လါအီကူၥ်, ၂၇သီ, ၂၀၂၆နံၣ် ခ့ၣ်အဲးစံၣ်
သုးဟံးန့ၢ်ဆူၣ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤ(၅)နံၣ်အတီၢ်အပူၤ ကီၢ်ပယီၤပှၤဂ့ၢ်ဝီခွဲးယၥ် လီၤသြုးဆူတၢ်ဖီလၥ်အနးကတၢၢ် အသီတပတီၢ်အဂ့ၢ် ဘီမုၢ်စၢဖှိၣ်ကရၢ ပှၤဂ့ၢ်ဝီခွဲးယၥ်ပှၤနဲၣ်တၢ်ဝဲၤဒၢး(OHCHR) ထုးထီၣ်ပၥ်ဖျါဝဲဒၣ် တၢ်မၤနီၣ်မၤဃါ စးထီၣ်လၢ လါယူၤလံ, ၂၀၂၅နံၣ်တုၤ လါမ့ၤ ၂၀၂၆နံၣ်အဂ့ၢ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
သုးကရူၢ်အံၤ မၤဝဲကလံၤကျါတၢ်ဒုးအဃိ ကမျၢၢ်တဖၣ်ဘၣ်သံ, ဟံၣ်ဃီတဖၣ်ဒွဲၣ်အူမၤဟးဂီၤဝဲဒီး သုးတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤတဖၣ်အါထီၣ်ဒီး ထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤ ပှၤလီၢ်အိၣ်ကမှံဖိ (IDPs) နီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွးအါထီၣ်ဝဲအဖီခိၣ် ကီၢ်ပယီၤအံၤ ပှၤဂ့ၢ်ဝီခွဲးယၥ်လီၤသြုးဆူတၢ်ဖီလၥ် အနးကတၢၢ် အသီတပတီၢ်ကဒီးအဂ့ၢ် ဟီၣ်ခိၣ်ဘီမုၢ် ဒုးနဲၣ်ဖျါဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
တကီၢ်ခါခဲအံၤ (IDPs) ပှၤနီၣ်ဂံၢ်အိၣ်ထီၣ်ဝဲလၢ ၃.၆ ကကွဲၢ် ဒီး ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်အကျါ ဖိသၣ်, မိၢ်အဂၤ ၄၀၀,၀၀၀ ဃုၥ်ဒီး ပှၤနီၣ်ဂံၢ် ၁၂.၄ သဂၢၢ်ဘၣ်ဝဲဒၣ်ဒီး တၢ်အီၣ်တၢ်အီတကူတလၢဘၣ်အဂ့ၢ် စံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢန့ၣ်အမဲၥ်ညါ ဖဲတနံၣ်အံၤ လါဖ့ၤဘြူၤအါရံၤ တုၤလၢ လါမ့ၤအတီၢ်ပူၤန့ၣ် တၢ်အီၣ်တၢ်အီတဖၣ်အပှ့ၤထီၣ်ဝဲလၢ ၃၁ မျးကယၤဒ်အံၤအဖီခိၣ် ဒုးကဲထီၣ်ဝဲပှၤဂ့ၢ်ဝီၢ်ခွဲးယၥ်တၢ်ဃံးတၢ်စ့ၤအဂ့ၢ် လံၥ်ပၥ်ဖျါပူၤပၥ်ဖျါဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဒ်န့ၣ်အသိး ဘီမုၢ်စၢဖှိၣ်ကရၢအလံၥ်ပၥ်ဖျါပူၤန့ၣ် ကလုၥ်ဒူၣ်တဖၣ်တူၢ်ဘၣ်ဝဲတၢ်နးကတၢၢ်ဒီး တၢ်ပညိၣ်ခးလီၤတၢ်အိၣ်ဝဲလၢကမျၢၢ်တၢ်သူၣ်ထီၣ်ဃုၥ်ဒီးဆူချ့ဝဲကျိၤတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲ ခဲလၢၥ်အိၣ်ဝဲဒၣ်(၂၂၁)ဘျီအဂ့ၢ်ပၥ်ဖျါဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဒ်န့ၣ်အသိး လၢရခၢၣ်ကီၢ်စဲၣ်ပူၤစ့ၢ်ကီး သုးကရူၢ်ဒီး ရခၢၣ်သုးမုၢ်ဒိၣ်(AA) တၢ်ဆီၣ်သနံးအဃိ ကလုၥ်ဒူၣ်ဖိတဖၣ် ပှၤဂ့ၢ်ဝီခွဲးယၥ်လီၤမၢ်, တၢ်သံတၢ်ပှၢ်အိၣ်ထီၣ်ဒီး မ့မ့ၢ်လၢ ကခၠ့ၢ် ဒီးယိၤဒိၣ်ကီၢ်စဲၣ်အပူၤန့ၣ် ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ခူၣ်လၢၢ်ခူၣ်လ့လၢတဖိးသဲစးတဖၣ် ဒိၣ်ထီၣ်အါထီၣ်ဝဲအဂ့ၢ် လံၥ်ပၥ်ဖျါပူၤပၥ်ဖျါဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ခူၣ်ဟီၣ်လၥ်အပူၤန့ၣ် အနီၣ်ဂ့ၢ်နီၣ်ဒွးအါထီၣ်ဝဲလၢ (၂၁၅)ဆူ(၅၉၀) ဒီးတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ပိၥ်ထွဲထီၣ်ခံလၢ ခိၣ်ဃၢၤန့ဆၢၣ်တၢ်ဘၣ်ယိၣ်တဖၣ်ဃုၥ်ဒီး ပှၤမၤတၢ်ဖိ မုၢ်ခွါသွံၣ်ထံး တၢ်န့ၢ်ဘျုးတဖၣ်ကဲထီၣ်သးန့ၣ်လီၤ.
လၢန့ၣ်အမဲၥ်ညါ ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ထုးထီၣ်ကသံၣ်မူၤဘှီး, တၢ်ကူၣ်လဲၤမၤကၤပှၤကညီ ဒီး ကၠါဖၠၣ်(Scam center) တဖၣ်အါထီၣ်ဝဲအဃိ ဒုးကဲထီၣ်ပှၤဂ့ၢ်ဝီခွဲးယၥ်တၢ်ဃံးတၢ်စ့ၤအါထီၣ်ဝဲအဂ့ၢ် လံၥ်ပူၤအံၤပၥ်ဖျါဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဟီၣ်ခိၣ်ဘီမုၢ် အတၢ်ပၥ်ဖှိၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဖၢနုၥ်ဝဲလၢ ပှၤဂ့ၢ်ဝီခွဲးယၥ်ကီၣ်ကး (၆၃)ဘျီတဘျီတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ပူၤအဂ့ၢ်စံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
