထီဒါအဃိတၢ်တထုးထီၣ်ဟ့ၣ်၀ဲစ့လၢၤဘၣ်ဒီးတၢ်ပာ်ပတုာ်ဃာ်တၢ်ထုးထီၣ်လၢၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ကီၤတရံး-အ့ၣ်ဒူၣ်ကျဲမုၢ်အံၤအထီအိၣ်၀ဲ၄၁.၂၅မံးလာ်(၆၆.၄ကံလိ)ဒီးလၢ တၢ်တိာ်ကျဲၤအဂီၢ်(ADB) ထုးထီၣ်ဟ့ၣ်စ့ဒီလၣ်အကကွဲၢ်၁၀၀,အၣ်စံၣ်ယၣ်တၢ်သူၣ်ထီၣ်စ့ပာ်ကီၤဒီလၣ်ကကွဲၢ်၂၀,ပဒိၣ်ထုးထီၣ်ဟ့ၣ်လီၤစ့၁.၈ကကွဲၢ်ဒီးတၢ်စးထီၣ်အီၤလၢ၂၀၁၆နံၣ်တုၤ ၂၀၁၉နံၣ် တၢ်ပာ်ပနီၣ်ဃာ်လၢကမၤ၀ံၤ၀ဲအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.
ဖၣ်ပူၣ်တၢ်သမူးတၢ်ဆါကဲထီၣ်သးအဖီခိၣ် တၢ်ထံၣ်လိာ်သံကွၢ်ဒီး(BPHWT)ပှၤနဲၣ်တၢ်
လါစဲးပထ့ဘၢၣ်,၂၀၁၈နံၣ် “ပထံၣ်လၢပမ့ၢ်ဒီသဒၢလၢတၢ်ဆဲးကသံၣ်တခီ တၢ်ကီတၢ်ခဲတဖၣ်ပလဲၤခီပတာ်အီၤကန့ၢ်” (ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်)ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢ တၢ်ပၢ မုၢ်တြီၢ်(ဖၣ်ပူၣ်) တၢ်လီၢ်ဟီၣ်က၀ီၤအပူၤ စးထီၣ်ဖဲလါအီကူာ် ကတၢၢ်ဒီးလါစဲးပထ့ဘၢၣ်ကတီၢ်အံၤ ပှၤဖိသၣ်ကအိၣ်လၢ (၃၀၀)ဃၣ်ဃၣ်ဘၣ်၀ဲ တၢ်သမူးဖိတၢ်ဆါအံၤ န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ထွဲဒီးတၢ်ဂ့ၢ်အ၀ဲအံၤ ပှၤလၢအကူစါ၀ဲတၢ်ဆါအံၤ အဘူးကတၢၢ်လၢအမ့ၢ် (BPHWT)ပှၤနဲၣ် တၢ် စီၤ၀့ကၠီၣ်အံၤ ပထံၣ်လိာ်သံကွၢ်အီၤန့ၣ်လီၤ. ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-မုၢ်တြီၢ်လီၢ်က၀ီၤအပူၤ တၢ်သမူးဖိတၢ်ဆါ လၢအကဲထီၣ်အသးအံၤ တၢ်အိၣ်သးအလီၢ်ခံကတၢၢ် အိၣ်ဒ်လဲၣ်. စီၤ၀့ကၠီၣ်-မုၢ်တြီၢ်(ဖၣ်ပူၣ်) ဟီၣ်က၀ီၤအပူၤဒွဲၣ်လိ, ဘုသိၣ်ကီၢ်ဆၣ်တဖၣ်အပူၤ လၢအပူၤကွံာ်လါအီကူာ် ၂၄သီအနံၤ တၢ် သမူးဖိတၢ်ဆါအံၤ ရၤလီၤအသးအံၤ (BPHWT)လီၢ်က၀ီၤ ပှၤမၤတၢ်ဖိတဖၣ် ပသ့ၣ်ညါအီၤ သီသီဒီး တၢ်အံၤပကဘၣ်မၤဒ်လဲၣ်. ဆိမိၣ်၀ံၤ ပဟ့ၣ်လီၤကသံၣ်လၢအလိၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-တၢ်ဆါအံၤဘၣ်လၢပှၤသးနံၣ်ထဲလဲၣ်. ဒီးနးထဲလဲၣ်လံလဲၣ်. စီၤ၀့ကၠီၣ်-တၢ်သမူးဖိတၢ်ဆါအံၤပမ့ၢ်ကွၢ်က့ၤန့ၣ် ဖိသၣ် ၁၂နံၣ်အဖီလာ်ဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ကဲထီၣ်သး အါန့ၢ် ပထံၣ် ဘၣ်လီၤ. စးထီၣ်ကဲထီၣ်သးလၢဒွဲၣ်လိ ကီၢ်ဆၣ်အပူၤ သ၀ီ(၄)ဖျၢၣ်, ကတီၢ်အံၤအပၣ်ဃုာ်ဒီး ဘုသိၣ် ကီၢ်ဆၣ်သ၀ီခဲလၢာ်(၁၂)ဖျၢၣ်,ဖိသၣ်ခဲလၢာ်(၃၀၀)ဃၣ်ဃၣ်ဘၣ်၀ဲတၢ်ဆါအံၤဒီးဖဲန့ၣ်အကျါဖိသၣ် (၉)နံၣ် တဂၤအံၤခီဖျိဘၣ်တၢ်သမူးဖိတၢ်ဆါဒီးတၢ်ဆါအဂၤအိၣ်အဃိသံကွံာ်၀ဲဒီး ဖိသၣ်ပိာ်မုၣ်(၆)နံၣ်တဂၤ အမဲာ်ချံတထံၣ်တၢ်လၢၤဘၣ်လီၤ. ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-တၢ်ဆါတဖၣ်အံၤကဲထီၣ်သးဒ်လဲၣ်,ဘၣ်ကူဂာ်လိာ်သးဒ်လဲၣ်. စီၤ၀့ကၠီၣ်-အ၀ဲအံၤကဲထီၣ်၀ဲလၢ (Virus)တၢ်ဆါတခါလီၤ. ပှၤကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့တဖၣ်တဲန့ၣ်အိၣ်(၂၁)လုာ်, အ၀ဲန့ၣ်ဘၣ်ကူဂာ်ညီ, အါဒၣ်တက့ၢ်နါဒ့ဘံး, တၢ်ကူးအီၣ်,ဘၣ်ကူဘၣ်ဂာ်ခီဖျိတၢ်ဆါဃၢ်တခါ လီၤ. ကသံၣ်လၢ(Antibiotic)အံၤ...