လါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၁၀ သီ, ၂၀၂၆ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်
ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်-ကညီဒီကလုၥ်စၢဖှိၣ်ကရၢ ဘိးဘၣ်ရၤလီၤဝဲကၠိတၢ်ပူၤဖျဲးအလံၥ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤဝံၤလီၢ်ခံ (၂)နံၣ်အတီၢ်ပူၤ ခီဖျိလၢသုး မီၤစိရိၤအတၢ်ခးပနီၣ်အဃိ ကၠိဟးဂီၤဝဲ(၃၄)ဖျၢၣ်ဒီး ပှၤကၠိဖိ,ကၠိသရၣ်/မုၣ်သံဝဲ(၃၃)ဂၤအဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်ခၢၣ်သးကညီကူၣ်သ့ဆဲးလၤ ဝဲၤကျိၤ (KECD)ထုးထီၣ်ပၥ်ဖျါဝဲဖဲမဟါ လါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၉ သီအနံၤန့ၣ်လီၤ.
ဖဲ(၂၀၂၄)လါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၉ သီ ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် ဘိးဘၣ်ရၤလီၤဝဲ“ကီၢ်သူလ့ၤကၠိတၢ်ပူၤဖျဲးအလံၥ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤ”ဝံၤလီၢ်ခံ ကီၢ်ရ့ၣ်/ သုးက့(၇)ဘ့ၣ်အပူၤ စးထီၣ်ဖဲ(၂၀၂၄)လါစဲးပထ့ဘၢၣ်တုၤ(၂၀၂၆)လါစဲးပထ့ဘၢၣ်အံၤ သုးမီၤစိရိၤပၥ်ဝဲ တၢ်ခးပနီၣ်လိၤလိၤဆူကၠိ တၢ်သူၣ်ထီၣ်အဖီခိၣ် ကၠိဟးဂီၤ(၃၄)ဖျၢၣ်, ပှၤကၠိဖိ,ကၠိသရၣ်/မုၣ်သံ(၃၃)ဂၤ အမဲၥ်ညါ ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဝဲ(၇၄)ဂၤ အဂ့ၢ်န့ၣ် လံၥ်တၢ်ပၥ်ဖျါအပူၤပၥ်ဖျါဝဲန့ၣ်လီၤ.
ဒ်(KECD)အလံၥ်တၢ်ပၥ်ဖျါပူၤပၥ်ဖျါဝဲအသိးန့ၣ် တၢ်စးထီၣ်ပၥ်ဂၢၢ်ပၥ်ကျၢၤဆဲးလီၤဝဲ ကၠိတၢ်ပူၤဖျဲးအလံၥ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤ(Safe Schools Declaration)ဝံၤလီၢ်ခံ လၢတၢ်ကဘၣ်ဟ့ၣ်ဝဲတၢ်ဒီသဒၢဆူတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့အဂီၢ်အံၤ အမဲၥ်ညါန့ၣ် သုးမီၤစိရိၤအံၤမ့ၢ်မ့ၢ်ခီပၥ်ဝဲတၢ်ခးပနီၣ်ဆူကၠိတၢ်သူၣ်ထီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ဟဲအါထီၣ်ဝဲဒၣ်ဖျိဖျိဖျါဖျါအဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
အဃိ(၂)နံၣ်အတီၢ်ပူၤအံၤ ခီဖျိလၢကဘီယူၤ,ကျိဖးဒိၣ်ဒီးဒြိအံၤအဃိ ဒူသထူၣ်ကီရ့ၣ်(သုးက့ ၁)ဟီၣ်ကဝီၤ ပှၤကၠိဖိမုၣ်/ခွါ သံ(၉)ဂၤ, ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး(၁၃)ဂၤ,ကၠိသရၣ်ဘၣ်ဒိဝဲ(၁)ဂၤ, လၢတီအူကီၢ်ရ့ၣ်(သုးက့ ၂)န့ၣ် ကၠိသရၣ်ဘၣ်ဒိ (၁)ဂၤ, ချၢၣ်လွံၢ်ထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ် (သုးက့ ၃ )န့ၣ် ပှၤကၠိဖိမုၣ်/ခွါသံ(၉)ဂၤ,ဘၣ်ဒိ(၂၃)ဂၤ, ကၠိသရၣ်/မုၣ် စ့ၢ်ကီး ဘၣ်ဒိ(၄)ဂၤဒီး ဘျံးဒဝဲၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်(သုးက့ ၄)န့ၣ် ပှၤကၠိဖိမုၣ်/ခွါသံဝဲ(၆)ဂၤ,ဘၣ်ဒိဝဲ(၈)ဂၤအကျါပၣ်ဃုၥ်ဝဲကၠိကမံး(၁)ဂၤ န့ၣ်လီၤ.
တကးဒံးဘၣ်လၢမုၢ်တြီၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်(သုးက့ ၅)တကပၤခီန့ၣ် ပှၤကၠိဖိမုၣ်/ခွါသံဝဲ(၃)ဂၤ,ဘၣ်ဒိ(၁၁)ဂၤအကျါပၣ်ဃုၥ်ဝဲ ကၠိကမံးတံၥ် (၁)ဂၤ ဒီး မ့မ့ၢ်ဒူပျၥ်ယၥ်ကီၢ်ရ့ၣ်(သုးက့ ၆)ခီန့ၣ် ပှၤကၠိဖိမုၣ်/ခွါသံ(၅)ဂၤ, ဘၣ်ဒိ(၈)ဂၤအကျါပၣ်ဃုၥ်ဝဲကၠိက မံးတံၥ် (၁)ဂၤအသိး ဖၣ်အၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်(သုးက့ ၇)န့ၣ် ဘၣ်ဒိဝဲပှၤကၠိဖိ(၁)ဂၤဒီးကၠိသရၣ်/မုၣ်(၂)ဂၤ အဂ့ၢ်န့ၣ် (KECD)အလံၥ်တၢ်ပၥ်ဖျါ အပူၤပၥ်ဖျါဝဲ န့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဃးသုးမီၤစိရိၤအတၢ်ပညိၣ်ဝဲကၠိတဖၣ်ဒ်အံၤန့ၣ် (KECD)တၢ်ဆဲးကျၢဆဲးကျိးဒီးပှၤကတိၤန့ၢ်ခဲးတၢ်မူဒါခိၣ် စီၤသီသံၣ် စံးဝဲလၢ “၂၀၂၄ လါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၉ သီ ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤဝဲ Safe Schools Declaration ဝံၤလီၢ်ခံန့ၣ် သုးမီၤစိရိၤဟဲခး ပကၠိန့ၣ်အဘျီဟဲအါထီၣ်.ခဲအံၤအတၢ်ဖံးတၢ်မၤဒ်အံၤတဖၣ်ပညိၣ်ဝဲကၠိလိၤလိၤလီၤ.ခဲအံၤပပၥ်ဖျါန့ၣ်ကၠိ(၃၄)ဖျၢၣ်လီၤ.ပမ့တဲလၢ အဘျီန့ၣ်ကၠိတနီၤဟဲခးဝဲအိၣ်လၢ ၄ ဘျီ, ၅ ဘျီဆူဖီခိၣ်ညါ.အဃိအဝဲသ့ၣ်အံၤပညိၣ်ဝဲကၠိတၢ်လီၢ်ဒီးဖိဒံဖိသၣ်အိၣ်လီၢ်လိၤလိၤလီၤ” အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤ.
လၢသုးမီၤစိရိၤအပညိၣ်တဖၣ်အံၤအဖီခိၣ် ဒ်သိးပှၤကၠိဖိဒီးကၠိသရၣ်/မုၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ကပူၤဖျဲးဒီးတၢ်သံတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးအဂီၢ် လၢဟီၣ်ကဝီၤအပူၤ တၢ်မၤဃၥ်ဝဲတၢ်ကတဲၥ်ကတီၤအကျိၤအကျဲလၢကဒီသဒၢသးအဂီၢ်အိၣ်ဝဲဘၣ်ဆၣ် ခီဖျိတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢ တအိၣ်ဘၣ်အဃိ ကၠိဖိမိၢ်ပၢ်တနီၤပျဲထီၣ်အဖိကၠိတဘူၣ်ဘၣ်စ့ၢ်ကီးအိၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.
အဃိဒ်သိးပှၤကၠိဖိကဖံးလိမၤဒိးဘၣ်တၢ်လၢအပူၤဖျဲးဒီးတၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီအံၤအဂီၢ်န့ၣ် ထံဂုၤကီၢ်ဂၤပဒိၣ်ဃုၥ်ဒီး တၢ်ကရၢ ကရိတဖၣ် ကဟူးဂဲၤဖီၣ်လိၥ်စုဆိမိၣ်သကိးတၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ် KECD စီၤသီသံၣ် ဆီၣ်တခူထီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
“ခဲအံၤလီၢ်ခံန့ၣ်လၢတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤမ့ၢ်ဂ့ၤ,(Advocacy)မ့ၢ်ဂ့ၤန့ၣ် ပှၤတဲဝဲဒၣ်ကီၢ်ပယီၤတၢ်အိၣ်သးန့ၣ်လီၤစှၤတစဲး. ဝဲဒၣ်န့ၣ် ပအဲၣ်ဒိးပၥ်ဖျါလၢကမျၢၢ်,ကၠိ,ပှၤကၠိဖိတဖၣ်ဘၣ်တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်တၢ်ဒ်အံၤတုၤလၢခဲအံၤလီၤ.တဘၣ်သးပ့ၤနီၣ်ပဝဲသ့ၣ်တၢ်အိၣ်သး,ဒီးပတၢ်တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်တဂ့ၤ ပအဲၣ်ဒိးက့ၤမၤသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်က့ၤအီၤဒ်န့ၣ်. ပှၤတဝၢလၢအိၣ်ထံဂုၤကီၢ်ဂၤတဖၣ်တဘၣ်သးပ့ၤနီၣ် ပှၤဘၣ်, ပကဆဲးမၤသကိးတၢ်လၢမတဂၤလၢမၤတၢ်ကသ့လဲၣ်,NGO/INGO မၤတၢ်မနုၤကသ့လဲၣ်, ထံဂုၤကီၢ်ဂၤပဒိၣ်တဖၣ် န့ၣ် မၤတၢ်မနုၤကသ့လဲၣ်,ဝံသးစူၤမၤလၢပှၤဖိဒံဖိသၣ်တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့အဂီၢ်န့ၣ်ပအဲၣ်ဒိးတဲဒ်န့ၣ်လီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
လၢကီၢ်ပယီၤပူၤတၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီအဂီၢ် သုးမီၤစိရိၤမ့ကတိၤမၤအိၣ်အမဲၥ်လၢထံဂုၤကီၢ်ဂၤပဒိၣ်အမဲၥ်ညါဒ်လဲၣ်ဂ့ၤဘၣ်ဆၣ် လၢဟီၣ်ခိၣ်မဲၥ်ဖံးခိၣ်တၢ်အိၣ်သးနီၢ်နီၢ်ခီန့ၣ် သူဝဲဒၣ်ကဘီယူၤ,ကျိဖးဒိၣ် မၤပျံၤမၤဖုး,သူဝဲတၢ်စုဆူၣ်ခီၣ်တကးအံၤ လၢဖိဒံ ဖိသၣ်ဒီး ကူၣ်သ့ပှၤမၤတၢ်ဖိတဖၣ်အဖီခိၣ်အိၣ်ဝဲတပယူၥ်ဃီဒီး တုၤလၢခဲအံၤကၠိအိၣ်ဒံးဝဲအါမးလၢတၢ်အိးထီၣ်ဝဲတဘူၣ်ဒံးဘၣ် အိၣ်ဝဲ န့ၣ်လီၤ.
လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ ဘၣ်ဃးသုးမီၤစိရိၤအတၢ်ပညိၣ်ထီၣ်ဒုးဝဲကၠိတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤဒ်အံၤသ့ၣ်တဖၣ် အလီၢ်အိၣ်လၢထံဂုၤကီၢ်ဂၤ ကဟံဝဲဂ့ၢ်ဝီတုၤလီၤတီၤလီၤအဂ့ၢ်န့ၣ် (KECD)ဃ့ထီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
