တလါဘျဲၣ်အတီၢ်ပူၤမဲၢ်ရၤမိၢ်ဒဲကဝီၤပှၤဘၣ်ဒ့ၣ်ဘီးတၢ်ဆါအိၣ်ထီၣ်တုၤအဂၤ(၁၀၀)ဘျဲၣ်
လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၁၄သီ, ၂၀၂၅နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်, မဲၢ်ရၤမိၢ်ကညီဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲကဝီၤအပူၤ,တလါဘျဲၣ်အတီၢ်ပူၤပှၤဒဲကဝီၤဖိတူၢ်ဘၣ်ဝဲဒ့ၣ်ဘီး(ခၣ်သံၣ်ညိး)တၢ်ဆါအိၣ်ထီၣ်တုၤအဂၤ(၁၀၀)ဘျဲၣ်အဂ့ၢ်,ဒဲကဝီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်စံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. အပူၤကွံၥ်လါအီးကထိဘၢၣ်(၂)သီတုၤလၢတလါအံၤလါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ်အပူၤမဲၢ်ရၤမိၢ်ကညီဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲကဝီၤအပူၤဒ့ၣ်ဘီးတၢ်ဆါ(ကိး)(ခၣ်သံၣ်ညိး)တၢ်ဆါစးထီၣ်ကဲထီၣ်ဝဲဒီးတလါဘျဲၣ်အတီၢ်ပူၤပှၤတူၢ်ဘၣ်ဝဲတၢ်ဆါအိၣ်ထီၣ်ဝဲတုၤလၢအဂၤ(၁၀၀)ဘျဲၣ်အဂ့ၢ်, မဲၢ်ရၤမိၢ်ဒဲက၀ီၤခိၣ် စီၤထ့အ့စံးဝဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ. “စးထီၣ်လၢအကဲထီၣ်တုၤခဲအံၤအိၣ်အဂၤ(၁၀၀)ဘျဲၣ်လံ,အခဲအံၤကိညၢ်လီၤဘၣ်ဆၣ်တပတုၥ်အသးဒံးဘၣ်.တသီခံသီတဂၤတသီခံသီတဂၤဟဲကဲထီၣ်သးအိၣ်ဒံးအဖၢမုၢ်လီၤ.တလါဘျဲၣ်အတီၢ်ပူၤအဂၤ(၁၀၀)ဘျဲၣ်အံၤဒ်(MI)အတၢ်ပၥ်ဖျါအသိးန့ၣ်မ့ၢ်ဒၣ်ထဲမဲၢ်ရၤမိၢ်ဒဲကဝီၤတဖျၢၣ်လီၤမီၤ.အါတက့ၢ်ကဲထီၣ်သးလၢဖိသၣ်ဒီးသးစၢ်ပှၤလၢတန့ၢ်ဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢ(ကၤကွဲၤဆ့)လၢအနီၢ်ဆံးခါတဖၣ်အါဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.”အဂ့ၢ်စံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢတူၢ်ဘၣ်ဒ့ၣ်ဘီး(ခၣ်သံၣ်ညိး)တၢ်ဆါသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအါတက့ၢ်မ့ၢ်ဝဲဖိသၣ်(၅)နံၣ်တုၤ(၁၇)နံၣ်ဘၢၣ်စၢၤသးစၢ်သ့ၣ်တဖၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်,အဝဲစံးအါထီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢန့ၣ်အမဲၥ်ညါ,တၢ်ကူစါယါဘျါအဂီၢ်ဒ်အလီၢ်အိၣ်ဝဲအသိးတၢ်ဟ့ၣ်ဝဲပှၤတူၢ်ဘၣ်တၢ်ဖိတဖၣ်ကသံၣ်အီဒီးဆူၣ်ချ့တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲတဖၣ်အိၣ်ဝဲအဂ့ၢ်,စံးစ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ့ၣ်ဘီး(ခၣ်သံၣ်ညိး)တၢ်ဆါအံၤကဲထီၣ်သးခီဖျိ(Mumps)တၢ်ဆါဃၢ်(ဘဲရၢး)တမံၤဒီးဒီးဘၣ်ကူဘၣ်ဂၥ်သ့ဝဲခီဖျိပှၤဆါကူးဒိး,ကသါဘၣ်တၢ်ဆါဃၢ်လၢကလံၤကျါ,ဖီၣ်ဘၣ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢပှၤဆါသူတ့ၢ်ဝဲဒီးဖီၣ်ဘၣ်ပှၤထးပှဲၤထံသ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်,ဟီၣ်ကဝီၤဆူၣ်ချ့ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤပၥ်ဖျါအိၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒီးတၢ်ဆါအံၤကဲထီၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ,တၢ်ဆါဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်ဒ်အမ့ၢ်ခိၣ်နုၥ်သလီညိးတၢ်ဆါ,ခိၣ်နုၥ်ညိးအတၢ်ပနီၣ်,နၢ်တအၢ,ဒီးနၢ်ကုအထူၣ်အပျၢ်တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးတဖၣ်ပိၥ်ထွဲထီၣ်အခံကဲထီၣ်သ့အိၣ်ဝဲအဂ့ၢ်,ဆူၣ်ချ့ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်ဘိးဘၣ်ပၥ်ဖျါစ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. မဲၢ်ရၤမိၢ်ဒဲကဝီၤအပူၤဒ့ၣ်ဘီး(ခၣ်သံၣ်ညိး)တၢ်ဆါကဲထီၣ်အဃိ,အပူၤကွံၥ်တၢ်ပတုၥ်ဆိဝဲဖိဒံဖိသၣ်ဒီးသူၣ်ဘီၣ်သးစၢ်တဖၣ်တၢ်မၤလိမၤဒိးကၠိအိၣ်ဝဲဘၣ်ဆၣ်,တကီၢ်ခါခဲအံၤတၢ်က့ၤအိးထီၣ်ကဒါက့ၤဝဲဒ်ညီနုၢ်အသိးဒီးကၠိဖိလၢဘၣ်ကူဘၣ်ဂၥ်တူၢ်ဘၣ်တၢ်ဆါတဖၣ်တခီတၢ်နဲၣ်လီၤဝဲလၢကအိၣ်လၢဟံၣ်ကွၢ်ထွဲလီၤသးအဂ့ၢ်,သ့ၣ်ညါဘၣ်ဒ်ဒဲကဝီၤခိၣ်နၢ်တဖၣ်စံးဝဲအသိးန့ၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိး,လၢကဒီသဒၢဝဲဒ့ၣ်ဘီး(ခၣ်သံၣ်ညိး)တၢ်ဆါဒီးတၢ်ဘၣ်ကူဘၣ်ဂၥ်အဂီၢ်,တၢ်ကဘၣ်ဟးဆှဲးဝဲတၢ်လီၢ်လၢပှၤကညီအိၣ်ဖှိၣ်ရိဖှိၣ်အလီၢ်ဒီးတၢ်လီၢ်လၢပှၤကညီအိၣ်အါအလီၢ်တဖၣ်အမဲၥ်ညါ,တၢ်ကဘၣ်ကးဘၢဝဲနါစ့ၤ,ကိၥ်ပူၤ,တၢ်ကဘၣ်သူဝဲ(Mask),ကဘၣ်သ့ကဆှီဝဲစုစီစီ,ကဘၣ်အိၣ်စီၤစုၤယံၤဒီးဝဲပှၤကညီ,တၢ်တဘၣ်သူဝဲတၢ်ဖိတၢ်လံၤတၢ်ပီးတၢ်လီဒ်သိးသိးဘၣ်အသိး,ဆၢကတီၢ်ခဲအံၤတၢ်တဘၣ်လဲၤဟးထီၣ်ဟးလီၤဝဲဒၣ်လၢမဲၢ်ရၤမိၢ်ဒီးမဲၢ်လးအူဒဲကဝီၤတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲဃုၥ်ဒီးကျဲအဘၢၣ်စၢၤတဖၣ်အပူၤဘၣ်အဂ့ၢ်,ဆူၣ်ချ့ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်ဘိးဘၣ်ပၥ်ဖျါဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဘၣ်ထွဲတအိၣ်ဒီး(ကၠါဖၠၣ်)တၢ်ဖံးတၢ်မၤဘၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် DKBA သုးဂ့ၢ်ဝီခိၣ် စီၤစ့ၤဝ့ ခီၣ်ဆၢကဒါဝဲ
လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၁၃ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ် လၢတၢ်ပၣ်ဃုၥ်ပၣ်ဂီၢ်လၢကၠါဖၠၣ်တၢ်လံၣ်အီၣ်လီအီၣ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤပူၤအံၤအဃိ ဖဲမဟါလါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၁၂ သီအနံၤန့ၣ် ကီၢ်အမဲရကၤပဒိၣ်ကျိၣ်စ့ဝဲၤကျိၤထုးထီၣ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤဝဲလၢကဟံဝဲဂ့ၢ်ဝီဆူ တၢ်ဘၣ်ဘျုးဒံၣ်မိၣ်ခြ့ၣ်စံၣ်ကညီ သုးမုၢ်ဒိၣ်(DKBA) ခိၣ်နၢ်ဒိၣ်ထီ ၄ ဂၤ န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်လၢ(ကၠါဖၠၣ်)တၢ်ဖံးတၢ်မၤပူၤအကျါ ကရူၢ်ကရၢပူၤပှၤအဂၤတၢ်ပၣ်ဃုၥ်ပၣ်ဂီၢ်မ့အိၣ်သနါက့ ဘၣ်ဃးလၢတၢ်ဖံးတၢ်မၤ အပူၤအံၤအတၢ်ပၣ်ဃုၥ်ဂီၢ်တအိၣ်ဝဲဘၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် (DKBA)သုးဂ့ၢ်ဝီခိၣ် သုးခိၣ်ကျၢၢ်ဖိ စီၤစ့ၤဝ့ ခီၣ်ဆၢကဒါဝဲန့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲလၢ“မ့ဘၣ်တဲတၢ်ကရၢကရိပူၤဒုပှၤမၤဒုအိၣ်သနါက့မ့ဘၣ်ဃးလၢယၤခီဘၣ်ဃးတၢ်တခါန့ၣ်တပၣ်ထွဲဃုၥ်နီမံၤမီၤ. တၢ်မၢၤလၢတၢ်ကရၢကရိမူဒါခိၣ်နၢ်တဂၤအဖီခိၣ်ကတဲဝဲလၢမူဒါအိၣ်အဃိကမၤဝဲဒ်န့ၣ်လီၤဧါ.ယဲခီတၢ်ကရၢကရိပူၤမ့ဘၣ်ဃးလၢသုးဂ့ၢ်ဝီတခါ,လၢဘၣ်လဲၤမၤထံရူၢ်ကီၢ်သဲးတၢ်ကရၢကရိခၢၣ်စးပလဲၤရ့လိၥ်သးဒီးပယီၤအဃိပှၤထၢနုၥ်ဃုၥ်ပှၤဒ်န့ၣ်ခီဧါတယးတဘၣ်လၢၤစ့ၢ်ဘၣ်တခါန့ၣ်.လၢပတၢ်ကရၢကရိပူၤအံၤပှၤပၣ်အိၣ်တနီၤ,ပှၤတပၣ်ဘၣ်အိၣ်ဒီဒူၣ်မီၤ.ပှၤမံၤဖျါခဲလၢၥ်ယၤခီဒုမ့တပၣ် ဃုၥ်ဘၣ်ဆၣ်လၢတၢ်ကရၢကရိပူၤမူဒါခိၣ်တဂၤအသိးဟံဃုၥ်ဝဲအရ့ဒ်န့ၣ်လီၤဧါသၢၣ်”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဝဲန့ၣ်လီၤ. လၢကၠါဖၠၣ်တၢ်လံၣ်အီၣ်လီအီၣ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤအပူၤန့ၣ် (DKBA)ခိၣ်နၢ်ဒိၣ်ထီလၢကီၢ်အမဲရကၤကဟံဂ့ၢ်ဝီ ၄ ဂၤအံၤမ့ၢ်ဝဲ သုးရိၣ်မဲ ခိၣ်ကျၢၢ် သုးခိၣ်ကျၢၢ်ဒိၣ်စိ စီၤစတံ, ပၢဆှၢသုးဂ့ၢ်ဝီခိၣ် သုးခိၣ်ကျၢၢ်ဂီၢ်ဂ့ၢ် စီၤဆါအီၤ, သုးဂ့ၢ်ဝီခိၣ် သုးခိၣ်ကျၢၢ်ဖိ စီၤစ့ၤဝ့ ဒီး သုးခိၣ်ကျၢၢ်ဖိ စဲကၠီၤလၣ် ခိၣ်နၢ်ဒိၣ်ထီၣ် သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ န့ၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိးဘၣ်ဃးကီၢ်အမဲရကၤပဒိၣ် ကဟံဂ့ၢ်ဝီလၢကရူၢ်ကရၢခိၣ်နၢ်တဖၣ်အဖီခိၣ်အံၤန့ၣ် ပၢဆှၢသုးဂ့ၢ်ဝီခိၣ် သုးခိၣ်ကျၢၢ်ဂီၢ်ဂ့ၢ် စီၤဆါအီၤ လၢအပၣ်ဃုၥ်လၢတၢ်ဟံဂ့ၢ်ဝီပူၤအကျါအံၤစ့ၢ်ကီး စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်ဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲလၢ“ကီၢ်အမဲရကၤထံကီၢ်အံၤပဆိမိၣ်ဒိၣ်အဝဲသ့ၣ်ဒိၣ်မးလီၤ.လၢဟီၣ်ခိၣ်ချၢအံၤပှၤကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့အိၣ်အါကတၢၢ်ဒီးထံကီၢ်အံၤသ့ပဲၥ်ဖးနီၤဖးတၢ်ဂ့ၤ,တဂ့ၤန့ၣ်လီၤ.ခဲအံၤပမ့ဘၣ်ကွၢ် သုးရိၣ်မဲခိၣ်ကျၢၢ်အနီၢ်ကစၢ်စီၤစတံ,သုးဂ့ၢ်ဝီခိၣ် စီၤစ့ၤဝ့တဖၣ်အံၤ အတၢ်ပၣ်ဃုၥ်ပၣ်ဂီၢ်တအိၣ်နီတမံၤဘၣ်ဒီးသုးခိၣ်စီၤစတံန့ၣ်တရူးဟ့ၣ်အီၤစ့မးတဟံဝဲဘၣ်.ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤထၢနုၥ်ဃုၥ်ဝဲ. မ့မ့ၢ် ယၤန့ၣ်လၢတၢ်ကရၢကရိအခၢၣ်စးန့ၣ်တဘျီတခီၣ်ယဟးထီၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အိၣ်လီၤ.ဘၣ်ဆၣ်မ့မ့ၢ်အဝဲသ့ၣ် ခံဂၤအံၤအတၢ်ပၣ်ဃုၥ် တအိၣ်နီမံၤဘၣ်.”အဂ့ၢ်န့ၣ်...
(သုးက့-၄)မိဒီၢ်ဝ့ၢ်ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤတၢ်ဒုးဆူၣ်အဃိကမျၢၢ်လီၢ်ကဝီၤဖိဃ့ၢ်ထီၣ်ဆူကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ကီၢ်ဆၢ
လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၁၂ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ် ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်-ကညီဒီကလုၥ်စၢဖှိၣ်ကရၢ, ဘျံးဒဝဲၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်, တနီသရံၣ်ကီၢ်ဆၣ်, ဖဲမိဒီၢ်ဝ့ၢ်ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤဖဲလါနိၣ်ဝ့ ဘၢၣ်(၁၀)သီအနံၤန့ၣ်ခီဖျိပယီၤသုးကရူၢ်ဒီးကညီတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးမုၢ်ဒိၣ်,သုးပၥ်ဖှိၣ်အဘၢၣ်စၢၤတၢ်ဒုးဟဲဆူၣ်ထီၣ်ဝဲအဃိကမျၢၢ်လီၢ်ကဝီၤဖိလၢအိၣ်မိဒီၢ်ဟီၣ်ကဝီၤပူၤတဖၣ်လဲၤဃ့ၢ်အိၣ်ကဒုအသးဆူကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ကီၢ်ဆၢတကပၤအဂ့ၢ်ဘျံးဒဝဲၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံးဝဲန့ၣ်လီၤ. စးထီၣ်ဖဲအပူၤကွံၥ်လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ်အသီ(၁၀)အနံၤ,ဖဲမိဒီၢ်ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤန့ၣ်ပယီၤသုးကျိၤဟဲထီၣ်ဟူးဂဲၤတဖၣ်ဒီးကညီတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးမုၢ်ဒိၣ်(သုးပၥ်ဖှိၣ်)အဘၢၣ်စၢၤတၢ်ဒုးကဲထီၣ်ဝဲဒီးပယီၤသုးလၢအိၣ်ဆီလီၤအသးဖဲမိဒီၢ်ဝ့ၢ်ပူၤတဖၣ်ခးတပျုၤတပျီၤလီၤဝဲကျိဖးဒိၣ်အဃိမိဒီၢ်ဟီၣ်ကဝီၤဃုၥ်ဒီးမိဒီၢ်ဝ့ၢ်ဒီတဖျၢၣ်ကမျၢၢ်လၢအကထိဃၣ်ဃၣ်လဲၤဃ့ၢ်အိၣ်ကဒုဆူကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ကီၢ်ဆၢဒီးတၢ်လီၢ်အဂၤစ့ၢ်ကီးအဂ့ၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်နဲၣ်ရွဲၣ်ပဒိၣ်စီၤအဲၣ်နၤစံးဝဲန့ၣ်လီၤ. “မ့ၢ်ဘၣ်မိဒီၢ်ဝ့ၢ်န့ၣ်ဝ့ၢ်ဒီတဖျၢၣ်လၢၤလီၤ. သနါက့ပှၤလီၢ်ကဝီၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်ဃ့ၢ်ဝဲတၢ်လီၢ်အါတီၤန့ၣ်လီၤ. တသ့ၣ်ညါ လီၤတံၢ်ခဲလၢၥ်ဘၣ်. မ့မ့ၢ်ပှၤဃ့ၢ်လၢကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ကီၢ်ဆၢန့ၣ်ကအိၣ်ဝဲအဂၤ(၅၀၀)ဘျဲၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒီးပှၤလၢအဃ့ၢ်လၢတၢ် ကပိၥ်ကပၤန့ၣ်မ့ၢ်ကအိၣ်ဆံးအါလဲၣ်တသ့ၣ်ညါဘၣ်ဒံးဘၣ်. ” အဂ့ၢ်စံးဘၣ်ဝဲခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤ. ခီဖျိပယီၤသုးကရူၢ်အံၤအတၢ်စိတၢ်ကမီၤကဂၢၢ်ကျၢၤအဂီၢ်တၢ်လီၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်ပၢဆှၢဝဲန့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ်ကျဲးစၢၤမၤကဲထီၣ်ဝဲတၢ်ဃုထၢအယီၤအဘျၣ်အံၤအသိးတၢ်လီၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်ပၢဆှၢဝဲတန့ၢ်ဒီးဘၣ်ပျၢ်စုကွံၢ်ဝဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်မၤပျံၤမၤဖုးဝဲကမျၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒီးတ့ၢ်လီၤဝဲမ့ၣ်ပိၢ်,ခးလီၤဝဲကျိဖးဒိၣ်လၢကမျၢၢ်အိၣ်ဆိးတၢ်လီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ပူၤအဂ့ၢ်ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်-ဘျံးဒဝဲၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်တၢ်ပၥ်ဖျါပူၤပၥ်ဖျါဝဲန့ၣ်လီၤ. တကီၢ်ခါခဲအံၤစ့ၢ်ကီးန့ၣ်မိဒီၢ်ဝ့ၢ်တၢ်ကပိၥ်ကပၤ(တၢ်ခိၣ်တၢ်ဃၢၤ)အလီၢ်လၢပှၤလီၢ်ကဝီၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်လဲၤအိၣ်ကဒုဝဲအသးအလီၢ်န့ၣ်တၢ်လိၣ်ဘၣ်ဝဲဂ့ၢ်ဂီၢ်အူတၢ်အီၣ်တၢ်အီ, ဆ့ကၤကလၢၤဒီးကသံၣ်ကသီအဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်အသိးအါန့ၣ်အ အမဲၥ်ညါဖဲပယီၤသုးထိထီၣ်သုးကျိၤဆူမိဒီၢ်ဝ့ၢ်အခါဖဲဟဲလၢကျဲကတီၢ်န့ၣ်ပံးကွံၥ်ဝဲတၢ်လဲၤတၢ်က့ၤကျဲအဃိကီခဲလၢတၢ်ကမၤစၢၤဝဲပှၤလီၢ်အိၣ်ကမှံဖိအဂ့ၢ်တနီသရံၣ်ကီၢ်ဆၣ်ပှၤလၢမၤစၢၤလီၢ်အိၣ်ကမှံတဂၤစံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
ကပလီၢ်သးလၢဃိၣ်လိၥ်ကျိထံအဂီၢ်(KESAN)ပၥ်ဖျါထီၣ်တၢ်ဟံးစုနဲၣ်ကျဲလၢလီၢ်ကဝီၤဖိတဖၣ်အဂီၢ်
လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၁၂ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ် ဖဲအပူၤကွံၥ်လါအီးကထိဘၢၣ်အကတၢၢ်တၢၢ်နွံအတီၢ်ပူၤန့ၣ်ကံၢ်မဲဖၠၣ်စိမိၤကၠိဃုထံၣ်န့ၢ်ဝဲလၢဃိၣ်လိၥ်ကျိထံအကျါအိၣ်ဒီးတၢ်စုၣ်တၢ်ပျၢ်လၢအဘၣ်တၢ်ကိးအီၤလၢ(Arsenic)အံၤဝံၤအလီၢ်ခံကမျၢၢ်လၢအဒိးသန့ၤထီၣ်အသးဒီးလုၢ်အီၣ်အသးသမူလၢဃိၣ်လိၥ်ကျိတဖၣ်ကသ့ၣ်ညါဘၣ်ဝဲဒီးကပလီၢ်သးအဂီၢ်(KESAN)ထုးထီၣ်ပၥ်ဖျါတၢ်ဟံဒီးစုနဲၣ်ကျဲလၢလီၢ်ကဝီၤတဖၣ်အဂီၢ်အဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်ကညီဖိခိၣ်ဃၢၤဒီးပှၤဂ့ၢ်ဝီတၢ်မၤပှၥ်ဘျးစဲကရၢ(KESAN)ပၥ်ဖျါဝဲအသိးတၢ်စုၣ်တၢ်ပျၢ်လၢအမ့ၢ်(Arsenic)အံၤတၢ်ထံၣ်န့ၢ်အီၤလၢထံကျါအါန့ၢ်ဒံးတၢ်ပၥ်ပနီၣ်(၅)စးညါအဃိတၢ်အံၤကဟဲမၤဘၣ်ဒိဝဲကမျၢၢ်လီၢ်ကဝီၤဖိလၢအဒိးသန့ၤထီၣ်အသးလၢထံကျိအံၤတဖၣ်အတၢ်လုၢ်အီၣ်သးသမူ,ထံတၢ်ဂ့ၢ်ကီ,တၢ်အီၣ်တၢ်အီတၢ်ဂ့ၢ်ကီ,တၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးတၢ်ဂ့ၢ် ကီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢန့ၣ်အမဲၥ်ညါကမျၢၢ်ပှၤလီၢ်ကဝီၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ်သ့စူးကါထံလၢထံဖိကျိ,ခူၣ်အီထံပူၤဒီးၦၤတဂၤလၢ်လၢ်မ့ၢ်အိၣ်ဒီးတၢ်ပူၤလီၢ်တဖၣ်တကြၢးလၢမၤဘၣ်စီၣ်အသးဒီးဃိၣ်လိၥ်ထံဘၣ်,ခီဖျိတၢ်စုၣ်တၢ်ပျၢ်နုၥ်လီၤဆူတၢ်ပူၤလီၢ်အပူၤသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိးတၢ်ကဒီသဒၢတၢ်စုၣ်အဂီၢ်,ကွၢ်သမံသမိးဒီးသူထံလၢတၢ်ကြၢးသူအီၤလၢတၢ်ဘုၣ်တၢ်ဖီၣ်အဂီၢ်(လီၤဆီဒၣ်တၢ်ပနၢ်)လၢကူထံ,လုၢ်ထံလၢထံကျိပူၤဒီးတၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးလၢၦၤမၤအီၣ်ဝဲၤဖိတဖၣ်အဂီၢ်လၢကသုးတၢ်ဆၢကတီၢ်လၢကသူၣ်ဖျးတၢ်လၢထံကျိနံၤဒီးမဲးမုၢ်ခိၣ်တုၤလၢတၢ်ကဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါက့ၤအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်အဂ့ၢ်(KESAN)ပၥ်ဖျါထီၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. အဃိကမျၢၢ်လီၢ်ကဝီၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်လိၣ်ဘၣ်ဝဲတၢ်နဲၣ်ကျဲလီၤတံၢ်လီၤဆဲးလၢအဝဲသ့ၣ်တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့တၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဒီးကျဲပူၤဖျဲးလၢအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်အဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်ဒ်(KESAN)တၢ်ပၥ်ဖျါအပူၤအသိးန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ထွဲဒီးတၢ်စုၣ်တၢ်ပျၢ်ဟဲကဲထီၣ်အသးအံၤမ့ၢ်လၢတၢ်ခူၣ်ဟီၣ်လၥ်ဒ်အမ့ၢ်တၢ်ခူၣ်ထူဒီးရဲအၢး(rare-earth),လၢကီၢ်ပ ယီၤကလံၤစိးအါထီၣ်ဂီၢ်ထီၣ်ဝဲဒီးဘၣ်ဆၣ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤတဖၣ်အံၤတၢ်ထံၣ်န့ၢ်အစုၣ်အပျၢ်လၢဃိၣ်လိၥ်ကျိအပူၤတဘျီအံၤအတၢ်ဘၣ်ထွဲအိၣ်,တအိၣ်န့ၣ်တၢ်ဃုသ့ၣ်ညါအီၤလီၤတံၢ်လီၤဆဲးတအိၣ်ဒံးဘၣ်အဂ့ၢ်ဒ်(KESAN)ပၥ်ဖျါဝဲစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. ဒ် KESAN အတၢ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤအိၣ်ဝဲအသိးန့ၣ် Arsenic တၢ်စုၣ်တၢ်ပျၢ်အံၤဘၣ်တၢ်ထံၣ်န့ၣ်အီၤဖဲ သီၣ်လဲထၣ်ဒီးမဲး ခါအခိၣ်အဃၢၤတၢ်လီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ဒ်ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ဆူၣ်ချ့ကရၢ (WHO) အတၢ်ပၥ်ဖျါအိၣ်ဝဲအသိးန့ၣ်တၢ်မ့ၢ်သူဘၣ် အီဘၣ်ထံလၢအအိၣ်ဒီး Arsenic အံၤန့ၣ် ကတီၢ်ဖုၣ်န့ၣ် ဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ဆါဒ်အမ့ၢ် ဟၢဖၢလူ,ဘှီး,ဟၢဖၢဆါ,စုတသံၣ်ခီၣ် တသံၣ်,ယုၢ်ထီၣ်,ဒီးအနးကတၢၢ်မၤသံပှၤကညီသ့ဒီး လၢကတီၢ်ယံၤအဂီၢ်န့ၣ် ကဲထီၣ်ဝဲခဲစၢၣ်တၢ်ဆါအကလုၥ်ကလုၥ် အဂ့ၢ် ပၥ်ဖျါဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
ကၠီၣ်တဲၣ်ကဟ့ၣ်လီၤက့ၤ ရှံကၠ့ၤကၠါဆူ တရူးအစုပူၤ ဖဲတနံၤအံၤ
လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၁၂သီ, ၂၀၂၅နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်. ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်-ကီၢ်ပယီၤ ကီၢ်ဆၢ ကညီကီၢ်စဲၣ် ရၤမတံဝ့ၢ်ကလံၤစိး ပှၤလၢအသူၣ်ထီၣ် စွ့ၣ်ကိၣ်ကိၤကၠါဖၠၣ်ဝ့ၢ်သီ ဒီးမ့ၢ်စ့ၢ်ကီးဝဲ ပှၤတဂၤလၢသုးခိၣ် ခၠံၣ်သူၣ်ပၥ်ဒိၣ်ပၥ်ကဲ လၢအမ့ၢ် ရှံကၠ့ၤကၠါအံၤန့ၣ် ဖဲတနံၤအံၤလါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ်(၁၂)သီအနံၤအံၤ န့ၣ်ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ် ကဟ့ၣ်လီၤက့ၤအီၤဆူတရူးအစုပူၤအဂ့ၢ် ကၠီၢ်တဲၣ် တၢ်ကစီၣ်သန့The Reportersပၥ်ဖျါဝဲဖဲတနံၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲအပူၤကွံၥ်လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ်(၁၀)သီအဆၢကတီၢ်န့ၣ်ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ကွီၢ်ဘျီၣ်ဆၢတဲၥ်ဝဲလၢ ကၠါဖၠၣ်အခိၣ် ရှံကၠ့ၤကၠါအံၤ လၢအသီ(၉၀)တီၢ်ပူၤ ကဟ့ၣ်လီၤက့ၤဝဲဒၣ်ဆူ တရူးစုပူၤအဂ့ၢ် ကၠီၣ်တဲၣ်တၢ်ကစီၣ်သန့တနီၤပၥ်ဖျါအိၣ်ဝဲဒီးဖဲတနံၤ မုၢ်ဃ့ၢ်လီၤ (၄)နၣ်ရံၣ် အမံး(၂၀)အဆၢကတီၢ်န့ၣ် တၢ်ဟ့ၣ်လီၤက့ၤဆူတရူးအစုပူၤအဂီၢ် တၢ်အိၣ်ကတဲၥ်ကတီၤထီၣ်သးလံအဂ့ၢ် The Reporters တၢ်ကစီၣ်ပၥ်ဖျါဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ရှံကၠ့ၤကၠါအံၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤသူၣ်ထီၣ်စွ့ၣ်ကိၣ်ကိၤကၠါဖၠၣ်ဝ့ၢ်သီ အခိၣ်,ရမၤတံဟီၣ်ကဝီၤပူၤ ခၣ်စံၣ်နိၣ်ဒီးonlineတၢ်ဖံးတၢ်မၤအဂီၢ်အ ဝဲမ့ၢ်ပှၤအရ့ဒိၣ်တဂၤလၢဘျၢလီၤကျိၣ်စ့ဒီးမ့ၢ်စ့ၢ်ကီးဝဲ Yatai International Holding Group (Yatai IHG) အပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤတဂၤန့ၣ်လီၤ. ရှံကၠ့ၤကၠါအံၤန့ၣ် လၢတၢ်လံၣ်အီၣ်လီအီၣ်ကျိၣ်စ့လၢ(online)ပူၤအဂီၢ် အိးထီၣ်ဝဲဒၣ် Website (၂၃၉)ခါဒီး လံၣ်အီၣ်ဝဲဒၣ်ကျိၣ်စ့ လၢရူးစ့ယွၤမ်(၂၇၇၅)ဘံလံၣ်ယၢၣ်ဒီးပညိၣ်လံၣ်အီၣ်ဝဲပှၤအါတက့ၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲပှၤတရူးဖိအဃိ ရှံကၠ့ၤကၠါန့ၣ် မ့ၢ်ပှၤတဂၤလၢတရူးကီၢ်လိၣ်ဘၣ်တဂၤန့ၣ်လီၤ. လၢန့ၣ်အမဲၥ်ညါရှံကၠ့ၤကၠါအံၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲပှၤတရူးဖိ တဂၤလၢ ဖီၣ်ဝဲခၣ်ဘီဒံယါထံဖိကီၢ်ဖိခိၣ်အဂီၤဒီး မ့ၢ်ပှၤတဂၤလၢဟးသူၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်လံၣ်အီၣ်လီအီၣ်ကျိၣ်စ့လၢ...
သုးမီၤစိရိၤကရူၢ်ဆှိးဝဲ ဒူသထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်ခိၣ်ဃုၥ်ဒီးပှၤအဂၤ ၂၂ ဂၤ လၢတၢ်မၤတံၥ်တၥ်တၢ်ဃုထၢတၢ်ဂ့ၢ်
လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၁၁ သီ, ၂၀၂၅ ဖဲလါအီးကထိဘၢၣ် ၅ သီအနံၤန့ၣ် လၢတၢ်မၤတံၥ်တၢ်ဃုထၢတၢ်ဂ့ၢ်အဖီခိၣ် ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် ဒူသထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်(သုးက့ ၁)ကီၢ်ရ့ၣ်ခိၣ် ပဒိၣ်စီၤစိမၠ့ၣ် ဃုၥ်ဒီးပှၤအဂၤ(၂၂)ဂၤအံၤ သုးမီၤစရိၤဆှိး(အိးထီၣ်တၢ်မူးတၢ်ရၢ်)ဖဲသထူၣ်ကီၢ်ဆၣ် သ့ၤစ့ၣ်(သိမ်ဆိပ်)ပၢၤကီၢ်ဝဲၤလီၢ်ဒ် တၢ်ဃုထၢတၢ်ဘျၢသဲစးကွီၢ်မ့ၣ် ၂၃ (ခ)အသိး အဂ့ၢ်န့ၣ် သုးမီၤစိရိၤအတၢ်ကစီၣ်ထုးထီၣ်ပၥ်ဖျါဝဲဖဲမဟါ ၁၀ သီအနံၤန့ၣ်လီၤ. ဒ်သုးမီၤစရိၤအတၢ်ကစီၣ်ပၥ်ဖျါဝဲအသိးန့ၣ် ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် ဒူသထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်အံၤ ထုးထီၣ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤဝဲလၢတတူၢ်လိၥ်ထီဒါဝဲ တၢ်ဃုထၢလၢတၢ်ကမၤဝဲဖဲလါဒံၣ်စ့ဘၢၣ်အံၤအဃိ ကီၢ်ရ့ၣ်ခိၣ် ပဒိၣ်စီၤစိမၠ့ၣ် ဃုၥ်ဒီးပှၤအဂၤခဲလၢၥ်(၂၂)ဂၤအံၤ ဘၣ်တၢ်ဆှိး(အိးထီၣ်တၢ်မူးတၢ်ရၢ်)ဒီးကဟံဝဲအရ့ဒ်အံၤလီၤအဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဝဲန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဃးသုးမီၤစိရိၤအတၢ်ထုးထီၣ်ပၥ်ဖျါအဖီခိၣ်အံၤ (သုးက့ ၁) သုးက့ခိၣ် သုးခိၣ်ကျၢၢ်ဖိ စီၤစိမၠ့ၣ်ထွ့ စံးဝဲလၢ“ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ဃု ထၢတခါအံၤပကီၢ်ရ့ၣ်ခိၣ်နၢ်(၂၂)ဂၤတကးဘၣ်.သုးက့ဒီတဘ့ၣ်လီၤ.ကလိလိပကထုးထီၣ်လံၥ်လၢပကတြီဆၢတၢ်န့ၣ်ပအိၣ်ဖှိၣ်လၢ (အံစံၤ),ထီဘိကမံးတံၥ်ဝံၤမးပရ့ထီၣ်ပှၤကညီလၢကီၢ်ဆၣ်,သုးရ့ၣ်ပရဲၣ်ကျဲၤအီၤလီၤ.ဝံၤဘျီတၢ်ဃုထၢတခါအံၤပှၤထံဖိကီၢ်ဖိ ကမျၢၢ် စ့ၢ်ကီးတဘၣ်သးဝဲဘၣ်.အတၢ်တဲအိၣ်ဒီးတဲဝဲ,အတၢ်မၤအိၣ်ဒီးမၤဝဲလီၤ.တဲပှၤလၢ(အကကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူ)တၢ်ကရၢကရိလံမီၤ.ကတယါစွဲလီၤဆီပှၤဒံး.အလီၤနံၤဒိၣ်မးအတၢ်မၤတခါအံၤ.ပတပၥ်လၢခိၣ်နူၥ်ပူၤဘၣ်ပတၢ်မၤအိၣ်န့ၣ်ပကဘၣ်မၤလီၤ.”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိးလၢသုးမီၤစိရိၤကမၤတၢ်ဃုဘျီဝဲအံၤအဖီခိၣ် အိၣ်ဆၢထၢၣ်ဝဲဒ်(ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်)ကရၢမိၢ်ပှၢ် အတၢ်တီခိၣ်ရိၣ်မဲဟံစုနဲၣ်ကျဲ အသိး တၢ်ဃုထၢအယီၤအဘျၣ်လၢတၢ်ကမၤဝဲအံၤတတူၢ်လိၥ်ကမၤဟးဂီၤဝဲအဂ့ၢ်န့ၣ် ဒူသထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်ထုးထီၣ်ပၥ်ဖျါဝဲ အတၢ်ပၥ်သး ဖဲအပူၤကွံၥ်လါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၂၀ သီအနံၤန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ သုးမီၤစိရိၤတၢ်ဃုထၢလၢကလုၥ်ဒူၣ်တၢ်ပၢၢ်ဆၢကရူၢ်ကရၢဃုၥ်ဒီးထံဖိကီၢ်ဖိတတူၢ်လိၥ်ဝဲဘၣ်အံၤ ဒ်သိးတၢ်ကသ့ ပဲၥ်ဖးနီၤဖးဝဲအဂီၢ် ဖဲအပူၤကွံၥ်တလါခံလါအခါန့ၣ် ဒူသထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ် ကီၢ်ဆၣ်ကိးဘ့ၣ်ဒဲးအပူၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါဘၣ်ထွဲ နုၥ်လီၤကရၢ...
အသီ(၉၀)တီၢ်ပူၤကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ကဟ့ၣ်လီၤက့ၤစွ့ၣ်ကိၣ်ကိၤကၠါဖၠၣ်အခိၣ် ရှံကၠ့ၤကၠါ ဆူတရူးအစုပူၤ
လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၁၁သီ, ၂၀၂၅နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်. ကီၢ်ပယီၤ-ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ် ကီၢ်ဆၢ ကၠါဖၠၣ် တၢ်လံၣ်အီၣ်လီအီၣ် ကျိၣ်စ့လၢ(online)ပူၤအခိၣ် ဒီးမ့ၢ်စ့ၢ်ကီးဝဲ ကညီကီၢ်စဲၣ်သုးခိးကီၢ်ဆၢ(BGF)အနဲၣ်ရွဲၣ်သုးခိၣ်ခၠံၣ်သူၣ် အသကိး ပှၤတရူးဖိ (ရှံကၠ့ၤကၠါအံၤ)န့ၣ် လၢအသီ(၉၀)တီၢ်ပူၤ ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ကွီၢ်ဘျီၣ်ဆၢတဲၥ်လီၤဝဲလၢ တၢ်ကက့ၤဟ့ၣ်လီၤက့ၤအီၤဆူ တရူးကီၢ်ပဒိၣ်အစုပူၤအဂ့ၢ် သ့ၣ်ညါဘၣ်ဒ်ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်တၢ်ကစီၣ်သန့တနီၤပၥ်ဖျါဝဲဒၣ်အိၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ. ကၠါဖၠၣ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤအခိၣ် ရှံကၠ့ၤကၠါအံၤန့ၣ် ခီဖျိတရူးထံကီၢ်ပဒိၣ်အတၢ်ဃ့ထီၣ်တဆီအဃိ ဖဲအပူၤကွံၥ် ၂၀၂၂နံၣ် လါအီကူးအဆၢကတီၢ်န့ၣ် ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ဖီၣ်န့ၢ်ကွံၥ်ဝဲဒၣ်အီၤဖဲဝ့ၢ်ဘီကီးအပူၤန့ၣ်လီၤ.ဒီးဖဲ ၂၀၂၂ နံၣ်လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ် တရူးဃ့ထီၣ်ဝဲဒၣ် ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ဒ်သိး ကဟ့ၣ်က့ၤအဝဲသ့ၣ် ကၠါဖၠၣ်အခိၣ် ရှံကၠ့ၤကၠါအံၤ ဘၣ်ဆၣ် ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်တကပၤ က့ၤကွၢ်လီၤတံၢ်ကဒါက့ၤအဝဲသ့ၣ် သဲစးတၢ်ဘျၢဒီး ဒ်ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ် တၢ်ဆှၢက့ၤပှၤထံဂုၤကီၢ်ဂၤဖိလၢမၤကမၣ်ကွီၢ်မ့ၣ် သဲစးတၢ်ဘျၢ ၁၉ဒီး၂၁အိၣ်ဝဲအသိးန့ၣ် ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ် အကွီၢ်ဘျီၣ်ဆၢတဲၥ်လီၤဝဲလၢကက့ၤဆှၢက့ၤဝဲဒၣ် ရှံကၠ့ၤကၠါအံၤဖဲအသီ(၉၀)တီၢ်ပူၤဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ်လီၤ. ရှံကၠ့ၤကၠါအံၤဒ်အမ့ၢ်ဝဲဒၣ် သုးခိၣ်ခၠံၣ်သူၣ်သကိးတဂၤအသိး ဒ်သိး အကဟးထီၣ်ဘၣ်လၢတၢ်ဒုးဃၥ်ပူၤအဂီၢ် ဖဲအပူၤကွံၥ်၂၀၂၄နံၣ်လါအီကူးအဆၢကတီၢ်န့ၣ် သုးခိၣ်ခၠံၣ်သူၣ်တီခိၣ်ရိၣ်မဲ မၤန့ၢ်အီၤတၢ်ထုကဖၣ်မူးတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလီၤဘီလီၤမုၢ်တခါအိၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်တၢ်ကစီၣ်သန့ပၥ်ဖျါဝဲဒၣ်အသိးန့ၣ် ရှံကၠ့ၤကၠါအံၤ လၢ တၢ်လံၣ်အီၣ်လီအီၣ်ကျိၣ်စ့လၢOnlineတၢ်ဖံးတၢ်မၤအဂီၢ် အိးထီၣ်ဝဲ ဒၣ်(website) (239)ခါ ဒီးဝ့ၢ်သီတၢ်တိၤကျဲၤတဘျုးတီၤလၢထံကီၢ်ဒ်အမ့ၢ်(ခၣ်ဘီဒံယါ)ဒီးကီၢ်ပယီၤလၢအပၣ်ဃုၥ်ဒီး စွ့ၣ်ကိၣ်ကိၤဝ့ၢ်သီတၢ်တိၤကျဲၤအဂ့ၢ်စံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ရှံကၠ့ၤကၠါအံၤ ဖဲ၂၀၁၆-၂၀၁၇တီၢ်ပူၤ န့ၣ်စးထီၣ်သူဝဲဒၣ်...
စွ့ၣ်ကိၣ်ကိၤအယၣ်ဘျးသဒၢ (မ့တမ့ၢ်) KK park
စွ့ၣ်ကိၣ်ကိၤအယၣ်ဘျးသဒၢ (မ့တမ့ၢ်) KK park လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၁၁သီ, ၂၀၂၅နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်. သုးကရူၢ်နုၥ်လီၤဝဲဒၣ်လၢ KKPark ဝံၤအလီၢ်ခံပၥ်ဖှိၣ်သးဒီး သုးခိးကီၢ်ဆၢ-BGF ဝံၤမၤပိၢ်ဖးထီၣ်ဝဲဒၣ် KK park ကရၢၢ်ပူၤတၢ်သူၣ်ထီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဝဲဒၣ်တပယူၤဃီန့ၣ်လီၤ. ဒ်သုးကရူၢ်ပၥ်ဖျါထီၣ်ဝဲ အသိးန့ၣ်တၢ်သူၣ်ထီၣ်အိၣ်ဝဲခဲလၢၥ်(၁၄၈)ဖျၢၣ်ဒီးအခဲအံၤ မၤလီၤပှီၢ်ကွံၥ်၀ဲဒၣ်(၁၀၁)ဒီးဆဲးမၤလီၢ်ပှီၢ်ဝဲ အဂ့ၢ်ပၥ်ဖျါဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. KK park မ့ၢ်ဝံၤန့ၣ် တၢ်ဘၣ်ဘျုးဒံၣ်မိၢ်ခြ့ၣ်စံၣ် ကညီသုးမုၢ်ဒိၣ်-DKBA တၢ်ပၢ ကၠီးခဲးဟီၣ်ကဝီၤကမ့ၢ်ဘၣ်ဖုးသုးကရူၢ် (target)အသီတခါဧါ? မ့တမ့ၢ် စွ့ၣ်ကိၣ်ကိၤဧါ. မ့တမ့ၢ်က ကတၢၢ်ကွံၥ်ဝဲဖဲ KK Park အံၤလီၤဧါ. ဘၣ်မနုၤသုးကရူၢ်နုၥ်လီၤလၢ KK park ကရၢၢ်ပူၤန့ၢ်လဲၣ်? Online တၢ်လံၣ်အီၣ်လီအီၣ်ကျိၣ်စ့အလီၢ်လၢအမံၤဟူသၣ်ဖျါခဲအံၤ လၢအမ့ၢ် KK parkအံၤန့ၣ် အကရၢၢ်အလဲၢ်အထီအိၣ်ဝဲဒၣ် အ့ကၢၣ်(၅၀၀),အိၣ်ဆီလီၤဝဲသးလၢ ရၤမတံဝ့ၢ်ကလံၤထံးတကပၤဒီး ဘၣ်တၢ်စးထီၣ်ဒုးလိၣ်ထီၣ်ဖးထီၣ်အီၤဖဲ(၂၀၂၀)နံၣ်လါဖ့ၤဘြူၤအါရံၤအတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲပူၤကွံၥ်လါစဲးပထ့ဘၢၣ်ထီၣ်သီအဆၢကတီၢ် ပယီၤသုးကရူၢ်ထီၣ်ဒိၣ်စိက့ၤဝဲဒၣ်ရၤမတံဝ့ၢ်န့ၢ်ဝံၤအလီၢ်ခံ မၤက့ၤဝဲဒၣ်တၢ်ထီၣ်ဒုးလၢရမတံဝ့ၢ်ကလံၤထံးတကပၤတုၤအခဲအံၤန့ၣ်လီၤ. တကတီၢ်ဃီဝၣ်နုၥ်လီၤဝဲဒၣ်လၢ KK Park ကရၢၢ်ပူၤ,ဒိဝဲတၢ်ဂီၤ,ရၤလီၤဝဲဒၣ်တၢ်ကစီၣ်အမဲၥ်ညါ စးထီၣ်လါအီးကထိဘၢၣ်အသီ(၂၀)အလီၢ်ခံတုၤခဲအံၤန့ၣ် ပယီၤသုးကရူၢ်ဒီး BGF ပၥ်ဖှိၣ်သးမၤပိၢ်ဖးထီၣ်ဝဲဒၣ်တၢ်သူၣ်ထီၣ်အိၣ်ဝဲကိးနံၤဒဲးဃၣ်ဃၣ်တုၤအခဲအံၤန့ၣ်လီၤ. ဒ်လီၢ်ကဝီၤပှၤဟ့ၣ်တၢ်ကစီၣ်ဖိစံးဝဲဒၣ်အသိးန့ၣ် သုးကရူၢ်အံၤဒ်သိးဝၣ်နုၥ်လီၤဝဲဒၣ်လၢ KK park ကရၢၢ်ပူၤကန့ၢ်အဂီၢ်...
လၢ(ကၠါဖၠၣ်)တၢ်ဖံးတၢ်မၤလီၢ်အဂီၢ်တၢ်ကစီၣ်ဟးထီၣ်လၢ BGF လဲၤပှ့ၤဟီၣ်ခိၣ်လီၢ်ဖဲသုးရ့ၣ်(၂၂)ဟီၣ်ကဝီၤပူၤ
လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၁၀ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ် ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် ဖၣ်အၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်(သုးက့ ၇)တၢ်ြကဲၢ်ကီၢ်ဆၣ် မီၤဖိက့ၣ်ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤ လၢကတ့ထီၣ်(ကၠါဖၠၣ်)တၢ်ဖံးတၢ်မၤလီၢ်လၢ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ် တြီဝဲအံၤအဂီၢ်န့ၣ် ကညီသုးခိးကီၢ်ဆၢ(BGF)လဲၤပှ့ၤဝဲလီၢ်ကဝီၤကမျၢၢ်အဟီၣ်ခိၣ်တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲအဂ့ၢ်န့ၣ် (MPA -Myanmar Pressphoto Agency)တၢ်ကစီၣ်ပၥ်ဖျါဝဲဖဲမဟါ လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၉ သီအသိးသ့ၣ်ညါ ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်ဘၣ်ဃးတၢ်ကစီၣ်ဟးထီၣ်လၢ(BGF)လဲၤပှ့ၤဟီၣ်ခိၣ်တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲအံၤ(MPA)တၢ်ကစီၣ်ပၥ်ဖျါဝဲအမဲၥ်ညါ လီၢ်ကဝီၤ ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါလၢအိၣ်ဖဲန့ၣ်တနီၤစ့ၢ်ကီးစံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်အိၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ကစီၣ်ဟးထီၣ်အဖီခိၣ်အံၤ ပခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်ဆဲးကျိးသံကွၢ် ကညီသုးခိးကီၢ်ဆၢ(BGF)သုးခိၣ်ကျၢၢ်ဖိ စီၤတ့ၤဝ့ အခါ စံးဝဲလၢ “တတ့ဘၣ်.လဲၤကွၢ်ကွၢ်ဝဲ လဲၤတရံးကွၢ်ဝဲဒ်န့ၣ်လီၤ. လၢကတ့မနုၤမတၤဒုတအိၣ်ဒံးဘၣ်.ယသ့ၣ်ညါန့ၣ် လဲၤကွၢ်ဝဲ တၢ်အိၣ်သးလီၤ.ကဲထီၣ်တကဲထီၣ်ဒုတသ့ၣ်ညါဒံးဘၣ်”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဝဲန့ၣ်လီၤ. အပူၤကွံၥ်လါအီးကထိဘၢၣ်အခါ (KK Park)ကၠါဖၠၣ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤလီၢ်လၢအိၣ်ဆီလီၤသးဖဲမၠၣ်ဝတံၣ်ဃ့ၢ်ဃၢၤအံၤ ပယီၤသုးပၥ် မၤသးလဲၤနုၥ်လီၤမၤဆှဲလဲ,ထံဂုၤကီၢ်ဂၤ(ကၠါဖၠၣ်)ပှၤမၤတၢ်ဖိဃုၥ်ဒီးကီၢ်ပယီၤပှၤမၤတၢ်ဖိဃ့ၢ်ထီၣ်သုးလီၢ်သုးကျဲဝံၤလီၢ်ခံ (BGF)လဲၤပှ့ၤ ဟီၣ်ခိၣ်လီၢ်တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲ လၢမီၤဖိက့ၣ်ဟီၣ်ကဝီၤတကပၤ ဘၣ်ဟဲအိၣ်ဖျါထီၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိးဟီၣ်ကဝီၤတၢ်လီၢ်လၢ(BGF)လဲၤပှ့ၤဟီၣ်ခိၣ်ခဲအံၤန့ၣ် တမ့ၢ်မီၤဖိက့ၣ်လိၤလိၤဘၣ် အိၣ်ဝဲလၢမီၤဖိက့ၣ်-ကနိးထၣ်သဝီ ဘၢၣ်စၢၤ ဝၣ်ဆှုၣ်က့ၣ်သဝီတကပၤဒီး ခဲအံၤဒ်တၢ်ကစီၣ်ဟးထီၣ်အသိးတၢ်တ့ထီၣ်ဘှီထီၣ်ဝဲတၢ်သူၣ်ထီၣ်အိၣ်တဖျၢၣ်လံ အဂ့ၢ်န့ၣ် လီၢ်ကဝီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါလၢတအဲၣ်ဒိးပၥ်ဖျါအမံၤတဂၤစ့ၢ်ကီး စံးဝဲန့ၣ်လီၤ. “တၢ်တခါန့ၣ်တမ့ၢ်ဖဲမီၤဖိက့ၣ်ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤဘၣ်လၢဝၣ်ဆှုၣ်က့ၣ်တၢ်လီၢ်တတီၤခီမီၤနီၤ.အအိၣ်န့ၣ်လၢသုးရ့ၣ်-၂၂ ဟီၣ်ကဝီၤ အပူၤလီၤ.တၢ်မ့ၢ်တၢ်လီၢ်တခါန့ၣ်(BGF)ကၢၤဃၥ်ဝဲဖးယံၤလံ.အပှ့ၤဟီၣ်ခိၣ်န့ၣ်ပသ့ၣ်ညါထွဲလၢအပှ့ၤဝဲဖဲအံၤတဘ့ၣ်လံ. ပှ့ၤဝဲဝံၤတ့ ထီၣ်တၢ်လီၢ်လံဘၣ်ဆၣ်တ့ဝဲလၢမနုၤအဂီၢ်လဲၣ်န့ၣ်ပမၤလီၤတံၢ်တန့ၢ်ဒံးဘၣ်.တသ့ၣ်ညါဘၣ်တၢ်တခါန့ၣ်မ့မၤဝဲဒီးမၤဝဲသ့လီၤပတဲလီၤတံၢ်တဘၣ်ဒံးဘၣ်”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢန့ၣ်အမဲၥ်ညါဘၣ်ဃးတၢ်ကစီၣ်ဟးထီၣ်အံၤ တသ့ၣ်ညါထွဲတၢ်ဂ့ၢ်ဘၣ်အသိး တၢ်လီၢ်ဖဲန့ၣ်(BGF)အိၣ်ဆီလီၤသးန့ၢ်လၢ အနံၣ်(၁၀)ဘျဲၣ်လံဘၣ်ဆၣ် တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ...
ကညီကီၢ်စဲၣ်ပူၤ တၢ်ဃုထၢလၢသုးမီၤစိရိၤကမၤဝဲအံၤပှၤသးစၢၢ်စၢစှၤဝဲဒီးတၢ်နၥ်အီၣ်တအိၣ်ဘၣ်အဂ့ၢ် ကမျၢၢ်စံးဝဲ
လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၁၀ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ် လၢကဟဲလါဒံၣ်စ့ဘၢၣ်အံၤတၢ်ဃုထၢလၢသုးမီၤစရိၤရဲၣ်ကျဲၤဝဲလၢကမၤဝဲအံၤန့ၣ် ကမျၢၢ်ထံဖိကီၢ်ဖိလၢအိၣ်ကညီကီၢ်စဲၣ်အပူၤတဖၣ် သးစၢၢ်စၢဝဲစှၤဒီးတၢ်နၥ်အီၣ်စ့ၢ်ကီးတအိၣ်ဝဲဘၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တကီၢ်ခါခဲအံၤထံရူၢ်ကီၢ်သဲးပၣ်တံၣ်လၢအနုၥ်လီၤဒိးဃုထၢသးသ့ၣ်တဖၣ် ထံၣ်ဘၣ်လၢအဝဲသ့ၣ်စးထီၣ်ဟးထီထီၣ်ဝဲအပၣ်တံၣ်(စဲဘိၤ), ဟးကရၢကရိကမျၢၢ်လၢ(အီၤလါ)ပူၤတဆီဒီးထုးထီၣ်ပၥ်ဖျါဆှဲပၠးဝဲအပၣ်တံၣ်ကျဲသနူသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဝဲလံ န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်ဟီၣ်ကဝီၤတဖၣ်အပူၤ ခီဖျိဖီၣ်စုကဝဲၤတၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်ဒီးတၢ်အိၣ်သးအကလုၥ်ကလုၥ်အဖီခိၣ်အံၤ ပၣ်တံၣ်လၢအနုၥ်လီၤဒိး ဃုထၢသးတဖၣ်တၢ်နၥ်အီၣ်တအိၣ်ဘၣ်အဃိတၢ်ဃုထၢဘျီဝဲအံၤကမျၢၢ်ထံဖိကီၢ်ဖိတဖၣ်အါဒၣ်တက့ၢ်သးစၢၢ်စၢဝဲတအိၣ်ဘၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ကမျၢၢ်အိၣ်ဝ့ၢ်ပူၤတဖၣ် စံးဝဲန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဃးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤပှၤလၢအအိၣ်ခိးကွၢ်ဟုၣ်ဆူၣ်တၢ်ဃုထၢတဂၤစံးဝဲလၢ“လၢတၢ်ဒုးကဲထီၣ်အလီၢ်တဖၣ်န့ၣ်ပှၤကမျၢၢ်တးသစၢၢ်စၢ တၢ်ဃုထၢအံၤဘၣ်.ဘၣ်ဆၣ်ကမျၢၢ်လၢအိၣ်ဝ့ၢ်ပူၤလၢအတနၢ်ပၢၢ်ထံရူၢ်ကီၢ်သဲး,ပှၤလၢအိၣ်ခိးတၢ်ခွဲးတၢ်ယၥ်လၢကမၤအီၣ်မုၢ်ကျိၤ ဝဲၤကွၥ်လၢကန့ၢ်ဘၣ်အဘျုးအဖှိၣ်တဖၣ်န့ၣ်ဒုသးစၢၢ်စၢဝဲအိၣ်လီၤ.တနီၤအိၣ်ဝဲလၢတၢ်ဒ့ၣ်စၢၤဒ်န့ၣ်လီၤ တနုၥ်လီၤပၣ်ဃုၥ်ပၣ်ဂီၢ်ဘၣ်, တတူၢ်လိၥ်ဝဲစ့ၢ်ကီးဘၣ်,တဲနါက့တတဲဝဲဘၣ်”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤ. ကညီကီၢ်စဲၣ်အပူၤ လၢကဟဲတၢ်ဃုထၢအံၤ ထံရူၢ်ကီၢ်သဲးပၣ်တံၣ်လၢကနုၥ်လီၤဒိးဃုထၢသးန့ၣ်အိၣ်ဝဲခဲလၢၥ် ၆ ပၣ်တံၣ် အိၣ်ဝဲလၢ မၠၣ်ဝတံၣ်, ဖၣ်အၣ် ဒီး ဒီၣ်ဖးခိၣ်(သၣ်တီၣ်ကၠံ)ကီၢ်ဆၣ်အပူၤအဂ့ၢ်န့ၣ် သုးမီၤစိရိၤအတၢ်ဃုထၢခီၣ်မံရှၢၣ်ထုးထီၣ်ပၥ်ဖျါဝဲအသိး သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒီးပံၣ်တံၣ် ၆ ပၣ်တံၣ်အံၤမ့ၢ်ဝဲ ဖျိၤ-စှီၤ ဒံၣ်မိၣ်ကရဲၣ်တ့ၣ်ပၣ်တံၣ်(PSDP), ကညီဒီကလုၥ်ဒံၣ်မိၣ်ကရဲၣ်တ့ၣ်ပၣ်တံၣ်(KNDP), ကီၢ်စၢဖှိၣ်ဃူဖိးဒီး တၢ်ဂုၤထီၣ်ပသီထီၣ်ပၣ်တံၣ်(USDP),ကၠါဖၠူၤပၣ်တံၣ် ,ကလုၥ်ဒူၣ်ဃူဖိးပၣ်တံၣ်(တစည)ဒီးပအိၣ်ဒီကလုၥ်ဃူဖိး ပၣ်တံၣ် သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိးဘၣ်ဃးတၢ်ဃုထၢဘျီဝဲအံၤအဖီခိၣ်န့ၣ် မၠၣ်ဝတံၣ်ကမျၢၢ်တဂၤစံးဝဲလၢ “ဖဲမၠၣ်ဝတံၣ်အံၤပှၤမ့ဘၣ်ဟ့ၣ်တၢ်ဖးဒုပှၤဟ့ၣ်ကအိၣ် မီၤနီၤ.ပှၤဟ့ၣ်တၢ်ဖးဒုကအိၣ်စှၤလီၤ.အလီၤဂၥ်ဒ်သိးတဟ့ၣ်ဘၣ်တသ့ၣ်ဘၣ်အိၣ်ဒ်န့ၣ်.ဘၣ်မနုၤအဃိလဲၣ်န့ၣ်ပှၤတနီၤန့ၣ်တဲလၢ နထၢနုၥ်လီၤတၢ်ဖးလၢနအဲၣ်ဒိးတဂၤနါက့ ကဲထီၣ်က့ၤအဝဲသ့ၣ်တၢ်ဖးလီၤ. ခဲအံၤနကဘၣ်လဲၤဆီၣ်လီၤလၢ(ခီၣ်ဖၠူထၢၣ်)အဃိ တၢ်ဖးလၢအဟ့ၣ်တခါန့ၣ်ကလဲၤတုၤက့ၤလၢအဝဲသ့ၣ်အအိၣ်လီၤမီၤနီၤ”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဝဲန့ၣ်လီၤ. ဒ်သုးမီၤစိရိၤအတၢ်ဃုထၢခီၣ်မံရှၢၣ်ထုးထီၣ်ပၥ်ဖျါဝဲအသိးန့ၣ် ကညီကီၢ်စဲၣ်ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤ တၢ်ဖးဟီၣ်ကဝီၤအိၣ်ဝဲ(၃၆)တီၤ အဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဃးတၢ်ဂ့ၢ်လၢကမျၢၢ်သးစၢၢ်စၢဝဲတၢ်ဃုတအိၣ်ဘၣ်အံၤ ဒ်သိးကသ့ၣ်ညါဘၣ်ကညီထံရူၢ်ကီၢ်သဲးပၣ်တံၣ်လၢအကနုၥ်လီၤဒိးဃု ထၢသးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအတၢ်ပၥ်သးအဂီၢ်န့ၣ် ပခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်ဂုၥ်ကျဲးစၢးဆဲးကျိးဝဲပၣ်တံၣ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါဘၣ်ထွဲဘၣ်ဆၣ် ဖီၣ်လီတဲစိတအိၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.