လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၈ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်
လၢကဟဲတလါအံၤလါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၁၁ သီအံၤ ကၠီၣ်တဲၣ်ခီပနံၣ်တၢ်မၤလီၢ်အဖျၢၣ်(၁၀)ကဟဲကိးကဒီးပှၤမၤတၢ်ဖိ လၢမဲၢ်လး ဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲကဝီၤအပူၤအိၣ်ဝဲအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢဒဲကဝီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါအအိၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်မဲၢ်လးဒဲကဝီၤအပူၤ စးထီၣ်ဖဲတၢ်အိး(လါမယါ)သၣ်အဘ့ၣ်တၢ်ဂီၤမူရၤလီၤသးလၢ(social media)ပူၤလီၢ်ခံန့ၣ် ကမျၢၢ်အိၣ်ဒဲကဝီၤပူၤလၢတလဲၤမၤဘၣ်ဒံးတၢ်တဖၣ်သးစၢၢ်စၢ တၢ်ဖံးတၢ်မၤလီၤစှၤအသိးပတံထီၣ်အမံၤစရီလီၤစှၤဝဲအဂ့ၢ်န့ၣ် ဒဲကဝီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါဒီးကမျၢၢ်တဖၣ်စံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤန့ၣ် မဲၢ်လးဒဲကဝီၤခိၣ် စီၤဆါဒ့ စံးဝဲလၢ“အပူၤကွံၥ်ဖဲတၢ်အီၣ်တၢ်မၤစၢၤလီၤစှၤအခါန့ၣ်အဝဲသ့ၣ် ဃ့ထီၣ် ဒဲကဝီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ,ကၠီၣ်တဲၣ်တၢ်ကရၢကရိတဖၣ်လၢကလဲၤဟးထီၣ်ဃုဖံးဃုမၤလၢတၢ်ချၢလၢအဖိးသဲစး.ဘၣ်ဆၣ်ခဲအံၤကၠီၣ်တဲၣ်ခိၣ်နၢ်အိးထီၣ်တၢ်ခွဲးတၢ်ယၥ်လၢကဃုဖံးဃုမၤလံ.ဘၣ်ဆၣ်ခဲအံၤပထံၣ်ဘၣ်လၢအဝဲသ့ၣ်သူၣ်တအိၣ်သးအိၣ်လၢၤဘၣ်ဒီးပတထံၣ်လၢအဟဲတီၣ်ထီၣ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤအါအါလၢၤဘၣ်.တလါအံၤ ၁၁ သီန့ၣ် ခီပနံၣ် ကဟဲကိးပှၤမၤတၢ်ဖိန့ၣ်အိၣ် ဝဲအဖျၢၣ်(၁၀). မ့ၢ်ပှၤကဟဲ တီၣ်ထီၣ်ပှဲၤဂၤလဲၣ်ဒုပတသ့ၣ်ညါလီၤတံၢ်ဘၣ်.အပူၤကွံၥ်ခီပနံၣ်ဟဲကိးဝဲဖဲ(၇)ဖျၢၣ်(၈)ဖျၢၣ်န့ၣ် တနီၤန့ၣ် လိၣ်ဘၣ် ပှၤမၤတၢ်ဖိလၢအဂၤ(၅၀)ဘၣ်ဆၣ်န့ၢ်ဝဲ ဖဲ(၂၅)ဂၤ.ခီပနံၣ်တနီၤလိၣ်ဘၣ်ဝဲအဂၤ(၈၀)န့ၢ်ဝဲဖဲ (၃၀)ဘျဲၣ်အဃိ ကဲဝဲတၢ်သးအုး ဖးဒိၣ်မီၤအ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
ခီပနံၣ်တၢ်မၤလီၢ်အဖျၢၣ်(၁၀)လၢအလိၣ်ဘၣ်ပှၤမၤတၢ်ဖိခဲအံၤန့ၣ် တဖျၢၣ်န့ၣ်လိၣ်ဘၣ်ဝဲပှၤမၤတၢ်ဖိအစှၤကတၢၢ်(၃၀)ဂၤတုၤလၢ (၅၀)ဂၤ အဂ့ၢ်န့ၣ် ဒဲကဝီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံးဝဲအသိး သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်မနုၤအဃိလၢပှၤဒဲကဝီၤဖိသးစၢၢ်စၢတၢ်ဖံးတၢ်မၤလီၤစှၤလဲၣ်အဂ့ၢ်အကျိၤအံၤန့ၣ် မဲၢ်လးဒဲကဝီၤဖိတဂၤပဲၥ်ထံနီၤဖးစံးဝဲလၢ “ပှၤမ့ဟဲကိးတၢ်မၤန့ၣ်ပှၤလဲၤမၤအိၣ်ဒါခီဘၣ်မနုၤအဃိလဲၣ်နအိၣ်ဖဲဒဲကဝီၤပူၤအံၤနစ့တန့ၢ်နီတဘးဘၣ်.ပှၤမ့ဟဲကိးလၢခံန့ၣ်ပဘၣ်သံကွၢ်လီၤတံၢ်တၢ်မၤကစၢ်လၢကဟ့ၣ်ဝဲအဘူးအလဲဒ်လဲၣ်.ပကဘၣ်မၤမနုၤလဲၣ်,တနၣ်ရံၣ်န့ၣ်ကဟ့ၣ်ဝဲဆံးအါလဲၣ်.တသီန့ၣ်ကဟ့ၣ်ဝဲဆံးအါလဲၣ်.ဘၣ်မနုၤအဃိလဲၣ်ပနၢ်ဟူပှၤလဲၤမၤတၢ်မၤဖဲ(လါမယါ)ကျီးန့ၣ်တနံၤမးန့ၢ် ၃၀ နကလဲၤအီၣ်ဒ်လဲၣ်. အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် တမ့ၢ်လၢအကၢၣ်ဘၣ်မၤဝဲလဲးကူၣ်လီၤ.ဟဲကိးဝဲခါခီတမၠိ,လဲၤတုၤခီကဲထီၣ်တမၠိအဃိကဲထီၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲလၢပဝဲဒဲကဝီၤဖိအဂီၢ်” အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
အပူၤကွံၥ်ဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲကဝီၤတဖၣ်အပူၤတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤတအိၣ်လၢၤဘၣ်အခါဒ်သိးပှၤဒဲကဝီၤဖိကန့ၢ်လဲၤမၤဘၣ်တၢ်လၢအဖိးသဲစးအဂီၢ် ခိၣ်နၢ်ပှၤဘၣ်မူ ဘၣ်ဒါဘၣ်ထွဲတဖၣ်ဂုၥ်ကျဲးစၢးကတိၤခဲးန့ၢ်တၢ်လၢပှၤဒဲကဝီၤဖိအဂီၢ်အဃိ ဖဲပှၤဟဲကိးတၢ်မၤအခါဆၢမုၢ် လၢ်လၢပှၤဒဲကဝီၤဖိကလဲၤပတံထီၣ်အမံၤအဂ့ၢ်န့ၣ် ဒဲကဝီၤခိၣ် စီၤဆါဒ့ ဟ့ၣ်သဆၣ်ထီၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.
“ပှၤလၢသူၣ်အိၣ်သးအိၣ်လၢဃုဖံးဃုမၤလၢအဖိးသဲစးတဖၣ်န့ၣ်ဟဲပတံထီၣ်သ့,တမ့ၢ်လၢတၢ်မၢဆူၣ်ဘၣ်.ပဆၢမုၢ်လၢ်လၢပှၤဒဲကဝီၤဖိကဆီၣ်မဲၥ်ဆီၣ်နါလၢဆူညါတၢ်အိၣ်မူလၢဟံၣ်ဖိဃီဖိအဂီၢ်မီၤနီၤ.ယအဲၣ်ဒိးတဲအဝဲသ့ၣ်လၢတၢ်ဖံးတၢ်မၤခီပနံၣ်မ့ဟဲတခါဂ့ၤတခါဂ့ၤဖဲအဟဲကိးတၢ်အဆၢကတီၢ်န့ၣ်သးစၢၢ်စၢမ့ၢ်ဂ့ၤ,သးတစၢၢ်စၢမ့ၢ်ဂ့ၤဟဲဃုသ့ၣ်ညါခီပနံၣ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤအကျိၤအကျဲဒ်လဲၣ်န့ၣ်ဟဲသံကွၢ်သ့လီၤ.လၢပှၤတီၣ်ထီၣ်(social media)ပူၤန့ၣ်ကွၢ်ထံကွၢ်ဆးအီၤ,ဒ်ပှၤတီၣ်ထီၣ်အသိးသုမ့နၥ်ညီန့ၣ် ပဘၣ်ယိၣ်တၢ်ခွဲး တၢ်ယၥ်လၢသုဂီၢ်လၢတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤမ့တဘၣ်ဂီၢ်လၢၤဘၣ်န့ၣ်တၢ်ခွဲးတၢ်ယၥ်ကဟးဂီၤလၢသုဂီၢ်လီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်-ကီၢ်ပယီၤကီၢ်ဆၢ ဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲကဝီၤကိးဘ့ၣ်ဒဲးအပူၤစးထီၣ်ဖဲလါအီးကထိဘၢၣ် ပှၤဒဲကဝီၤဖိဟးထီၣ်လဲၤမၤဝဲ ဘၣ်တၢ်မၤလၢအဖိးသဲစးဒ်အမ့ၢ်(လါမယါ)ကျီး,ကထံပိၥ်ကျီး,တဃ့ၣ်သၣ်ကျီး,ဘီးက့ၣ်ကျီး,ဆ့ကၤစပီ;တၢ်မၤလီၢ်,တၢ်သူၣ်ထီၣ် ဘှီထီၣ်(ကီးစၣ်),မ့ၣ်အူပျံၤဃုၥ်ဒီးတၢ်မၤလၢအဂၤအိၣ်ဝဲအကလုၥ်ကလုၥ်န့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်ဒဲကဝီၤတဖၣ်အကျါလီၤဆီဒၣ်တၢ်မဲၢ်လးဒဲကဝီၤပူၤကမျၢၢ်လၢလဲၤမၤတၢ်ဖဲ(လါမယါ)ကျီးပူၤတဖၣ် တီၣ်ထီၣ်ဝဲ တၢ်ဖံးတၢ်မၤလၢအဝဲသ့ၣ်ဘၣ်မၤဝဲတဖၣ်အံၤလၢ(social medio)ပူၤအိၣ်ဝဲဖျိဖျိဖျါဖျါအသိး တၢ်ပဲၥ်ထံနီၤဖးစ့ၢ်ကီးအိၣ်ထီၣ်ဝဲလၢ ကီၢ်ပူၤကီၢ်ချၢ,ထံဆၢကီၢ်ဆၢကညီဖိအသိးအကျါအကလုၥ်ကလုၥ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲတၢ်ပဲၥ်ထံနီၤဖးအကလုၥ်ကလုၥ်အကတီၢ်အံၤ တလါအံၤလါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၃ သီ, ၆ သီ ဒီး ၇ သီအနံၤန့ၣ် မဲၢ်လးဒဲကဝီၤအပူၤ လၢတၢ်တ့ထီၣ်ဘှီထီၣ်,တၢ်သူၣ်တၢ်ဖျး,ညၣ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤဒီးမ့ၣ်အူပျံၤတၢ်ဖံးတၢ်မၤအဂီၢ် ပှၤဒဲကဝီၤဖိဟးထီၣ် ကဒီးအဂၤ(၁၀၀) ဘျဲၣ် လၢကလဲၤမၤတၢ်အဂီၢ် အဂ့ၢ်န့ၣ် ဒဲကဝီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
ဒ်န့ၣ်အသိးလၢအတကပၤစ့ၢ်ကီး ဖဲလါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၅ သီအနံၤန့ၣ် မဲၢ်လးဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲကဝီၤဖိလၢအလဲၤမၤတၢ်လၢ (လါမယါ) ကျီးပူၤတဖၣ်အံၤ ခီဖျိတၢ်ဖံး တၢ်မၤတၢ်အိၣ်သးအကလုၥ်ကလုၥ်ဒီးတအဲၣ်ဒိးဆဲးမၤတၢ်လၢၤဘၣ်အဃိ တၢ်က့ၤဆှၢ ကဒါဝဲဆူ ဒဲကဝီၤပူၤ(၂၃)ဂၤဒံးဒီးလၢန့ၣ်အမဲၥ်ညါလၢကဟဲစှၤကိၥ်သီတလါအံၤအတီၢ်ပူၤစ့ၢ်ကီးပှၤဒဲကဝီၤဖိလၢအိၣ်(လါမယါ)ကျီးတဖၣ် ကဟဲက့ၤကဒါဆူမဲၢ်လးဒဲကဝီၤပူၤအိၣ်ဝဲ ၄ ဂၤ, ၅ ဂၤအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
တကီၢ်ခါခဲအံၤမ့ဘၣ်ကွၢ်ခီပနံၣ်လၢလိၣ်ဘၣ်မၤတၢ်ဖိလၢဒဲကဝီၤပူၤတဖၣ်အါဒၣ်တက့ၢ်အိၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်တၢ်လီၢ်လၢအယံၤဝဲအဖီခိၣ် ဒ်အသိးခါဆူမဲၥ်ညါပှၤဒဲကဝီၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်ကန့ၢ်လဲၤဖံးမၤဘၣ်တၢ်လၢ(တးကီၢ်ရ့ၣ်)ပူၤဖဲအဘူးအတံၢ်အံၤအဂီၢ်န့ၣ် (KRC)ဒီး (UNHCR)တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအိၣ်ဝဲလၢကတိၤခဲးန့ၢ်တၢ်လၢပှၤဒဲကဝီၤဖိတဖၣ်အဂီၢ်အိၣ်ဝဲအဂ့ၢ်န့ၣ် ဒဲကဝီၤခိၣ် စီၤဆါဒ့ စံးဝဲ န့ၣ်လီၤ.
