လါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၃ သီ, ၂၀၂၆ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်
ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်-ကညီဒီကလုၥ်စၢဖှိၣ်ကရၢ ကီၢ်သူလ့ၤလီၢ်ခၢၣ်သးဟီၣ်ခိၣ်ကပံၥ်ကမံးတံၥ်တီခိၣ်ရိၣ်မဲမၤဝဲ တၢ်ပၥ်ဂၢၢ်ပၥ်ကျၢၤ ပၥ်ပနီၣ်“ပှၤထူလံၤဖိကီၢ်”တၢ်ဆဲးလီၤမံၤအမူးတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤတခါဖဲတနံၤအံၤလါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၃ သီ လၢကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်-ကီၢ်ပယီၤ ကီၢ်ဆၢ တၢ်လီၢ်တတီၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.
“ပှၤထူလံၤဖိကီၢ်”လၢအဘၣ်တၢ်ပၥ်ဂၢၢ်ပၥ်ကျၢၤပၥ်ပနီၣ်ဆဲးလီၤမံၤဘျီဝဲအံၤန့ၣ် ပၥ်ဖှိၣ်ခဲလၢၥ်အိၣ်တဲ(၃၃)ဘ့ၣ်ဒီး “ကီၢ်”(၂၃)ဘ့ၣ် န့ၣ်ကအိၣ်ဝဲလၢ တီအူကီၢ်ရ့ၣ်(သုးက့ ၂)ဟီၣ်ကဝီၤ သီသံၣ်တီအူပှၤထူလံၤဖိကရၢၢ်ပူၤဒီး “ကီၢ်”လၢအဂၤ(၁၀)ဘ့ၣ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ် လၢ မုၢ်တြီၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်(သုးက့ ၅)ဟီၣ်ကဝီၤ ဃိၣ်လိၥ်တၢ်မုၥ်တၢ်ခုၣ်ကရၢၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ.
ဒီး “ကီၢ်” လံၥ်အုၣ်သးတဖၣ်အံၤဘၣ်တၢ်ဆဲးလီၤဝဲမံၤလၢ ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် လီၢ်ခၢၣ်သးဟီၣ်ခိၣ်ကမံးတံၥ်ခိၣ် ပဒိၣ်စီၤအဲၣ်ကလုၥ်စ့ အံၤ န့ၣ်လီၤ.
ဒ်န့ၣ်အသိးလၢတၢ်ဆဲးလီၤဝဲ “ကီၢ်” အလံၥ်အုၣ်သးတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအံၤအပူၤန့ၣ် ကညီဖိခိၣ်ဃၢၤဒီးပှၤဂ့ၢ်ဝီတၢ်မၤပှၥ်ဘျးစဲကရူၢ် (KESAN) ပှၤနဲၣ်တၢ်ခိၣ်ကျၢၢ် လၢအမ့ၢ်စ့ၢ်ကီး လီၢ်ခၢၣ်သးဟီၣ်ခိၣ်ကမံးတံၥ်-ကမံးတံၥ်ဖိ သရၣ်စီၤဖီလ်စ့ၣ်ထွါ ကတိၤရှဲပၠးလီၤဝဲ “ကီၢ်” အဂ့ၢ်အကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ
အဝဲစံးဝဲလၢ“ တၢ်လၢကီၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ်ပှၤထူလံၤဖိအမိၢ်ပၢ်ဖံစုအထံအကီၢ်အဟီၣ်ကဝီၤတခါလၢအဝဲသ့ၣ်ပၢဆှၢဝဲလၢအကစၢ်ဒၣ် ဝဲလၢအမိၢ်ပၢ်ဖံဖုအတၢ်သိၣ်တၢ်သီဒၣ်ဝဲလၢအလုၢ်လၢ်ထူသနူဒၣ်ဝဲအကျဲလီၤ.မ့တအိၣ်ကွဲးအသးလၢလံၥ်လဲၢ်သနါက့အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် အိၣ်ဒီးအတၢ်ဒုၣ်တၢ်ထု,တၢ်သူအီၣ်ဝဲဒၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံးန့ဆၢၣ်တၢ်အိၣ်ယၢၤတဖၣ်လီၤ. ကီၢ်တဘ့ၣ်ဒီးတဘ့ၣ်န့ၣ်အတၢ်ဒုၣ်တၢ်ထု ကလီၤဆီလိၥ်သးကအိၣ်ဝဲလီၤ.”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
ဒ်တၢ်မၤနီၣ်မၤဃါပူၤအိၣ်ဝဲအသိးန့ၣ်“ကီၢ်” ၂၃ ဘ့ၣ်လၢအိၣ်တီအူကီၢ်ရ့ၣ်လၢအဘၣ်တၢ်ပၥ်ဂၢၢ်ပၥ်ကျၢၤဆဲးလီၤဝဲမံၤတဖၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ ကီၢ်ယုၢ်ကီၢ်စွဲၢ်,ကီၢ်မုၥ်ဖိ,ကီၢ်ထံမူဆှံ,ကီၢ်ချၢၣ်စကီၤမီၤလါဒီ,ကီၢ်လၢၢ်မုၥ်ဒိၣ်,ကီၢ်သီသံၣ်,ကီၢ်လၢၢ်ကိးလါချံ,ကီၢ်တၢ်ချၢ်လူၢ်,ကီၢ်န့ၢ်သါ,ကီၢ်ထူတီၤဒိၣ်,ကီၢ်ဒီၣ်မၢဃါ,ကီၢ်မုၢ်လါဆၣ်,ကီၢ်ထုးစီ,ကီၢ်ကိရ့ၣ်,ကီၢ်မံၤကျါဖှိၣ်,ကီၢ်မုၥ်ဃံလၤကဆီဝါ,ကီၢ်မုၢ်ဃါ,ကီၢ်မုၥ်ရိဖှိၣ်,ကီၢ်သ့ၣ်ဒၢခိၣ်,ကီၢ်ကံကူးကီၢ်မုၥ်သန့,ကီၢ်ခုၣ်ယုၢ်မုၥ်ပၢၤ,ကီၢ်မုၥ်ဖျိစိဒီး ကီၢ်ပၥ်မူသ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ.
ဒီးမ့မ့ၢ်ကီၢ်အဘ့ၣ်(၁၀)လၢအိၣ်မုၢ်တြီၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်လၢတၢ်ပၥ်ဂၢၢ်ပၥ်ကျၢၤအီၤတဖၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ ကီၢ်ဘီလ့ဒၢ,ကီၢ်ဘိၣ်နၢ်ဒၢ,ကီၢ်တၢ်ခဲဒၢ, ကီၢ်ဂၤယုၢ်ဒၢ,ကီၢ်ထၢၣ်ဒၢ,ကီၢ်ခိၣ်မုၢ်ဒၢ,ကီၢ်စံၣ်ဒ့,ကီၢ်မုၥ်ကၠီဒၢ,ကီၢ်ခူလၢ်ဒၢ,ကီၢ်လဲမုၢ်ဒၢသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ဒ်န့ၣ်အသိးကီၢ်(၃၃)ဘ့ၣ် အံၤအလဲၢ်အထီအိၣ်ဝဲအအ့ကၢၣ်(၃၈၀,၉၈၄)ဘျဲၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဃးတၢ်ပၥ်ပနီၣ်ဟ့ၣ်လီၤက့ၤလံၥ်အုၣ်သးလၢ ပှၤထူလံၤဖိကီၢ် ဘျီဝဲအံၤန့ၣ် ကီၢ်သူလ့ၤစံၥ်ပှဲၤသူၣ်ဖျးဝဲၤကျိၤခိၣ် လၢအမ့ၢ်စ့ၢ် ကီး လီၢ်ခၢၣ်သးဟီၣ်ခိၣ်ကမံးတံၥ် နဲၣ်ရွဲၣ်သဃဲၤ ပဒိၣ်စီၤလ့ၣ်စ့ စံးဝဲလၢ “တနံၤညါအံၤပဆဲးလီၤန့ၢ်ဝဲဒၣ်လံၥ်အုၣ်သးလၢကမျၢၢ် အဂီၢ် .အဝဲသ့ၣ်ဒုတီၣ်ထီၣ်ဝဲဖးယံၤလံ,အဝဲသ့ၣ်အဲၣ်ဒိးဝဲလၢပကဟ့ၣ်လီၤအဝဲသ့ၣ်လံၥ်လၢအိၣ်ဒီးတၢ်အုၣ်သးတခါခါ. အဃိတနံၤ အံၤပပၥ်ကဖၢလၢပသးလၢပမၤလီၤတံၢ်က့ၤတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤခဲလၢၥ်ဝံၤဒီးပပၥ်ပနီၣ်ဘၣ်က့ၤဒ်အံၤ.အပူၤကွံၥ်န့ၣ်ပပၥ်ပနီၣ်ဘၣ်(၅) ဘ့ၣ်. ဒီးခဲအံၤန့ၣ်ပမၤအါထီၣ်ကဒီး(၃၃)ဘ့ၣ်”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဃးခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် လီၢ်ခၢၣ်သးဟီၣ်ခိၣ်ကပံၥ်ကမံးတံၥ်အတၢ်မၤဝဲတၢ်ပၥ်ပနီၣ်ဆဲးလီၤဝဲစုမုၢ်ကျၢၢ်လၢ “ပှၤထူလံၤဖိကီၢ်” လံၥ်အုၣ်သးမူးတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအံၤ အဆိကတၢၢ်တဘျီ ဖဲအပူၤကွံၥ်(၂၀၂၂)နံၣ် အခါဘၣ်တၢ်တီခိၣ်ရိၣ်မဲမၤဝဲဖဲ တီအူကီၢ်ရ့ၣ် အပူၤဒီး အခါဖဲန့ၣ်တီအူကီၢ်ရ့ၣ်ပူၤ ပှၤထူလံၤဖိကီၢ်(၄)ဘ့ၣ် ဒီး မုၢ်တြီၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်ပူၤ ပှၤထူလံၤဖိကီၢ်(၁)ဘ့ၣ် ပၥ်ဖှိၣ်ခဲလၢၥ်(၅)ဘ့ၣ် ဘၣ်တၢ်ပၥ်ပနီၣ်မၤဝဲ တၢ်ဟ့ၣ်လီၤက့ၤလံၥ်အုၣ်သးဒံးန့ၣ်လီၤ.
ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်တၢ်ပၢဟီၣ်ကဝီၤအပူၤ လၢကဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ပၥ်ဂၢၢ်ပၥ်ကျၢၤပၥ်ပနီၣ်ဝဲလၢအဖိးမံသဲစးအဂီၢ် လီၢ်ကဝီၤပှၤဘၣ်မူ ဘၣ်ဒါ ဘၣ်ထွဲပတံထီၣ်ဃၥ်ဝဲကီၢ်ပၥ်ဖှိၣ်အိၣ်ဝဲအဘ့ၣ်(၃၀၀)ဘျဲၣ်ဘၣ်ဆၣ် ခီဖျိလၢအဂၤတဖၣ်အိၣ်ဒံးလၢတၢ်ဖံးတၢ်မၤကျဲအဖၢမုၢ် အဃိ တၢ်ဆဲးလီၤမံၤဘျီဝဲအံၤဘၣ်တၢ်ဃုထၢပၥ်ဂၢၢ်ပၥ်ကျၢၤဝဲထဲ(၃၃)ဘ့ၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဒ်န့ၣ်အသိး“ကီၢ်”လၢတၢ်ပၥ်ဂၢၢ်ပၥ်ကျၢၤလၢတၢ်ဆဲးလီၤမံၤတဖၣ်အံၤ တၢ်ကဘၣ်ဆှၢလီၤက့ၤဝဲဆူကီၢ်ရ့ၣ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါအအိၣ်ဒီး ဖဲန့ၣ်တဆီဒ်တၢ်မၤအကျဲအိၣ်ဃၥ်ဝဲအသိး “ကီၢ်”ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါဘၣ်ထွဲတဖၣ်အံၤကပၥ်ဃၥ်ဝဲလၢအဝဲသ့ၣ်စုပူၤအဂ့ၢ်န့ၣ် ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
အပူၤကွံၥ်(၂၀၂၂)တုၤလၢတကီၢ်ခါ(၂၀၂၆)လါစဲးပထ့ဘၢၣ်အံၤန့ၣ် ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်/သုးက့ခံဘ့ၣ်ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤ “ကီၢ်” လၢအဘၣ်တၢ်ပၥ်ဂၢၢ်ပၥ်ကျၢၤအီၤလၢ အဖိးမံသဲးစးန့ၣ် ပၥ်ဖှိၣ်ခဲလၢၥ်အိၣ်ဝဲ(၃၈)ဘ့ၣ်လံအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢခိၣ်နၢ်ပှၤဘၣ်မူ ဘၣ်ဒါဘၣ်ထွဲအအိၣ်န့ၣ်လီၤ.
လၢတၢ်မၤဝဲတၢ်ပၥ်ဂၢၢ်ပၥ်ကျၢၤ “ပှၤထူလံၤဖိကီၢ်” တၢ်ဆဲးလီၤမံၤမူးတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤဘျီဝဲအံၤအပူၤန့ၣ် ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် လီၢ်ခၢၣ်သး ဟီၣ်ခိၣ်ကမံးတံၥ်ခိၣ် ပဒိၣ်စီၤအဲၣ်ကလုၥ်စ့, သ့ၣ်ပှၢ်ဝဲၤကျိၤခိၣ် ပဒိၣ်မါဘးထိ, စၢၢ်ပူၤထးပူၤဝဲၤကျိၤခိၣ် ပဒိၣ်စီၤဆၢပှဲၤ, သဲစးဝဲၤကျိၤခိၣ် ပဒိၣ်နီၢ်လွဲထူစ့, စံၥ်ပှဲၤသူၣ်ဖျးဝဲၤကျိၤခိၣ် ပဒိၣ်စီၤလ့ၣ်စ့, ခိသွဲဝဲၤကျိၤ ပဒိၣ်နီၢ်ဖီဂ့ၤခုၣ်, KESAN ပှၤနဲၣ်တၢ်ခိၣ်ကျၢၢ် စီၤဖီလ်စ့ၣ်ထွါ ဃုၥ်ဒီး ဝဲၤကျိၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါဘၣ်ထွဲဒီးဟီၣ်ခိၣ်ကပံၥ်တၢ်မၤကရူၢ် ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါဘၣ်ထွဲ လၢအဂၤတဖၣ်ဟဲထီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
