လါအီကူး ၁၁ သီႇ ၂၀၂၂ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ်
လၢကညီကီၢ်စဲၣ် လူၢ်ပျဲၢ်ကီၢ်ဆၣ် ခီတီၢ်(မၠဲၣ်ကၠံငူၣ်)ဟီၣ်က၀ီၤအပူၤ ဖဲလါအီကူး ၉ သီအနံၤန့ၣ် ခီဖျိပယီၤသုးဒီးသုးခိးကီၢ်ဆၢ(BGF)မၤအါထီၣ်သုးဂံၢ်ဘါလၢနီၤကမၠဲၤကျဲဒီတကျိၤတုၤလၢခီတီၢ်တကပၤအဃိ လီၢ်က၀ီၤသ၀ီဖိလၢအိၣ်ဖဲကျဲ၀ဲန့ၣ်ဒီတကျိၤဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီတၢ်ဟဲအါထီၣ်၀ဲအဂ့ၢ်န့ၣ်သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ
ပယီၤသုးတြိၤ(၂၂)စုတီၤအဖီလာ်ခီၣ်ချ့သုးရ့ၣ်(ခမရ–၂၀၂)လၢအအိၣ်ဆီလီၤသးဖဲဖၣ်အၣ်အံၤဒီး(BGF -၁၀၁၁)သုးရ့ၣ်သုးဖိတဖၣ်အိၣ်လၢတခွဲၣ်ပိႇနီၤကမၠဲၤႇနီၤလၣ်ႇ(လခ)သ၀ီတဆီဒီးဟဲနုာ်လီၤမၤအါထီၣ်သုးဂံၢ်ဘါလၢခီတီၣ်ဟီၣ်က၀ီၤပူၤအဂၤ(၁၀၀)ဘျဲၣ်ဒီးဆီလီၤအသးဖဲသီခါဖၠၣ်ႇဃိၣ်လီၢ်တဖၣ်အဃိဘၣ်ယိၣ်လၢတၢ်ကဖီၣ်ပီၣ်တၣ်ႇကကိးသူအ၀ဲသ့ၣ်လၢတၢ်ဒီသဒၢစုက၀ဲၤအဂ့ၢ်န့ၣ် နီၤကမၠဲၤသ၀ီဖိတဂၤစံး၀ဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ
“ဖဲတဂီၤအံၤကဘၣ်ဖဲ ၈ နၣ်ရံၣ်ဃၣ်ဃၣ်န့ၣ်ပယီၤသုးသိလ့ၣ်ဟဲထီၣ်ကဒီးဒီဒူၣ်ညါႉ သုးဂံၢ်ဘါကအိၣ်လၢအဂၤ(၁၀၀)ဃၣ်ဃၣ်ညါႉသိလ့ၣ်တခိၣ်န့ၣ်ကပၣ်အဂၤ(၂၀)ညါမီၤနီၤႉဖဲမဟါတလါန့ၣ်ပနၢ်ဟူလၢကဆှၢ၀ဲဒၣ်လၢ(သုးက့ ၅)တကပၤမီၤနီၤႉသုးဟဲထီၣ်ကဒီးအံၤမ့ၢ်အ၀ဲသ့ၣ်တၢ်ဂ့ၢ်အိၣ်မနုၤလဲၣ်ဒု တသ့ၣ်ညါဘၣ်ႉဆီလီၤသးအိၣ်၀ဲဖဲသ၀ီကပၤဃိၣ်လီၢ်န့ၣ်မီၤနီၤႉသ၀ီဖိလၢအိၣ်ဘူးဖဲအံၤတဖၣ်ဒုဘၣ်ယိၣ်တၢ်မီၤနီၤႉမ့မ့ၢ်ယၤဒုယဘၣ်ယိၣ်လၢအကဖီၣ်ပီၣ်တၢ်လီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ်စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်ဖဲမဟါန့ၣ်လီၤႉ
ဒ်န့ၣ်အသိးဖဲအပူၤကွံာ်လါယူၤလံ ၂၅ သီအနံၤစ့ၢ်ကီးပယီၤသုးဒီး(BGF)သုးပာ်ဖှိၣ်တဖၣ် လၢကဆှၢထီၣ်တၢ်အီၣ်တၢ်အီလၢခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်(သုးက့ ၅)တကပၤဒီးကမၤၦဲၤထီၣ်သုးဂံၢ်ဘါအဂီၢ်န့ၣ် အ၀ဲသ့ၣ်မၤအါထီၣ်အသုးဂံၢ်ဘါလၢခီတီၢ်(မၠဲၣ်ကၠံငူၣ်)ဟီၣ်က၀ီၤတဘျီဒံးန့ၣ်လီၤႉ
တချုးလၢအ၀ဲသ့ၣ်မၤၦဲၤအါထီၣ်သုးဂံၢ်ဘါဒံးဘၣ်အခါစးထီၣ်ဖဲအပူၤကွံာ်လါယူၤလံ ၂၀ သီအနံၤန့ၣ် (BGF-၁၀၁၄)အသုးခိၣ် သုးခိၣ်ဒိၣ်ဖိမီၤခၠံၣ်ထုးထီၣ်လံာ်စံး၀ဲလၢကကးတံၢ်ကွံာ်ကတၢၢ်တံာ်ချံသန့၀ံၤအလီၢ်ခံန့ၣ် တၢ်ဆှၢအါထီၣ်သုးဂံၢ်ဘါဒ်အံၤဟဲအိၣ်ထီၣ်၀ဲဒီးကလဲၤထီၣ်၀ဲဆူခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်(သုးက့ ၅)တကပၤသ့၀ဲအဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်က၀ီၤဖိတဖၣ်တယးကွၢ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
ဖဲအပူၤကွံာ်လါအီကူး ၈ သီအနံၤ ဒ်ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ထုးထီၣ်ပာ်ဖျါ၀ဲတၢ်ဒုးစရီအသိးန့ၣ် ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်(သုးက့ ၅)ဟီၣ်က၀ီၤပူၤတၢ်ဒုးကဲထီၣ်၀ဲခဲလၢာ်(၁၁၀)ဘျီဒီးဖဲန့ၣ်ပယီၤသုးသံ(၉၅)ဂၤန့ၣ်လီၤႉဒ်န့ၣ်အသိး(သုးက့ ၅)ဟီၣ်က၀ီၤအံၤမ့ၢ်ဟီၣ်က၀ီၤတဘ့ၣ်လၢတၢ်ဒုးကဲထီၣ်အဘျီအါလၢာ်ကတၢၢ်ဒီးပယီၤသုးသံဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးအါကတၢၢ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤႉ
လါအီကူး ၁၀ သီႇ ၂၀၂၂ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ်
လၢကညီကီၢ်စဲၣ် လူၢ်ပျဲၢ်၀့ၢ်ပူၤ တလါအံၤလါအီကူးအတီၢ်ပူၤခီဖျိမိၢ်ဂံာ်သၣ်ဃ့အၦ့ၤထီၣ်အဃိ ကျးကစၢ်တဖၣ်ဒွးက့ၤ၀ဲတကဲးလၢၤဘၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ
ဖဲအပူၤကွံာ်လါယူၤလံအခါလၢလူၢ်ပျဲၢ်၀့ၢ်ပူၤန့ၣ်မိၢ်ဂံာ်သၣ်ဃ့တပီၢ်န့ၣ်အၦ့ၤအိၣ်၀ဲ(၈၀၀၀)ကၠးခိၣ်ဃၢၤဒီး ခဲအံၤလါအီကူးန့ၣ်အၦ့ၤထီၣ်တုၤလၢ(၂၂ႇ၀၀၀)ကၠးညါလံအဂ့ၢ်န့ၣ် ကျးဆါတၢ်အီၣ်တၢ်အီဃ့ဒီးဖၣ်ကပူၤတၢ်ဖိတၢ်လံၤကစၢ်တဂၤစံး၀ဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ
“တၢ်ၦ့ၤထီၣ်ဒ်အံၤတထံၣ်ဘၣ်နီတဘျီဘၣ်ႉခီဖျိတၢ်ၦ့ၤထီၣ်ကိးနံၤဒဲးအဃိနမ့က့ၤၦ့ၤကဒါတၢ်ဖိတၢ်လံၤန့ၣ်စ့လၢဆါတၢ်န့ၢ်အမၠးတဖၣ်န့ၣ်ပၣ်ဃုာ်၀ဲဖဲန့ၣ်ဒံးမီၤနီၤႉကစူးစ့တချုးနီတစဲးဘၣ်”အဂ့ၢ်န့ၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
မိၢ်ဂံာ်သၣ်ဃ့အံၤတၢ်သူအီၤလၢတၢ်ဖီအီၣ်ကသူအပူၤမ့ၢ်ဂ့ၤႇတၢ်ထၢနုာ်လီၤအကမူၣ်လၢညၣ်အုၣ်ထံဒီးတၢ်သူအီၤလၢတၢ်ဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီးအိၣ်၀ဲန့ၣ်လီၤႉခီဖျိမိၢ်ဂံာ်သၣ်ဃ့ဃုာ်ဒီးဖၣ်ကပူၤတၢ်ဖိတၢ်လံၤအၦ့ၤထီၣ်အဃိဒ်သိးစ့တၢ်ဟဲနုာ်စ့ဟးထီၣ်လၢဟံၣ်ပူၤကဘၣ်လိာ်ဖိးဒ့သးအဂီၢ်န့ၣ်ဘၣ်ကွၢ်သူကွၢ်အီၣ်၀ဲဒ်အံၤလီၤအဂ့ၢ်န့ၣ် ကမျၢၢ်လၢအိၣ်လူၢ်ပျဲၢ်၀့ၢ်အံၤတဖၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
ၦၤမုၢ်ၦၢ်လၢအိၣ်ပူၤတဂၤစ့ၢ်ကီးစံး၀ဲ“လၢညါခါနမ့ၦ့ၤမိၢ်ဂံာ်သၣ်သံသိ(၂၀၀)ကၠးၦ့ၤန့ၣ်န့ၢ်ဒီဒူၣ်ညါႉခဲအံၤနၦ့ၤ(၁၀၀၀)ၦ့ၤန့ၣ်န့ၢ်ၦဲၤသိးဒီး(၂၀၀)ကၠးၦ့ၤလီၤႉမ့မ့ၢ်မိၢ်ဂံာ်ဃ့န့ၣ်တဘၣ်လိၣ်တဲလၢၤဘၣ်ႉလၢညါန့ၣ်ပၦ့ၤအီၣ်လၢအပီၢ်ညါႉခဲအံၤအၦ့ၤထီၣ်ဒိၣ်တလၢအဃိပၦ့ၤက့ၤထဲတခ့းခံခ့းလီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ်စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်န့ၣ်လီၤႉ
ဒ်န့ၣ်အသိးလူၢ်ပျဲၢ်ကီၢ်ဆၣ်အပူၤသိအီၣ်ႇပသဲဂီၤႇပသဲ၀ါဒီးဖၣ်ကပူၤတၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢအဂၤတဖၣ်စ့ၢ်ကီးအၦ့ၤထီၣ်၀ဲအသိးဟုသး(ပီၤဆါမွ့)လၢအိၣ်(၂၄)တလီးတထၢၣ်န့ၣ်အၦ့ၤထီၣ်တုၤလၢ(၁၀ႇ၀၀၀၀)ကၠးခိၣ်ဃၢၤလံအဃိကမျၢၢ်ထံဖိကီၢ်ဖိလၢမၤတၢ်မုၢ်ဆ့ၣ်မုၢ်ဂီၤတဖၣ်ကီခဲဒိၣ်ထီၣ်၀ဲအဂ့ၢ်န့ၣ် ၦၤအိၣ်၀့ၢ်ပူၤတဖၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
လူၢ်ပျဲၢ်ကီၢ်ဆၣ်တကးဒံးဘၣ်အမဲာ်ညါလၢဖၣ်အၣ်ႇကီးတရံးႇကၠၤအ့စ့ၣ်ကၠံႇသၣ်တီၣ်ႇဖၣ်ပူၣ်ဒီးမၠၣ်၀တံၣ်ကီၢ်ဆၣ်တကပၤန့ၣ်စ့ၢ်ကီးဖၣ်ကပူၤဂံၢ်ခီၣ်ထံးတၢ်အီၣ်တၢ်အီအၦ့ၤဒိၣ်ထီၣ်၀ဲစ့ၢ်ကီးအဂ့ၢ်န့ၣ်သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ
လါအီကူး ၁၀ သီႇ ၂၀၂၂ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ်
လၢကညီကီၢ်စဲၣ် လူၢ်ပျဲၢ်ဒီးတၢ်ကြဲၢ်ကီၢ်ဆၣ်အပူၤ(CDM)ကၠိသရၣ်၊မုၣ်လၢအသိၣ်လိတၢ်ဖဲ နီၣ်ကစၢ်တၢ်ထဲးဂံၢ်ထဲးဘါကၠိလၢသ၀ီဖိပာ်ဖှိၣ်အိးထီၣ်၀ဲအံၤတဖၣ် ပၢၤကီၢ်ဆဲးဃီၤလီတဲစိဒီး မၢဆှၢထီၣ်န့ၢ်အီၤလၢကၠိသရၣ်၊မုၣ်တဖၣ်နီၣ်ကစၢ်အဂ့ၢ်အကျိၤအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢကၠိသရၣ်၊မုၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤႉ
ဖဲအပူၤကွံာ်လါအီကူး ၅ သီအနံၤန့ၣ် တၢ်ကြဲၢ်၀့ၢ်ပၢၤကီၢ်၀ဲၤလီၢ်ပၢၤကီၢ်ဖိတဂၤဆဲးဃီၤလီတဲစိလၢ ကၠိသရၣ်၊မုၣ်အအိၣ်ဒီးမၢဆှၢထီၣ်န့ၢ်အီၤလၢ(CDM)ကၠိသရၣ်/မုၣ်အမံၤအသၣ်ႇမိပါမံၤႇအိၣ်ဆိးတၢ်လီၢ်ႇထံကီၢ်ခိၣ်ဂီၤနီၣ်ဂံၢ်ဒီးလီတဲစိနီၣ်ဂံၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ကၠိသရၣ်မုၣ်လၢတအဲၣ်ဒိးပာ်ဖျါအမံၤတဂၤစံး၀ဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ
“တဲ၀ဲဒၣ်လၢတၢ်ဖီခိၣ်မၢထၢ၀ဲဒၣ်မီၤနီၤႉကၠိ၀ဲအံၤနါက့တမ့ၢ်စ့ၢ်ကီးပဒိၣ်ကၠိဘၣ်ႉအနီၢ်ကီၢ်န့ၣ်မ့လိၣ်ဘၣ်၀ဲတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤန့ၣ်ဘၣ်ဆဲးကျိးအ၀ဲသ့ၣ်ကူၣ်သ့၀ဲၤဒၢးမ့တမ့ၢ်ဘၣ်န့ၣ်မူဒါခိၣ်သရၣ်/မုၣ်အအိၣ်သ့လီၤမီၤနီၤႉခဲအံၤကူၣ်သ့ၦၤမၤတၢ်ဖိအဂ့ၢ်အကျိၤန့ၣ်တသံကွၢ်၀ဲလၢၦၤအဘၣ်ထွဲတဖၣ်ဘၣ်ဒီးပၢၤကီၢ်ဟဲသံကွၢ်၀ဲဒ်အံၤတဘၣ်ဃးလိာ်သးနီတစဲးဘၣ်”အဂ့ၢ်န့ၣ်အ၀ဲစံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
ဘၣ်ဃးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤပၢၤကီၢ်၀ဲၤလီၢ်အၦၤတဂၤတဲ၀ဲမ့ၢ်လၢလီၢ်ခၢၣ်သးမၢဃ့(CDM)ကၠိသရၣ်/မုၣ်အဂ့ၢ်အကျိၤတဖၣ်အဃိဒ်မူဒါအိၣ်အသိးဘၣ်ဃ့၀ဲလီၤအဂ့ၢ်န့ၣ် ကၠိသရၣ်မုၣ်တဂၤဃီ၀ဲန့ၣ်စံးအါထီၣ်၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
ဘၣ်ဃးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤအဖီခိၣ်ကၠိဖိမိိၢ်ပၢ်တဂၤစံး၀ဲ“ယဆိမိၣ်ဒုကအိၣ်ဒီးတၢ်ကူၣ်တခါခါလီၤႉတၢ်ကူၣ်မ့တအိၣ်ဘၣ်န့ၣ်အ၀ဲသ့ၣ်တဆဲး၀ဲဒ်အံၤဘၣ်ႉအနီၢ်ကီၢ်န့ၣ်ဆၢကတီၢ်ခဲအံၤန့ၣ်တကြၢးဟ့ၣ်လီၤသရၣ်/မုၣ်တဖၣ်အလီတဲစိနီၣ်ဂံၢ်ဘၣ်မီၤနီၤႉပၢပြးၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါနါက့ကဘၣ်အိၣ်လၢသ၀ီဖိအအိၣ်တကပၤမီၤနီၤႉတၢ်လီၢ်လၢပအိၣ်ခဲအံၤနါက့ၦၤလၢအဟံးဃာ်မူဒါလၢကူၣ်သ့တကပၤန့ၣ်အိၣ်စ့ၢ်မီၤနီၤႉကဘၣ်ဆဲးလၢအ၀ဲသ့ၣ်အအိၣ်မီၤနီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
ဖဲအပူၤကွံာ်လါယူၤလံ ၇ သီအနံၤစ့ၢ်ကီး တၢ်ကြဲၢ်ကီၢ်ဆၣ် သုးမီၤစိရိၤပၢပြးခိၣ်ဟဲလီၤဃိထံသမံသမိး၀ဲ နီၢ်ကစၢ်တၢ်ထဲးဂံၢ်ထဲးဘါကၠိလၢအိၣ်ဟီၣ်က၀ီၤဖဲန့ၣ်အပူၤတဖၣ်ဒီး စံး၀ဲလၢအဲၣ်ဒိး(Non-CDM)ကၠိသရၣ်/မုၣ်ကဟဲက့ၤသိၣ်လိတၢ်ဖဲကၠိတဖၣ်အံၤအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ
သုးဟံးန့ၢ်ထံကီၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤ၀ံၤအလီၢ်ခံကၠိလၢအိၣ်တၢ်ကြဲၢ်ကီၢ်ဆၣ်ပူၤတဖၣ်အါဒၣ်တက့ၢ်န့ၣ်တအိးထီၣ်၀ဲဒံးဘၣ်ဒီးခီဖျိကၠိဖိမိၢ်ပၢ်တဖၣ်ဘၣ်ယိၣ်လၢအဒံၣ်အဖိတသ့လံာ်သ့လဲၢ်လၢၤဘၣ်အဃိၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါလၢအိၣ်သ၀ီပူၤတဖၣ်ဒီးကၠိဖိမိၢ်ပၢ်တဖၣ်တၢၣ်ပီၣ်တဲသကိးတၢ်၀ံၤအိးထီၣ်၀ဲနီၢ်ကစၢ်တၢ်ထဲးဂံၢ်ထဲးဘါကၠိတဖၣ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ
နီၢ်ကစၢ်တၢ်ထဲးဂံၢ်ထဲးဘါကၠိအံၤသးစၢ်လၢအိၣ်ဒူသ၀ီပူၤတဖၣ်သိၣ်လိန့ၢ်၀ဲကၠိဖိတဖၣ်အလံာ်အလဲၢ်ဒီး ကၠိအလံာ်မိၢ်ၦၢ်လၢအလိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီးတၦ့ၤ၀ဲဖျိဖျိဖျါဖျါဘၣ်ဒီးဆဲးကျိးမၢ်လီၤၦ့ၤန့ၢ်၀ဲလၢၦၤအိၣ်တဆီအဂ့ၢ်န့ၣ် ကၠိၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
လါအီကူး ၉ သီႇ ၂၀၂၂ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ်
လၢကညီကီၢ်စဲၣ် ဖၣ်အၣ်၀့ၢ်ပူၤ စှၤသီအတီၢ်ပူၤအံၤသိလီၤတူာ်၀ဲဒၣ်လၢကျးဆါသိလ့ၣ်သိအလီၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢဖၣ်အၣ်၀့ၢ်ဖိတဖၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤႉ
သုးဟံးန့ၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤ၀ံၤအလီၢ်ခံသိအၦ့ၤတဂၢၢ်တကျၢၤ၀ဲလၢၤဘၣ်ဒီး လၢဖၣ်အၣ်၀့ၢ်ပူၤ ခီဖျိသိတအိၣ်လၢၤဘၣ်အဃိဟးၦ့ၤတန့ၢ်လၢၤဘၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ကမျၢၢ်လၢအိၣ်ဖၣ်အၣ်၀့ၢ်ပူၤတဂၤစံး၀ဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ
“ကျးခီန့ၣ်တမ့ၢ်လၢအပံးစ့ၢ်ဘၣ်ႉမ့မ့ၢ်သိလၢၤဒုအမ့ၢ်လီၤႉဒ်သိးဒီး(Denko)ကျးသ့ၣ်မတၤန့ၣ်နကလဲၤထၢနုာ်လီၤသိန့ၣ်ကျးကးတံၢ်သးႉတဲ၀ဲလၢသိတအိၣ်လၢၤဘၣ်တဲ၀ဲဒ်န့ၣ်မီၤနီၤႉလၢ(ယၤတၤနၤမၠ့ၤ)ကျးဆါသိစဲၢ်နါက့တဲ၀ဲလၢသိတအိၣ်လၢၤဘၣ်ႉအဃိန့ၣ်ဘၣ်ဟဲက့ၤကဒါလၢဟံၣ်လီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ်စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်န့ၣ်လီၤႉ
ကတီၢ်ခဲအံၤဖျိသိတအိၣ်လၢၤဘၣ်ဒီးသိၦ့ၤထီၣ်အဃိ ကမျၢၢ်လၢအိၣ်၀့ၢ်ပူၤတဖၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲအိၣ်ထီၣ်လၢကဟးထီၣ်က့ၤလီၤအဂ့ၢ်န့ၣ်ၦၤအိၣ်၀့ၢ်ပူၤတဖၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
ၦၤအိၣ်၀့ၢ်ပူၤလၢအဂၤတဂၤစံး၀ဲ“မ့မ့ၢ်သိစဲၢ်လၢအဆါတၢ်လၢကျဲကပၤခီန့ၣ်တတၣ်ဘၣ်မီၤနီၤႉအပူၤကွံာ်လၢညါန့ၣ်(Grand)သံးပလီတကိန့ၣ်(၁၀၀၀)ကၠးႉဖၣ်အၣ်၀့ၢ်ပူၤန့ၣ်ၦၤထၢနုာ်ဆါသိလၢသံးပလီအပူၤမီၤနီၤႉခဲအံၤပလီ၀ဲန့ၣ်အၦ့ၤထီၣ်တုၤလၢ(၁၅၀၀)ႇ(၂၀၀၀)လံႉခဲအံၤမ့မ့ၢ်စဲၢ်ဖးဒိၣ်န့ၣ်နမ့ထၢနုာ်(၁၀၀၀)ၦ့ၤန့ၣ်ထၢနုာ်လီၤက့ၤန့ၢ်နၤ(၅၀၀)ၦ့ၤလီၤႉသိစဲၢ်အါဒၣ်တက့ၢ်န့ၣ်အပံးလီၤႉဖဲမဟါန့ၣ်အိၣ်တ့ၢ်က့ၤထဲ(ခၠီဆူၣ်)သိစဲၢ်တဖျၢၣ်လီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ်စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်န့ၣ်လီၤႉ
ဖဲအပူၤကွံာ်စှၤသီအခါလၢ၀့ၢ်တကူၣ်ႇမါတလ့၀့ၢ်ဒိၣ်တဖၣ်န့ၣ်သိၦ့ၤက့ၤလီၤကဒါ၀ဲဘၣ်ဆၣ် ဖဲစှၤသီအတီၢ်ပူၤအံၤသိၦ့ၤက့ၤထီၣ်ကဒါအသိး၀့ၢ်ဒိၣ်၀့ၢ်ထီတဖၣ်အမဲာ်ညါလၢပၠံၣ်အူလွ့ၣ်ႇယိၤဒိၣ်ကီၢ်စဲၣ်ကလံၤစိး၀့ၢ်တနီၤအပူၤစ့ၢ်ကီးသိတအိၣ်လၢၤဘၣ်ကဲထီၣ်အသးအဂ့ၢ်န့ၣ်သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢတၢ်ကစီၣ်သန့အိၣ်လီၢ်က၀ီၤပူၤတဖၣ်ပာ်ဖျါ၀ဲအသိးန့ၣ်လီၤႉ
သုးဟံးန့ၢ်ထံကီၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤအတီၢ်ပူၤ သိၦ့ၤထီၣ်၀ဲလၢဖၣ်အၣ်၀့ၢ်ပူၤလီၢ်က၀ီၤတဖၣ်အသိး ကတီၢ်ခဲအံၤသိတအိၣ်လၢၤဘၣ်ကဲထီၣ်ကဒီးအသးန့ၣ်လီၤႉ
ကတီၢ်ခဲအံၤလၢကညီကီၢ်စဲၣ် ဖၣ်အၣ်၀့ၢ်ပူၤန့ၣ် ဒးစံၣ်သိ(95)ကလံထၢၣ်န့ၣ်အၦ့ၤအိၣ်၀ဲ(၁၉၆၀)ကၠးႇ (Premium)တလံထၢၣ်န့ၣ်(၂၃၄၀)ကၠးဒီးမ့မ့ၢ်ယိယိဒံၣ်စဲၣ်န့ၣ်အၦၤ့အိၣ်၀ဲ(၂၂၀၀)ကၠးအဂ့ၢ်န့ၣ်သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ
လါအီကူး ၉ သီႇ ၂၀၂၂ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ်
လၢခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်–ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢတၢ်ပၢဟီၣ်က၀ီၤအပူၤ လါယူၤလံတလါအတီၢ်ပူၤကညီဒီကလုာ်တၢ်ထူၣ်ဖျဲးသုးမုၢ်ဒိၣ်(KNLA)ႇကညီဒီကလုာ်ဂၢၤသးကရၢ(KNDO)ဒီးပယီၤသုးႇသုးခိးကီၢ်ဆၢ(BGF)သုးပာ်ဖှိၣ်တဖၣ်အဘၢၣ်စၢၤတၢ်ဒုးကဲထီၣ်၀ဲ(၂၅၉)ဘျီဒီးပယီၤသုးတကပၤသံ၀ဲအဂၤ(၃၀၀)ဘျဲၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ထုးထီၣ်ပာ်ဖျါ၀ဲဖဲမဟါလါအီကူး ၈ သီအနံၤန့ၣ်လီၤႉ
ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်သုးက့အိၣ်၀ဲ(၇)ဘ့ၣ်အကျါလါယူၤလံအတီၢ်ပူၤသုးက့(၆)ဘ့ၣ်ဟီၣ်က၀ီၤပူၤတၢ်ဒုးကဲထီၣ်၀ဲခဲလၢာ်(၂၅၉)ဘျီဒီးဖဲန့ၣ်ပယီၤသုးတကပၤသံ(၃၈၆)ဂၤႇဘၣ်ဒိ၀ဲ(၂၈၀)ဂၤန့ၣ်လီၤႉဒ်န့ၣ်အသိးမ့မ့ၢ်(ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်)တကပၤဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤကွံာ်အသးသမူလၢထံကီၢ်ဒီးၦၤကလုာ်အဂီၢ်(၁၂)ဂၤႇဘၣ်ဒိ၀ဲ(၂၆)ဂၤအဂ့ၢ်န့ၣ်လံာ်တၢ်ပာ်ဖျါအပူၤပာ်ဖျါ၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
တၢ်လါအတီၢ်ပူၤခံခီခံကပၤတၢ်ဒုးကဲထီၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤအကဘီယူၤဟဲတ့ၢ်လီၤ၀ဲမ့ၣ်ပိၢ်အသိး ခီဖျိခးလီၤကျိဖးဒိၣ်ဆူဒူသ၀ီတၢ်ဖံးအီၣ်မၤအီၣ်လီၢ်ကျဲပူၤအဃိဘၣ်သံ၀ဲကမျၢၢ်(၁၉)ဂၤႇဘၣ်ဒိ၀ဲ(၂၆)ဂၤအဂ့ၢ်န့ၣ် ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ထုးထီၣ်ပာ်ဖျါ၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါမ့မ့ၢ်လၢခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်(သုးက့ ၅)ဟီၣ်က၀ီၤအပူၤန့ၣ် တၢ်ဒုးဖးဒိၣ်တၢ်ဒုးဖိကဲထီၣ်၀ဲ(၁၁၀)ဘျီဒီး ပယီၤသုးတကပၤသံ၀ဲ(၉၅)ဂၤန့ၣ်လီၤႉဒ်သုးက့ကိးဘ့ၣ်ဒဲးအတၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်စရီအသိးန့ၣ်(သုးက့ ၅)ဟီၣ်က၀ီၤပူၤအံၤ တၢ်ဒုးကဲထီၣ်အဘျီအါကတၢၢ်လီၤဒီး ပယီၤသုးသံဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးအနီၣ်ဂံၢ်အါကတၢၢ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤႉ
ဒ်န့ၣ်အသိးမ့မ့ၢ်ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်(သုးက့ ၆)ဟီၣ်က၀ီၤအပူၤန့ၣ် ပထံၣ်ဘၣ်လၢတၢ်ဒုးကဲထီၣ်အဘျီအါအိၣ်၀ဲလၢနီၣ်ဂံၢ်ခံဒီးမ့မ့ၢ်(သုးက့ ၄)ဟီၣ်က၀ီၤအပူၤန့ၣ် တၢ်ဒုးကဲထီၣ်၀ဲ(၁၄)ဘျီမ့ၢ်ဟီၣ်က၀ီၤလၢတၢ်ဒုးကဲထီၣ်အစှၤကတၢၢ်န့ၣ်လီၤႉ
ခီဖျိစုက၀ဲၤတၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်ဟဲကဲထီၣ်လၢဟီၣ်က၀ီၤပူၤအဃိကတီၢ်ခဲအံၤလၢ(ခ့ၣ်အဲၣ်ယူူၣ်)ဟီၣ်က၀ီၤအပူၤကမျၢၢ်ထံဖိကီၢ်ဖိဘၣ်ဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးအနီၣ်ဂံၢ်အိၣ်လၢအကလီၢ်ညါဒီးၦၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤတဒိးန့ၢ်ဘၣ်၀ဲၦၤဂ့ၢ်၀ီတၢ်တိစၢၤမၤစၢၤတဖၣ်ဒံးဘၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်တၢ်ကရၢကရိလၢမၤစၢၤကမျၢၢ်ၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးတဖၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
လါအီကူး ၉ သီႇ ၂၀၂၂ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ်
လၢခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်–ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢ လၢၢ်ဒိၣ်ကီၢ်ဆၣ် ချၢၣ်လွံၢ်ထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်(သုးက့ ၃)ဟီၣ်က၀ီၤအပူၤန့ၣ် ဖဲမဟါလါအီကူး ၈ သီ ဂီၤခီ ၁၀ နၣ်ရံၣ်ဃၣ်ဃၣ်အဆၢကတီၢ် သုးမီၤစိရိၤအကဘီယူၤ ဟဲခးလီၤတၢ်လၢ(လ့ၤပ့ၤ)သ၀ီကပၤအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢလီၢ်က၀ီၤဖိအအိၣ်န့ၣ်လီၤႉ
ဖဲလါအီကူး ၇ သီအနံၤန့ၣ်ပယီၤသုးလၢအိၣ်(စ့ၣ်တီ)ထံကျိမုၢ်နုာ်တဖၣ်အံၤခးလီၤ၀ဲကျိဖးဒိၣ်ဆူ ထံ၀ၢ်ခီလ့ၤပ့ၤသ၀ီဒီးပဲသီၤသ၀ီအကပၤ၀ံၤအလီၢ်ခံမုၢ်ဆ့ၣ်ထီၣ်လါအီကူး ၈ သီ ဂီၤခီအဆၢကတီၢ်န့ၣ် ကဘီယူၤစးထီၣ်ဟဲခးလီၤတၢ်လီၤအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၢ်က၀ီၤဖိလၢအိၣ်ဖဲန့ၣ်တဂၤစံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
“ဖဲမဟါန့ၣ်ခးလီၤစိကျိဖးဒိၣ်ဒီတနံၤဒီတနၤညါႉတဂီၤအံၤနါက့ခး၀ဲဒီတဂီၤညါဒံးႉခး၀ဲ၀ံၤကဘၣ်ဖဲအနၣ်ရံၣ်(၁၀)ဘျဲၣ်န့ၣ်ဟဲခးလီၤ၀ဲဒီးကဘီယူၤႉပနၢ်ဟူဒုတလီၤတဲာ်လၢသ၀ီပူၤဘၣ်ႉကဘီယူၤဟဲခးလီၤတၢ်န့ၣ်ကအိၣ်လၢ(၄)ဖျၢၣ်ညါႉလီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်တဖၣ်ခီန့ၣ်ဃ့ၢ်ထီၣ်လၢမဟါကၢာ်လံၤလံၤလံမီၤနီၤႉကဘီယူၤဟဲခးလီၤတၢ်အံၤတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဒုတနၢ်ဟူဒံးဘၣ်”အဂ့ၢ်န့ၣ်စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်ဖဲမဟါလါအီကူး ၈ သီအနံၤန့ၣ်လီၤႉ
ဖဲလါအီကူး ၇ သီ ဂီၤခီ ၅ နၣ်ရံၣ်ဃၣ်ဃၣ်အဆၢကတီၢ် လၢလ့ၤပ့ၤသ၀ီဒီးပဲသီၤသ၀ီအဘၢၣ်စၢၤန့ၣ် တၢ်ဒုးကဲထီၣ်၀ဲလၢဟီၣ်က၀ီၤကညီဒီကလုာ်တၢ်ထူၣ်ဖျဲးသုးမုၢ်ဒိၣ်-KNLA(သုးရ့ၣ် ၉)ဒီး ပယီၤသုးတဖၣ်အဘၢၣ်စၢၤဒံးန့ၣ်လီၤႉတၢ်ဒုးကဲထီၣ်ဘျီ၀ဲအံၤအပူၤခီဖျိပယီၤသုးက့ၤခးလီၤကဒါကျိဖးဒိၣ်ဆူလ့ၤပၤသ၀ီပူၤအဃိဖိသၣ်မုၣ်(၂၁)နံၣ်တဂၤဘၣ်ဒိဒံး၀ဲအဂ့ၢ်န့ၣ်ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ထုုးထီၣ်ပာ်ဖျါ၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
ဖဲအပူၤကွံာ်လါယူၤလံ ၂၉ သီအနံၤစ့ၢ်ကီး လၢလၢၢ်ဒိၣ်ကီၢ်ဆၣ်အပူၤန့ၣ်...
လါအီကူး ၈ သီႇ ၂၀၂၂ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ်
ပယီၤသုးတြိၤ(၄၄)စုတီၤအဖီလာ်ခီၣ်ချ့သုးရ့ၣ်(ခမရ–၂)အၦၤလွံၢ်ဂၤလၢအပၣ်ဃုာ်ဖဲမၠၣ်၀တံၣ်ကလံၤထံး ဖလူ-ဂီၤလ့ၤ(သိထၣ်ကွ့ၣ်)တၢ်ဒုးအပူၤအံၤ ဖဲအပူၤကွံာ်လါအီကူး ၃ သီအနံၤန့ၣ် ဟဲက့ၤနုာ်လီၤ(CDM)ဒီးအိၣ်ကဒု၀ဲလၢခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်–ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢအအိၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ
“ပဟဲန့ၣ်(၄)ဂၤပၣ်၀ဲဒၣ်ဒီးသုးစကီၤတဂၤႉအ၀ဲ(၃)န့ၣ်သုးဖိလီၤႉအ၀ဲသ့ၣ်ပျၢ်လီၤၦၤလၢကဟဲထီၣ်ဂီၤလ့ၤ(သိထၣ်ကွ့ၣ်)မီၤနီၤႉလၢညါန့ၣ်အိၣ်ခိးကျဲတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢလၢမၠၣ်၀တံၣ်အ့ရှါသ့ၦၢ်တီနီၢ်ထံလီၤဆှူဒီးတၢ်ဆှၢထီၣ်ၦၤလၢကမၤၦဲၤသုးဂံၢ်ဘါဖဲ(သိထၣ်ကွ့ၣ်)န့ၣ်အခါဖဲပတုၤလၢကဆီ၀ါလ့တၢ်လူၢ်ခိၣ်န့ၣ်ပစံၣ်ဖျိးထီၣ်လၢသုးကျိၤပူၤဒီးပဆဲးကျိးလၢပကနုာ်လီၤ(CDM)ပူၤလီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ်(CDM)သုးဖိဟ့စိစံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
သုးတြိၤ(၄၄)စုတီၤအဖီလာ်သုးတြိၤလၢအမၤ၀ဲတၢ်ထီၣ်ဒုးဖဲ(သိထၣ်ကွ့ၣ်)တၢ်လီၢ်အံၤအသုးဖိတဖၣ် ခီဖျိတအဲၣ်ဒိးလူၤပိာ်မၤထွဲ၀ဲတၢ်ဖီခိၣ်သုးခိၣ်သုးနၢ်အတၢ်နဲၣ်လီၤတၢ်ကလုၢ်လၢၤဘၣ်အဃိ သုးစကီၤစီၣ်မ့အူ(၃၀)နံၣ်(ကပ–၉၃၅၅၀၉)ႇသုးဖိဟ့စိ(တ–၅၁၆၀၃၆)ႇ သုးဖိစိ၀့(တ–၅၄၀၀၅၃)ဒီး သုးဖိစီၣ်စီၣ်(တ–၄၀၂၁၈၃)သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဆဲးကျိး၀ဲခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါဒီးဟဲအိၣ်ကဒု၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤႉ
ပယီၤသုးလၢအနုာ်လီၤ(CDM)ဟဲအိၣ်ကဒုသ့ၣ်တဖၣ်အံၤတၢ်တူၢ်လိာ်အ၀ဲသ့ၣ်ဂ့ၤဂ့ၤလီၤဒီး ကတီၢ်ခဲအံၤတၢ်ပာ်အ၀ဲသ့ၣ်လၢတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢအလီၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ် (KNU)သုးဟီၣ်က၀ီၤ ၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
လါအီကူး ၈ သီႇ ၂၀၂၂ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ်
အူကြ့ၣ်ထၣ်လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်လၢအိၣ်ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်–ကီၢ်ပယီၤကီၢ်ဆၢ သူမှဲကျိကၢၢ်ခိၣ်တဖၣ် တုၤလၢတနံၤအံၤတက့ၤဘၣ်ဆူအဒူသ၀ီတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲဒံးဘၣ်ဒီးသဂၢၢ်ဘၣ်၀ဲအိၣ်ဆိးလီၢ်ကျဲႇတၢ်အီၣ်တၢ်အီတကူတလၢတၢ်ကီတၢ်ခဲသ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်အူကြ့ၣ်ထၣ်သ၀ီသးၦၢ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
ဖဲအပူၤကွံာ်လါယူၤလၢာ်အခါန့ၣ် ခီဖျိဟီၣ်က၀ီၤကညီဒီကလုာ်ဂၢၤသးကရၢ(KNDO)သုးပာ်ဖှိၣ် နုာ်လီၤခး၀ဲအူကြ့ၣ်ထၣ်ပယီၤသုးကလၢၤအဃိလီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်တဖၣ်ဘၣ်လဲၤစံၣ်အိၣ်ကဒုလၢကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်–ကီၢ်ပယီၤကီၢ်ဆၢသူမှဲကျိကၢၢ်နံၤဒီးန့ၢ်၀ဲတလါဘျဲၣ်တုၤလၢခဲအံၤတၢ်ဒုးကဲထီၣ်ဒံးအဃိအ၀ဲသ့ၣ်တက့ၤဘၣ်ဒံးလၢအဟံၣ်အဃီဒီးသဂၢၢ်ဘၣ်အိၣ်ဆိးလီၢ်ကျဲအီၣ်အီတၢ်ကီတၢ်ခဲတဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်သ၀ီသးၦၢ်စံး၀ဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ
အ၀ဲစံး၀ဲလၢ“အ၀ဲသ့ၣ်ဟဲစံၣ်ထီၣ်စးထီၣ်လၢအပူၤကွံာ်လါယူၤ ၂၆ သီအခါန့ၣ်လံမီၤနီၤႉ တုၤလၢခဲအံၤန့ၣ်န့ၢ်တလါဘျဲၣ်လံႉပဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဟုသးအထၢၣ်ဆံးလီၤႉဟံၣ်ဖိဃီဖိဒီတဖျၢၣ်န့ၣ်ပန့ၢ်ဘၣ်၀ဲ(၂၅၀)ဘးဒံးလီၤႉတၢ်န့ၣ်မးတန့ၢ်ဘၣ်ၦဲၤၦဲၤဘၣ်ႉဟံၣ်ခိၣ်လၢတန့ၢ်ဘၣ်ဒံး၀ဲန့ၣ်ကအိၣ်(၁၀၀)ဘျဲၣ်ဒံးႉခဲအံၤခီဖျိတၢ်စူၤအဃိဘၣ်ဟးအိၣ်၀ဲလၢၦၤဘုခ့ကျီးပူၤလီၤမီၤနီၤႉလၢကဆှၢတၢ်အီၣ်တၢ်အီအဂီၢ်နါက့ကၠီၣ်တဲၣ်သုးတပျဲအခွဲးဘၣ်ႉတၢ်အီၣ်တၢ်အီန့ၣ်ဟဲ၀ဲစဲးပြဲးစဲးပြဲးဒီးကတူၢ်လၢတနွံအဂီၢ်န့ၣ်တတူၢ်ဘၣ်”အဂ့ၢ်န့ၣ်စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်န့ၣ်လီၤႉ
ဖဲအပူၤကွံာ်တလါန့ၣ်အူကြ့ၣ်ထၣ်လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်တဖၣ်ခီဖျိတၢ်ဒုးကဲထီၣ်လၢအ၀ဲသ့ၣ်တၢ်လီၢ်အဃိဘၣ်လဲၤစံၣ်ထီၣ်အိၣ်ကဒု၀ဲလၢကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ပူၤတစိၢ်တလီၢ်ဒီးမ့ၢ်လၢကၠီၣ်တဲၣ်ၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်တတူၢ်လိာ်အ၀ဲသ့ၣ်ယံၤယံၤဘၣ်အဃိဘၣ်ဟဲက့ၤအိၣ်ကဒါ၀ဲဖဲကီၢ်ပယီၤတကပၤန့ၣ်လီၤႉတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤလၢတၢ်ကလဲၤဟ့ၣ်ၦၤလီၢ်အိၣ်ကမှံဖိတဖၣ်အံၤစ့ၢ်ကီးခီဖျိကၠီၣ်တဲၣ်ၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါအံၤကးတံၢ်ဃာ်၀ဲကီၢ်ဆၢကျဲဒီးဟ့ၣ်စိာ်၀ဲလၢတၢ်ပာ်ပနီၣ်အသိးလီၤအဃိအ၀ဲသ့ၣ်တဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်အီၣ်တၢ်အီလၢလၢၦဲၤၦဲၤဘၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်သ၀ီသးၦၢ်တဂၤဃီ၀ဲန့ၣ်စံးအါထီၣ်၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
ဖဲန့ၣ်၀ံၤအလီၢ်ခံတၢ်တိစၢၤမၤစၢၤၦၤလီၢ်အိၣ်ကမှံကမံးတံာ်အကရၢဖိႇၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်ဒီး(INGO) ႇ(UNHCR)တၢ်ကရၢကရိတဖၣ်မၤ၀ဲတၢ်တၢၣ်ပီၣ်တဲသကိးဒ်သိးလၢကၠီၣ်တဲၣ်ၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါကဟ့ၣ်အိၣ်ကဒု၀ဲအူကြ့ၣ်ထၣ်ကမျၢၢ်ၦၤလီၢ်အိၣ်ကမှံဖိတစိၢ်တလီၢ်လၢအထံအကီၢ်ပူၤအဂ့ၢ်န့ၣ် တၢ်တိစၢၤမၤစၢၤၦၤလီၢ်အိၣ်ကမှံအၦၤကတိၤတၢ်ပၢတဂၤစံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
“ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤန့ၣ်လၢ(INGO)မ့ၢ်ဂ့ၤႇလၢ(UNHCR)မ့ၢ်ဂ့ၤန့ၣ်ပတဲမီၤလီလီစဲၤမ့သ့န့ၣ်မၤန့ၢ်ကွၢ်ၦၤလၢတၢ်အိၣ်ဆၢထၢၣ်တစိၢ်တလီၢ်လၢသၢလါလွံၢ်လါဧါတခါမီၤနီၤႉလီလီစဲၤခီဒုဒီးယိၤပဒိၣ်ခီန့ၣ်တိလိာ်သးအဖၢမုၢ်လီၤႉမ့မ့ၢ်လၢအ၀ဲသ့ၣ်အဂီၢ်တၢ်အီၣ်တၢ်အီန့ၣ်တၢ်မၤဘူၣ်ကစၢ်ဒီးတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါတၢ်ကရၢကရိလဲၤမၤဘူၣ်လီၤ၀ဲန့ၢ်တစဲးတမွဲးလီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
တုၤလၢကတီၢ်ခဲအံၤသူမှဲကျိကၢၢ်နံၤဒီတကျိၤန့ၣ်ၦၤလီၢ်အိၣ်ကမှံအိၣ်အလီၢ်ခဲလၢာ်အိၣ်၀ဲ(၆)ခါဒီး ၦၤလီၢ်အိၣ်ကမှံအနီၣ်ဂံၢ်ပာ်ဖှိၣ်အိၣ်၀ဲ(၂၆ႇ၀၀၀)ဘျဲၣ်ဒီးမ့မ့ၢ်အူကြ့ၣ်ထၣ်လီၢ်က၀ီၤအပူၤန့ၣ်ၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးအိၣ်၀ဲ(၈၂၅)ဂၤဃၣ်ဃၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ
လါအီကူး ၅ သီႇ ၂၀၂၂ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ်
လၢကညီကီၢ်စဲၣ် လူၢ်ပျဲၢ်ကီၢ်ဆၣ် ခီတီၢ်(မၠဲၣ်ကၠံငူၣ်)ဟီၣ်က၀ီၤအပူၤ သုးခိးကီၢ်ဆၢ(BGF)လၢအိၣ် ဟီၣ်က၀ီၤအပူၤတဖၣ်လူၤထၢ၀ဲသုးသီတုၤလၢၦၤလီၢ်အိၣ်ကဒုအိၣ်တၢ်လီၢ်အဃိဟံၣ်ဖိဃီဖိလီၢ်အိၣ်ကဒုဖိလၢအိၣ်ဖဲန့ၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ထံၣ်ဘၣ်၀ဲတၢ်ကီတၢ်ခဲအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ
စးထီၣ်ဖဲ(၂၀၂၂)သုးဟံးန့ၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤ၀ံၤအလီၢ်ခံ လၢမၠဲၣ်ကၠံငူၣ်ဟီၣ်က၀ီၤဃိၣ်လိာ်ကျိ၀ၢ်ခီ ဖၣ်ပူၣ်ကီၢ်ဆၣ် ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်–ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢ(သုးက့ ၅)ဟီၣ်က၀ီၤတၢ်ဒုးကဲထီၣ်အပူၤတဖၣ် ခီဖျိ(BGF)သုးပာ်ဖှိၣ်တဖၣ်သံဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးအါအဖီခိၣ်ဟးလူၤကိး၀ဲၦၤလီၢ်အိၣ်ကဒုလီၢ်က၀ီၤဟံၣ်ဖိဃီဖိတဖၣ်လၢကလဲၤတၢ်မဲာ်ညါအဂီၢ်အဃိၦၤလီၢ်အိၣ်ကဒုဟံၣ်ဖိဃီဖိသ့ၣ်တဖၣ်ထံၣ်ဘၣ်၀ဲတၢ်ကီတၢ်ခဲအဂ့ၢ်န့ၣ်ၦၤလၢအိၣ်လီၢ်အိၣ်ကဒုအလီၢ်တဂၤစံး၀ဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ
“ကမၢလဲၤထီၣ်တၢ်မဲာ်ညါအဂီၢ်န့ၣ်(ပၤတီၤမံၤ) သုးကလၢၤ (BGF)ဟဲကိး၀ဲဒၣ်. ဟံၣ်ဖိဃီဖိလၢတတအဲၣ်ဒိးလဲၤ၀ဲတဖၣ်န့ၣ်ဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤ၀ဲတဂၤန့ၣ်(၆)ကလီၢ်ႇအကလီၢ်(၁၀)ညါမီၤနီၤႉစ့ဒ်အံၤနကဟးဃုဒ်လဲၣ်ႉပဟးစံၣ်တုၤလၢခဲအံၤန့ၣ်ကအိၣ်(၇)နံၣ်လံႉက့ၤလၢသ၀ီဒီးတန့ၢ်ႇက့ၤလၢကျီးတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲခီဒၢးတန့ၢ်ဘၣ်ႇဘၣ်အိၣ်ဘၣ်အီၣ်လၢၦၤဟဲမၤဘူၣ်လီၤတၢ်ဖိတဖၣ်အအိၣ်လီၤဒီးကလဲၤမၤတၢ်လၢတၢ်ချၢစ့ၢ်ကီးတန့ၢ်ဘၣ်ႉတၢ်ကဲထီၣ်သးဖဲအံၤမတၤတဂၤမးတသ့ၣ်ညါဘၣ်ႉ”အဂ့ၢ်န့ၣ်ၦၤလၢအိၣ်မၠဲၣ်ကၠံငူၣ်လီၢ်အိၣ်ကဒုအလီၢ်အံၤစံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
ဖဲအပူၤကွံာ်(၂၀၁၅)နံၣ်အခါလၢမၠၣ်ကၠံငူၣ်ဟီၣ်က၀ီၤအပူၤတၢ်ဒုးကဲထီၣ်လၢဘူးဒးတၢ်ဘါတၢ်ဂုၤထီၣ်ပသီထီၣ်ကညီသုးမုၢ်ဒိၣ်(DKBA)ဒီးပယီၤသုးႇ(BGF)သုးပာ်ဖှိၣ်အဘၢၣ်စၢၤအဃိလီၢ်က၀ီၤသ၀ီအဖျၢၣ်(၂၀)ဃၣ်ဃၣ်ကမျၢၢ်(၆၀၀၀)ဃၣ်ဃၣ်ဘၣ်ပာ်တ့ၢ်ကွံာ်အဒူသ၀ီတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲဒီးဘၣ်ဟဲအိၣ်ကဒုအသးဖဲခီတီၢ်(မၠဲၣ်ကၠံငူၣ်)တစိၢ်တလီၢ်ၦၤလီၢ်အိၣ်ကဒုအလီၢ်န့ၢ်၀ဲ(၇)နံၣ်လံန့ၣ်လီၤႉ
ကတီၢ်ခဲအံၤလၢခီတီၢ်(မၠၣ်ကၠံငူၣ်)မုၢ်ထီၣ်ဟီၣ်က၀ီၤကမးမိၢ်ႇကတၢၢ်တံာ်ႇဖၣ်ပူၣ်ႇမဲၤ၀့ၤဟီၣ်က၀ီၤတကပၤန့ၣ် တၢ်ဒုးကဲထီၣ်လၢပယီၤသုးႇ(BGF)သုးပာ်ဖှိၣ်ဒီးခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်(သုးက့ ၅)အပူၤန့ၣ် (BGF)ႇပယီၤသုးပာ်ဖှိၣ်အသုးခိၣ်သံၣ်ဘိဃုာ်ဒီးသုးဖိတဖၣ်သံဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးအိၣ်လၢအကယၤညါအဂ့ၢ်န့ၣ် (KNU)လံာ်တၢ်ပာ်ဖျါအပူၤပာ်ဖျါ၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
ခီဖျိတၢ်အိၣ်သးအံၤအဃိတၢ်စးထီၣ်ဟးလူၤဖီၣ်၀ဲလီၢ်က၀ီၤဒူသ၀ီလီၢ်က၀ီၤဖိတဖၣ်ဒီးကတီၢ်ခဲအံၤဟဲထၢ၀ဲသုးတုၤလၢခီတီၢ်ၦၤလီၢ်အိၣ်ကဒုဟံၣ်ဖိဃီဖိအိၣ်အလီၢ်လၢကဆှၢထီၣ်၀ဲဆူတၢ်မဲာ်ညါအဂီၢ်လီၤအဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်က၀ီၤဖိတဖၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
လါအီကူး ၅ သီႇ ၂၀၂၂ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ်
လၢတနီသရံၣ်ကီၢ်ခီဒိၣ် တီၤပၠီၣ်ဟီၣ်က၀ီၤအပူၤ လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်ၦၤဃ့ၢ်အိၣ်ကမှံသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ စးထီၣ်ဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ညိၣ်ဂိၢ်တၢ်ဆါအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢၦၤမၤစၢၤၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးတဖၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤႉ
ခီဖျိတၢ်ဒုးကဲထီၣ်အဃိတီၤပၠၠီၣ်ဟီၣ်က၀ီၤအပူၤလီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်ၦၤဃ့ၢ်အိၣ်ကမှံသ့ၣ်တဖၣ် ကတီၢ်ခဲအံၤ ခီဖျိတၢ်စူၤခါဒီးတၢ်ခိၣ်ဒုးႇတၢ်အီၣ်တၢ်အီတကူတလၢဘၣ်တကးဒံးဘၣ်အမဲာ်ညါ တူၢ်ဘၣ်၀ဲတၢ်ညၣ်ဂိၢ်တၢ်ဆါကဲထီၣ်သးအဂ့ၢ်န့ၣ် ၦၤလၢမၤစၢၤၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးတဂၤစံး၀ဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ
အ၀ဲစံး၀ဲလၢ“တၢ်လီၢ်ခဲလၢာ်လၢၦၢ်ပူၤအဃိမူခိၣ်မ့စူၤန့ၣ်ပစိၤဟးထီၣ်အ့ၣ်တၢ်ႉပ့ၢ်ပီၤနါက့တအိၣ်ဘၣ်အဃိနး၀ဲတစဲးမီၤနီၤႉဘၣ်အိၣ်၀ဲဘၣ်ဆီၣ်ဘၣ်သ့ဒ်န့ၣ်လီၤမီၤနီၤႉမူခိၣ်မ့စူၤန့ၣ်ဘၣ်သုးလီၢ်သုးကျဲလၢအသီတတီၤအိၣ်စ့ၢ်ႉကသံၣ်ကသီတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤနါက့တဂ့ၤဘၣ်ႉၦၤဘၣ်တၢ်ညၣ်ဂိၢ်တၢ်ဆါတဖၣ်အါဒၣ်တက့ၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ၦၤလၢအဂံၢ်အဘါတလၢၦဲၤတၢ်အီၣ်လီၤထုးတဖၣ််လီၤႉအပူၤကွံာ်လၢညါခါလံၤလံၤန့ၣ်ခီဖျိတၢ်ဒုးကဲထီၣ်လၢတီၤပၠီၣ်ဟီၣ်က၀ီၤပူၤအဃိတၢ်ဟးဂူာ်ဟးဂီၤအိၣ်ဒီဒူၣ်ဒီးဖိသၣ်တမၤလိဘၣ်လံာ်ႇတဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဆူၣ်ချ့တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲဘၣ်”အဂ့ၢ်န့ၣ်စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်န့ၣ်လီၤႉ
ဟီၣ်က၀ီၤဖဲန့ၣ်အပူၤသ၀ီအဖျၢၣ်(၁၀)လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်ဘၣ်ဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးအိၣ်အဂၤ(၆၀၀၀)ဃၣ်ဃၣ်ညါဒီးကတီၢ်ခဲအံၤစ့ၢ်ကီးသဂၢၢ်ဘၣ်၀ဲတၢ်အီၣ်တၢအီလီၤတူာ်ထီၣ်လံန့ၣ်လီၤႉတကးဒံးဘၣ်သဂၢၢ်ဘၣ်၀ဲတၢ်ညၣ်ဂိၢ်တၢ်ဆါအမဲာ်ညါၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးတဖၣ်အကျါပၣ်ဃုာ်၀ဲဒၣ်ၦၤမိၢ်ဒၢႇဖိဒံဖိသၣ်ႇသူၣ်က့သးၦၢ်အါမးဒီးခီဖျိတၢ်အီၣ်တၢ်အီတအိၣ်လၢၤဘၣ်အဃိအ၀ဲသ့ၣ်ဘၣ်တူၢ်ဘၣ်ကဒီး၀ဲတၢ်အီၣ်လီၤထုးစ့ၢ်ကီးအဂ့ၢ်န့ၣ် ၦၤလၢမၤစၢၤၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးတဖၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ
“တၢ်ဆၢကတီၢ်နါက့ယံၤထီၣ်လံဘျီဒုတၢ်အီၣ်တၢ်အီနါက့စှၤလီၤစ့ၢ်မီၤနီၤႉတၢ်အီၣ်တၢ်အီလၢၤထီၣ်လံႉလၢတၢ်အံၤအဃိၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးတဖၣ်တၢ်အီၣ်န့ၢ်ဂံၢ်န့ၢ်ဘါတလၢတၦဲၤကဲထီၣ်အသးလီၤႉမ့၀ံၤခီဖျိတၢ်စူၤခါပစိၤနါက့အ့ၣ်တၢ်အဃိတၢ်ညၣ်ဂိၢ်တၢ်ဆါစးထီၣ်ကဲထီၣ်လံႉၦၤဘၣ်အါဒၣ်တက့ၢ်န့ၣ်ၦၤဖိဒံဖိသၣ်ဒီးၦၤလၢတၢ်အီၣ်လီၤထုးသ့ၣ်တဖၣ်လီၤႉမ့၀ံၤဟီၣ်က၀ီၤဒီတဘ့ၣ်န့ၣ်ဒ်ပတဲတ့ၢ််ဃာ်လၢညါတဘျီအသိးလီၤကသံၣ်သရၣ်၊မုၣ်တအိၣ်ဘၣ်ႉအိၣ်၀ဲသးစၢ််လၢမၤစၢၤအံးထွဲကွၢ်ထွဲဆူၣ်ချ့တဒူၣ်လီၤႉလီၤဘၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲဖးနးညါ”အဂ့ၢ်န့ၣ်စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်န့ၣ်လီၤႉ
ၦၤအိၣ်လၢတၢ်လီၢ်အဂၤတဖၣ်လၢကဟဲၦ့ၤတၢ်အီၣ်တၢ်အီလၢတီၤပၠီၣ်ဟီၣ်က၀ီၤပူၤအဂီၢ်န့ၣ် ကျဲတအိၣ်ကတာ်ထီအသးခံခီခံကပၤလၢာ်အသိးကမျၢၢ်ၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးတဖၣ်စ့ၢ်ကီးဘၣ်အီၣ်နါစိၤက့ၤ၀ဲတၢ်အီၣ်တၢ်အီလၢအအိၣ်တ့ၢ်အသိးလီၤဒီးလၢကလဲၤၦ့ၤတၢ်အီၣ်တၢ်အီလၢတၢ်ချၢအဂီၢ်စ့ၢ်ကီးကျဲတၢ်ကီတၢ်ခဲအိၣ်အဃိတၢ်ဆၢကတီၢ်မ့ယံၤထီၣ်မ့လဲၤသးဒ်အံၤန့ၣ်ဘၣ်ယိၣ်လၢတၢ်အီၣ်ကပတုာ်သးအဂ့ၢ်န့ၣ် ၦၤလၢမၤစၢၤတီၤပၠီၣ်ဟီၣ်က၀ီၤၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးတဖၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ