၀့ၢ်တကူၣ်–မီၣ်လမၠဲၣ်ကျဲ တၢ်မၤပိၢ်ဖးထီၣ်ကဒီးကမဲၤစဲၣ်သ၀ီဃၢၤတိၤတဘိအဂ့ၢ် ကမျၢၢ်စံး၀ဲ
လါအီကူာ် ၂ သီ, ၂၀၂၄ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ် ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် ဒူသထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်(သုးက့ ၁)သထူၣ်ကီၢ်ဆၣ် ၀့ၢ်တကူၣ်–မီၣ်လမၠဲၣ်ကျဲ ဖဲမနၤမုၢ်နၤခီန့ၣ် တၢ်မၤပိၢ်ဖးထီၣ်ကဒီးကမဲၤစဲၣ်သ၀ီဃၢၤတိၤတဘိအဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်စံး၀ဲအသိးသ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ ဖဲမဟါလါအီကူာ် ၁ သီ ၁၂ နၣ်ရံၣ်ဘျဲၣ်အဆၢကတီၢ် ကမဲၤစဲၣ်တိၤဆံးဆံးဖိတဘိလၢအိၣ်၀့ၢ်တကူၣ်–မီၣ်လမၠဲၣ် ကျဲအံၤ တၢ်မၤပိၢ်ဖးထီၣ်၀ဲဒီးတိၤဟးဂီၤလီၤၦီၢ်၀ဲဒီတဘိအဃိ သိလ့ၣ်လ့ၢ်ထီၣ်လ့ၢ်လိၤ တသ့လၢၤဘၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ် လၢအိၣ်ဘူးဖဲန့ၣ်သ့ၣ်တဖၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ကဲထီၣ်သးအံၤလီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်လၢအိၣ်ဖဲန့ၣ်တဂၤစံး၀ဲလၢ“တၢ်ကဲထီၣ်သးဒုအမ့ၢ်လီၤတံၢ်လီၤႉ တိၤတဘိန့ၣ်တမ့ၢ်တိၤဒိၣ်တိၤထီဘၣ်,မ့ၢ်ဒၣ်တိၤဆံးဆံးဖိလီၤႉတၢ်ကဲထီၣ်သးလီၤတံၢ်လီၤဆဲးခီန့ၣ်တသ့ၣ်ညါဒံးဘၣ်ႉ မ့ၢ် စီၤသူစီၤ၀ါလဲၤမၤလဲၣ်န့ၣ်တသ့ၣ်ညါဒံးဘၣ်”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်–ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤႉ ဘၣ်ဃးတိၤဟးဂီၤလီၤပှီၢ်တၢ်ဂ့ၢ်ဘျီ၀ဲအံၤဒ်သိးကသ့ၣ်ညါဘၣ်အါထီၣ်တၢ်အိၣ်သးလၢလၢပှဲၤပှဲၤအဂီၢ် ပခ့ၣ်အဲးစံၣ်–ကညီ တၢ်ကစီၣ်ဆဲးကျိးကီၢ်ရ့ၣ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါဘၣ်ဆၣ် ဆဲးကျိးတန့ၢ်၀ဲဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ကမဲၤစဲၣ်သ၀ီဃၢၤတိၤလၢဘၣ်တၢ်မၤဟးဂီၤအီၤခဲအံၤန့ၣ် အိၣ်ဘူး၀ဲဒၣ်ဒီး(မစီ)တိၤ လၢအပူၤကွံာ်ဘၣ်တၢ်မၤပိၢ်ဖးထီၣ် ၀ဲဒၣ်ဖဲအပူၤကွံာ်လါမ့ၤ ၂၃ သီအနံၤအံၤအဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ သထူၣ်ကီၢ်ဆၣ်ပူၤ စးထီၣ်လါမ့ၤတုၤလၢခဲအံၤန့ၣ် တိၤဟးဂီၤလီၢ်ၦီၢ်၀ဲလၢတၢ်ထုးမ့ၣ်ပိၢ်အံၤအဃိ အိၣ်လံ၀ဲ ၅ ဘိလၢအမ့ၢ် ဘိၣ်ခါကွ့တိၤႇတီၤကလ့တိၤႇတပျဲကျိတိၤႇမစီတိၤဒီးခဲအံၤကမဲၤစဲၣ်တိၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ် လီၤႉ
ကီးတရံးဟီၣ်ကဝီၤပယီၤသုးထုးလီၤကွံၥ်သးအါအါဂီၢ်ဂီၢ်
လါအီကူး ၁သီ, ၂၀၂၄ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်. ပယီၤသုးလၢအအိၣ်ဆီလီၤသးဖဲကီးတရံးဟီၣ်ကဝီၤသ့ၣ်တဖၣ်ထုးလီၤကွံၥ်သးအါအါဂီၢ်ဂီၢ်အဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢလီၢ်ကဝီၤကညီဒီကလုၥ်တၢ်ထူၣ်ဖျဲးသုးမုၢ်ဒိၣ်အပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါအအိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲအပူၤကွံၥ်လါယူၤလံ၂၅သီအနံၤန့ၣ် ပယီၤသုးအသုးသိလ့ၣ်ဖးဒိၣ်အခိၣ်(၃၀)ဟဲထီၣ်ဝဲဆူကီးတရံးဝ့ၢ်လၢအသုးကလၢၤဖဲဒုးယၤရဲၣ်ကျဲၤဝဲၤလီၢ်ခိၣ်သ့ၣ် (စကခ-၁၂)ဒီးလၢဟါလီၤခီတကပၤန့ၣ်သိၣ်လ့ၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်က့ၤတီၣ်ဝဲဒၣ်ပှၤသုးဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ် ကညီဒီကလုၥ်တၢ်ထူၣ်ဖျဲးသုးမုၢ်ဒိၣ်ဒီးသုးပၥ်ဖှိၣ် ဘီၣ်သိၣ်ဝါအသုးကျိၤအသုးကျိၤခိၣ် သုးခိၣ်ကၠီၤသဲၣ် စံးဘၣ်ဝဲဒၣ် ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်ဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲလၢ“ပယီၤသုးလၢအအိၣ်ဖဲကီးတရံးဟီၣ်ကဝီၤသ့ၣ်တဖၣ်က့ၤလီၤန့ၣ်ယနၢ်ဟူစ့ၢ်ကီးလီၤ.အက့ၤလီၤပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်ကအိၣ် ၃၀၀ ဘျဲၣ် ၄၀၀ ဃၣ်ဃၣ်န့ၣ်လီၤ.တၢ်တနံၤန့ၣ်ပယီၤသုးအသိလ့ၣ်န့ၣ်ဟဲထီၣ်အခိၣ်(၃၀).ဟဲထီၣ်အခါန့ၣ်အဝဲသ့ၣ်ကးဘၢဃၥ်အသိလ့ၣ်ခံအဃိပှၤသုးဖိပၣ် တပၣ်န့ၣ်တလီၤတံၢ်ဘၣ်. မ့မ့ၢ်လၢက့ၤလီၤတကပၤန့ၣ်က့ၤတီၣ်ဃုၥ်ပှၤသုးဖိန့ၣ်လီၤတံၢ်လီၤ.သိလ့ၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်ဟဲတုၤဖဲ(စကခ-၁၂)ဝံၤဟါလီၤခီန့ၣ်က့ၤလီၤကဒါက့ၤခဲလၢၥ်လီၤ.”အဂ့ၢ်စံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢန့ၣ်အမဲၥ်ညါဘၣ်ဃးတၢ်ကစီၣ်ဟးထီၣ်လၢ ပယီၤသုးအအီၣ်စ့ၣ်ယၣ်သုးကျိၤက့ၤလီၤကဒါတနီၤတၢ်ဂ့ၢ်န့ၣ် မ့ၢ်(အီၣ်စ့ၣ်ယၣ်)သုးကျိၤအပှၤပၣ်တပၣ်မၤလီၤတံၢ်ဝဲတန့ၢ်ဘၣ်အဂ့ၢ် သုးခိၣ်ကၠီၤသဲၣ်စံးဝဲဒၣ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. တကတီၢ်ဃီ ကီးတရံးဝ့ၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ်ထုးလီၤကွံၥ်သးန့ၣ်မ့ၢ်တၢ်လီၤတံၢ်ဒီး(စကခ-၁၂)အပှၤသ့ၣ်ဖၣ်အံၤပၣ်ဃုၥ်လၢ(အီၣ်စ့ၣ်ယၣ်)တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤပူၤတနီၤဒီးအဝဲသ့ၣ်ထုးလီၤအပှၤဒ်အံၤန့ၣ်ဒ်သိးကဖျါလၢ(အီၣ်စ့ၣ်ယၣ်)သုးကျိၤန့ၣ်အိၣ်ဒံးဒၣ်အလီၢ်အဂီၢ်အဝဲပၥ်တ့ၢ်ဒံးဝဲ သုးတြိၤ(တမ-၅၅)အပှၤသ့ၣ်တဖၣ်ဖဲတီၢ်နီၢ်ကစၢၢ်အဂ့ၢ် ကညီဒီကလုၥ်ဂၢၤသးကရၢသုးရ့ၣ်(၈)အသုးရ့ၣ်ခိၣ် သုးခိၣ်ဒိၣ်ဂီၢ်ဂ့ၢ်စီၤအဲၣ်မၠးထူစံးဝဲဒ်အံၤစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲလၢ“ပယီၤသုးက့ၤလီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်အကဲ(စကခ-၁၂)န့ၣ်မ့ၢ်လီၤ.ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤလၢ(အီၣ်စ့ၣ်ယၣ်)တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤန့ၣ်ပှၤထုးဃုၥ်အဝဲသ့ၣ်စ့ၢ်ကီးလီၤ.အခဲအံၤန့ၣ်ထုးလီၤကွံၥ်ဝဲတနီၤဒီးအခဲအံၤန့ၣ် သုးတြိၤ(တမ-၅၅)န့ၣ်အိၣ်ဒံးလီၤ.တမ-၅၅ ဒီး စကခ ၁၂န့ၣ် အကဲ(အီၣ်စ့ၣ်ယၣ်)ခဲလၢၥ်လီၤ. ၅၅ န့ၣ်အိၣ်ဒံးခီဖျိလၢ ကဖျါဒ်သိး (အီၣ်စ့ၣ်ယၣ်)တထုးကွံၥ်အသးဘၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ.”အဂ့ၢ်စံးဝဲဒၣ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. လၢန့ၣ်အမဲၥ်ညါ ခီဖျိလၢ ဝီၢ်ရ့ၣ်ကီၢ်ဆၣ် ရ့ၣ် ဟီၣ်ကဝီၤကပၤန့ၣ်တၢ်ဒုးကဲထီၣ်အဃိ ပယီၤသုးထုးထီၣ်ဝဲအပှၤသုးဖိလၢအအိၣ်ဖဲကီးတရံးဝ့ၢ် စကခ-၁၂သုးလၢၤတနီၤဒ်သိးကလဲၤမၤစၢၤက့ၤအပှၤလၢရ့ၣ်တကပၤအဂ့ၢ် သုးခိးကီၢ်ဆၢ(BGF)လၢအဘူးဒီးပယီၤသုးတဂၤစံးဒၣ်ဒ်အံၤစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲလၢ“ယနၢ်ဟူလၢပယီၤသုးလၢအက့ၤလီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်တမ့ၢ် (အီၣ်စ့ၣ်ယၣ်)ဘၣ်. မ့ၢ်ပယီၤသုးလၢကီးတရံးဝ့ၢ်ပူၤ(စကခ-၁၂အပှၤသ့ၣ်တဖၣ်လီၤ. (အီၣ်စ့ၣ်ယၣ်)လၢအအိၣ်ကစၢၢ်ခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်အိၣ်ဒံးဒၣ်တၢ်လီၤ.တဲဝဲလၢပှၤခးအဝဲသ့ၣ်ပှၤလၢရ့ၣ်တကပၤအဃိန့ၣ်အဝဲသ့ၣ်ကလဲၤမၤစၢၤက့ၤအပှၤအဂီၢ်ထုးထီၣ်န့ၢ်ဝဲအပှၤသုးဖိဖဲကီးတရံးဝ့ၢ်ပူၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. (အီၣ်စ့ၣ်ယၣ်)န့ၣ် အိၣ်ဒၣ်လၢကစၢၢ်ကျါန့ၣ်လီၤ.”အဂ့ၢ်စံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်လီၢ်ကဝီၤတၢ်ကစီၣ်သန့တနီၤပၥ်ဖျါဝဲဒၣ်အသိးန့ၣ် ပယီၤသုးအံၤဒ်သိးမၤက့ၤဝဲဟီၣ်ကဝီၤတၢ်ဒိၣ်စိလၢ ရ့ၣ်ဒီးဒဝဲၢ်ကီၢ်စၢဖှိၣ်ကျဲမုၢ်ဖးဒိၣ်ကန့ၢ်အဂီၢ် ထုးလီၤကွံၥ်ဝဲအ(အီၣ်စ့ၣ်ယၣ်)သုးဖိတနီၤအိၣ်ဝဲအသိးပယီၤသုးလၢအထုးလီၤကွံၥ်သးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤက့ၤဟံးန့ၢ်အါထီၣ်ကဒါက့ၤဝ့ၢ်ဖၣ်အၣ်တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢအဂ့ၢ်ပၥ်ဖျါှဝဲဒၣ်အိၣ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. တကီၢ်ခါခဲအံၤန့ၣ် ကီးတရံး-ရၤမတံ အ့ရှၢၣ်ကျဲမုၢ်သီ ပယီၤသုးအသုးကလၢၤဒီးအသုးရ့ၣ်ဒ်အမ့ၢ် ခီၣ်သုးရ့ၣ်(ခလရ-၃၅၅,၃၅၆,၃၅၇ဒီး သ့ၣ်ဃးလီၤတီၢ်ဒုးယၤသုးလၢၤတၢ်လီၢ်ဒီတကျိၤ န့ၣ်ကညီဒီကလုၥ်တၢ်ထူၣ်ဖျဲးသုးမုၢ်ဒိၣ်(KNLA)ဒီးတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးပၥ်ဖှိၣ်ဒိၣ်စိဝဲဒၣ်အဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
(KNDO)ထုးမၤဟးဂီၤကွံၥ်ဝဲသုးကီၣ်ကးအပှၤလၢအမ့ၢ်(ပလီကိ)သဝီသးပှၢ်(အူကလါနံး)ဟံၣ်ဒီးမ့ၣ်ပိၢ်
လါအီကူၥ် ၁ သီ ၂၀၂၄ နံၣ် ခ့ၣ်အဲးစံၣ် ခၣ်အဲၣ်ယူၣ်-ကီၢ်သူလ့ၤတၢ်ပၢသုးက့(၄)ဘျံးဒဝဲၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်,လၢၢ်မုၢ်လါကီၢ်ဆၣ်ဟီၣ်ကဝီၤ(ပလီကိ)သဝီအပူၤကညီဒီကလုၥ်ဂၢၤသးက ရၢ(KNDO)သုးရ့ၣ်(၇)အသုးဒ့(၅)သ့ၣ်တဖၣ်မၤဟးဂီၤကွံၥ်ဝဲသုးကီၣ်ကးအပှၤလၢအမ့ၢ်(ပလီကိ)သဝီသးပှၢ်(အူကလါနံး)အဟံၣ်ဒီးမ့ၣ်ပိၢ်အံၤဖဲပူၤကွံၥ်လါယူၤလံ(၃၀)သီအနံၤအဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢသုးဒ့အပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါအအိၣ်န့ၣ်လီၤ. ပယီၤသုးဒီးပၠံၣ်သူၣ်စ့ၣ်လၢအအိၣ်ဆီလီၤအသးဖဲပလီကိသဝီအပူၤသ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ်လၢထုးလီၤကွံၥ်အသးဃ့ၢ်ဖျိးကွံၥ်ဝဲအဃိဖဲလါယူၤလံ(၂၉)သီအနံၤန့ၣ်ကညီဒီကလုၥ်ဂၢၤသးကရၢက့ၤဒိၣ်စိကဒါက့ၤဝဲဒီးမၤဝဲတၢ်ၡဲလဲဟီၣ်ကဝီၤဝံၤအလီၢ်ခံဖဲလါယူၤလံ(၃၀)သီအနံၤအဆၢကတီၢ်မၤဟးဂီၤကွံၥ်ဝဲပယီၤသုးကီၣ်ကးပၥ်လီၤသဝီသးပှၢ်လၢအမ့ၢ်(အူကလါနံး)သးနံၣ်အိၣ်(၅၀)ခိၣ်ဃၢၤအဟံၣ်ဒီးမ့ၣ်ပိၢ်အဂ့ၢ်(KNDO)သုးရ့ၣ်(၇)အသုးဒ့(၅)အပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံးဘၣ်ဝဲခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ထုးမၤဟးဂီၤကွံၥ်ဝဲသုးကီၣ်ကးအပှၤ(ပလီကိ)သဝီသးပှၢ်အဟံၣ်ဒီးမ့ၣ်ပိၢ်အံၤန့ၣ်(KNDO)အသုးဒ့(၅)အသုးဒ့ခိၣ်စံးဝဲလၢ "တၢ်ဂ့ၢ်ခီန့ၣ်သဝီသးပှၢ်တဂၤန့ၣ်အမ့ၢ်ပှၤလၢအၢအသီမီၤနီၤ. တကီၢ်ခါအံၤန့ၣ်(ပလီကိ)ပှၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်အဝဲဖီၣ် န့ၢ်ဆူၣ်ဝဲ, မ့ၢ်ဝံၤန့ၣ်ဟံန့ၢ်ဆူၣ်ဝဲပှၤလီၢ်ကဝီၤဖိတၢ်ဖိတၢ်လံၤဒီးပှၤလၢဘၣ်ထွဲဘၣ်ဃးသးဒီးတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးသ့ၣ်တဖၣ်ဖီၣ်ဝဲခဲလၢၥ် လီၤ. ကးတံၥ်ဃၥ်ကွံၥ်ဝဲပှၤသဝီဖိအဟံၣ်စ့ၢ်ကီးမီၤနီၤ. မ့ၢ်ဝံၤကဒီးန့ၣ်ပှၤကိးအီၤလၢပှၤမၤတရီတပါတၢ်လီၤ. မ့ၢ်ပှၤလၢလူၤပိၥ်မုၣ်ပိၥ် မၢၤတဂၤမီၤနီၤ. ထၢဆူၣ်ကမျၢၢ်သုးအဃိသးန့ၣ်ကမျၢၢ်နၥ်က့တဘၣ်သးအီၤဘၣ်. တၢ်အိၣ်သးမ့ၢ်ဘၣ်ဂီၢ်ထီၣ်ဒၣ်လဲၥ်တမ့ၢ်လၢ အဟဲက့ၤအိၣ်လၢသဝီပူၤတဘူၣ်လၢၤဘၣ်." အဂ့ၢ်စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢန့ၣ်အမဲညါတၢ်ထုးမၤဟးဂီၤကွံၥ်ဝဲသုးကီၣ်ကးအပှၤ(ပလီကိ)သဝီသးပှၢ်အဟံၣ်ဒီးမ့ၣ်ပိၢ်တကးဒံးဘၣ်ပၠံၣ်သူၣ်စ့ၣ်အဟံၣ်(၈)ဖျၢၣ်ဘၣ်တၢ်ကးတံၥ်ကွံၥ်ဝဲအသိးတၢ်ဖိတၢ်လံၤအိၣ်လၢဟံၣ်ပူၤသ့ၣ်တဖၣ်တၢ်က့ၤဟ့ၣ်နီၤလီၤက့ၤဝဲဆူကမျၢၢ်အိၣ်လံအဂ့ၢ်သုးဒ့(၅)သုးဒ့ခိၣ်စံးအါထီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲလၢ"ပှၤဝဲအံၤန့ၣ်ပၥ်ဖှိၣ်မၤသကိးတၢ်ဒီးသုးကီၣ်ကး,ပၠံၣ်သူၣ်စ့ၣ်မ့ၢ်ဝံၤန့ၣ်ကးတံၥ်ဃၥ်ကွံၥ်ဝဲဒီးပှၤသဝီဖိအဟံၣ်မီၤနီၤ. မ့ၢ်ဝံၤ န့ၣ်ဟံန့ၢ်က့ၤစိၥ်ဝဲပှၤသဝီဖိတၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢအလုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်လၢအဟံၣ်လီၤ. လၢအဝဲအဃိန့ၣ်သဝီဒီတဖျၢၣ်လၢၤဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲၥ် ဘၣ်ဝဲတၢ်ကီတၢ်ခဲ. အခဲအံၤတၢ်ဖိတၢ်လံၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်တၢ်က့ၤမၤန့ၢ်က့ၤဝဲလံဒီးတၢ်ဟ့ၣ်နီၤလီၤက့ၤဝဲပှၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်လံ"အဂ့ၢ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤ. သုးကီၣ်ကးအပှၤသဝီသးပှၢ်(အူကလါနံး)အံၤတကီၢ်ခါခဲအံၤန့ၣ်လဲၤဃ့ၢ်အိၣ်ကဒုအသးဆူ(ပလီ)ဝ့ၢ်ပူၤသုးကီၣ်ကးခီၣ်သုးရ့ၣ်(ခလရ-၂၈၅)ဒီးပယီၤသုးကီၣ်ကးသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဆီလီၤသးဘျီပူၤတၢ်လီၢ်ဖဲန့ၣ်ဒီးကတီၢ်ခဲအံၤန့ၣ်ဃ့အီၣ်ဒံးဝဲဒၣ်ကမျၢၢ်ကျိၣ်စ့အဖၢမုၢ်လီၤ အဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ. (ပလီကိ)သုးကလၢၤလၢအထုးလီၤကွံၥ်ဝဲအသးတဖျၢၣ်အံၤန့ၣ်ခီဖျိတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးပၥ်ဖှိၣ်ကတပၤဒီၣ်တဲၣ်ကွံၥ်ဝဲတၢ်လဲၤတၢ်က့ၤလၢတၢ်ဆၢကတီၢ်ဖးယံၥ်အတီၢ်ပူၤအဃိတၢ်အီၣ်တၢ်အီ, ကသံၣ်ကသီ,ကျိချံပှၥ်သၣ်ဒီးအသုးဂံၢ်ဘါသ့ၣ်တဖၣ်ကဲထီၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲဒီးအ ဂံၢ်အဘါစၢ်လီၤကွံၥ်ဝဲအဃိဘၣ်ထုးလီၤကွံၥ်အသးဃ့ၢ်ဖျိးထီၣ်ကွံၥ်ဝဲဒ်အံၤလီၤအဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢ(KNDO)သုးရ့ၣ်(၇)သုးဒ့(၅)အပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါအအိၣ်န့ၣ်လီၤ.
နိၣ်တကီကီၢ်ဆၣ်အပူၤတနံၣ်အံၤသဲးသၣ်ဘီၣ်တဖၣ်အပှ့ၤဂ့ၤဝဲ
လါအီကူၥ် ၁သီ, ၂၀၂၄နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်, ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ကညီဒီကလုၥ်စၢဖှိၣ်ကရၢ,သုးက့(၆)ဒူပျၢ်ယၥ်ကီၢ်ရ့ၣ်,နိၣ်တကီကီၢ်ဆၣ်အပူၤတနံၣ်အံၤသဲးသၣ်ဘီၣ်တဖၣ်အပှ့ၤဂ့ၤဝဲအါန့ၣ်ဒံးသ့ၣ်သၣ်ဃ့တဖၣ်အဂ့ၢ်,ကမျၢၢ်လီၢ်ကဝီၤဖိလၢအဖံးအီၣ်မၤအီၣ်သဲးသၣ်တဖၣ်စံးဝဲန့ၣ်လီၤ. တနံၣ်အံၤသဲးသၣ်ဘီၣ်အပှ့ၤဂ့ၤဝဲဒိၣ်မးဒီးမ့မ့ၢ်သဲးသၣ်ဃ့တဖၣ်တခီတၢ်ဆါအီၤတန့ၢ်ဒံးဝဲဘၣ်အိၣ်ဝဲအဂ့ၢ်,လီၢ်ကဝီၤပိၥ်မုၣ်လၢအမၤဆါအီၣ်သဲးသၣ်တတဂၤစံးဝဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲလၢ“သဲးသၣ်ဘီၣ်န့ၣ်ပှၤဟဲဟံဖဲပအိၣ်အံၤန့ၣ်ဟံဝဲတကယၤန့ၣ်လၢစ့ပယီၤ(၄၀၀၀)ကၠးလီၤ,မ့မ့ၢ်ပှၤထီၣ်သဲးသၣ်အခီၣ်လဲတခီန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ(၁၅၀၀)ကၠးန့ၣ်လီၤ,ဒီးပမ့တမၢပှၤထီၣ်န့ၢ်ပှၤဘၣ်,ပနီၢ်ကစၢ်မ့ထီၣ်န့ၣ်ပန့ၢ်ဝဲခဲလၢၥ်(၅၅၀၀)ကၠးလီၤတနံၣ်အံၤသဲးသၣ်ဘီၣ်အပှ့ၤဂ့ၤမး,မ့မ့ၢ်လၢပသဲးသၣ်ဃ့န့ၣ်တုၤခဲအံၤပတဆါဘၣ်နီတထံၣ်ဒံးဘၣ်,ဒီးသဲးသၣ်ဃ့န့ၣ်တပီၢ်န့ၣ်အိၣ်ထဲစ့ပယီၤ(၃၅၀၀)ကၠးလီၤအဂ့ၢ်”စံးဝဲန့ၣ်လီၤ. လၢန့ၣ်အမဲၥ်ညါ,ခီဖျိသဲးသၣ်ဘီၣ်တဖၣ်အံၤအပှ့ၤဂ့ၤဝဲအဃိဟီၣ်ကဝီၤအပူၤ,ပှၤလူၤပှ့ၤဝဲသဲးသၣ်ဘီၣ်အိၣ်ဝဲအါမးပၢၢ်တုၤလၢပှၤထီၣ်တၢ်ဖိတချူးဆၢချူးကတီၢ်လၢၤဘၣ်အိၣ်ဝဲအဂ့ၢ်,နိၣ်တကီကီၢ်ဆၣ်ကမျၢၢ်လီၢ်ကဝီၤဖိလၢအလုၢ်အီၣ်သးသမူလၢတၢ်သူၣ်အီၣ်ဖျးအီၣ်သဲးသၣ်တဂၤစံးဝဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲလၢ“တနံၣ်အံၤသဲးသၣ်ဃ့ဒုအပှ့ၤတအိၣ်ဘၣ်မ့မ့ၢ်သဲးသၣ်ဘီၣ်န့ၣ်ဒုအပှ့ၤဂ့ၤမးလီၤအဃိန့ၣ်ပှၤလူၤပှ့ၤရးမး,တနီၤနီၤနၤလူၤပှ့ၤယၤလူၤပှ့ၤနၤလဲၤကွၢ်ယၤလဲၤကွၢ်န့ၣ်,ပှၤထီၣ်တၢ်ဖိတဖၣ်န့ၣ်ထီၣ်က့ၤမးတချူးခံလၢၤဘၣ်,သဲးသၣ်ဘီၣ်အပှ့ၤဂ့ၤအဃိပှၤဂုၢ်မၤဝဲထဲသဲးသၣ်ဘီၣ်တဖၣ်လီၤ”အဂ့ၢ်စံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. တကးဒံးဘၣ်,တနံၣ်အံၤခီဖျိဟီၣ်ကဝီၤအပူၤသုးကီၣ်ကးတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲဒီးသုးကလၢၤတဖၣ်တအိၣ်ဝဲလၢၤဘၣ်အဃိ,ကျဲတၢ်ဟးထီၣ်က့ၤလီၤညီထီၣ်ဝဲဒီးကမျၢၢ်လီၢ်ကဝီၤဖိတဖၣ်တဘၣ်ပျံၤဘၣ်ဖုးတၢ်လၢကျဲဘၣ်ဒီးဟးထီၣ်က့ၤလီၤဖံးအီၣ်မၤအီၣ်က့ၤဝဲတၢ်လၢအနီၢ်ကစၢ်တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲအပူၤဟဲက့ၤအါထီၣ်ကဒါက့ၤဝဲအဂ့ၢ်,လီၢ်ကဝီၤဖိတဖၣ်စံးဝဲန့ၣ်လီၤ. ဒီးတကီၢ်ခါခဲအံၤခီဖျိစ့ပယီၤအပှ့ၤလီၤဝဲဒိၣ်မးအဃိ,ကညီကီၢ်စဲၣ်ကၠီၣ်တဲၣ်ကီၢ်ဆၢနိၣ်တကီဒီးကီးတရံးကီၢ်ဆၣ်သဝီတနီၤအပူၤတၢ်ဆါတၢ်ပှ့ၤတၢ်ဖံးတၢ်မၤအပူၤကမျၢၢ်လီၢ်ကဝီၤဖိတဖၣ်သူက့ၤဝဲလၢစ့ယိၤအိၣ်ဝဲအဃိသဲးသၣ်ဘီၣ်လၢတၢ်လဲၤစိၥ်ဆါဝဲလၢကၠဲးဒိဝ့ၢ်ပူၤတဖၣ်အံၤန့ၣ်တၢ်ဆါဝဲလၢစ့ယိၤတကံလိ(၂၀)ဘးအိၣ်ဝဲအဂ့ၢ်,သ့ၣ်ညါဘၣ်ဒ်လီၢ်ကဝီၤကမျၢၢ်တဖၣ်စံးဝဲအသိးန့ၣ်လီၤ. တကတီၢ်ဃီ,လၢကညီကီၢ်စဲၣ်ရၤမတံကီၢ်ဆၢတၢ်လီၢ်အပူၤတကပၤစ့ၢ်ကီးပှၤမၤကၤတၢ်ဖိဒီးသိလ့ၣ်ကစၢ်လၢတီဆှၢပနံၥ်တၢ်ကၤတဖၣ်တဟံဝဲလၢၤစ့ပယီၤဘၣ်အိၣ်ဝဲဒီးဆီတလဲဆိးကါက့ၤဝဲစ့ပယီၤလၢစ့ယိၤလံအဃိ,ဒူသဝီအပူၤလီၢ်ကဝီၤတဖၣ်စ့ၢ်ကီးဘၣ်သူက့ၤဝဲလၢစ့ယိၤအိၣ်ဝဲတနီၤအဂ့ၢ်,သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိး,စ့ပယီၤစ့ယိၤအတၢ်ဒိးလဲအံၤ,အပူၤကွံၥ်လါယူၤလံလါတဝၥ်အပူၤစ့ပယီၤ(၁၀၀၀၀)တကလီၢ်ကၠးအတၢ်ဒိးလဲဆူစ့ယိၤန့ၣ်ဝဲ(၈၀၀)ဘးအိၣ်ဝဲဘၣ်ဆၣ်,လါယူၤလံလါလၢၥ်အပူၤ,စ့ပယီၤ(၁၀၀၀၀)ကၠးန့ၢ်က့ၤထဲ(၆၉၅)ဘးလီၤအဂ့ၢ်,သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢကီၢ်ဆၢ,ပှၤဒိးလဲစ့ဖိတဖၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤ.
ကျိဖးဒိၣ်အဃိ(သထူၣ်ကီၢ်ဆၣ်)စွ့ၣ်ယီၣ်ပၠးကရူၢ်ကၠိတဖၣ်တုၤခဲအံၤအိးထီၣ်သးတန့ၢ်ဒံးဘၣ်
လါအီကူာ် ၁ သီႇ ၂၀၂၄ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်,ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢ ဒူသထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်(သုးက့ ၁)သထူၣ်ကီၢ်ဆၣ်အပူၤ သုးဟံန့ၢ်တၢ်စိ တၢ်ကမီၤ၀ံၤလီၢ်ခံခီဖျိပယီၤသုးခးလီၤကျိဖးဒိၣ်တလီၢ်လီၢ်အဃိ ကၠိလၢအိၣ်စွ့ၣ်ယီၣ်ပၠးကရူၢ်ပူၤသ့ၣ်တဖၣ် တုၤခဲအံၤ အိးထီၣ်သးတန့ၢ်ဒံးဘၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ သထူၣ်ကီၢ်ဆၣ်အပူၤ စးထီၣ်ဖဲခိ၀ံၣ်တၢ်ဆါကဲထီၣ်တုၤဃီၤလၢသုးဟံန့ၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤ၀ံၤလီၢ်ခံအံၤ ခီဖျိတၢ်ဒုးတၢ်ယၤ ကဲထီၣ်ႇပယီၤသုးခးလီၤကျိဖးဒိၣ်ခဲအံၤခဲအံၤအဃိ ဒူသ၀ီကၠိလၢအိၣ်စွ့ၣ်ယီၣ်ပၠးကရူၢ်ပူၤသ့ၣ်တဖၣ် ခဲလၢာ်န့ၣ် အိးထီၣ်သးတန့ၢ်တုၤလၢခဲအံၤတစုအဂ့ၢ်န့ၣ် ကီၢ်ရ့ၣ်ၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ဘၣ်ဃးကၠိတအိးထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်အိၣ်သးအံၤန့ၣ် ဒူသထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ် ၦၤကတိၤတၢ်ပၢ ပဒိၣ်စီၤအ့နဲၤ စံး၀ဲလၢ “စးထီၣ်လၢ ခိ၀ံၣ်တၢ်ဆါကဲထီၣ်န့ၣ်ၦၤပံးဃာ်က့ၤကၠိႉမ့၀ံၤတုၤဃီၤလၢသုးဟံန့ၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤဘျီကၠိန့ၣ်ပတုာ်သး တုၤလၢမုၢ်မဆါ တနံၤအံၤလီၤႉခဲအံၤတၢ်ဒုးတၢ်ယၤကဲထီၣ်ဒီးဒုၣ်ဒါန့ၣ်ကွံာ်စိကျိဖးဒိၣ်လၢဒူသ၀ီတဖၣ်န့ၣ်ဒီး မုၢ်နၤမုၢ်ဆါအဃိ ၦၤမၤလိဖိသၣ်လံာ်တဘူၣ်ဘူၣ်ႉမၤလိမ့န့ၢ်ဒီးဘၣ်ယိၣ်လၢကျိဖးဒိၣ်မ့လီၤကဘၣ်ဒိအါအါဂီၢ်ဂီၢ်အဃိဆၢကတီၢ်ခဲအံၤသ၀ီတနီၤန့ၣ်ၦၤသိၣ်လိန့ၢ်ဖိသၣ်လံာ်လၢသီခါဖၠၣ်လီၤႉတနီၤခီဟံၣ်လၢအဒိၣ်ညါန့ၣ်ၦၤနီၤဖးလီၤအတီၤဘျီသိၣ်လိ၀ဲလၢန့ၣ်တဖျၢၣ်တတီၤလၢအံၤတဖျၢၣ်တတီၤၦၤရဲၣ်ကျဲၤ၀ဲဒ်န့ၣ်လီၤမီၤနီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ စွ့ၣ်ယီၣ်ပၠးကရူၢ်အံၤဒူသ၀ီအိၣ်၀ဲ(၈)ဖျၢၣ်လၢအမ့ၢ် စွ့ၣ်ယီၣ်ပၠးႇလါအီၣ်ဃၢၤႇကၠးတရီ,ကလီၤဃၢၤႇ မယါကိႇ မံၣ်ကၠီအဲၤႇ ပါအီၣ်ကိႇဒီသ၀ီသ့ၣ်တဖၣ်အံၤဒီး ကၠိလၢအိၣ်သ၀ီပူၤတဖၣ်အံၤခီဖျိအိးထီၣ်သးတန့ၢ်ဘၣ်အဃိ ၦၤလၢအကျိၣ် အစ့အိၣ်တဖၣ်တနီၤန့ၣ်လဲၤဒုးထီၣ်က့ၤအဒံၣ်အဖိကၠိလၢ၀့ၢ်ပူၤအိၣ်၀ဲအသိး ကၠိဖိတနီၤန့ၣ်လဲၤထီၣ်ဃုဖံး ဃုမၤႇလဲၤမၤလိ က့ၤတၢ်လၢထံဆၢကီၢ်ဆၢအဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်က၀ီၤကမျၢၢ်လၢအိၣ်ဖဲန့ၣ်တဖၣ်စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ တကီၢ်ခါခဲအံၤၦၤဖိဒံဖိသၣ်လၢအိၣ်တ့ၢ်ဒူသ၀ီပူၤသ့ၣ်တဖၣ်ဒ်သိးကမၤလိဘၣ်တၢ်အဂီၢ်သ၀ီပူၤၦၤကၠိဖိလၢအဖျိထီၣ်ကၠိႇအိၣ်ကၠိအတီၤထီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်ဒိးသန့ၤထီၣ်သးလၢတၢ်အိၣ်သးအဖီခိၣ်ဘၣ်သိၣ်လိနဲၣ်ပၠး၀ဲဖိဒံဖိသၣ်လံာ်လၢသီခါဖၠၣ်လီၤဒီးဘၣ်ဆၣ်မ့မ့ၢ်လၢကၠိဒုလ့ၤတက့ၤတၢ်အိးထီၣ်၀ဲတဘူၣ်ဒံးဘၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ကီၢ်ရ့ၣ်ၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါအပူၤကွံာ်တၢ်ဒုးကဲထီၣ်အိၣ်ဂ့ၤတအိၣ်ဂ့ၤပယီၤသုးခးလီၤကျိဖးဒိၣ်ဆူစွ့ၣ်ယီၣ်ပၠးကရူၢ်ပူၤတလီၢ်လီၢ်အဃိ ဒူသ၀ီကမျၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီးဘၣ်ဃ့ၢ်ထီၣ်လဲၤစံၣ်အိၣ်၀ဲလၢ(ဘီဒံၤကိ)သီခါဖၠၣ်ႇစွ့ၣ်ယီၣ်ပၠးသီခါဖၠၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်လီၢ်အဂၤ စ့ၢ်ကီးအိၣ်၀ဲဒီးခဲအံၤကမျၢၢ်က့ၤအိၣ်လၢသ၀ီပူၤအိၣ်တနီၤလံဘၣ်ဆၣ်ခီဖျိကျိဖးဒိၣ်လီၤဒံးအဃိ တနီၤန့ၣ် ဟဲက့ၤအိၣ် ၀ဲတဘူၣ်ဘၣ်ဟးပလဲာ်သးလၢၦၤဒူသ၀ီအဖၢမုၢ်စ့ၢ်ကီးအိၣ်၀ဲအဂ့ၢ်န့ၣ် ပဒိၣ်စီၤအ့နဲၤ စံးအါထီၣ်၀ဲန့ၣ်လီၤႉ “ခဲအံၤၦၤကမျၢၢ်ဒုအဟဲက့ၤအိၣ်က့ၤတနီၤလံႉတနီၤခီန့ၣ်ကျိဖးဒိၣ်လီၤဒံးႉကျိဖးဒိၣ်လီၤအခါန့ၣ်ဟးဃ့ၢ်အိၣ်ႇကျိဖးဒိၣ်မ့တလီၤအသီမ့အါထီၣ်ဘျီဟဲက့ၤအိၣ်လၢသ၀ီပူၤႉကျိဖးဒိၣ်မ့လီၤဘျီလဲၤဃ့ၢ်အိၣ်ကဒီးဒ်န့ၣ်လီၤႉခဲအံၤတၢ်တသီၣ်တသဲကျိဖးဒိၣ်လီၤစှၤထီၣ်က့ၤတစဲးႉဘၣ်ဆၣ်အပူၤကွံာ်လၢညါန့ၣ်တၢ်ဒုးကဲထီၣ်ဂ့ၤတကဲထီၣ်ဂ့ၤန့ၣ်အ၀ဲသ့ၣ်ခးလီၤကျိဖးဒိၣ်မၢ်မၢ်လီၤႉအဃိကမျၢၢ်ဘၣ်အိၣ်လၢတၢ်ဘၣ်ယိၣ်ထီဘိလီၤႉခဲအံၤတဟါတဖျၢၣ်ခံဖျၢၣ်န့ၣ်ကွံာ်လီၤ၀ဲထီဘိလီၤႉတ နံၣ်ညါအံၤ ဒုၣ်ဒါခးလီၤကျိဖးဒိၣ်အါအဃိကအိးထီၣ်က့ၤကၠိအဂီၢ်တၢ်ဘၣ်ယိၣ်အိၣ်အဃိၦၤအိးထီၣ်က့ၤတဘူၣ်လၢၤ ဘၣ်”အဂ့ၢ်န့ၣ်...
ပယီၤသုးဒီးပၠံၣ်သူၣ်စ့ၣ်ဒိၣ်စိ ပလီကိသဝီ, ကညီဒီကလုၥ်ဂၢၤသးကရၢက့ၤဒိၣ်စိကဒါက့ၤ
လါယူၤလံ ၃၁သီ, ၂၀၂၄နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်. ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်-ကညီဒီကလုၥ်စၢဖှိၣ်ကရၢ သုးက့(၄)ဘျံးဒဝဲၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်, လၢၢ်မုၢ်လါကီၢ်ဆၣ်, ပလီကိသဝီ ပယီၤသုးဒီးပၠံၣ်သူၣ်စ့ၣ် လၢအအိၣ်ဆီလီၤသးဖဲန့ၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ခီဖျိလၢထုးလီၤကွံၥ်သးဃ့ၢ်ဖျိးကွံၥ်ဝဲလံအဃိ ဖဲအပူၤကွံၥ်လါယူၤလံ ၂၉သီအနံၤန့ၣ် ကညီဒီကလုၥ်ဂၢၤသးကရၢ သုးရ့ၣ်(၇),သုးဒ့(၅)သ့ၣ်တဖၣ် က့ၤဒိၣ်စိကဒါက့ၤဝဲဒီးမၤဝဲတၢ်ရှဲလဲဟီၣ်ကဝီၤအဖၢမုၢ်အဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢကညီဒီကလုၥ်ဂၢၤသးကရၢ သုးရ့ၣ်(၇),သုးဒ့(၅)အပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါအအိၣ်န့ၣ်လီၤ. ပယီၤသုးဒီးပၠံၣ်သူၣ်စ့ၣ် လၢအအိၣ်ဆီလီၤသးဖဲပလီကိသဝီသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ခးတပျုၤတပျီၤကျိဖးဒိၣ်ခဲအံၤခဲအံၤ,ဟးဒိးလီၤဝဲဟီၣ်လၥ်မ့ၣ်ပိၢ်လၢဒူသဝီအပူၤအမဲၥ်ညါဖီၣ်သမံသမိးဝဲကမျၢၢ်လီၢ်ကဝီၤဖိလၢအအိၣ်ပှိၤမၤစၢၤတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးပၥ်သ့ၣ်တဖၣ်ခဲအံၤခဲအံၤအဃိအဝဲသ့ၣ်ပံးကွံၥ်ဝဲတၢ်အီၣ်ကျဲတၢ်ဆဲးကျိးဆဲးကျၢအကျဲအဃိန့ၣ်ပယီၤသုးဒီးပၠံၣ်သူၣ်စ့ၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ထုးလီၤကွံၥ်သးဃ့ၢ်ဖျိးကွံၥ်ဝဲဒ်အံၤလီၤအဂ့ၢ် ကညီဒီကလုၥ်ဂၢၤသးကရၢ သုးရ့ၣ်(၇),သုးဒ့(၅) အသုးဒ့ခိၣ်စံးဘၣ်ဝဲ ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်ဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲလၢ“ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤခးတပျုၤတပျီၤကျိဖးဒိၣ်, ဟးဒိးလီၤမ့ၣ်ပိၢ်လၢသဝီပူၤ, ဖီၣ်သမံသမိးမၤတံၥ်တၤကမျၢၢ်,ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ကမျၢၢ်ဟံၣ်အိၣ်ဝဲခဲအံၤခဲအံၤန့ၣ်လီၤ.လၢတၢ်န့ၣ်အဃိန့ၣ် ပပံးကွံၥ်အဝဲသ့ၣ်တၢ်အီၣ်တၢ်အီ,တၢ်ဆဲးကျိးအကျိၤအကျဲအဃိန့ၣ်ခဲအံၤအဝဲသ့ၣ်ဃ့ၢ်ဖျိးကွံၥ်ဒီးအခဲအံၤပက့ၤအိၣ်ဆီလီၤသးဒီးပမၤဝဲတၢ်ရှဲလဲဟီၣ်ကဝီၤအဖၢမုၢ်န့ၣ်လီၤ.”အဂ့ၢ်စံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢန့ၣ်အမဲၥ်ညါပယီၤသုးဒီးပၠံၣ်သူစ့ၣ်လၢအထုးလီၤကွံၥ်သးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤက့ၤပၥ်ဖှိၣ်က့ၤသးဒီးအပှၤလၢအအိၣ်ဆီလီၤသးဖဲ(တမဲၤဒီၣ်)တတၢၣ်ကစၢၢ်ခိၣ်လၢအအိၣ်စီၤစုၤယံၤဒီးပလီကိသဝီထဲအ(ကဲၣ်-၁၀၀၀)သ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်, ခီဖျိအဝဲသ့ၣ်ဟးဒိးလီၤဟီၣ်လၥ်မ့ၣ်ပိၢ်လၢ ဒူသဝီပူၤအိၣ်ဝဲဒၣ်အဃိ တကီၢ်ခါခဲအံၤတၢ်ဘၣ်ယိၣ်အိၣ်လၢကမျၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ကဟဲက့ၤအိၣ်က့ၤဆိးလၢဒူသဝီပူၤအဂီၢ်အဂ့ၢ်အဝဲတဲအါထီၣ်ဝဲဒၣ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. တကတီၢ်ဃီ ပလီကိသဝီအံၤ ဟံၣ်ခိၣ်ကအိၣ်အဖျၢၣ်(၇၀၀)ဘျဲၣ်(၈၀၀)ဃၣ်ဃၣ်ဒီး စးထီၣ်ပယီၤသုးဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ကွံၥ်ထံကီၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤဝံၤအလီၢ်ခံ တၢ်ဘၣ်သဂၢၢ်ခးလိၥ်သးကဲထီၣ်ဒီးလီၢ်ကဝီၤတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးပၥ်ဖှိၣ်ခဲအံၤခဲအံၤအဃိ ကမျၢၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်ဃ့ၢ်ပဒ့ၣ်ကွံၥ်အသးသဝီဒီတဖျၢၣ်ဒီးသုးကီၣ်ကးဒီးပၠံၣ်သူၣ်စ့ၣ်ပှၤနီၣ်ဂံၢ်အဂၤ(၃၀)ဃၣ်ဃၣ်အံၤဟဲအိၣ်ဆီလီၤသးယံၤ(၃)နံၣ်ဃၣ်ဃၣ်လံအဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢလီၢ်ကဝီၤကညီဒီကလုၥ်ဂၢၤသးကရၢအပှၤဘၣ်မူၣ်ဒါအအိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်ထီၣ်ရှဲကွံၥ်ပလီကိပၠံၣ်သူၣ်စ့ၣ်ဒီးပယီၤသုးကီၣ်ကးအပှၤတၢ်လီၢ်အဆၢကတီၢ် တၢ်မၤန့ၣ်ဃုၥ်ဒီး သုးတၢ်ပီးတၢ်လီသ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ် ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ကညီဒီကလုၥ်စၢဖှိၣ်ကရၢလီၢ်ခၢၣ်သးပၥ်ဖျါစ့ၢ်ကီးဝဲဖဲတနံၤအံၤလါယူၤလံ(၃၁)သီအနံၤအိၣ်ဝဲဒၣ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.
ပှၤကညီတၢ်ဒိသူၣ်ဒိသးတၢ်တိစၢၤမၤစၢၤ(၉)ကကွဲၢ်လၢကီၢ်ပယီၤဖိအဂီၢ်အံၤ,မ့ၢ်လဲၤခီဖျိလၢ(AHACentre)တဆီန့ၣ်ကကဲထီၣ်ဒၣ်တၢ်ဟံတၢ်ဘၣ်ဘျူးဘၣ်ဖှိၣ်လၢထံရူၢ်ကီၢ်သဲးအဖီခိၣ်လီၤအဂ့ၢ်,CIDKPစံးဝဲ
လါယူၤလံ ၃၁သီ, ၂၀၂၄နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်, အပူၤကွံၥ်လါယူၤလံ(၂၇)သီအနံၤ,တၢ်မၤဝဲ(ASEAN)အၣ်စံၣ်ယၣ်ထံရုၤကီၢ်ဂၤကိၥ်တိၤတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်(၅၇)ဘျီတဘျီဖဲလၣ်အိၣ်ထံကီၢ်,ဝ့ၢ်ခိၣ်ဘံၣ်ယၣ်ကၠ့တၢ်လီၢ်အပူၤ,ကၠီၣ်တဲၣ်ထံရုၤကီၢ်ဂၤကိၥ်တိၤခိၣ်( MarisSangiampongsa)အၢၣ်လီၤဝဲလၢကဟ့ၣ်ဝဲပှၤကညီတၢ်ဒိသူၣ်ဒိသးတၢ်တိစၢၤမၤစၢၤစ့ယိၤ(၉)ကကွဲၢ်ဆူကီၢ်ပယီၤလီၢ်အိၣ်ကမှံပှၤကီဘၣ်ခဲဖိတဖၣ်အအိၣ်အဂ့ၢ်,(Bangkok-Post)တၢ်ကစီၣ်ပၥ်ဖျါဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒီးပှၤကညီတၢ်ဒိသူၣ်ဒိသးတၢ်တိစၢၤမၤစၢၤစ့ယိၤ(၉)ကကွဲၢ်လၢကၠီၣ်တဲၣ်ကဟ့ၣ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤဝဲကီၢ်ပယီၤပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲတဖၣ်အံၤန့ၣ်,ကၠီၣ်တဲၣ်ထံရုၤကီၢ်ဂၤကိၥ်တိၤခိၣ်စံးဝဲလၢကီၢ်ပယီၤအပူၤကမျၢၢ်လၢအလိၣ်ဘၣ်တၢ်မၤစၢၤတဖၣ်ကဘၣ်ဒိးန့ၢ်တၢ်ဘၣ်ဘျူးနီၢ်နီၢ်အသိး,,တၢ်တိစၢၤမၤစၢၤအံၤကဟ့ၣ်ခီဝဲတဆီဆူ(AHACenter)အဂ့ၢ်,( Bangkok-Post)ပၥ်ဖျါဝဲဒၣ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဃးဒီးကၠီၣ်တဲၣ်တၢ်ဒိသူၣ်ဒိသးတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤဘျီဝဲအံၤအဖီခိၣ်,မ့ၢ်လဲၤခီဖျိအသးလၢ(AHACentre)တဆီန့ၣ်တမ့ၢ်ကကဲထီၣ်တၢ်တိစၢၤမၤစၢၤနီၢ်နီၢ်လၢပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲတဖၣ်အဂီၢ်ဘၣ်အသိး,ကညီကီၢ်စဲၣ်ပူၤပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဖိတဖၣ်အဂီၢ်စ့ၢ်ကီးတမ့ၢ်တၢ်ကဲဘျူးကအိၣ်ဝဲဘၣ်အမဲၥ်ညါ,ကကဲထီၣ်တၢ်ဟံတၢ်ဘၣ်ဘျုးလၢထံရုၢ်ကီၢ်သဲးအဖီခိၣ်လီၤအဂ့ၢ်,ပှၤမၤစၢၤပှၤလီၢ်အိၣ်ကမှံဖိကမံတံၥ်(CIDKP-Community for Internally Displace Karen People)ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါစီၤခဲလ့ၣ်စံးဝဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲလၢ“ကၠီၣ်တဲၣ်ပဒိၣ်မ့မၤသကိးတၢ်ဒီးကီၢ်ပဂီၤဂၥ်တဲၥ်ဂီၤ(MRCS)ကရူၢ်ကရၢဒ်သိးလၢညါအသိးလီၤန့ၣ်ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအလီၢ်ခံန့ၣ်အိၣ်ဝဲဒီးသုးပဒိၣ်အဃိန့ၣ်တၢ်မၤစၢၤအံၤကကဲထီၣ်တၢ်ဟံန့ၢ်တၢ်ဘျူးတၢ်ဖှိၣ်လၢထံရုၢ်ကီၢ်သဲးတၢ်ဖံးတၢ်မၤအဖီခိၣ်လီၤ,အခဲအံၤကၠီၣ်တဲၣ်န့ၣ်ပတံထီၣ်ဝဲလၢ(AHACentre)လီၤ,ဒီးတၢ်လၢ(AHACentre)ခီန့ၣ်တုၤခဲအံၤမၤသကိးတၢ်ဒီးသုးပဒိၣ်လံအဃိန့ၣ်တၢ်မၤစၢၤအံၤမ့လဲၤလၢ(AHACentre)န့ၣ်တမ့ၢ်လဲၤတုၤလၢပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲနီၢ်နီၢ်တဖၣ်အအိၣ်ကသ့ဘၣ်,အိၣ်ဒၣ်တၢ်ကဟံတၢ်ဘျူးတၢ်ဖှိၣ်လၢထံရုၢ်ကီၢ်သဲးအဖီခိၣ်လီၤ”အဂ့ၢ်,စံးဝဲန့ၣ်လီၤ. လၢန့ၣ်အမဲၥ်ညါ,ကၠီၣ်တဲၣ်အတၢ်မၤစၢၤစ့ဘး(၉)ကကွဲၢ်အံၤ,တၢ်မ့ထိၣ်သတြီၤဒီး(CIDKP)တၢ်ဖံးတၢ်မၤန့ၣ်,မ့ၢ်ဒၣ်ထဲတၢ်တစံးတက့ၢ်လီၤဘၣ်ဆၣ်တၢ်ဆီၣ်ထွဲအီၤအကျိၤအကျဲမ့ၢ်ဘၣ်သၢပျၢၤန့ၣ်ကမ့ၢ်တၢ်ကဲထီၣ်တၢ်ဘျူးတၢ်ဖှိၣ်လၢပှၤလီၢ်အိၣ်ကဒုဖိတဖၣ်အဂီၢ်နီၢ်နီၢ်လီၤအဂ့ၢ်,အဝဲစံးအါထီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. တကတီၢ်ဃီ,အပူၤကွံၥ်လါမးရှး(၂၅)သီအနံၤအပူၤ,ကၠီၣ်တဲၣ်ဟ့ၣ်မၤစၢၤဝဲကညီကီၢ်စဲၣ်အပူၤ,ပှၤလီၢ်အိၣ်ကမှံဖိအဂၤ(၂၀၀၀၀)ဘျဲၣ်တၢ်တိစၢၤမၤစၢၤအဖီခိၣ်ဆှၢခီဖျိဝဲဆူရၤမတံတိၤနီၢ်ဂံၢ်(၂)တကပၤတဆီဆူသုးကီၣ်ကး(MRCS)ဂၥ်တဲၥ်ဂီၤကရူၢ်ကရၢဒီးသုးခိးကီၢ်ဆၢ(BGF)သ့ၣ်တဖၣ်အစုပူၤအိၣ်ဝဲအဃိ,တၢ်မၤစၢၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤတတုၤဝဲဆူပှၤလီၢ်အိၣ်ကမှံဖိလၢအလိၣ်ဘၣ်တၢ်မၤစၢၤနီၢ်နီၢ်တဖၣ်အစုပူၤဘၣ်အိၣ်ဝဲအဂ့ၢ်,သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိး,လီၢ်အိၣ်ကမှံဖိ(၂၀၀၀၀)ဂၤအဂီၢ်တၢ်မၤစၢၤဆီၣ်ထွဲလၢကၠီၣ်တဲၣ်ဟ့ၣ်လီၤဝဲဖဲအပူၤကွံၥ်တဖၣ်အံၤသုးကီၣ်ကးအစုတီၤဖီလၥ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်ဒီးသုးခိးကီၢ်ဆၢ(BGF)တဖၣ်လဲၤဟ့ၣ်နီၤလီၤဝဲလၢသုးက့(၇)တန့ခၠါ,တၢ်ကြဲၢ်ဒီးဒူယီၢ်ကီၢ်ဆၣ်အပူၤလၢတၢ်ဒုးသ့ၣ်ညါထွဲဝဲဟီၣ်ကဝီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်တအိၣ်ဝဲဘၣ်အသိး,တၢ်ဟ့ၣ်နီၤလီၤတၢ်မၤစၢၤအဆၢကတီၢ်,သုးကီၣ်ကးကဘီယူၤဟဲမၤပျံၤမၤဖုးဝဲကမျၢၢ်တဖၣ်အိၣ်ဝဲအဂ့ၢ်,သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
သူၣ်ဘီၣ်သးစၢ်လၢအဃ့ၢ်ပဒ့ၣ်အသးလၢသုးကီၣ်ကးကမျၢၢ်တၢ်ဘၣ်ကဲသုးတဖၣ်လဲၤနုၥ်လၢသုးခိးကီၢ်ဆၢ(BGF)အါထီၣ်
လါယူၤလံ ၃၀သီ, ၂၀၂၄နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ် သုးကီၣ်ကးဘိးဘၣ်ရၤလီၤဝဲကမျၢၢ်တၢ်ဘၣ်ကဲသုးဝံၤအလီၢ်ခံ,တၢ်လီၢ်အါတီၤအပူၤသူၣ်ဘီၣ်သးစၢ်လၢအဃ့ၢ်ပဒ့ၣ်အသးလၢသုးကီၣ်ကးကမျၢၢ်တၢ်ဘၣ်ကဲသုးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ,နုၥ်လီၤကဲဝဲသုးခိးကီၢ်ဆၢ(BGF)သုးဖိလၢကညီကီၢ်စဲၣ်အပူၤအိၣ်အါထီၣ်ဝဲအဂ့ၢ်,သုးခိးကီၢ်ဆၢ(BGF)ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်စံးဝဲန့ၣ်လီၤ. သုးကီၣ်ကးကမျၢၢ်တၢ်ဘၣ်ကဲသုးအဃိ,ကညီကီၢ်စဲၣ်ဟီၣ်ကဝီၤတဖၣ်အပူၤသူၣ်ဘီၣ်သးစၢ်တဖၣ်တကးဘၣ်,ထံထၣ်စွ့ကညီသူၣ်ဘီၣ်သးစၢ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီးလဲၤနုၥ်လီၤကဲဝဲသုးခိးကီၢ်ဆၢ(BGF)အပှၤသုးဖိအါထီၣ်ဝဲဒၣ်အဂ့ၢ်,ဂံၢ်ခီၣ်ထံးပှၤဟ့ၣ်တၢ်ကစီၣ်ဖိလၢအဘူးဒီးသုးခိးကီၢ်ဆၢ(BGF)တဂၤစံးဝဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲလၢ“သူၣ်ဘီၣ်သးစၢ်တဖၣ်လဲၤနုၥ်လီၤဝဲလၢ(BGF)သုးအကျါအါထီၣ်ဝဲဒိၣ်မးလီၤ,အဝဲသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအိၣ်ဆိးဝဲလၢဝ့ၢ်ပူၤတၢ်ဟးထၢဝဲသုးအဃိတအဲၣ်ဒိးလဲၤဝဲဘၣ်အဖီခိၣ်ဟဲထီၣ်ဝဲလၢအံၤန့ၣ်လီၤ,အခဲအံၤထံထၣ်စွ့ကညီသးစၢ်တဖၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤ,ပယီၤကလုၥ်ဒူၣ်သးစၢ်တဖၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤပၣ်ဃုၥ်ခဲလၢၥ်လီၤ,သးစၢ်တဖၣ်အံၤလဲၤနုၥ်ဝဲလၢဖီၣ်စုကဝဲၤကရူၢ်ကရၢလၢအဂၤတဖၣ်အိၣ်စ့ၢ်ကီးဝဲ,ဘၣ်ဆၣ်မ့မ့ၢ်လၢအလဲၤနုၥ်ကဲဝဲသုးခိးကီၢ်ဆၢ(BGF)အသုးန့ၣ်,အမျးကယၤအါန့ၣ်ဒံးကရူၢ်ကရၢလၢအဂၤတစဲးဖိန့ၣ်လီၤ,တကီၢ်ခါခဲအံၤသုးခိးကီၢ်ဆၢနါက့တအိၣ်ဃူပှၤနီတဖုဘၣ်အဃိအဝဲသ့ၣ်တဖၣ်ဆိမိၣ်လၢဟးပဒ့ၣ်သးအဆၢကတီၢ်ကအိၣ်ဆိးဘၣ်ဝဲလၢတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢပူၤအဃိကဘၣ်မ့ၢ်လဲၤနုၥ်ဝဲန့ၣ်လီၤအဂ့ၢ်,”စံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢန့ၣ်အမဲၥ်ညါ,ကညီကီၢ်စဲၣ်ဖၣ်အၣ်,ကြုၢ်တု,ဒီးလူၢ်ပျဲၢ်ကီၢ်ဆၣ်သ့ၣ်အပူၤသူၣ်ဘီၣ်သးစၢ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီး,လၢတၢ်ကဟးပဒ့ၣ်ဝဲအသးလၢသုးကီၣ်ကးကမျၢၢ်တၢ်ဘၣ်ကဲသုးအဂီၢ်,နုၥ်လီၤဝဲလၢသုးခိးကီၢ်ဆၢ(BGF)သုးအပူၤအိၣ်ဝဲဒီး,နုၥ်လီၤအိၣ်ဆိးဝဲလၢဒူသဝီလီၢ်ကဝီၤပူၤအါထီၣ်ဝဲအဂ့ၢ်,ဂံၢ်ခီၣ်ထံးပှၤဟ့ၣ်တၢ်ကစီၣ်ဖိတဂၤစံဝဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲလၢ“ကြုၢ်တု,ခၠီဖၠါ,ကွဲၣ်သ့ၣ်တၢ်လီၢ်တဖၣ်အပူၤသးစၢ်တဖၣ်န့ၣ်နုၥ်လီၤကဲဝဲသုးခိးကီၢ်ဆၢ(BGF)အါမးန့ၣ်လီၤ,အဝဲသ့ၣ်တဖၣ်အံၤဟးပဒ့ၣ်ဝဲအသးလၢသုးကီၣ်ကးကမျၢၢ်တၢ်ဘၣ်ကဲသုးအသိး,လၢအဝဲတကပၤန့ၣ်အသုတၢ်ဖံးတၢ်မၤတအိၣ်ဘၣ်အဃိနုၥ်လီၤဝဲလၢသုးခိးကီၢ်ဆၢ(BGF)သုးကျါဒ်သိးကဒိးန့ၢ်ဘၣ်လါလဲအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ,အဝဲသ့ၣ်တဖၣ်အံၤကဲသုးခိးကီၢ်ဆၢနါက့တဘၣ်လဲၤတၢ်မဲၥ်ညါဘၣ်,အိၣ်ဒၣ်ထဲဘၣ်အိၣ်ခိးဒူသဝီခိၣ်ဃၢၤတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢအဃိနုၥ်လီၤဝဲသုးခိးကီၢ်ဆၢလီၤအဂ့ၢ်”ကြုၢ်တုကွဲးသ့ၣ်(BGF)သးစၢ်အဒူၣ်ဖိထၢဖိတဂၤစံးဝဲန့ၣ်လီၤ. တကဒံးဘၣ်,သးစၢ်လၢအလဲၤကဲဝဲသုးခိးကီၢ်ဆၢ(BGF)သုးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ,တၢ်ဟ့ၣ်ဝဲအဝဲသ့ၣ်တဖၣ်သုးတၢ်သိၣ်လိလၢလၢဖၣ်အၣ်ကွဲၢ်ကဘီကစၢၢ်ခီၣ်ထံး(BGF)သုးအတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲဒ်အမ့ၢ်(ဟိၤထဲ)တၢ်အိၣ်ဘှံးအလီၢ်ကရၢၢ်,မၠဲၣ်ကၠံငူၣ်ပါဒီၣ်မံၣ်(BGF)သုးရ့ၣ်တၢ်လီၢ်ဒီး,ရွ့ၣ်ကိၣ်ကိၤ(BGF)သုးရ့ၣ်တၢ်လီၢ်တဖၣ်အပူၤအိၣ်ဝဲအဂ့ၢ်,ပှၤလၢအဘူးဒီးသုးခိးကီၢ်ဆၢ(BGF)တဖၣ်စံးဝဲန့ၣ်လီၤ. တကတီၢ်ဃီ,သးစၢ်လၢအလဲၤနုၥ်လီၤကဲဝဲသုးခိးကီၢ်ဆၢ(BGF)သုးဖိတဖၣ်အံၤလါတဘ့ၣ်န့ၣ်ဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲစ့လါလၢစ့ယိၤ(၃၀၀၀)ဘးအိၣ်ဝဲအသိးတနီၤဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲ(၅၀၀၀)ဘးအိၣ်စ့ၢ်ကီးဝဲအဂ့ၢ်,ပှၤလၢအဘူးဒီးသုးခိးကီၢ်ဆၢ(BGF)တဖၣ်စံးစ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိး,ဖဲ(၂၀၂၄)နံၣ်လါယနူၤအါရံၤ(၂၂)သီအပူၤန့ၣ်သုးကီၣ်ကးအစုတီၤဖီလၥ်သုးခိးကီၢ်ဆၢ(BGF)အခိၣ်နၢ်တဖၣ်,ဘိးဘၣ်ရၤလီၤဝဲလၢကအိၣ်ပတုၥ်ကွံၥ်လၢသုးခိးကီၢ်ဆၢ(BGF)တၢ်ဖံးတၢ်မၤဒီးကဆီတလဲက့ၤအသးလၢကညီဒီကလုၥ်သုးမုၢ်ဒိၣ်(KNA)ဒီးကဟံဝဲတၢ်မုၥ်တၢ်ခုၣ်လၢကီၢ်ဆၣ်တဖၣ်အိၣ်ဝဲဘၣ်ဆၣ်တဆီတလဲဝဲအသးလၢၤဘၣ်ဒီး,ဖဲလါအ့ဖြ့ၣ်အပူၤသုးကီၣ်ကးထီၣ်မၤန့ၢ်က့ၤဝဲရၤမတံဝ့ၢ်ဝံၤအလီၢ်ခံ,အဝဲသ့ၣ်တဖၣ်က့ၤပၥ်ဖှိၣ်မၤသကိးက့ၤဝဲတၢ်ဒီးသုးကီၣ်ကးဒီးပၥ်လီၤဝဲတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢလၢဖၣ်အၣ်,လူၢ်ပျဲၢ်,ရၤမတံ,ကြုၢ်တုဝ့ၢ်ပူၤ,ဝ့ၢ်ချၢအိၣ်ဝဲအမဲၥ်ညါမၤအါထီၣ်ကဒီးဝဲအတၢ်အိၣ်ခိးတြဲၤဒီးတၢ်သမံသမိးလီၢ်တဖၣ်အါထီၣ်ကွ့ၢ်ကွ့ၢ်အိၣ်ဝဲအဂ့ၢ်,သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
ချၢၣ်လွံၢ်ထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်ဒူသဝီ(၂၀၀)ဖျၢၣ်ဘျဲၣ်ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲၥ်ဘၣ်ဝဲထံဒိၣ်နိယွၤတၢ်ဂ့ၢ်ကီ
လါယူၤလံ ၃၀ သီ, ၂၀၂၄ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ် ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်-ကီၢ်သူလ့ၤတၢ်ပၢချၢၣ်လွံၢ်ထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်သုးက့(၃)ဟီၣ်ကဝီၤကီၢ်ဆၣ်သၢဘ့ၣ်လၢအမ့ၢ်ဝဲမူကီၢ်ဆၣ်,လၢၢ်ဒိၣ် ကီၢ်ဆၣ်ဒီးဆီထံးကီၢ်ဆၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အပူၤတကီၢ်ခါခဲအံၤန့ၣ်ဒူသဝီ(၂၀၀)ဖျၢၣ်ဘျဲၣ်ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲၥ်ဝဲထံဒိၣ်ဘၢကွံၥ်ဝဲကမျၢၢ်တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲဒီးတၢ်ဖံးအီၣ်မၤအီၣ်လီၢ်ကျဲအဂ့ၢ်ကီၢ်ဆၣ်အပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံးသ့ၣ်တဖၣ်စံးဝဲန့ၣ်လီၤ. လၢၢ်ဒိၣ်ကီၢ်ဆၣ်ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤစးထီၣ်လၢလါယူၤလံ(၂၁)သီအနံၤအခါလံၤလံၤမူခိၣ်စူၤဝဲအါဒီးပှဲၤလိၥ်ကျိထံဟဲဒိၣ်ထီၣ်ဝဲအဃိတကီၢ်ခါခဲအံၤန့ၣ်ဒူသဝီလၢအိၣ်ပှဲၤလိၥ်ကျိအမုၢ်ထီၣ်ဒီးမုၢ်နုၥ်ဒူသဝီ(၁၀၀)ဘျဲၣ်ဖျၢၣ်ပှၤနီၣ်ဂံၢ်ခဲလၢၥ်အိၣ်ဝဲ(၆၅၆၃၃)ဂၤဘၣ်ကွၢ်ဆၢမဲၥ်ဘၣ်ဝဲထံဒိၣ်နိယွၤအဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိးမူကီၢ်ဆၣ်ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤနါက့န့ၣ်ဒူသဝီ(၅၇)ဖျၢၣ်ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲၥ်ဘၣ်ဝဲထံဒိၣ်ဘၢတၢ်ဒီးဆီထံးကီၢ်ဆၣ်ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤခီန့ၣ်ဒူသဝီ(၃၂)ဖျၢၣ်ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲၥ်ဘၣ်ဝဲထံဒိၣ်နိယွၤတၢ်ဂ့ၢ်ကီအဂ့ၢ်ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်လီၢ်ခၢၣ်သးထုးထီၣ်ပၥ်ဖျါစ့ၢ်ကီးဝဲန့ၣ်လီၤ. ထံဒိၣ်ကတီၢ်အခဲအံၤန့ၣ်ထံဒိၣ်ဘၢကွံၥ်ဝဲကမျၢၢ်တၢ်ဖံးအီၣ်မၤအီဒီးကမျၢၢ်ဒူသဝီအိၣ်ထီၣ်ဘးလၢ(၈၀)မျးကယၤလံအသိးပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီးဘၣ်လဲၤထုးထီၣ်မၤစၢၤဝဲပှၤသဝီဖိလၢအိၣ်တ့ၢ်လၢတၢ်သူၣ်ထီၣ်အဖီခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်လၢၢ်ဒိၣ်ကီၢ်ဆၣ်အပှၤကတိၤတၢ်ပၢပဒိၣ်စီၤဝါမုၢ်စံးဝဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ. "ပကွၢ်က့ၤထံလုၢ်ဘၢက့ၤဝဲဒၣ်ပဟီၣ်ကဝီၤလၢလၢၢ်ဒိၣ်ကီၢ်ဆၣ်အပူၤပှဲၤလိၥ်ကျိမုၢ်ထီၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤ, မုၢ်နုၥ်မ့ၢ်ဂ့ၤဒုပကမျၢၢ်တၢ် ဖံးအီၣ်မၤအီၣ်, ကမျၢၢ်ဒူသတီလီၤဘျၢဝဲဒၣ်န့ၣ်ပမ့ၢ်ထိၣ်လၢမျးကယၤခီန့ၣ်(၈၀)မျးကယၤအိၣ်ဝဲဒၣ်လၢထံလၥ်မီၤနီၤ. မ့ မ့ၢ်လၢ(၂၀)မျးကယၤခီန့ၣ်အိၣ်ဝဲဒၣ်လၢတၢ်ဘၣ်ယိၣ်အပူၤလီၤ. ဒီးထံဒိၣ်ကတီၢ်ခဲအံၤန့ၣ်ပကမျၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဝဲလၢ ဒဲဒီးထံဒိၣ်ဒ်အံၤဘျီဒုအိၣ်ဝဲတသ့လၢၤဘၣ်ဒီးပဘၣ်လဲၤထုးထီၣ်ပကမျၢၢ်လၢအိၣ်တၢ်သူၣ်ထီၣ်ဒဲခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်မီၤနီၤ." အဂ့ၢ်စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိးကမျၢၢ်ဒူသဝီဖိလၢဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲၥ်ဘၣ်ဝဲထံဒိၣ်နိယွၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်ကီၢ်ဆၣ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ်ဒီးဂ့ၢ်ဝီအူတၢ်တိစၢၤမၤစၢၤကမံးတံၥ်သ့ၣ်တဖၣ်သုးကျဲပၥ်လီၤန့ၢ်ဝဲတၢ်အိၣ်တၢ်ဆိးအလီၢ်လၢတၢ်ထီၣ်ထီအလီၢ်ဒီးကွၢ်ထွဲမၤစၢၤဝဲအဂ့ၢ်မူကီၢ်ဆၣ်အပှၤကတိၤတၢ်ပၢသရၣ်စီၤစံးပတြၢၤစံးစ့ၢ်ကီးဝဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ. "လၢထံဒိၣ်အါတလၢဒီးဘၣ်သုးလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ခီန့ၣ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ်ရဲၣ်ကျဲၤန့ၣ်ဝဲတၢ်လီၢ်လၢအထီၣ်ထီတစဲးမီၤနီၤ. ကတီၢ်ခဲအံၤဒုမူကီၢ်ဆၣ်အပူၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ်ဟူးဂဲၤမၤန့ၢ်ဝဲဒၣ်ဒ်န့ၣ်လီၤမီၤနီၤ. အခဲအံၤန့ၣ်အိၣ်ဝဲဒ်န့ၣ် လီၤအိၣ်ဒၣ်ဒူသဝီတဖျၢၣ်ဒီးတဖျၢၣ်ကွၢ်ထွဲလိၥ်အသးဒ်န့ၣ်လီၤမီၤနီၤ."အဂ့ၢ်စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢန့ၣ်အမဲၥ်ညါကမျၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲၥ်ဘၣ်ဝဲတၢ်အီၣ်အီတၢ်ဂ့ၢ်ကီ, တၢ်အိၣ်တၢ်ဆိးလီၢ်ကျဲတအိၣ်, ဆၣ်ဖိ ကီၢ်ဖိဘၣ်သံဘၣ်ဝီ, ကျဲတၢ်လဲၤတၢ်က့ၤတိၤဒီးထံတမၢၣ်ဟးဂီၤ, တၢ်မုၢ်တၢ်ဘိဟးဂီၤ, တၢ်ဘၣ်ပတုၥ်ကွံၥ်ဝဲတၢ်မၤလိ ကၠိဒီးတၢ်ကီတၢ်ခဲအိၣ်လၢကဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲဆူၣ်ချ့တၢ်ကူဆါယါဘျါအသိးလၢထံဒိၣ်နိယွၤအဃိကမျၢၢ်ဘၣ်သံဘၣ်ပှၥ်ကဲထီၣ်သးအိၣ်ဝဲအဂ့ၢ်, ကတီၢ်ခဲအံၤန့ၣ်အဝဲသ့ၣ်လိၣ်ဘၣ်ဝဲဂ့ၢ်ဝီအူပှၤဂ့ၢ်ဂီၢ်တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်တၢ်ပၥ်ဖျါပူၤအ သိးသ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲပူၤကွံၥ်နံၣ်တၢ်စူၤခါအဆၢကတီၢ်ထံဒိၣ်နိယွၤကဲထီၣ်အသးဘၣ်ဆၣ်ထံလုၢ်ဘၢတၢ်တကဲထီၣ်အသးထဲအံၤဘၣ်ဒီးတနံၣ်အံၤတၢ်စူၤခါအတီၢ်ပူၤအံၤထံလုၢ်ဘၢတၢ်ကဲထီၣ်အသးအဒိၣ်ကတၢၢ်ဒ်အံၤန့ၣ်အိၣ်ဝဲခံဘျီတဘျီလံဒီးပူၤကွံၥ်အနံၣ်(၁၀)ဘျဲၣ်အဆၢကတီၢ်ခါန့ၣ်စ့ၢ်ကီးကဲထီၣ်တ့ၢ်သးတဘျီအဂ့ၢ်လီၢ်ကဝီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ်စံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
ဒူသထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ် တၢ်စူၤတပယူာ်ဃီအဃိထံလုၢ်ဘၢဘုလၢကီၢ်ဆၣ်ကိးဘ့ၣ်ဒဲးဃၣ်ဃၣ်ပူၤအဂ့ၢ် ၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံး၀ဲ
လါယူၤလံ ၃၀ သီႇ ၂၀၂၄ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် ဒူသထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်(သုးက့ ၁)ဟီၣ်က၀ီၤအပူၤ တနွံအတီၢ်ပူၤခီဖျိတၢ်စူၤတပယူာ်ဃီအဃိ ထံလုၢ်ဘၢ ၀ဲဒၣ်စံာ်လီၢ်ဘုသ့ၣ်တဖၣ်လၢကီၢ်ဆၣ်ကိးဘ့ၣ်ဒဲးဃၣ်ဃၣ်အပူၤဒီးတုၤလၢခဲအံၤဘုသ့ၣ်တဖၣ်ဖျါထီၣ် တလၢာ်ဒံးဘၣ် အဂ့ၢ်န့ၣ် ကီၢ်ရ့ၣ်ၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ စံး၀ဲအသိးသ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ ဒူသထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ် ကီၢ်ဆၣ်ကိးဘ့ၣ်ဒဲးဃၣ်ဃၣ်အပူၤ စးထီၣ်ဖဲတလါအံၤလါယူၤလံ ၂၄ သီတုၤလၢခဲအံၤ ခီဖျိတၢ်စူၤ တပယူာ်ဃီထံဒိၣ်ထီၣ်အဃိ ထံနုာ်လီၤ၀ဲလၢကီၢ်ဆၣ်ဒူပူၤသ၀ီပူၤတကးဒံးဘၣ် ဘုသ့ၣ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီး လီၤဘျၢ၀ဲဒၣ် အါမးအဂ့ၢ်န့ၣ် ဒူသထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ် ၦၤကတိၤတၢ်ပၢ ပဒိၣ်စီၤအ့နဲၤ စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်–ကညီတၢ်ကစီၣ် ဖဲမဟါလါယူၤလံ ၂၉ သီအနံၤန့ၣ်လီၤႉ အ၀ဲစံး၀ဲလၢ“မ့မ့ၢ်လၢပကီၢ်ရ့ၣ်ပူၤန့ၣ်စးထီၣ်လါယူၤ ၂၄ သီတုၤလၢခဲအံၤန့ၣ် မူခိၣ်န့ၣ်စူၤအါဒီးထံဒိၣ်ထီၣ်ႇထံနုာ် လီၤလၢ ဒူပူၤသ၀ီပူၤအိၣ်တနီၤစ့ၢ်ကီးလီၤႉမ့ဘၣ်ဃးလၢဘုတၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်ထံလုၢ်ဘၢအီၤန့ၣ်တုၤခဲ အံၤဖျါထီၣ် တလၢၤခဲလၢာ်ဒံးဘၣ်ႉမ့မ့ၢ်ထံနုာ်လီၤလၢဒူသ၀ီတဖၣ်န့ၣ်မ့မ့ဖဲဘံလ့ကီၢ်ဆၣ်ခီန့ၣ်ဒ်သိးထံဖးဒိၣ်ထၣ်ႇ ကၠိ၀ဲသ၀ီကယဲၢ်မ့ၢ် ဘီနီၤကျိလဲၤလီၤဒီတကျိၤတုၤလၢဖၣ်အၣ်ကီၢ်ဆၣ် ဘီနီၤကျိကၢၢ်ခိၣ်ဒူသ၀ီတဖၣ်န့ၣ်အါဒၣ် တက့ၢ်ထံနုာ်လီၤ ကိးဖျၢၣ်ဒဲး လီၤႉ တၢ်မၢၤထံလုၢ်ဘၢဟံၣ်ဃီညါဒုတအိၣ်စ့ၢ်ဘၣ်”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ဘၣ်ဃးတၢ်စူၤထံဒိၣ်ထီၣ်ဘုလီၤဘျၢတၢ်အိၣ်သးခီန့ၣ်ဒ်သိးကသ့ၣ်ညါဘၣ်ဘုဟးဂီၤအအ့ကၢၣ်အနီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွးအဂီၢ်န့ၣ် ခီဖျိတၢ်စူၤဆဲးဘုတဖျါထီၣ်ခဲလၢာ်ဒံးဘၣ်အဃိဘုဟးဂီၤအအ့ကၢၣ်နီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွးမၤလီၤတံၢ်တသ့ဒံးဘၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ပဒိၣ်စီၤအ့နဲၤ စံးအါထီၣ်၀ဲန့ၣ်လီၤႉ “မ့ဘၣ်ဃးလၢထံဒိၣ်ထံလုၢ်ဘၢ၀ဲဘုသ့ၣ်တဖၣ်အံၤခီန့ၣ်အသံအ့ကၢၣ်ကအိၣ်ဆံးအါလဲၣ်န့ၣ်ပမၤနီၣ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲးတသ့ဒံးဘၣ်ႉတုၤလၢထံမ့လီၤဘုဖျါထီၣ်မ့လၢာ်မးအသံအဟးဂီၤအအ့ကၢၣ်န့ၣ်ပကသ့ၣ်ညါဘၣ်လီၤမီၤနီၤႉတၢ်မၢၤဖဲမဟါန့ၣ်ထံလီၤက့ၤတစဲးႉဘၣ်ဆၣ်ဖဲမနၤန့ၣ်မူခိၣ်စူၤထးထံန့ၣ်ဟဲအါထီၣ်ကဒါတၢ်မၢၤတအါဒ်သိးလၢအအါခါန့ၣ်ဘၣ် မီၤႉတၢ်မၢၤ မ့မ့ၢ်လၢမုၢ်ဒုတထံၣ်ထီၣ်နီတဘျးဒံးဘၣ်စးထီၣ်လၢ ၂၄ သီတုၤလၢတနံၤအံၤန့ၣ်”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ဒ်န့ၣ်အသိးခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်တၢ်ပၢဟီၣ်က၀ီၤ ဒူသထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်အမဲာ်ညါကီၢ်ရ့ၣ်သုးက့လၢအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီး ခီဖျိတၢ်စူၤ...