ကျဲဟးဂီၤအဃိ,ကမျၢၢ်လီၢ်ကဝီၤဖိသဂၢၢ်ဘၣ်ဒီးတၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူတၢ်ကီတၢ်ခဲ
လါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၁၁သီ, ၂၀၂၄နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်, ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ကညီဒီကလုၥ်စၢဖှိၣ်ကရၢ,သုးက့(၆)ဒူပျၥ်ယၥ်ကီၢ်ရ့ၣ်,ကီးတရံးကီၢ်ဆၣ်ကၠဲးဒိးဟီၣ်ကဝီၤအပူၤ,တၢ်စူၤခါအဆၢကတီၢ်မူခိၣ်စူၤထံဒိၣ်ကျဲဟးဂီၤအဃိ,ကမျၢၢ်လီၢ်ကဝီၤဖိတဖၣ်သဂၢၢ်ဘၣ်ဒီးတၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူတၢ်ကီတၢ်ခဲအဂ့ၢ်,လီၢ်ကဝီၤဖိတဖၣ်စံးဝဲန့ၣ်လီၤ. ခီဖျိကျဲဟးဂီၤဝဲနးနးကလဲၥ်အဃိ,ကၠဲးဒိဟီၣ်ကဝီၤအပူၤကမျၢၢ်လီၢ်ကဝီၤဖိလၢအလုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူမၤဆါအီၣ်ဝဲသဲးသၣ်ဘီၣ်တၢ်မၤတဖၣ်,သဂၢၢ်ဘၣ်ဝဲတၢ်စိၥ်တီဆှၢသဲးသၣ်လၢကျဲတၢ်ဂ့ၢ်ကီတဖၣ်အိၣ်ဝဲအမဲၥ်ညါ,ကမျၢၢ်လီၢ်ကဝီၤဖိလၢကလဲၤဒိးပၠးအသးဆူကီၢ်ဆၢတၢ်ဆါဟံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီးသဂၢၢ်ဘၣ်ဝဲတၢ်ကီတၢ်ခဲအဂ့ၢ်,ကၠဲးဒိလီၢ်ကဝီၤကမျၢၢ်တဂၤစံးဝဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲလၢ“ကမျၢၢ်လီၢ်ကဝီၤဖိတဖၣ်ကလဲၤဆါဘၣ်သးသဲးသူသဲးသၣ်,ကမၤအီၣ်မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွၥ်ဒၢးအခဲအံၤကျဲဟးဂီၤအဃိမၤဝဲတဘၣ်လၢၤဘၣ်သိလ့ၣ်နါက့ကတၥ်,လိၣ်ထဲၣ်နါက့တကျၢၢ်အသးကဲထီၣ်ဝဲအဃိန့ၣ်,တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤကဲထီၣ်ဝဲတၢ်ကီတၢ်ခဲလၢကဖံးမၤအီၣ်အီအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.မ့ဝံၤဒီးကမျၢၢ်ပှၤဟးထီၣ်က့ၤလီၤဖိတကးဘၣ်,ပှၤဆူးပှၤဆါသ့ၣ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီးကလဲၤဒိးပၠးဝဲလၢအသးလၢကၠီၣ်တဲၣ်တကပၤ(အိးဖၣ်)တၢ်ဆါဟံၣ်န့ၣ်နါက့လဲၤလ့ၢ်လိၤဝဲတညီလၢၤအဃိတၢ်ကီတၢ်ခဲဘၣ်ဝဲ”အဂ့ၢ်စံးဝဲန့ၣ်လီၤ. တကးဒံးဘၣ်,စးထီၣ်ဖဲလါစဲးပထ့ဘၢၣ်အခီၣ်ထံးတနွံအပူၤ,မူခိၣ်စူၤထံဒိၣ်ဒီးကၠဲးဒိဆူပၢချၢကျဲတီၤတဖၣ်ဟးဂီၤဝဲအဃိ,ကမျၢၢ်လီၢ်ကဝီၤဖိတဖၣ်ဘၣ်လ့ၢ်လိၤဒိးဝဲလၢဝၣ်(ထိ)သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဝဲအမဲၥ်ညါ,သိလ့ၣ်တဖၣ်စဲဘူးကတၥ်ထီအသးတပယူၥ်ဃီအိၣ်ဝဲအဃိလီၢ်ကဝီၤဖိတဖၣ်သဂၢၢ်ဘၣ်ဝဲတၢ်ကီတၢ်ခဲအဂ့ၢ်,ကၠီၣ်ထၣ်လီၢ်ကဝီၤကမျၢၢ်တဂၤစံးဝဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲလၢ“ကၠဲးဒိကျဲတုၤလၢပၢချၢကျဲခီန့ၣ်,ကျဲန့ၣ်စးထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢဃီၤကျီးလဲၤထီၣ်တုၤဝဲဒၣ်လၢယ့ၣ်တယီၣ်(ခၠဲးပွဲၣ်)တုၤဝဲလၢတၢ်အိၣ်ခိးတၢ်လီၢ်န့ၣ်ကျဲဟးဂီၤဒီတတီၤလီၤ.ခဲအံၤန့ၣ်ပှၤဘၣ်ဟးထီၣ်ဟးလီၤနးတၢးချူးလီၤ.တၢ်တသီခံသီအတီၢ်ပူၤတၢ်စူၤဒီးထံဒိၣ်ထံဃူတုၤလၢကိၥ်ဘိဒီးပှၤဘၣ်လ့ၢ်လိၤလၢထိအိၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.အဃိန့ၣ်ကမျၢၢ်တဖၣ်ကဖံးအီၣ်မၤအီၣ်လဲၤက့ၤအဂီၢ်ဒုလီၤဘၣ်ဝဲတၢ်ကီတၢ်ခဲလီၤတလဲၤဘၣ်ဝဲညီညီဘှါဘှါဘၣ်.ဒီးခဲအံၤန့ၣ်ဖဲဖိခၠံၣ်မုၣ်အမဲၥ်ညါဒီးထီဝါလီၣ်အဘၢၣ်စၢၤန့ၣ်သိလ့ၣ်လီၤဘျၢကတးတကးဘၣ်,သိလ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်စဲဘူးလိၥ်သးဒီတဂ့ၢ်အိၣ်ဝဲအဂ့ၢ်”စံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢန့ၣ်အမဲၥ်ညါ,ကျဲဟးဂီၤအံၤကဲထီၣ်အသးခီဖျိလၢတၢ်စူၤထံဒိၣ်အမဲၥ်ညါ,ခီဖျိသိလ့ၣ်ဖးဒိၣ်(၁၂)ပၣ်လၢအလ့ၢ်လိၤတီဆှၢဝဲလၢၢ်လ့ဆူကၠီၣ်တဲၣ်ပူၤတဖၣ်လ့ၢ်ထီၣ်လ့ၢ်လိၤဝဲအဃိ,ကျဲအံၤဟးဂီၤနးထီၣ်ဝဲဒီးသိလ့ၣ်ဖးဒိၣ်တဖၣ်အံၤတီၣ်ဝဲတၢ်ဃၢအတယၢၢ်လၢတကြၢးကၢကီၣ်လိၥ်သးဒီးကျဲဘၣ်အိၣ်ဝဲအဂ့ၢ်,လီၢ်ကဝီၤဖိတဖၣ်စံးအါထီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. တကတီၢ်ဃီ,ကၠဲးဒိဟီၣ်ကဝီၤကမျၢၢ်လီၢ်ကဝီၤဖိတဖၣ်အံၤတနံၣ်အံၤ,(၂၀၂၄)နံၣ်လါမးရှးအပူၤတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးပၥ်ဖှိၣ်တဖၣ်ထီၣ်မၤန့ၢ်ကွံၥ်ဝဲသုးကီၣ်ကးအသုးကလၢၤတဖၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ,လါယူၤအပူၤအဝဲသ့ၣ်က့ၤအိၣ်ဆိးက့ၤဝဲအနီၢ်ကစၢ်ဟံၣ်ဃီတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲဒီးမၤအီၣ်မၤအီဘၣ်က့ၤဝဲဒၣ်တၢ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိး,တနံၣ်အံၤခီဖျိသဲးသၣ်ဘီၣ်တဖၣ်အပှ့ၤဂ့ၤဝဲအဖီခိၣ်ကမျၢၢ်လီၢ်ကဝီၤဖိတဖၣ်အံၤပှ့ၤမၤဆါဝဲသဲးသၣ်ဘီၣ်တၢ်မၤတဖၣ်ဘၣ်ဂ့ၢ်ဘၣ်ဝီဝဲအဖၢမုၢ်ကျဲတၢ်ဟးထီၣ်က့ၤလီၤကီခဲထီၣ်ဒီးတၢ်ဘှီဂ့ၤထီၣ်ကျဲတအိၣ်ဝဲဘၣ်အဃိလီၢ်ကဝီၤဖိတဖၣ်ဘၣ်ကျဲးစၢးမၤအီၣ်မၤအီဝဲနးနးကလဲၥ်လၢတၢ်ကီတၢ်ခဲအပူၤအဂ့ၢ်,ကမျၢၢ်လီၢ်ကဝီၤဖိတဖၣ်စံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
မဲၢ်လးဒဲက၀ီၤပူၤ တၢ်ကအိးထီၣ်န့ၢ်၀ဲတၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူတၢ်စုသ့ခီၣ်ဘၣ်တၢ်မၤလိတခါလၢၦၤဒဲက၀ီၤဖိအဂီၢ်
လါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၁၁ သီႇ ၂၀၂၄ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်-ကီၢ်ပယီၤကီၢ်ဆၢ မဲၢ်လးဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲက၀ီၤအပူၤ လါလၢကဟဲန့ၣ်လၢၦၤဒဲက၀ီၤဖိအဂီၢ် တၢ်ကအိးထီၣ်န့ၢ်၀ဲတၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူတၢ်စုသ့ခီၣ်ဘၣ်ဒီးကံၢ်စီတၢ်သ့တၢ်ဘၣ်တၢ်ဒိၣ်ထီၣ်ထီထီၣ်တၢ်တိၤကျဲၤ တၢ်မၤလိတခါလၢၦၤဒဲက၀ီၤဖိအဂီၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ မဲၢ်လးဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲက၀ီၤအပူၤ ၦၤကမျၢၢ်တဖၣ်ဒ်သိးအ၀ဲသ့ၣ်ကသ့ဖံးအီၣ်မၤအီၣ်တၢ်ဒီးအိၣ်ဆၢထၢၣ်လၢ နီၢ်ကစၢ်ခီၣ် ကသ့အဂီၢ်န့ၣ် လါလၢကဟဲလါအီးကထိဘၢၣ်အံၤ ဒဲက၀ီၤ(ADRA)ဒီးၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါဘၣ်ထွဲတဖၣ်တီခိၣ်ရိၣ်မဲက အိးထီၣ်န့ၢ်၀ဲတၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူတၢ်သ့တၢ်ဘၣ်ဒ်အမ့ၢ်တၢ်ခၠးဆဲး,တၢ်တ့ကိၣ်ဒီးခီၣ်ဖၠူထၢၣ်တၢ်သ့တၢ်ဘၣ်တၢ်မၤလိတဖၣ်အံၤလၢ ၦၤဒဲက၀ီၤဖိအဂီၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ် မဲၢ်လးဒဲက၀ီၤၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ဘၣ်ဃးတၢ်ကဟ့ၣ်တၢ်မၤလိဘျီ၀ဲအံၤအတၢ်ပညိၣ်ဒီးတၢ်အိၣ်သးအဂ့ၢ်အကျိၤန့ၣ် မဲၢ်လးဒဲက၀ီၤ ADRA Coordinator ၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ စီၤကပီၤမူ စံး၀ဲလၢ“ပတၢ်ပညိၣ်န့ၣ်အိၣ်ဒ်သိးၦၤကိးဂၤဒဲးအနီၢ်ကစၢ်ကစးထီၣ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤလၢ တၢ်လုၢ် အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူကသ့ဒီးဆၢထၢၣ်လၢအကစၢ်ခီၣ်ကသ့အဂီၢ်န့ၣ်ပမၤစၢၤဒ်အံၤလီၤမီၤႉကမၤ၀ဲတၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူန့ၣ်ကမ့ၢ်ဒၣ်ခီၣ်ခါအဆိကတၢၢ်တခါလၢအ၀ဲသ့ၣ်အဂီၢ်မီၤနီၤဒ်န့ၣ်ႉပကိးၦၤကညီဘျီ၀ဲအံၤပပာ်ပနီၣ်ဃာ်လၢခီၣ်ဖၠူထၢၣ်န့ၣ်ပကကိး(၂၂)ဂၤႇလၢတၢ်တ့ကိၣ်န့ၣ်ပကကိးအစှၤကတၢၢ်(၂၅)ဂၤဒီးမ့မ့ၢ်လၢတၢ်ခၠးဆဲးတကပၤခီန့ၣ်ပကကိး၀ဲအဂၤ(၂၀)လီၤႉ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤႉ လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါၦၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဖိလၢအိၣ်ဒဲက၀ီၤအပူၤတဖၣ်လၢကလဲၤဃုဖံးဃုလၢတၢ်ချၢအဂီၢ်န့ၣ် တၢ်ဂ့ၢ်ကီအိၣ်အဃိ ညီနုၢ်တၢ်အိးထီၣ်န့ၢ်၀ဲတၢ်စုသ့ခီၣ်ဘၣ်တၢ်မၤလိလၢအ၀ဲသ့ၣ်အဂီၢ်ဒီးတကးဒံးဘၣ် တၢ်မၤလိတၢ်ကဟ့ၣ်၀ဲခဲအံၤစ့ၢ်ကီးန့ၣ် ကကဲထီၣ်တၢ်တိစၢၤမၤစၢၤတဆံးတက့ၢ်လၢၦၤဒဲက၀ီၤဖိအဂီၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ် သရၣ်စီၤကပီၤမူ စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ “ကကဲထီၣ်ဒိၣ်ထီၣ်၀ဲဒၣ်မ့တမ့ၢ်ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်ဘၣ်ဆၣ်ကအိၣ်ဆၢထၢၣ်၀ဲလၢနီၢ်ကစၢ်တဂၤကသ့၀ဲလီၤမီၤနီၤႉ ဒ်သိးတၢ်ဟဲနုာ်ကအိၣ်လၢအဟံၣ်ဖိဃီဖိပူၤတဆံးတက့ၢ်ဒီးကကဲထီၣ်တၢ်မၤစၢၤတဆံးတက့ၢ်လၢအ၀ဲသ့ၣ် အတၢ်အိၣ်မူ ပူၤအဂီၢ်ႉမ့၀ံၤတနီၤနီၤန့ၣ်အ၀ဲသ့ၣ်မ့ဂုၤကျဲးစၢး၀ဲဒ်အဂုာ်ကျဲးစၢး၀ဲအသိးဒုကကဲထီၣ်ခီၣ်ခါဖးဒိၣ်လၢအ၀ဲသ့ၣ်တၢ်အိၣ်မူအဂီၢ်လီၤမီၤနီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးန့ၣ်လီၤႉ ဒ်န့ၣ်အသိးၦၤလၢအပတံထီၣ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်ကဘၣ်မ့ၢ်သးနံၣ်အိၣ်(၁၈)နံၣ်တုၤ(၅၉)နံၣ်ဒီးတၢ်စးထီၣ်ပထံထီၣ်အီၤသ့၀ဲဖဲတလါအံၤလါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၁၀ သီတုၤ ၂၂ သီအသိး တၢ်ကဘၣ်လဲၤဟံန့ၢ်လံာ်လၢဒဲက၀ီၤ(Vocational Training) ၀ဲၤဒၢးႇ က၀ီၤဒ့(Zone C C3-A)အမဲာ်ညါဒဲက၀ီၤအ၀ဲၤဒၢးသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ဖဲ(၂၆)သီအနံၤန့ၣ် တၢ်ကစးထီၣ်မၤ၀ဲ တၢ်သံဒိးသံကွၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ လၢၦၤဒဲက၀ီၤဖိအဂီၢ်တၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူတၢ်စုသ့ခီၣ်ဘၣ်လၢတၢ်ကအိးထီၣ်၀ဲဘျီ၀ဲအံၤန့ၣ် တၢ်ကစးထီၣ်အီၤ ဖဲလါလၢကဟဲလါအီးကထိဘၢၣ် ၁ သီတုၤလၢလါဒံၣ်စ့ဘၢၣ် ၁၅ သီခိၣ်ဃၢၤ...
ဘုဃၢ်လီၤအါအဃိနံၣ်လၢကဟဲကွၢ်ဆၢၣ်မဲၥ်ဘၣ်တၢ်အီၣ်မိၢ်ပှၢ်တၢ်ဂ့ၢ်ကီသ့ဝဲဒၣ်အဂ့ၢ် KNU-မုၢ်တြီၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်စံးဝဲ
လါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၉ သီ, ၂၀၂၄ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ် ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်-မုၢ်တြီၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်သုးက့နီၣ်ဂံၢ်(၅)ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤတနံၣ်အံၤ(၂၀၂၄)နံၣ်တၢ်စူၤခါတၢ်ထူးစံၥ်ဖဲးခုးသူၣ်ဘုအဆၢကတီၢ်ခီဖျိ ဘုဃၢ်လီၤမၤဟးဂီၤကွံၥ်ဝဲဘုအါအါဂီၢ်ဂီၢ်အဃိနံၣ်လၢကဟဲအသီတနံၣ်ကကွၢ်ဆၢၣ်မဲၥ်ဘၣ်ဝဲတၢ်အီၣ်တၢ်အီတၢ်ဃံးတၢ်စ့ၤသ့ဝဲဒၣ်အဂ့ၢ်မုၢ်တြီၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်အပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံးဝဲအသိးသ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တကီၢ်ခါခဲအံၤန့ၣ်မုၢ်တြီၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤတၢ်လီၢ်ကိးတီၤဒဲးဃၣ်ဃၣ်လၢစံၥ်ပူၤ,ခုးပူၤအလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ်လၢဘုဃၢ်လီၤမၤဟးဂီၤကွံၥ်ဝဲဘုသ့ၣ်တဖၣ်အါအါဂီၢ်ဂီၢ်ဒ်အံၤအဖီခိၣ်တၢ်ထိၣ်ဒွးတယးဝဲလၢနံၣ်လၢကဟဲအသီတနံၣ်ကကွၢ်ဆၢၣ်မဲၥ်ဘၣ်ဝဲတၢ်အီၣ်တၢ်အီတၢ်ဃံးတၢ်စ့ၤဒိၣ်န့ၢ်ဒံးတနံၣ်ညါအံၤအဂ့ၢ်သုးခိၣ်ဒိၣ်ဂီၢ်ဂ့ၤစီၤကျၢၤဒိၣ်စံးဝဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ. "လၢတၢ်လီၢ်ကိးတီၤဒဲးဃၣ်ဃၣ်လီၤဘုဃၢ်လီၤမီၤနီၤ. လီၤဆီဒၣ်တၢ်လၢဖၣ်ပူၣ်လၥ်ခီတကူၥ်န့ၣ်လီၤဝဲအါကတၢၢ်လီၤဝဲလၢစံၥ်ပူၤ လီၤ. အခဲအံၤန့ၣ်အဝဲလီၤဝဲလၢခုးပူၤအိၣ်မီၤနီၤ. မ့မ့ၢ်လၢခုးပူၤခီန့ၣ်တၢ်ဒိတၢ်ဂီၤဆှၢထီၣ်တတုၤဒံးဘၣ်. မ့ၢ်လၢဘုဃၢ်လီၤဝဲဒ်အံၤအဖီ ခိၣ်ခီဒုန့ၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါမ့ၢ်ဂ့ၤ,ကမျၢၢ်ထံဖိကီၢ်ဖိမ့ၢ်ဂ့ၤအဝဲသ့ၣ်ထိၣ်ဒွးဝဲလၢနံၣ်လၢကဟဲ(၂၀၂၅)နံၣ်ထီၣ်န့ၣ်တၢ်အီၣ်တၢ်အီဘၣ်ဃးဒီးဘု,ဟုကဃံးကဃၣ်ဒိၣ်န့ၢ်ဒံးတနံၣ်ညါအံၤ(၂၀၂၄)နံၣ်လီၤ. ခီဖျိလၢဘုအဃၢ်လီၤမၤဟးဂီၤဝဲဒၣ်အါမီၤနီၤ." အဂ့ၢ်စံးဘၣ် ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ဒီသဒၢဝဲဘုအဂီၢ်ကမျၢၢ်ပှၤလီၢ်ကဝီၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်သူဝဲကသံၣ်ကသီမၤသံတၢ်ဃၢ်မ့ၢ်ဂ့ၤ,တၢ်သူဝဲလၢမိၢ်ပၢ်ဖံဖုပှၤထူလံၤဖိတၢ်မၤအကျဲမ့ၢ်ဂ့ၤတလီၤမၢ်ဘၣ်အသိးတၢ်မၣ်လိၥ်န့ၢ်သူကသံၣ်လၢကီၢ်ပယီၤတကပၤမ့ၢ်ဂ့ၤ,ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်တကပၤမ့ၢ်ဂ့ၤဒီးတၢ်သူစ့ၢ်ကီးမုၢ်တြီၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်စံၥ်ပှဲၤသူၣ်ဖျးဝဲၤကျိၤထုးထီၣ်ကသံၣ်ဘၣ်ဆၣ်တလီၤဆီဘၣ်အမဲၥ်ညါဘုသံအါထီၣ်ဝဲရုၢ်ရုၢ်အဂ့ၢ်မုၢ်တြီၢ်ထုးထီၣ်ပၥ်ဖျါတ့ၢ်ဃၥ်ဖဲလါစဲးပထ့ဘၢၣ်(၅)သီအနံၤန့ၣ်လီၤ. လၢန့ၣ်အမဲၥ်ညါခီဖျိလၢဘုသ့ၣ်တဖၣ်အဃၢ်လီၤအါဒီးဘုဟးဂီၤဝဲအါဒ်အံၤအဖီခိၣ်ဒ်သိးဒီးနံၣ်လၢကဟဲတၢ်အီၣ်တၢ်အီၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲကဆံးလီၤစှၤလီၤဘၣ်ဝဲအဂီၢ်ကမျၢၢ်ထံဖိကီၢ်ဖိတနီၤက့ၤစးထီၣ်မၤကဒါက့ၤတၢ်သူၣ်ဘုလၢအသီတဝီအဂ့ၢ်သုးခိၣ်ဒိၣ်ဂီၢ်ဂ့ၢ်စီၤကျၢၤဒိၣ်စံးအါထီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘုဃၢ်လၢအမၤဟးဂီၤဝဲဘုသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်ပှၤသဝီဖိတနီၤကိးဝဲလၢတၢ်ဂီၤတၢ်ဝါဒီးဘၣ်ဃးဒီးဘုဃၢ်လီၤတၢ်ဂ့ၢ်ကဲထီၣ်အသးအံၤန့ၣ်ကီၢ်သူလ့ၤစံၥ်ပှဲၤသူၣ်ဖျးဝဲၤကျိၤခိၣ်ပဒိၣ်စီၤလ့ၣ်စ့စံးဝဲလၢ "ဘုဃၢ်အံၤပှၤသဝီဖိကိးဝဲဒၣ်လၢ(တၢ်ဂီၤ,တၢ်ဝါ)ပယီၤကျိၥ်ကိးဝဲလၢ (ကၠးပိ)မီၤနီၤ. အမိၢ်ပှၢ်ပြံကဒံဂီၤဃဲၥ်ဂီၤဃဲၥ်ဒီးအညါမ့ၢ်ဘီၣ်န့ၣ်ဝါဝဲလီၤ. တၢ်တခါအံၤအဟဲလၢန့ဆၢၣ်တခါလီၤယဆိကမိၣ်န့ၣ် မီၤနီၤ. မ့ၢ်ဟဲခီဖျိအသးလၢတၢ်ဒုးတၢ်ယၤဧါ,သနါက့သ့ၣ်န့ၣ်ပှၤတဲခီန့ၣ်မ့ၢ်လၢတၢ်ကိၢ်ဒိၣ်ဝံၤဘျီန့ၣ်တၢ်စူၤလီၤအါတလၢဒီးထံဒိၣ်ဝဲ အဃိန့ၣ်ကမ့ၢ်ဝဲအဃူးအဃၢ်သ့ၣ်တဖၣ်သံကွံၥ်ဝဲဒီးဟဲက့ၤပွါအါထီၣ်က့ၤဝဲဒ်န့ၣ်မီၤ." အဂ့ၢ်စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ် လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိးဘၣ်ထွဲဒီးဘုဃၢ်လီၤမၤဟးဂီၤဘုသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအါအါဂီၢ်ဂီၢ်တၢ်ကဲထီၣ်အသးအံၤန့ၣ်စးထီၣ်ဆိအသးလၢတီအူကီၢ်ရ့ၣ်ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤဝံၤဟဲနုၥ်လီၤက့ၤဝဲလၢမုၢ်ြတီၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်ဒီးဖၣ်အၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်ပူၤတကးဒံးဘၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်လၢအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီးကဲထီၣ်အသးလံအဂ့ၢ်ပဒိၣ်စီၤလ့ၣ်စ့စံးအါထီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. တနံၣ်အံၤအတီၢ်ပူၤခီဖျိလၢတၢ်စူၤအါထံဒိၣ်နိယွၤဒီးဘုဃၢ်လီၤအါအဃိခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်တၢ်ပၢကီၢ်ရ့ၣ်ကိးဘ့ၣ်ဒဲးဃၣ်ဃၣ်အပူၤဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲၥ်ဘၣ်ဝဲဘုဟးဂီၤ,ဘုသံဝဲဒီးအါန့ၣ်အမဲၥ်ညါနံၣ်လၢကဟဲအဂီၢ်ကသဂၢၢ်ဘၣ်ဝဲတၢ်အီၣ်တၢ်အီတၢ်ဃံးတၢ်စ့အဂ့ၢ်လီၢ်ကဝီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံးဝဲအသိးသ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဟံးန့ၢ်ပယီၤသုး(၂)ဂၤလၢဖီၣ်က့ၤကိးဖိသၣ်ပိၥ်မုၣ်(၁၃)နံၣ်တဂၤအရ့ကန့ၢ်အဂီၢ်တၢ်လူၤဖီၣ်ဝဲအဖၢမုၢ်အဂ့ၢ်,KNUစံးဝဲ
လါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၁၀သီ, ၂၀၂၄နံၣ်, ခ့ၣ်အဲၣ်စံၣ် ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ကညီဒီကလုၥ်စၢဖှိၣ်ကရၢ,သုးက့(၇)ဖၣ်အၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်,(တန့ခၠါကီၢ်ဆၣ်)ထံဖိကၠီသဝီဟီၣ်ကဝီၤ,သဝီတဖျၢၣ်အပူၤ,ပယီၤသုး(၂)ဂၤလၢဖီၣ်က့ၤကိးဝဲဖိသၣ်ပိၥ်မုၣ်(၁၃)နံၣ်တဂၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ,လၢတၢ်ဟံန့ၢ်အရ့ကသ့အဂီၢ်,တကီၢ်ခါခဲအံၤတၢ်လူၤဖီၣ်အဝဲသ့ၣ်တဖၣ်အဖၢမုၢ်လီၤအဂ့ၢ်,ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်စံးဝဲန့ၣ်လီၤ. အပူၤကွံၥ်လါစဲးပထ့ဘၢၣ်(၅)သီအနံၤန့ၣ်,သုးကီၣ်ကးအီၣ်စ့ၤယၣ်သုးကျိၤ(စကခ)(၁၂)အစုတီၤဖီလၥ်ပယီၤသုးလၢအစံၣ်ဖျိးခံဂၤသ့ၣ်တဖၣ်ဖီၣ်က့ၤကိးဝဲလီၢ်ကဝီၤဖိသၣ်ပိၥ်မုၣ်(၁၃)နံၣ်တဂၤဒီးတကီၢ်ခါခဲအံၤတၢ်ဖီၣ်အဝဲသ့ၣ်တဖၣ်တချူးဒံးဘၣ်ဒီးဟီၣ်ကဝီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်ပၥ်ဖှိၣ်သးလူၤဖီၣ်ဝဲအဖၢမုၢ်လီၤအဂ့ၢ်,KNU-တန့ခၠါကီၢ်ဆၣ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဂၤစံးဝဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲလၢ“အခဲအံၤခီဒုသုးမုၢ်ဒိၣ်ဒီးဟီၣ်ကဝီၤကရူၢ်ကရၢပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါဃုၥ်ဒီး(KNU/KNLA(PC)သ့ၣ်တဖၣ်ပၥ်ဖှိၣ်သးလူၤဖီၣ်အဝဲသ့ၣ်တဖၣ်အဖၢမုၢ်န့ၣ်လီၤ.တၢ်ဖီၣ်အဝဲသ့ၣ်တချူးဒံးဘၣ်,သနါက့အဝဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်ဒုလၢကက့ၤကဒါလၢအသုးကျိၤပူၤဒုတအိၣ်ဘၣ်,က့ၤဝဲတဘူၣ်လၢၤဘၣ်,ဒ်သိးပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါလၢထံၣ်ထွဲအဝဲသ့ၣ်တဖၣ်တဲဝဲအသိးန့ၣ်ခီဒုအဝဲသ့ၣ်န့ၣ်အဝဲသ့ၣ်ဃုကျဲလၢကဟဲက့ၤထီၣ်ကဒါလၢအံၤန့ၣ်လီၤ.အခဲအံၤခီဒုအဝဲသ့ၣ်တဖၣ်အစုပူၤကျိတအိၣ်လၢၤဘၣ်အဃိန့ၣ်ဟးကြီဝဲဒ်န့ၣ်လီၤ,ဟးက့ၤဝဲထဲအနီၢ်ကစၢ်ဒီးစိၥ်ဝဲထဲဒီတဘ့ၣ်လီၤ”အဂ့ၢ်စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢန့ၣ်အမဲၥ်ညါ,ပိၥ်မုၣ်ဖိသၣ်(၁၃)နံၣ်လၢပယီၤသုးဖီၣ်န့ၢ်အီၤတဂၤအံၤ,ပူၤဖျဲးထီၣ်က့ၤဝဲဖဲလါစဲးပထ့ဘၢၣ်(၇)သီဝံၤအလီၢ်ခံ,ကီၢ်ဆၣ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါဒီးဟီၣ်က၀ီၤအပူၤကညီပိၥ်မုၣ်ကရၢပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်ကဟုကယၥ်ကွၢ်ထွဲဝဲအီၤအိၣ်ဝဲအဂ့ၢ်,စံးအါထီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဃးဒီးပယီၤသုးခံဂၤအတၢ်ဖီၣ်က့ၤကိးဝဲဖိသၣ်ပိၥ်မုၣ်(၁၃)နံၣ်တဂၤအံၤတၢ်ဂ့ၢ်န့ၣ်,မ့ၢ်တၢ်မၤထီဒါဝဲလီၢ်ကဝီၤဖိအတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢခွဲးယၥ်ဒီးတၢ်မၤပယွဲအဃိ,ပယီၤသုးခံဂၤအံၤတၢ်ြကၢးဟံးထီၣ်ဝဲဂ့ၢ်ဝီအသိးလၢတၢ်ကဟံးထီၣ်ဖီၣ်ထီၣ်အဝဲသ့ၣ်အရ့ကသ့အဂီၢ်,ပှၤကိးဂၤဒဲးကဘၣ်ဖီၣ်လိၥ်စုမၤသကိးတၢ်အဂ့ၢ်,ပှၤကညီဂ့ၢ်ဝီခွဲးယၥ်ကရူၢ်(KHRG)ပှၤကတိၤတၢ်ပၢစီၤနၢၤဒၣ်ဆူစံးဝဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲလၢ“ပမ့က့ၤကွၢ်က့ၤလၢတၢ်ကဲထီၣ်သးအဖီခိၣ်ခီဒုမ့ၢ်တၢ်မၤဘၣ်ဒိဝဲဖိသၣ်တဂၤအံၤအခွဲးအယၥ်လၢတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢအခွဲးယၥ်မီၤနီၤ.ခီဖျိဖိသၣ်အံၤဘၣ်သဂၢၢ်ဝဲပယီၤသုးအတၢ်ဖီၣ်ဒီးမၤပျံၤမၤဖုးအီၤ,တကးဘၣ်သဂၢၢ်ဘၣ်ဝဲစ့ၢ်ကီးပယီၤသုးအတၢ်မၤပယွဲအဃိန့ၣ်ဖိသၣ်ဝဲအံၤသဂၢၢ်ဘၣ်ဝဲပယီၤသုးအတၢ်မၤပယွဲမၤအၢမၤသီတခါန့ၣ်လီၤ.အဃိန့ၣ်မ့မ့ၢ်လၢပဝဲကပၤန့ၣ်ပတဲသ့လၢပယီၤသုးလၢအမၤကမၣ်တၢ်ခံဂၤန့ၣ်တၢ်ကဘၣ်ကြၢးဟံအရ့ကဘၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်ဟံန့ၢ်ဂ့ၢ်ဝီန့ၣ်လီၤ.တၢ်မၤကမၣ်ဝဲပှၤကညီဂ့ၢ်ဝီခွဲးယၥ်ဒ်အံၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်အရ့ဒိၣ်ဝဲလၢပှၤကိးဂၤကဖီၣ်လိၥ်စုပၥ်ဖှိၣ်မၤသကိးဆူၣ်ဆူၣ်ကိၤကိၤဒ်သိးတၢ်လၢတၢ်ဟံန့ၢ်သုးကီၣ်ကးအရ့အံၤကန့ၢ်အဂီၢ်အဂ့ၢ်”စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤ. တကတီၢ်ဃီပယီၤသုးအတၢ်မၤဒ်န့ၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်,အိၣ်ဝဲလၢကညီကီၢ်စဲၣ်ကီၢ်ဆၣ်ကိးဘ့ၣ်အပူၤလၢတၢ်လီၢ်ကိးတီၤဒဲးအဃိ,ဒ်သိးကဒီသဒၢလီၤပသးလၢသုးကီၣ်ကးတၢ်မၤအၢမၤသီအဂီၢ်,ကမျၢၢ်လီၢ်ကဝီၤဖိတဖၣ်ကဘၣ်အိးထီၣ်အနၢ်,ပလီၢ်သူၣ်ပလီၢ်သးလၢဟီၣ်ကဝီၤတၢ်အိၣ်သးတဖၣ်အဂီၢ်အဂ့ၢ်,ဆီၣ်တခူစံးဝဲကီးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. သုးဟံန့ၢ်တၢ်စိကမီၤအလီၢ်ခံ,တၢ်ဒုးတၢ်ယၤတၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်ဟီၣ်ကဝီၤတဖၣ်အပူၤ,လီၢ်ကဝီၤဖိတဖၣ်ကအိၣ်ဆိးဖံးမၤအီၣ်အီအဂီၢ်,အတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢတအိၣ်ဝဲဘၣ်အသိး,လီၤဆီဒၣ်တၢ်ဖိဒံဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤတၢ်မၤဘၣ်ဒိဝဲအတၢ်ခွဲးတၢ်ယၥ်လၢတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢ,တၢ်လဲၤထီၣ်က့ၤလီၤသဘျ့,တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့,တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့ဒီးတၢ်ဂ့ၢ်အကလုၥ်ကလုၥ်အမၠိမၠိလၢအဂၤအိၣ်ဝဲအဂ့ၢ် ကညီဂ့ၢ်ဝီခွဲးယၥ်ကရူၢ်စံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိး,တကီၢ်ခါခဲအံၤ,ဟီၣ်ကဝီၤပူၤတၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်ဒီးဖီၣ်စုကဝဲၤကရူၢ်ကရၢတဖၣ်အိၣ်ဝဲအါဖုအဖီခိၣ်,ကမျၢၢ်လီၢ်ကဝီၤဖိတဖၣ်ကအိၣ်ဒီးတၢ်ပလီၢ်ပဒီလၢတၢ်ဟးထီၣ်က့ၤလီၤ,တၢ်အိၣ်ဆိးဖံးမၤအီၣ်အီလၢတၢ်လီၢ်ကိးတီၤဒဲးအပူၤအဂ့ၢ်,ကီၢ်ဆၣ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်ဝဲအသိး,ဆူမဲၥ်ညါဟီၣ်ကဝီၤပူၤကမျၢၢ်တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး,ဒီးတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤဒ်အံၤသုတကဲထီၣ်လၢၤတဂ့ၤအဂီၢ်,ကရဲၣ်သဲကတီၤမၤဃံးထီၣ်က့ၤဝဲဟီၣ်ကဝီၤတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢအဂ့ၢ်, KNU-တန့ခၠါကီၢ်ဆၣ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
သူမွဲကျိကၢၢ်နံၤပှၤလီၢ်အိၣ်ကမှံဖိကသံၣ်ဒၢးသဂၢၢ်ဘၣ်ဒီးကသံၣ်တကူတယၢ
လါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၁၀သီ, ၂၀၂၄ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ် ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်-ကညီဒီးကလုၥ်စၢဖှိၣ်ကရၢ, ကီတရံးကီၢ်ဆၣ်, တီနီၢ်မုၢ်ထီၣ်ဟီၣ်ကဝီၤ လၢတၢ်ကကွၢ်ထွဲပှၤလီၢ်အိၣ်ကမှံဖိလၢအဟဲအိၣ်ကဒုဖဲသူမွဲကျိကၢၢ်နံၤသ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အဂီၢ် ကသံၣ်ဒၢးသ့ၣ်တဖၣ်သဂၢၢ်ဘၣ်ဒီးကသံၣ်ကသီတကူတယၢဘၣ်အိၣ်ဝဲဒၣ်အဂ့ၢ် ပှၤထွဲပှၤလီၢ်အိၣ်ကမှံဖဲသူမွဲကျိကၢၢ်နံၤတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ်စံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. တကီၢ်ခါခဲအံၤခီဖျိ တၢ်စူၤခါအဃိ တၢ်လိၤကိၢ်ညၣ်ဂိၢ်အါထီၣ်ဝဲဒၣ်အဖီခိၣ် ကသံၣ်ကသီလၢကဟ့ၣ်လီၤပှၤဆါအဂီၢ်တကူတလၢဘၣ်အသိးဖိသၣ်အဂီၢ်ကသံကူးသ့ၣ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီးတကၤဝဲဒၣ်အဂ့ၢ် ပှၤကွၢ်ထွဲသ့ၣ်ဘီဘိပှၤလီၢ်အိၣ်ကမှံဆူၣ်ချ့မူဒါခိၣ် သရၣ်လၣ်ဝါစံးဝဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲလၢ“ပကွၢ်ပှၤဆါတနံၤဂီၢ်တနံၤဂီၢ်ကသ့ၣ်န့ၣ် အတလၢတလီၣ်အါအါဘၣ်. တၢ်စူၤအါအဃိအခဲအံၤတၢ်လၢ ပဘၣ်သူအီၤအါဒီးအလၢၤအါန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲ Paracetamol syrup, Amoxicillin syrup ဒီး ဖိသၣ်ဂီၢ်ကသံၣ်ကူးလၢအမ့ၢ် Co-trimoxazole syrup သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်ပဘၣ်သူအါအသိးလၢကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်တကပၤစ့ၢ်ကီးပဃုဘၣ်တညီဘၣ်.အပှ့ၤစ့ၢ်ကီးဒိၣ်န့ၣ်လီၤ.”အဂ့ၢ်စံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢန့ၣ်အမဲၥ်ညါ ဖဲအဝဲသ့ၣ်ကသံၣ်ဒၢးန့ၣ် ပှၤဟဲဒုးနဲၣ်သးထဲပှၤလီၢ်အိၣ်ကမှံဖိတကးဘၣ် အမဲၥ်ညါဒူသဝီလၢတၢ်ခိၣ်တၢ်ဃၢၤပှၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်ဟဲပၥ်ဂံၢ်ပၥ်ဘါဝဲအဝဲသ့ၣ်ကသံၣ်ဒၢးအိၣ်စ့ၢ်ကီးဝဲအဃိတနံၤန့ၣ်ပှၤဟဲဒုးနဲၣ်သးအစှၤကတၢၢ်အိၣ်အဂၤ(၇၀)ဒီးအါတက့ၢ်မ့ၢ်ဒၣ်ပှၤလၢဘၣ်တၢ်ကူး,တၢ်လိၤကိၢ်ညၣ်ဂိၢ်အဃိကဲထီၣ်တဲသးလၢတနံၤအဂီၢ်တနံၤအဂီၢ်ကဟ့ၣ်ပှၤဆါကသံၣ်အဂီၢ်တလၢတလီၣ်အါအါဘၣ်အဂ့ၢ်အဝဲစံးဝဲဒၣ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. သ့ၣ်ဘီဘိပှၤလီၢ်အိၣ်ကမှံအလီၢ်အံၤဟံၣ်ခိၣ်(၇၁)ဖျၢၣ်,ပှၤနီၣ်ဂံၢ် ၂(၉၉)ဂၤ, အိၣ်ကဒုဒံးသးအဖၢမုၢ်လီၤအဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢပှၤကွၢ်ထွဲပှၤလီၢ်အိၣ်ကမှံဖိအပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါအအိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိးလီၤ ဘၣ်ဃးဒီးကသံၣ်ဒ်အံၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တကူတလၢ လၢပှၤလီၢ်အိၣ်ကမှံတၢ်လီၢ်ကိးတီၤဒဲးလီၤအဂီၢ်လီၤအဂ့ၢ် သူမွဲကျိကၢၢ်နံၤပျီတပိၢ်ပှၤကွၢ်ထွဲပှၤလီၢ်အိၣ်ကမှံဖိဆူၣ်ချ့ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသရၣ်ကၠီၤအူစံးဝဲဒ်အံၤစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲလၢ“အမ့ၢ်လီၤ. ကသံၣ်ဒ်အံၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်တမ့ၢ်လၢကလၢကလီၣ်လၢတၢ်လီၢ်နီတီၤဘၣ်.တၢ်လီၢ်ကိးတီၤဒဲနမ့ၢ်သံကွၢ်န့ၣ်ကသံၣ်တလၢနီတတီၤဘၣ်. သးပှၢ်အဂီၢ်မ့ၢ်ဂ့ၤ,ဖိသၣ်အဂီၢ်မ့ၢ်ဂ့ၤခဲလၢၥ်လီၤ.”အဂ့ၢ်စံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. တကတီၢ်ဃီ တၢ်စူးတၢ်ဆါအမဲၥ်ညါ ခီဖျိတကီၢ်ခါခဲအံၤတၢ်စူၤခါသူမွဲကျိထံဒိၣ်ထီၣ်,ထံအီၣ်ကၢၢ်ဒီးကၢၢ်လၥ်အဃိ ပှၤလီၢ်အိၣ်ကမှံဖိသ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်သုးထီၣ်သးဆူတၢ်လီၢ်ထီၣ်ထီစးထီၣ်လၢန့ၢ် ၃လါဃၣ်ဃၣ်လံအဂ့ၢ်အဝဲတဲအါထီၣ်ဝဲဒၣ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. တၢ်စူၤခါအဆၢကတီၢ်အဃိ တၢ်ကူးတၢ်ကဆဲ, တၢ်လိၤကိၢ်ညၣ်ဂိၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်ကူဘၣ်ဂၥ်ဝဲစးထီၣ်ဖိသၣ်တုၤသးပှၢ်ဘၣ်ဆၣ်,ဖိသၣ်အဂီၢ်ကသံၣ်ကူးအထံန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲတၢ်လိၣ်ဘၣ်နီၢ်နီၢ်အဂ့ၢ် ပှၤကွၢ်ထွဲသူမွဲကျိကၢၢ်နံၤ ပှၤလီၢ်အိၣ်ကမှံဖိဆူၣ်ချ့အပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ်စံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဘံလ့ကီၢ်ဆၣ်ပူၤ တၢ်လဲၤခးစဲးပြဲးလ့က့ၣ်ပယီၤသုးကလၢၤခံဘျီ ဒုၣ်ဒါဘၣ်ဒိတဂၤ
လါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၁၀ သီႇ ၂၀၂၄ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် ဒူသထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ် ဘံလ့ကီၢ်ဆၣ်အပူၤ ဖဲလါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၈ သီ ဒီး ၉ သီအနံၤန့ၣ် လီၢ်က၀ီၤတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးကရူၢ်လဲၤခးစဲးပြဲး၀ဲလ့က့ၣ်ပယီၤသုးကလၢၤအံၤအဃိ ဘၣ်ဒိတဂၤအဂ့ၢ်န့ၣ် ဂံၢ်ခီၣ်ထံးၦၤ ဟ့ၣ်တၢ်ကစီၣ်ဖိစံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ လ့က့ၣ်ပယီၤသုးကလၢၤလၢအိၣ်ဆီလီၤသးဖဲသ၀ီပူၤအံၤဖဲလါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၈ သီ ဟါခီ ၈း၀၀ နၣ်ရံၣ်ဘျဲၣ်အဆၢကတီၢ် တၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးကရူၢ်လဲၤခး၀ဲတဘျီဒီး မၤကဒီးမုၢ်ဆ့ၣ်ထီၣ် ၉ သီ ဂီၤခီ ၅း၀၀ နၣ်ရံၣ်ဘျဲၣ်န့ၣ် တၢ်လဲၤခးကဒီး၀ဲတဘျီ အဃိ ဒုၣ်ဒါဘၣ်ဒိ၀ဲ(၁)ဂၤဒီး မ့မ့ၢ်လၢတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးကရူၢ်တကပၤ တၢ်သံတၢ်ဘၣ်ဒိ ဘၣထံးတအိၣ်ဘၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ဂံၢ်ခီၣ်ထံးၦၤဟ့ၣ်တၢ်ကစီၣ်ဖိလၢတအဲၣ်ဒိးပာ်ဖျါအမံၤဂၤ စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ အ၀ဲစံး၀ဲလၢ“အလီၤဆီဒုတအိၣ်ဘၣ်ဘၣ်ဆၣ်ဒုၣ်ဒါန့ၣ်ဘၣ်ဒိတဂၤႉမ့မ့ၢ်လၢပအိၣ်ဒုတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးတအိၣ်ဘၣ်” အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်ဖဲတနံၤအံၤလါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၁၀ သီအနံၤန့ၣ်လီၤႉ အပူၤကွံာ်လါစဲးပထ့ဘၢၣ်ထီၣ် ၁ သီအနံၤစ့ၢ်ကီး ပယီၤသုးလၢအိၣ်လ့ၣ်က့ၣ်သုးကလၢၤအံၤ ဖဲအ၀ဲသ့ၣ်လဲၤဟးထီၣ်လၢ သုးကလၢၤချၢလဲၤၦ့ၤအီၣ်တၢ်လၢသ၀ီပူၤက့ၤလၢကျဲအခါတၢ်ပၢၢ်ဆၢကရူၢ်ခး၀ဲအဃိ သံ၀ဲတဂၤကဲထီၣ်အသးဒံးအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ လ့က့ၣ်ပယီၤသုးကလၢၤအံၤအိၣ်ဆီလီၤသးဖဲသ၀ီပူၤဒီးစးထီၣ်ဖဲသုးဟံန့ၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤ၀ံၤလီၢ်ခံန့ၣ် တၢ်လဲၤခးစဲးပြဲး အ၀ဲသ့ၣ်သုးကလၢၤအိၣ်ဒီးအမျိာ်သုးလၢအိၣ်ကမၤမိၣ်တကပၤခးလီၤကဒါကျိဖးဒိၣ်အဃိ တုၤလၢခဲအံၤသ၀ီဖိတဖၣ် ဘၣ်ဟးဃ့ၢ်ပလဲာ်သးက့ၤအိၣ်လၢဟံၣ်တဘူၣ်ခဲလၢာ်ဒံးဘၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ဒူသထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ် ၦၤကတိၤတၢ်ပၢ ပဒိၣ်စီၤအ့နဲၤ စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ “မ့မ့ၢ်လ့က့ၣ်သ၀ီဒုစးထီၣ်လၢ(၂၀၂၃)သုးဟံန့ၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤတုၤမုၢ်မဆါတနံၤအံၤန့ၣ်သ၀ီပူၤန့ၣ်ခီဖျိအိၣ်ဒီး သုးကလၢၤ အဃိၦၤကမျၢၢ်န့ၣ်အိၣ်ဆိးလၢဟံၣ်ဃီတဘူၣ်ဘၣ်ႉအ၀ဲသ့ၣ်ဘၣ်အိၣ်ပလဲာ်သးလၢတၢ်ချၢတဘိယူၢ်ဃီတုၤမုၢ်မဆါတနံၤအံၤလီၤႉၦၤအိၣ်နါက့လၢသ၀ီပူၤန့ၣ်ၦၤအိၣ်စှၤဒံစှၤဂၤ...
KNU ဟီၣ်က၀ီၤ သုးဟံန့ၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤသၢနံၣ်ဘျဲၣ်အတီၢ်ပူၤ ကၠိဟးဂီၤ(၄၀)ဘျဲၣ်,ၦၤကၠိဖိသံဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး ၂၀၀ ဘျဲၣ်
လါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၉ သီႇ ၂၀၂၄ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ကီၢ်သူလ့ၤတၢ်ပၢဟီၣ်က၀ီၤအပူၤ စးထီၣ်(၂၀၂၁)သုးဟံန့ၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤန့ၢ် ၃ နံၣ်ဘျဲၣ်အတီၢ်ပူၤအံၤ ခီဖျိကျိဖးဒိၣ်ႇကဘီယူၤအဃိကၠိတၢ်သူၣ်ထီၣ်ဟးဂီၤ၀ဲဒၣ်(၄၀)ဘျဲၣ်ဒီးၦၤကၠိဖိသံဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးအဂၤ(၂၀၀)ဘျဲၣ် အဂ့ၢ်န့ၣ် ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ တနံၤအံၤလါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၉ သီလၢအလီၤဘၣ်၀ဲဟီၣ်ခိၣ်ဒီဖျၢၣ်တၢ်ဒီသဒၢတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့တၢ်ထီၣ်ဒုးမုၢ်နံၤဆၢ က့ၤၦဲၤထီၣ်အဖီခိၣ်အံၤန့ၣ်ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်လီၢ်ခၢၣ်သး၀ဲၤလီၢ်ခိၣ်သ့ၣ်ဒီးကညီကူၣ်သ့ဆဲးလၤ၀ဲၤကျိၤ(KECD)မၤ၀ဲတၢ်ထုး ထီၣ်ရၤလီၤကၠိတၢ်ပူၤဖျဲးအတၢ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤဖဲတနံၤအံၤလၢ(အီၤလါ)ပူၤဒီးလၢတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအံၤတဆီ ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ကရၢခိၣ်-၂ ပဒိၣ်စီၤဆၢဂ့ၤစံးလီၤ၀ဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ “သုးကီၣ်ကးအၦၤသ့ၣ်တဖၣ်သူ၀ဲဒၣ်ကျိဖးဒိၣ်ႇကျိဖိတကးဒံးဘၣ်သူ၀ဲဒၣ်ကဘီယူၤ,ဒြိခးလီၤ၀ဲဒၣ်ဆူကမျၢၢ်အိၣ်ဆိး လီၢ်တပယူာ်ဃီန့ၣ်လီၤႉခီဖျိလၢတၢ်ထီၣ်ဒုးဒ်အံၤသ့ၣ်တဖၣ်အဃိကၠိတၢ်သူၣ်ထီၣ်တကးဒံးဘၣ်ဖိဒံဖိသၣ်ဒီးစၢၤသွဲၣ်သီတဖၣ်ဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤကွံာ်အသးသမူန့ၣ်လီၤႉခီဖျိသုးကီၣ်ကးအတၢ်သူ၀ဲကၠိတၢ်သူၣ်ထီၣ်လၢတၢ်စုဆူၣ်ခီၣ်တကးဒ်အံၤအဃိတုၤလၢခဲအံၤန့ၣ်ကီၢ်သူလ့ၤဟီၣ်က၀ီၤပူၤၦၤဖိသၣ်လၢအဘၣ်ထီၣ်ကၠိတဖၣ်ဘၣ်ဒိ၀ဲဒၣ်(၁၈၆)ဂၤႇသံ(၆၃)ဂၤဒီး ဘၣ်တၢ်ဖီၣ်ဃာ်၀ဲ(၁၅)ဂၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါခီဖျိသုးကီၣ်ကးအတၢ်သူ၀ဲတၢ်စုဆူၣ်ခီၣ်တကးအံၤအဃိကၠိဟးဂီၤတစှၤန့ၢ်(၄၇)ဖျၢၣ်ဒီးဒ်န့ၣ်အသိး တုၤလၢခဲအံၤကၠိသ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်အိၣ်ပတုာ်သးအဖၢမုၢ်အိၣ်ဒံး၀ဲဒီးလၢတၢ်အံၤအဖီခိၣ်ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်-ကညီဒီကလုာ်စၢ ဖှိၣ်ကရၢအံၤအမူဒါအိၣ်လၢကဒီသဒၢ၀ဲကမျၢၢ်ထံဖိကီၢ်ဖိအခွဲးအယာ်အသိးအိၣ်ဆၢထၢၣ်ဟူးဂဲၤ၀ဲတဲာ်တဲာ်ဖျုဖျုဒ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီအိၣ်၀ဲအသိးအဂ့ၢ်န့ၣ် ပဒိၣ်စီၤဆၢဂ့ၤ စံးအါထီၣ်၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ဒ်န့ၣ်အသိးဖဲအပူၤကွံာ်(၂၀၂၃)လါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၉ သီန့ၣ် လၢခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် မုၢ်တြီၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်(သုးက့ ၅)ဟီၣ်က၀ီၤပူၤ ခီဖျိသုးမီၤစိရိၤအကဘီယူၤဟဲခးလီၤတၢ်အဃိ ကၠိကမံးတံာ်ဃုာ်ဒီးၦၤကၠိဖိသံဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးတကးဒံးဘၣ် သုးကီၣ်ကး အိၣ်ဒီးတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလီၤတံၢ်လီၤဆဲးလၢကမၤသဘှံးကွံာ်ကူၣ်သ့တၢ်ဖံးတၢ်မၤလၢကလုာ်ဒူၣ်ဟီၣ်က၀ီၤ တဖၣ်အပူၤ အဂ့ၢ်န့ၣ် (KECD)ကရၢခိၣ် ပဒိၣ်စီၤလီၤအဲၣ်မူစံးလီၤ၀ဲစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤႉ “ဖဲမဟိတနံၣ်မုၢ်နံၤ၀ဲအံၤလါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၉ သီ ပကညီကၠိလၢအိၣ်သူၣ်လီၤသးဖဲမုၢ်တြီၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်ပူၤတဖျၢၣ် ဘၣ်တၢ်ခးလီၤ အီၤလၢသုးမီၤစိရိၤကဘီယူၤအဃိကၠိဖိဒီးကၠိကမံးတံာ်အသးသမူဘၣ်လီၤဆှူကွံာ်၀ဲဒီးကၠိသရၣ်သရၣ်မုၣ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီးဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးအိၣ်လီၤႉတနံၤအံၤတၢ်သအုးသၦီာ်က့ၤလၢဆဲးဆၢက့ၤအလီၢ်ၦဲၤထီၣ်တနံၣ်တီတီအံၤမၤတမုာ်ပသူၣ်ပသးဘၣ်ႉတၢ်ကဲထီၣ်သးဒ်သိးအံၤအိၣ်ဒံး၀ဲအါမးဃုာ်ဒီးကလုာ်ဒူၣ်တၢ်ပၢၢ်ဆၢႇပယီၤကလုာ်လၢအဂဲၤဆၢထၢၣ်ထီဒါသုးမီၤစိရိၤတဖၣ်ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်လဲၤခီဖျိ၀ဲတၢ်တမံၤဃီဒီးၦၤန့ၣ်လီၤႉတၢ်အံၤပာ်ဖျါထီၣ်၀ဲသုးမီၤစိရိၤအိၣ် ဒီးတၢ်တိာ်ကျဲၤလီၤတံၢ် လီၤဆဲးလၢကဒုးဖျိးမၤသဘှံးကွံာ်ကူၣ်သ့အတၢ်ဖံးတၢ်မၤလၢကလုာ်ဒူၣ်တၢ်ပၢၢ်ဆၢဟီၣ်က၀ီၤ ပူၤတဖၣ်လီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ လၢတၢ်န့ၣ်အဃိဖဲဆၢကတီၢ်လၢဒုးယၤတၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်ကဲထီၣ်အကတီၢ်အံၤတၢ်ဟ့ၣ်တၢ်ဒီသဒၢႇတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢဆူတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့အတၢ်ကရၢကရိအတၢ်အိၣ်ယၢၤတဖၣ်မ့ၢ်တၢ်လၢအရ့ဒိၣ်၀ဲအသိးခီဖျိသုးမီၤစိရိၤပာ်ပနီၣ်ကၠိဒ် တၢ်ခးပနီၣ်သုးဂ့ၢ်၀ီအဃိကဲထီၣ်တၢ်လီၤသးအုးဒီးခါဆူညါတၢ်အိၣ်သးမ့ဆဲးလဲၤသးဒ်အံၤန့ၣ်ၦၤဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးအနီၣ် ဂံၢ်အါထီၣ်သ့၀ဲအဂ့ၢ်န့ၣ် ပဒိၣ်စီၤလီၤအဲၣ်မူ စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ သုးဟံန့ၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤ၀ံၤလီၢ်ခံခီဖျိထံရူၢ်ကီၢ်သဲးတၢ်အိၣ်သး တဂၢၢ်တကျၢၤဒီးဒုးယၤတၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်အဃိ ကမျၢၢ်ထံဖိကီၢ်ဖိဃုာ်ဒီးဖိဒံဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်ဃ့ၢ်မှံဟးဖျိး၀ဲဒၣ်အါအါဂီၢ်ဂီၢ်န့ၣ်လီၤႉအဃိအပူၤကွံာ် (၂၀၂၃-၂၀၂၄) တၢ်သိၣ်လိနံၣ်ဒီးတနံၣ်အံၤ(၂၀၂၄-၂၀၂၅)တၢ်သိၣ်လိနံၣ် တၢ်မ့ထိၣ်သတြီၤအီၤန့ၣ် ၦၤကၠိဖိဃုာ်ဒီးကၠိသရၣ်နီၣ်ဂံၢ်...
ကမၤနၢ်ပၢၢ်သးလၢကွီၢ်မ့ၣ်,ကွီၢ်ထံသဲးစးဒီးသဲးစးဘၢကွီၢ်ဂ့ၢ်ဝီအတၢ်မၤအကျဲတဖၣ်ဂ့ၤဂ့ၤအဂ့ၢ်,ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ဆီၣ်တခူဝဲကညီဒီကလုၥ်ပၢၤကီၢ်သုး
လါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၉သီ, ၂၀၂၄နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်, ကမၤနၢ်ပၢၢ်အသးလၢကွီၣ်မ့ၣ်,ကွီၢ်ထံသဲစးဒီးသဲစးဘၢကွီၢ်ဂ့ၢ်ဝီအတၢ်မၤအကျဲတဖၣ်ဂ့ၤဂ့ၤအဂ့ၢ်,ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ဆီၣ်တခူပၥ်ဖျါဝဲလၢလံၥ်ဟ့ၣ်ယုၢ်အပူၤဖဲတနံၤအံၤလါစဲးပထ့ဘၢၣ်(၉)သီအနံၤ,လၢအလီၤဘၣ်ဝဲကညီဒီကလုၥ်ပၢၤကီၢ်သုးမုၢ်နံၤပှဲၤထီၣ်(၃၃)ဝီတဝီအပူၤန့ၣ်လီၤ. (၃၃)ဝီတဝီကညီဒီကလုၥ်ပၢၤကီၢ်သုးမုၢ်နံၤလံၥ်ဟ့ၣ်ယုၢ်အပူၤဆီၣ်တခူစံးဝဲလၢ“ကညီဒီကလုၥ်ပၢၤကီၢ်သုးအံၤအိၣ်ဒီးမူဒါဖးဒိၣ်လၢကမၤလၢပှဲၤဝဲကညီဒီကလုၥ်တၢ်မိၣ်န့ၣ်သးလီဒီးထံရုၢ်ကီၢ်သဲးတၢ်ပညိၣ်ကွၢ်စိအဃိ,ကညီဒီကလုၥ်ပၢၤကီၢ်သုးတဖၣ်ကဘၣ်မၤသ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၤအသးလၢခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ကညီဒီကလုၥ်စၢဖှိၣ်ကရၢအကွီၣ်မ့ၣ်,ကွီၣ်ထံသဲစးဒီးသဲးစးလၢအဂုၤဂၤတဖၣ်ဃုၥ်ဒီးသဲစးဘၢကွီၢ်ဂ့ၢ်ဝီတၢ်မၤကျဲတဖၣ်ဂ့ၤဂ့ၤလီၤ”အဂ့ၢ်ပၥ်ဖျါဝဲန့ၣ်လီၤ. ဒီးလၢတၢ်မၤသ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်သးလၢသဲစးကွီၢ်မ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်ဖံးတၢ်မၤအပူၤအံၤန့ၣ်,ကညီဒီကလုၥ်ပၢၤကီၢ်သုးခိၣ်နၢ်ဒိၣ်ထီတဖၣ်စ့ၢ်ကီးကဘၣ်အိၣ်ဝဲဒီးတၢ်သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်,တၢ်ဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါဝဲခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်သဲစးတၢ်ဘျၢခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒီးကညီဒီကလုၥ်အထံရုၢ်ကီၢ်သဲးအတၢ်ဂဲၤလိၥ်သူၣ်ထီၣ်ဖဲၣ်ဒရဲၣ်ဒံၣ်မိၣ်ကရ့ၣ်စံၣ်ကီၢ်စၢဖှိၣ်တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢသနူ,အတၢ်မၤကျဲတဖၣ်အသိး,ကဘၣ်ဟ့ၣ်ခီဟ့ၣ်နီၤက့ၤဝဲဆူခိၣ်နၢ်ပှၤမၤသကိးတၢ်ဒီးအဝဲသ့ၣ်တဖၣ်အအိၣ်တဆီဘၣ်တဆီအဂ့ၢ်,ပၥ်ဖျါစ့ၢ်ကီးဝဲန့ၣ်လီၤ. လၢန့ၣ်အမဲၥ်ညါ,ဒ်ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ပၥ်လီၤဝဲကျဲသနူတၢ်ဖံးတၢ်မၤဒီးကညီဒီကလုၥ်အထံရူၢ်ကီၢ်သဲးတၢ်ပညိၣ်ကွၢ်စိအိၣ်ဝဲအသိးန့ၣ်,ကညီဒီကလုၥ်ပၢၤကီၢ်သုးကဂဲၤလိၥ်ဝဲလၢတၢ်ဒီသဒၢ,မၤစှၤလီၤဒီးဟံန့ၢ်ဂ့ၢ်ဝီလၢပှၤလၢအဂဲၤလိၥ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်တဘံၣ်တဘၢ,တၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီလၢထံဖိကီၢ်ဖိကမျၢၢ်တဖၣ်အဂီၢ်အသိး,ကဂဲၤလိၥ်သပှၢ်ပှၢ်တုၤလၢဒိးန့ၢ်ဘၣ်ထံဖိကီၢ်ဖိကမျၢၢ်တၢ်နၥ်န့ၢ်ဒီးတၢ်ပၥ်ဂံၢ်ပၥ်ဘါသ့အဂီၢ်,ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ဆၢမုၢ်လၢ်ဝဲစ့ၢ်ကီးဝဲအဂ့ၢ်ပၥ်ဖျါဝဲန့ၣ်လီၤ. တကးဒံးဘၣ်,ဒ်သိးကဒိးန့ၢ်ဘၣ်ကမျၢၢ်တၢ်နၥ်န့ၢ်ဒီးတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအဂီၢ်,ကဘၣ်မၤပၥ်ဖှိၣ်မၤသကိးတၢ်ကမျၢၢ်ထံဖိကီၢ်ဖိဘူးဘူးတံၢ်တံၢ်အသိး,တၢ်ဖံးတၢ်မၤအပူၤတၢ်ပၥ်ကဲဒီးပၥ်လုၢ်ပၥ်ပှ့ၤလီၢ်ကဝီၤထံဖိကီၢ်ဖိကမျၢၢ်အလုၢ်လၢ်ထူသနူတၢ်ဆဲးတၢ်လၤတဖၣ်မ့ၢ်တၢ်အကါဒိၣ်နီၢ်နီၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ်,ကညီဒီကလုၥ်ပၢၤကီၢ်သုးတဖၣ်ကဘၣ်ပၥ်သူၣ်ပၥ်သးဝဲအဂ့ၢ်,ပၥ်ဖျါစ့ၢ်ကီးဝဲလၢလံၥ်ဟ့ၣ်ယုၢ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. တကတီၢ်ဃီ,ဒ်ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ကညီဒီကလုၥ်စၢဖှိၣ်ကရၢခီကရဲး(၁၀)ဝီတဝီအတၢ်စံၣ်ညီၣ်ဆၢတဲၥ်အိၣ်ဝဲအသိးန့ၣ်,လီၢ်ခၢၣ်သးထီဘိကမံတံၥ်ကရၢကရိသူၣ်ထီၣ်ဝဲကညီဒီကလုၥ်ပၢၤကီၢ်သုးဖဲ(၁၉၉၁)နံၣ်လါစဲးပထ့ဘၢၣ်(၉)သီအနံၤအဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒီးတၢ်သူၣ်ထီၣ်ကညီဒီကလုၥ်ပၢၤကီၢ်သုးအံၤအတၢ်ပညိၣ်ကွၢ်စိအိၣ်ဝဲလၢတၢ်ကမၤလၢပှဲၤခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ကညီဒီကလုၥ်စၢဖှိၣ်ကရၢဒီးကညီကလုၥ်အထံရုၢ်ကီၢ်သဲးတၢ်ပညိၣ်ကွၢ်စိတၢ်ဖံးတၢ်မၤသ့ၣ်လၢအသနၢၣ်ဒၣ်ဝဲအဂ့ၢ်,လံၥ်ဟ့ၣ်ယုၢ်အပူၤပၥ်ဖျါဝဲန့ၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိး,ကညီဒီကလုၥ်ပၢၤကီၢ်သုးအံၤဘၣ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤလၢထံဖိကီၢ်ဖိကမျၢၢ်တဖၣ်အတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢအဂီၢ်ဒီးသဲးစးတၢ်ဒိၣ်စိအဂီၢ်အဂ့ၢ်,ပၥ်ဖျါစ့ၢ်ကီးဝဲန့ၣ်လီၤ.
လၢၢ်ဒိၣ်ကီၢ်ဆၣ်ခီဖျိကျိဖးဒိၣ်အဃိဘၣ်ဟးဂီၤကဒီးဝဲ(KECD)ကၠိတဖျၢၣ်
လါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၉ သီ, ၂၀၂၄ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ် ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်-ချၢၣ်လွံၢ်ထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်သုးက့နီၣ်ဂံၢ်(၃)လၢၢ်ဒိၣ်ကီၢ်ဆၣ်ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤဖဲမဟါလါစဲးပထ့ဘၢၣ်(၈)သီအနံၤ,ဂီၤခီ(၁၁)နၣ် ရံၣ်ဘျဲၣ်အဆၢကတီၢ်ခီဖျိလၢပယီၤသုးကီၣ်ကးပညိၣ်ခးလီၤနါစိၤကျိဖးဒိၣ်ဆူလ့ၣ်ပ့ၤဝဲသဝီပူၤအဃိဘၣ်ဟးဂီၤကဒီးဝဲ(လ့ၣ်ပ့ၤဝဲ)ကၠိတဖျၢၣ်အဂ့ၢ်လၢၢ်ဒိၣ်ကီၢ်ဆၣ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံးဝဲန့ၣ်လီၤ. ပယီၤသုးကီၣ်ကးလၢအမ့ၢ်ခီၣ်သုးရ့ၣ်(ခလရ-၂၆၄)သုးကလၢၤအံၤခးလီၤဝဲကျိဖးဒိၣ်(၂)ဖျၢၣ်ဆူ(လ့ၣ်ပ့ၤဝဲ)သဝီအပူၤဒ်အံၤအဖီခိၣ် ဘၣ်ဒိဝဲပှၤသဝီဖိ(၆၂)နံၣ်တဂၤဃုၥ်ဒီးဟံၣ်တဖျၢၣ်အမဲၥ်ညါဘၣ်ဟးဂီၤကဒီးကွံၥ်ဝဲ(KECD)တၢ်မၤလိကၠိတဖျၢၣ်အသိးကဲထီၣ်ဝဲတၢ်ပျံၤတၢ်ဖုးလၢကၠိသရၣ်,ကၠိဖိမိၢ်ပၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်လၢၢ်ဒိၣ်ကီၢ်ဆၣ်အပှၤကတိၤတၢ်ပၢပဒိၣ်စီၤဝါမုၢ်စံးဝဲဒၣ်ဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ. "တနံၤညါအံၤလါစဲးပထ့ဘၢၣ်(၈)သီဖဲ(၁၁)နၣ်ရံၣ်(၄၂)မံးနံးအဆၢကတီၢ်န့ၣ်ဒုၣ်ဒါလၢ(ခလရ-၂၆၄)အိၣ်သူၣ်လီၤအသးဖဲ(ပ့ၤစလိၣ်) အံၤခးလီၤစိကျိဖးဒိၣ်ဆူ(လ့ၣ်ပ့ၤဝဲ)သဝီအပူၤမီၤနီၤ. လီၤတဲၥ်ဘၣ်ဟးဂီၤဝဲဒၣ်(လ့ၣ်ပ့ၤဝဲ)တီၤဖုၣ်ကၠိလၢဘၣ်တၢ်တီခိၣ်ရိၣ်မဲအီၤလၢ ကညီကူၣ်သ့ဆဲးလၤဝဲၤကျိၤလီၤ. ခးလီၤဝဲဒၣ်ကျိဖးဒိၣ်န့ၣ်ခံဖျၢၣ်လီၤတဲၥ်ဘၣ်ဒိဝဲပှၤသဝီဖိတဂၤစ့ၢ်ကီးလီၤ. ပကွၢ်ကဒါက့ၤတၢ်ကဲ ထီၣ်အသးအံၤန့ၣ်ကၠိအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီးတကဲထီၣ်အသးဘၣ်ဒီးပတဲတသ့ဘၣ်. အဃိန့ၣ်ကတီၢ်အံၤလၢၢ်ဒိၣ်ကီၢ်ဆၣ်ကၠိသ့ၣ် တဖၣ်ကဲထီၣ်စ့ၢ်ကီးတၢ်ပျံၤတၢ်ဖုးမီၤနီၤ." အဂ့ၢ်စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤ. (လ့ၣ်ပ့ၤဝဲ)တီၤဖုၣ်ကၠိအံၤကိးမုၢ်နံၤဒဲးဖဲကၠိထီၣ်အဆၢကတီၢ်ကၠိဖိသ့ၣ်တဖၣ်ဟဲထီၣ်မၤလိတၢ်လၢတီၤဒၢးပူၤအဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်အသိးဘၣ်ထွဲဒီးပယီၤသုးကီၣ်ကးခးလီၤကျိဖးဒိၣ်ဘျီဝဲအံၤအပူၤမ့ၢ်လၢအဘၣ်ဝဲမုၢ်အိၣ်ဘှံးအနံၤဒီးကၠိတထီၣ်ဘၣ်အဃိကၠိဖိသ့ၣ်တဖၣ်တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးတအိၣ်ဘၣ်အဂ့ၢ်,ပယီၤသုးအံၤပညိၣ်ဝဲဒၣ်ကမျၢၢ်တၢ်သူၣ်ထီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဃိခါဆူညါတၢ်ကဲထီၣ်သးဒ်အံၤဆဲးကဲထီၣ်သ့ဒံးဝဲဒၣ်အဃိဘၣ်အိၣ်လၢတၢ်ပလီၢ်သးထီဘိအဂ့ၢ်ပဒိၣ်စီၤဝါမုၢ်စံးအါထီၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. တကးဒံးဘၣ်(လ့ၣ်ပ့ၤဝဲ)သဝီအံၤတမ့ၢ်တၢ်လီၢ်လၢတၢ်ဒုးတၢ်ယၤအိၣ်အလီၢ်ဘၣ်အသိးလၢကညီဒီကလုၥ်တၢ်ထူၣ်ဖျဲးသုးမုၢ်ဒိၣ်တကပၤစ့ၢ်ကီးဟဲဆ့ၣ်နီၤဟူးဂဲၤသုးဂ့ၢ်ဝီဖဲတၢ်လီၢ်ဝဲန့ၣ်တအိၣ်ဘၣ်ဒီးအိၣ်ဒၣ်ပယီၤသုးအံၤပညိၣ်ခးလီၤနါစိၤကျိဖးဒိၣ်ဒ်အံၤလီၤအဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢန့ၣ်အမဲၥ်ညါခီဖျိလၢပယီၤသုးကီၣ်ကးတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤအဃိကၠိသ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်ထီၣ်က့ၤဝဲအက့ၢ်အဂီၤဒ်လဲၣ်န့ၣ်ပဒၣ်စီၤဝါမုၢ်စံးဝဲလၢ "ပကွၢ်က့ၤကၠိလၢအိၣ်ဒုၣ်ဒါတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤအလီၢ်ဒီးကၠိလၢတထီၣ်ဒီးဘၣ်ထီၣ်က့ၤဝဲလၢအက့ၢ်အဂီၤအဂၤန့ၣ်အိၣ်ဝဲအါဖျၢၣ်မီၤနီၤ .ဒူသဝီလၢပှၤလီၢ်ကဝီၤဖိအိၣ်တဘူၣ်ဒီးဟးထီၣ်အိၣ်လၢတၢ်ချၢတဖၣ်ကၠိစ့ၢ်ကီးနါက့န့ၣ်ဘၣ်ဆီတလဲသိၣ်လိက့ၤတၢ်လၢသ့ၣ်ခီၣ်ထံး, ဟံၣ်ပူၤဒ်န့ၣ်အိၣ်ဝဲမးအါလီၤ." အဂ့ၢ်စံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိးလၢၢ်ဒိၣ်ကီၢ်ဆၣ်ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤဖဲပူၤကွံၥ်မဟါလါအီကူးအသီ(၂၀)အနံၤန့ၣ်ပယီၤသုးခီၣ်သုးရ့ၣ်(ခလရ-၂၆၄)တဖုဃီဝဲ န့ၣ်ခးလီၤကျိဖးဒိၣ်အဃိဘၣ်ဟးဂီၤတ့ၢ်ဝဲ(မိခိး)တၢ်မၤလိကၠိတဖျၢၣ်အသိးမ့မ့ၢ်လၢတနံၣ်အံၤ(၂၀၂၄)နံၣ်လါယနူၤအါရံၤတုၤကတီၢ်ခဲအံၤန့ၣ်ခီဖျိသုးကီၣ်ကးခးလီၤကျိဖးဒိၣ်,ဟဲတ့ၢ်လီၤမ့ၣ်ပိၢ်ဒီးကဘီယူၤအဃိလၢၢ်ဒိၣ်ကီၢ်ဆၣ်ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤတၢ်မၤလိကၠိဘၣ်ဟးဂီၤအိၣ်ဝဲခဲလၢၥ်(၄)ဖျၢၣ်လံအဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢကီၢ်ဆၣ်အပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါအအိၣ်န့ၣ်လီၤ.
အနံၣ်(၃၀)ဘျဲၣ် သရၣ်မုၣ်ဖီရ့ၣ် တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့တၢ်ဖံးတၢ်မၤတၢ်လဲၤခီဖျိ
နီၢ်ဖီကလုၢ် (လါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၉သီ,၂၀၂၄) “….တၢ်ဂ့ၢ်မ့ၢ်ကဲထီၣ်သးတမံၤမံၤန့ၣ်ပဝဲပှၤကညီန့ၣ်,ညီနုၢ်ပပျံၤတၢ်ဒီးပဆိမိၣ်လၢတၢ်တခါအံၤပမၤအီၤတန့ၢ်ဘၣ်အဃိန့ၣ် ပဟ့ၣ်ဃၣ်ကွံၥ်တၢ်. ဘၣ်ဆၣ်မ့မ့ၢ်ယၤန့ၣ် ထီဘိယပၥ်ဆူၣ် ယသးလၢတၢ်တ သ့ဒီးပှၤကညီန့ၣ်တအိၣ်နီ တမံၤဘၣ်. တၢ်တသ့တအိၣ်, တၢ်တမၤတခီ,အခီပညီန့ၣ် ပမ့တမၤဘၣ်န့ၣ်တၢ်ကဲ ထီၣ်လိၣ်ထီၣ်တအိၣ်ဝဲဘၣ်ဒီး ပမ့မၤတခီန့ၣ်တၢ်ခဲလၢၥ်န့ၣ်ကဲထီၣ်လိၣ်ထီၣ်လီၤမီၤ….. ” “တၢ်တသ့ဒီးပှၤကညီတအိၣ်နီတမံၤဘၣ်”ပှၤကညီမ့မၤန့ၣ်တၢ်ကဲထီၣ်လိၣ်ထီၣ်ဝဲလီၤတၢ်ကတိၤတဖျၢၣ်အံၤ,မ့ၢ်ဝဲပှၤဒုးအိၣ်ထီၣ်ဆၣ်သူလ့ၤကၠိသရၣ်မုၣ်နီၢ်ဖီရ့ၣ်အတၢ်ကတိၤဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါလီၤအနီၢ်ကစၢ်သးထီဘိဖဲအဝဲဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲၥ်ဒီးမုၢ်နံၤကီခဲအခါန့ၣ်လီၤ. သရၣ်မုၣ်နီၢ်ဖီရ့ၣ်မ့ၢ်ပှၤလၢအဒုးအိၣ်ထီၣ်၀ဲ ခီကီၢ်ဆၣ်သူလ့ၤတီၤထီကၠိလၢအအိၣ်သူၣ်လီၤအသးဖဲ ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်-ကီၢ်ပယီၤကီၢ်ဆၢ ၀့ၢ်မဲၢ်ဆီးအံၤန့ၣ်လီၤ. တကီၢ်ခါခဲအံၤအဝဲမ့ၢ်စ့ၢ်ကီးဝဲကၠိပှၤနဲၣ်တၢ်တဂၤန့ၣ်လီၤ. ကညီပှၤတဝၢပိၥ်မုၣ်ခိၣ်နၢ်အကျါသရၣ်မုၣ်ဖီရ့ၣ်မ့ၢ်ဝဲပိၥ်မုၣ်ခိၣ်နၢ်လၢအဟူးဂဲၤလၢကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်-ကီၢ်ပယီၤကီၢ်ဆၢဖိဒံဖိသၣ်အတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့အဂီၢ်တဂၤဒီးအတၢ်ဟ့ၣ်လီၤဝဲအသးလၢတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့တၢ်ဖံးတၢ်မၤသနၢၣ်အပူၤအံၤယံၥ်ဝဲလၢ(၃၅)နံၣ်ဃၣ်ဃၣ်လံအဂ့ၢ်န့ၣ်သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ. သရၣ်မုၣ်ဖီရ့ၣ်အိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်ဝဲလၢ ဒူပျၥ်ယၥ်ကီၢ်ရ့ၣ်( သုးက့-၆)တၢ်ပၢ, ကီးတရံးကီၢ်ဆၣ်,ဖလူသဝီဒီးအဒီပုၢ်ဝဲၢ်အိၣ်ဝဲ(၅)ဂၤအကျါအဝဲမ့ၢ်ဝဲဖိဝဲၢ်ကိန့ၣ်လီၤ.အမိမ့ၢ်ဝဲပှၤမၤအီၣ်စံၥ်မၤအီၣ်ခုးဒီးမ့မ့ၢ်အပါတခီမ့ၢ်ပှၤဟူးဂဲၤလၢတၢ်ပၢၢ်ဆၢတၢ်ဖံးတၢ်မၤသုးကသံၣ်သရၣ်တဂၤလၢအမၤသကိးဘၣ်တၢ်ဒီးသုးက့(၅)သုးက့ၤခိၣ်လီၢ်လံၤ ဘိၤလ့ထ့ၣ်န့ၣ်လီၤ. သရၣ်မုၣ်ဖီရ့ၣ်မ့ၢ်ပှၤလၢအဲၣ်တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့စးထီၣ်လၢအနီၢ်ဆံးခါလံၤလံၤတဂၤလီၤ. ဘၣ်ဆၣ်ခီဖျိထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤတၢ်တမုၥ်တခုၣ်အဃိ,အဝဲဘၣ်ဒိၣ်ထီၣ်ဘၣ်ဝဲလၢဒုးယၤတၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်ဒီးတၢ်ကီတၢ်ခဲအကျါအမဲၥ်ညါ,ထီၣ်ကၠိမၤလိတ့ၢ်ဝဲတၢ်လၢကျိချံမျီၥ်သၣ်အကျါန့ၣ်လီၤ. “ယမ့တဲလၢယနီၢ်ဆံးခါဒု,ယၤန့ၣ်စးထီၣ်လၢယနီၢ်ဆံးခါလံၤလံၤန့ၣ်ယဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲၥ်တၢ်ဒုးတၢ်ယၤလီၤ.ဖဲယသ့ၣ်ညါလီၤယသးအဆၢကတီၢ်တိၢ်နီၣ်တၢ်ဘၣ်အဆၢကတီၢ်န့ၣ်,ပယီၤသုးမ့ဟဲခးလီၤကျိဖးဒိၣ်န့ၣ်ထီဘိန့ၣ်ယမိ,ယဖံသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်ဘၣ်တွံၢ်ယၤဘၣ်စိၥ်ယၤဒီးဒုးမံယၤလၢသ့ၣ်ဖးဒိၣ်ခီၣ်ထံးလီၤ.ဒီးတုၤယထီၣ်ကၠိသ့ကဲကၠိဖိအဆၢကတီၢ်န့ၣ်ခီဖျိပယီၤသုးဟဲခးတၢ်ထီဘိအဃိပဘၣ်အိၣ်လၢတၢ်ပလီၢ်သးတကးဘၣ်,ပဘၣ်ဃ့ၢ်လၢကျိချံမျီၥ်သၣ်အကျါထီဘိအမဲၥ်ညါ,လၢကၠိန့ၣ်ပှၤမၤန့ၣ်ပှၤဒီးကတိးကၠ့(တၢ်ပူၤ)ဃုၥ်ဒီးတၢ်ဆဲးကျိးကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်လၢပကမၤဘံၣ်မၤဘၢမၤပူၤဖျဲးပသးသမူလၢပယီၤသုးအတၢ်မၤအၢမၤနးအပူၤန့ၣ်လီၤ”အဂ့ၢ် သရၣ်မုၣ်ဖီရ့ၣ်တဲပၠးက့ၤ အနီၢ်ဆံးခါတၢ်အိၣ်မူတၢ်လဲၤခီဖျိအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်သရၣ်မုၣ်ဖီရ့ၣ်မ့ၢ်ဝဲပှၤလၢအအဲၣ်ဒိးမၤလိမၤဒိး တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့တဂၤ အသိးန့ၣ်,အနီၢ်ကစၢ်မ့ဘၣ်လဲၤခီဖျိဝဲမုၢ်နံၤကီခဲလၢတၢ်မၤလိအပူၤထဲလဲၣ်ဘၣ်ဆၣ်ဂုၥ်ကျဲးစၢးတ့ၢ်ဝဲတုၤလၢအဖျိထီၣ်ကၠိတစုန့ၣ်လီၤ.ဖဲအဝဲဖျိထီၣ်ကၠိဝံၤအလီၢ်ခံ,လၢတၢ်အဲၣ်ဘၣ်က့ၤဖိဒံဖိသၣ်လၢထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤတဖၣ်အဖီခိၣ်စးထီၣ်မၤဝဲကၠိသရၣ်မုၣ်အတၢ်ဖံးတၢ်မၤလၢအနီၢ်ကစၢ်ဒူသဝီကၠိလၢ(ဖလူသဝီ)ဖဲအသးနံၣ်(၂၀)အဆၢကတီၢ်အခါန့ၣ်လီၤ. ဒီးအခါဖဲန့ၣ်ခီဖျိပယီၤသုးတဖၣ်အိၣ်ဘူးဒီးခးလီၤတၢ်အိၣ်ဝဲတပယူၥ်ဃီအဃိ,တဆီဘၣ်တဆီအနီၢ်ကစၢ်သုးထီၣ်ဝဲအသးဆူသ့ၣ်ဘီဘိတကပၤဘၣ်ဆၣ်သနါက့တအိၣ်ကတီၢ်ဝဲလၢတၢ်သိၣ်လိမၤလိဖိဒံဖိသၣ်တဖၣ်အတၢ်မၤအပူၤဘၣ်ဒီး,ဆဲးမၤဝဲကၠိသရၣ်မုၣ်အတၢ်ဖံးတၢ်မၤအံၤတပယူၥ်ဃီန့ၣ်လီၤ. ဖဲကၠိသရၣ်မုၣ်အတၢ်ဖံးတၢ်မၤလၢကီၢ်ပူၤဒီတကတီၢ်အပူၤန့ၣ်,ပယီၤသုးတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤအိၣ်ဝဲထီဘိအဃိ,ဒ်သိးဖိဒံဖိသၣ်တဖၣ်ကပူၤဖျဲးလၢပယီၤသုးအတၢ်မၤစုဆူၣ်ခီၣ်တကးအဂီၢ်,ဟ့ၣ်ခီဟ့ၣ်နီၤတ့ၢ်က့ၤတၢ်သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်ဘၣ်ဃးတၢ်ပလီၢ်ပဒီအသးလၢတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢတဖၣ်ဒ်အနီၢ်ကစၢ်မၤလိတ့ၢ်ဝဲဖဲအထီၣ်ကၠိအခါအသိးအခါအဂ့ၢ်အဝဲစံးဝဲန့ၣ်လီၤ. ဖဲ(၁၉၈၆)နံၣ်,(၁၉၈၇)နံၣ်အပူၤန့ၣ်ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤတၢ်ဒုးဆူၣ်ထီၣ်ကဒီးဝဲဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်အဃိ,သရၣ်မုၣ်ဖီရ့ၣ်ဘၣ်ပတုၥ်ကွံၥ်ဝဲကၠိသရၣ်မုၣ်အတၢ်ဖံးတၢ်မၤဒီးနုၥ်လီၤအိၣ်ကဒုဝဲလၢအသးကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ကညီဘၣ်ကီဘၣ်ခဲ,မီကၢဒဲကဝီၤအပူၤအလီၢ်ခံတဆီဘၣ်တဆီဖဲ(၁၉၈၉-၉၀)အပူၤသုးဃီၤက့ၤအသးဆူအူးပၠၣ်ဒဲကဝီၤန့ၣ်လီၤ. တကတီၢ်ဃီ,ဖဲအဝဲအိၣ်ဆိးလၢအူးပၠၣ်ဒဲကဝီၤအပူၤ(၂)နံၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံလၢတၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူအဂီၢ်လဲၤလီၤဝဲဆူ၀့ၢ်မဲၢ်ဆီးလၢကဖံးမၤတၢ်ဒီးအမုၢ်ဂၢ်ဖါတံၢ်န့ၣ်လီၤ.ဒီးမၤဝဲတၢ်ဖီၣ်စရီလၢအမုဂါ(သိကျး)အဆၢကတီၢ်,ဖဲအဝဲအိၣ်ဆိးဟီၣ်ကဝီၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.ဖဲန့ၣ်အ၀ဲထံၣ်ဘၣ်ဝဲကီၢ်ပယီၤခီကီၢ်ပှၤမၤတၢ်ဖိအဖိအလံၤဒီးဖိဒံဖိသၣ်ဖိၣ်ဃဲဖိတဖၣ်တဒိးန့ၢ်မၤလိဘၣ်တၢ်ဘၣ်အဖီခိၣ်အသးဆီၣ်တခူထီၣ်ဝဲကၠိလၢဖိသၣ်တဖၣ်အံၤအဂီၢ်အဃိဖဲ(၁၉၉၉)နံၣ်အပူၤဒုးအိၣ်ထီၣ်ဝဲဆၣ်သူလ့ၤဖိၣ်ဃဲကၠိန့ၣ်လီၤ. အခီၣ်ထံးသူၣ်ထီၣ်ဝဲကၠိအဆၢကတီၢ်,စးထီၣ်ဝဲလၢအနီၢ်ကစၢ်ကၠိသရၣ်မုၣ်တဂၤဒီးကၠိဖိ(၂၅)ဂၤန့ၣ်လီၤ.ဒီးဒ်သိးအိးထီၣ်ဝဲကၠိအံၤအိးထီၣ်ဝဲကန့ၢ်အဂီၢ်သဂၢၢ်ဘၣ်ဝဲကၠီၣ်တဲၣ်ခိၣ်နၢ်တဖၣ်ဒ်လဲၣ်အဂ့ၢ်အဝဲစံးဝဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ. “ဆၢကတီၢ်ဖဲန့ၣ်အခါန့ၣ်ယထံၣ်ဘၣ်ဖိဒံဖိသၣ်လၢအိၣ်ဖဲဟီၣ်ကဝီၤဝဲအံၤအပူၤတဖၣ်န့ၣ်တထီၣ်ဘၣ်ကၠိနီတဂၤဘၣ်.ကထီၣ်ဘၣ်ကၠိအဂီၢ်ကၠိတအိၣ်ဘၣ်.ကလဲၤလၢယိၤကၠိတၢ်တတူၢ်လိၥ်အီၤဘၣ်.ကယဲၢ်မ့ၢ်ကီၢ်ပယီၤဖိလၢဟဲနုၥ်လီၤအိၣ်ဖဲအံၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်ဖဲန့ၣ်အခါတဒိးန့ၢ်မၤလိဘၣ်တၢ်ဘၣ်အဃိန့ၣ်ယသးကညီၤဘၣ်ဝဲဖိသၣ်တဖၣ်အံၤဒီးယသးဆီၣ်တခူထီၣ်ယၤလၢကအိးထီၣ်ကၠိအဃိယစးထီၣ်အိးထီၣ်ဝဲဆၣ်သူလ့ၤကၠိအံၤန့ၣ်လီၤ.”အဂ့ၢ် သရၣ်မုၣ်ဖီရ့ၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤ. သရၣ်မုၣ်နီၢ်ဖီရ့ၣ်သူၣ်ထီၣ်၀ဲ ဆၣ်သူလ့ၤကၠိအံၤ တမ့ၢ်တၢ်အညီဘၣ်. ကွၢ်ဆၢၣ်မဲၥ်ဘၣ်၀ဲ,ခီဖျိဘၣ်၀ဲ တၢ်ကီတၢ်ခဲသ့ၣ်တဖၣ်အကလုၥ်ကလုၥ်န့ၣ်လီၤ. “ဒီးဖဲပစးထီၣ်ဝဲကၠိအံၤ သီသီအခါန့ၣ် ကၠိတၢ်လဲၤတရံးအသးဂီၢ်ဘၣ် ကွၢ်ဆၢၣ်မဲၥ်တၢ်ကီတၢ်ခဲအိၣ်ဝဲအါကပၤ အမဲၥ်ညါအဒိၣ်ကတၢၢ်ပဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲၥ်ဝဲဒီး ကၠီၣ်တဲၣ်သုးဒီးပၢၤကီၢ်တဖၣ်အတၢ်သမံသမိးန့ၣ်လီၤ.ခီဖျိပမ့ၢ်ခီကီၢ်လၢတအဖိးသဲစးဘၣ်အဃိန့ၣ်တၢ်ဃုသမံသမိးဝဲပှၤထီဘိအဃိပဘၣ်ပျံၤဘၣ်ဖုးတၢ်,ကဲထီၣ်ဝဲတၢ်ကီတၢ်ခဲ,ဆၢကတီၢ်ဖဲန့ၣ်ပဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲၥ်တုၤလၢတၢ်မၤလီၤပှီၢ်ကၠိပတီၢ်အိၣ်ဝဲ,ဘၣ်ဆၣ်လၢခံပဂဲၤလိၥ်ကတိၤသကိးက့ၤတၢ်ဘၣ်ဂ့ၢ်ဘၣ်ဝီအဃိန့ၣ်ပအိးထီၣ်ဘၣ်က့ၤတုၤလၢမုၢ်မဆါတနံၤအံၤန့ၣ်လီၤ” အဂ့ၢ်အ၀ဲစံးဝဲန့ၣ်လီၤ. သရၣ်မုၣ်ဖီရ့ၣ်အတၢ်ဟ့ၣ်လီၤအသးလၢတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့တၢ်ဖံးတၢ်မၤဒီတကတီၢ်အပူၤ,ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲၥ်ဝဲတၢ်အါမံၤအါမၠိဘၣ်ဆၣ်တတ့ၢ်စၢ်လီၤဝဲအသးဘၣ်. ဒ်သိးခီကီၢ်ဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ကဒိးမၤလိဘၣ်တၢ်အဂီၢ်,ဘၣ်ဂုၥ်ကျဲးစၢးဝဲလၢတၢ်ထံၣ်လိၥ်ကတိၤတၢ်ဒီးကၠီၣ်တဲၣ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါကူၣ်သ့ခိၣ်နၢ်ဒိၣ်ထီတဖၣ်အိၣ်ဝဲအသိး,ဒ်မိၢ်တဂၤ(ပိၥ်မုၣ်)တဂၤအသိးလၢဟံၣ်ပူၤဃီပူၤတၢ်ကွၢ်ထွဲတကပၤစ့ၢ်ကီးမူဒါတလီၤဖျဲးလီၤဟိဝဲဘၣ်အမဲၥ်ညါထိၣ်သတြီၤအဖံဘၣ်ခိၣ်သ့ဝဲဒီးပှၤကိးဂၤဒဲးန့ၣ်လီၤ. လၢန့ၣ်အမဲၥ်ညါ,သူၣ်ထီၣ်ဝဲဆၣ်သူလ့ၤကၠိအံၤအခီၣ်ထံးသဂၢၢ်ဘၣ်ဝဲတၢ်ကီတၢ်ခဲအါမံၤဘၣ်ဆၣ်ခီဖျိအတၢ်သးအိၣ်တၢ်ဂုၥ်ကျဲးစၢးအဖီခိၣ်တနံၣ်ဘၣ်တနံၣ်ကၠိအံၤအတၢ်ဂုၤထီၣ်ပသီထီၣ်,တၢ်ဆီတလဲအိၣ်ထီၣ်ဝဲဒီးတနံၣ်အံၤ(၂၀၂၄)နံၣ်အပူၤကၠိအံၤပှဲၤထီၣ်ဝဲ(၂၅)နံၣ်လံန့ၣ်လီၤ. တကီၢ်ခါ ဆၣ်သူလ့ၤကၠိအံၤ ပှၤကၠိဖိမၤလိတၢ်အနီၣ်ဂံၢ်အိၣ် ကအိၣ်လၢအဂၤ ၁၀၀၀ ဃၣ်ဃၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒီးအတၢ်ဂုၥ်ကျဲးစၢးဟ့ၣ်လီၤတ့ၢ်အသးလၢဖိဒံဖိသၣ်တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့အဂီၢ်(၃၅)နံၣ်အတၢ်ဟ့ၣ်လီၤသးအပူၤဒုးအိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်ဝဲ,စၢၤသွဲၣ်သီပှၤတဝၢခိၣ်နၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်ဃုၥ်ဒီးကညီသူၣ်ဘီၣ်သးစၢ်လၢအကဲဘျုးကဲဖှိၣ်လၢပှၤတဝၢအကျါ,တၢ်လီၢ်အါတီၤအဖီခိၣ်အနီၢ်ကစၢ်သးမံဒီးပၥ်ကဖၢလၢဝဲအသးလၢအတၢ်ဟ့ၣ်လီၤသးအဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ. “ဒ်ယမ့ၢ်ပှၤကညီမုၣ်တဂၤဒီးပိၥ်မုၣ်တဂၤအသိးန့ၣ်,ယသးမုၥ်လၢယမၤသ့ယမၤန့ၢ်ထဲထဲအံၤန့ၣ်ယပၥ်ကဖၢလၢယသး,အဝဲအံၤမ့ၢ်တၢ်ဆိၣ်ဂ့ၤလၢယမၤန့ၢ်န့ၣ်လီၤ.ပမ့ဂံၢ်ထီၣ်ဒွးထီၣ်က့ၤလၢပဟ့ၣ်နီၤလီၤတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့အဃိကဲထီၣ်ပှၤဂ့ၤပှၤဝါ,ဒိၣ်တုၤခိၣ်ပှဲၤပဲၥ်ထံနီၤဖးတၢ်ဂ့ၤတၢ်အၢဒီးကဲထီၣ်ဝဲဒၣ်ထံကီၢ်အစုဒုၣ်စုတီၤန့ၣ်ပပၥ်ကဖၢလၢဘၣ်ပသးဒိၣ်န့ၢ်အါန့ၢ်ဒံးပဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ထူးတၢ်တီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.ခဲအံၤန့ၣ်ယထံၣ်ဘၣ်က့ၤလၢကၠိဖိတနီၤန့ၣ်ကဲထီၣ်ဝဲကသံၣ်သရၣ်,တနီၤန့ၣ်ကဲထီၣ်ပှၤမၤတၢ်ကစီၣ်ဖိ,တနီၤလဲၤတုၤလၢထံဂုၤကီၢ်ဂၤ,တနီၤကဲထီၣ်ဝဲ(CEO)တီခိၣ်ရိၢ်မဲဝဲတၢ်ဖံးတၢ်မၤလၢခီၣ်ပနံၣ်,ဒီးတနီၤန့ၣ်ကဲထီၣ်ဝဲကၠိသရၣ်,ဒီးကၠိသရၣ်န့ၣ်တမ့ၢ်ကၠိသရၣ်ယိယိဖိဘၣ်,ဖျိထီၣ်ဝဲလၢဒံၣ်ကရံၣ်အပတီၢ်ထီန့ၣ်ယၤဒံးအိၣ်ဝဲတနီၤအဃိန့ၣ်,အဝဲအံၤမ့ၢ်တၢ်သူၣ်မံသးမုၥ်ဖးဒိၣ်လီၤ”အဂ့ၢ် သရၣ်မုၣ်ဖီရ့ၣ် ပၥ်ဖျါထီၣ်အတၢ်သူၣ်မံသးမုၥ်န့ၣ်လီၤ. တကတီၢ်ဃီ,သရၣ်မုၣ်ဖီရ့ၣ်မ့ၢ်ပှၤတဂၤလၢအိၣ်ဒီးသးစွံကတုၤလၢဖိဒံဖိသၣ်တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့တၢ်ဖံးတၢ်မၤအပူၤ,ဒီးတၢ်တမံၤလၢအဲၣ်ဒိးဝဲန့ၣ်မၤဝဲတုၤလီၤတီၤလီၤတုၤလၢအကဲထီၣ်လိၣ်ထီၣ်တစုလီၤအဂ့ၢ်,ပှၤမၤသကိးတၢ်ဒီးအီၤဆၣ်သူလ့ၤကၠိခိၣ်လီၢ်လံၤ သရၣ်မုၣ်နီၢ်ဆၣ်အဲၣ်စ့ဖိစံးဝဲန့ၣ်လီၤ. “လၢတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့တကပၤန့ၣ်ဒ်အဝဲမ့ၢ်တ့ၢ်ကၠိသရၣ်မုၣ်လၢအနီၢ်ကစၢ်ထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤတဂၤအသိး,ဖဲအဟဲတုၤလၢအံၤအဆၢကတီၢ်ထံၣ်ဝဲလၢဖိဒံဖိသၣ်တၢ်လိၣ်ဘၣ်ဒီးဆဲးမၤဝဲတၢ်မၤအံၤန့ၣ်လီၤ.ဒီးတၢ်မၤတခါလၢအကမၤဝဲန့ၣ်မၤဝဲဒၣ်တုၤလီၤတီၤလီၤတုၤလၢအကဲထီၣ်လိၣ်ထီၣ်န့ၣ်လီၤ.အဝဲမ့ၢ်စ့ၢ်ကီးပှၤတဂၤလၢအိၣ်ဒီးသးစွံကတုၤ,အိၣ်ဒီးတၢ်ဟ့ၣ်လီၤသးလၢတၢ်အဲၣ်ဘၣ်ဖိဒံဖိသၣ်တဖၣ်အတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.ဖဲကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်မဲၢ်ဆီးခီကီၢ်ကီၢ်ဆၢဟီၣ်ကဝီၤအပူၤအံၤအဝဲသူၣ်ထီၣ်ဝဲအနီၢ်ကစၢ်ကၠိတကးဘၣ်,ခီကီၢ်ကၠိအဂၤတဖၣ်စ့ၢ်ကီးအဝဲဟူးဂဲၤတ့ၢ်စ့ၢ်ကီးဝဲန့ၣ်လီၤ”အဂ့ၢ် သရၣ်မုၣ်နီၢ်ဆၣ်အဲၣ်စ့ဖိ စံးဝဲန့ၣ်လီၤ. တကီၢ်ခါခဲအံၤ,ခီကီၢ်ကၠိဖိလၢအဖျိထီၣ်ဝဲတီၤထီကၠိတဖၣ်အံၤ,ဒ်သိးကန့ၢ်ထီၣ်ဘၣ်ဝဲဖၠၣ်စိမိၤအဂီၢ်,ဘၣ်လဲၤခီဖျိဝဲလၢ(General Educational Development- GED)...