KIC News

လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၁၄သီ, ၂၀၂၅နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်, မဲၢ်ရၤမိၢ်ကညီဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲကဝီၤအပူၤ,တလါဘျဲၣ်အတီၢ်ပူၤပှၤဒဲကဝီၤဖိတူၢ်ဘၣ်ဝဲဒ့ၣ်ဘီး(ခၣ်သံၣ်ညိး)တၢ်ဆါအိၣ်ထီၣ်တုၤအဂၤ(၁၀၀)ဘျဲၣ်အဂ့ၢ်,ဒဲကဝီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်စံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. အပူၤကွံၥ်လါအီးကထိဘၢၣ်(၂)သီတုၤလၢတလါအံၤလါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ်အပူၤမဲၢ်ရၤမိၢ်ကညီဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲကဝီၤအပူၤဒ့ၣ်ဘီးတၢ်ဆါ(ကိး)(ခၣ်သံၣ်ညိး)တၢ်ဆါစးထီၣ်ကဲထီၣ်ဝဲဒီးတလါဘျဲၣ်အတီၢ်ပူၤပှၤတူၢ်ဘၣ်ဝဲတၢ်ဆါအိၣ်ထီၣ်ဝဲတုၤလၢအဂၤ(၁၀၀)ဘျဲၣ်အဂ့ၢ်, မဲၢ်ရၤမိၢ်ဒဲက၀ီၤခိၣ် စီၤထ့အ့စံးဝဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ. “စးထီၣ်လၢအကဲထီၣ်တုၤခဲအံၤအိၣ်အဂၤ(၁၀၀)ဘျဲၣ်လံ,အခဲအံၤကိညၢ်လီၤဘၣ်ဆၣ်တပတုၥ်အသးဒံးဘၣ်.တသီခံသီတဂၤတသီခံသီတဂၤဟဲကဲထီၣ်သးအိၣ်ဒံးအဖၢမုၢ်လီၤ.တလါဘျဲၣ်အတီၢ်ပူၤအဂၤ(၁၀၀)ဘျဲၣ်အံၤဒ်(MI)အတၢ်ပၥ်ဖျါအသိးန့ၣ်မ့ၢ်ဒၣ်ထဲမဲၢ်ရၤမိၢ်ဒဲကဝီၤတဖျၢၣ်လီၤမီၤ.အါတက့ၢ်ကဲထီၣ်သးလၢဖိသၣ်ဒီးသးစၢ်ပှၤလၢတန့ၢ်ဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢ(ကၤကွဲၤဆ့)လၢအနီၢ်ဆံးခါတဖၣ်အါဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.”အဂ့ၢ်စံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢတူၢ်ဘၣ်ဒ့ၣ်ဘီး(ခၣ်သံၣ်ညိး)တၢ်ဆါသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအါတက့ၢ်မ့ၢ်ဝဲဖိသၣ်(၅)နံၣ်တုၤ(၁၇)နံၣ်ဘၢၣ်စၢၤသးစၢ်သ့ၣ်တဖၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်,အဝဲစံးအါထီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢန့ၣ်အမဲၥ်ညါ,တၢ်ကူစါယါဘျါအဂီၢ်ဒ်အလီၢ်အိၣ်ဝဲအသိးတၢ်ဟ့ၣ်ဝဲပှၤတူၢ်ဘၣ်တၢ်ဖိတဖၣ်ကသံၣ်အီဒီးဆူၣ်ချ့တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲတဖၣ်အိၣ်ဝဲအဂ့ၢ်,စံးစ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ့ၣ်ဘီး(ခၣ်သံၣ်ညိး)တၢ်ဆါအံၤကဲထီၣ်သးခီဖျိ(Mumps)တၢ်ဆါဃၢ်(ဘဲရၢး)တမံၤဒီးဒီးဘၣ်ကူဘၣ်ဂၥ်သ့ဝဲခီဖျိပှၤဆါကူးဒိး,ကသါဘၣ်တၢ်ဆါဃၢ်လၢကလံၤကျါ,ဖီၣ်ဘၣ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢပှၤဆါသူတ့ၢ်ဝဲဒီးဖီၣ်ဘၣ်ပှၤထးပှဲၤထံသ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်,ဟီၣ်ကဝီၤဆူၣ်ချ့ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤပၥ်ဖျါအိၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒီးတၢ်ဆါအံၤကဲထီၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ,တၢ်ဆါဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်ဒ်အမ့ၢ်ခိၣ်နုၥ်သလီညိးတၢ်ဆါ,ခိၣ်နုၥ်ညိးအတၢ်ပနီၣ်,နၢ်တအၢ,ဒီးနၢ်ကုအထူၣ်အပျၢ်တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးတဖၣ်ပိၥ်ထွဲထီၣ်အခံကဲထီၣ်သ့အိၣ်ဝဲအဂ့ၢ်,ဆူၣ်ချ့ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်ဘိးဘၣ်ပၥ်ဖျါစ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. မဲၢ်ရၤမိၢ်ဒဲကဝီၤအပူၤဒ့ၣ်ဘီး(ခၣ်သံၣ်ညိး)တၢ်ဆါကဲထီၣ်အဃိ,အပူၤကွံၥ်တၢ်ပတုၥ်ဆိဝဲဖိဒံဖိသၣ်ဒီးသူၣ်ဘီၣ်သးစၢ်တဖၣ်တၢ်မၤလိမၤဒိးကၠိအိၣ်ဝဲဘၣ်ဆၣ်,တကီၢ်ခါခဲအံၤတၢ်က့ၤအိးထီၣ်ကဒါက့ၤဝဲဒ်ညီနုၢ်အသိးဒီးကၠိဖိလၢဘၣ်ကူဘၣ်ဂၥ်တူၢ်ဘၣ်တၢ်ဆါတဖၣ်တခီတၢ်နဲၣ်လီၤဝဲလၢကအိၣ်လၢဟံၣ်ကွၢ်ထွဲလီၤသးအဂ့ၢ်,သ့ၣ်ညါဘၣ်ဒ်ဒဲကဝီၤခိၣ်နၢ်တဖၣ်စံးဝဲအသိးန့ၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိး,လၢကဒီသဒၢဝဲဒ့ၣ်ဘီး(ခၣ်သံၣ်ညိး)တၢ်ဆါဒီးတၢ်ဘၣ်ကူဘၣ်ဂၥ်အဂီၢ်,တၢ်ကဘၣ်ဟးဆှဲးဝဲတၢ်လီၢ်လၢပှၤကညီအိၣ်ဖှိၣ်ရိဖှိၣ်အလီၢ်ဒီးတၢ်လီၢ်လၢပှၤကညီအိၣ်အါအလီၢ်တဖၣ်အမဲၥ်ညါ,တၢ်ကဘၣ်ကးဘၢဝဲနါစ့ၤ,ကိၥ်ပူၤ,တၢ်ကဘၣ်သူဝဲ(Mask),ကဘၣ်သ့ကဆှီဝဲစုစီစီ,ကဘၣ်အိၣ်စီၤစုၤယံၤဒီးဝဲပှၤကညီ,တၢ်တဘၣ်သူဝဲတၢ်ဖိတၢ်လံၤတၢ်ပီးတၢ်လီဒ်သိးသိးဘၣ်အသိး,ဆၢကတီၢ်ခဲအံၤတၢ်တဘၣ်လဲၤဟးထီၣ်ဟးလီၤဝဲဒၣ်လၢမဲၢ်ရၤမိၢ်ဒီးမဲၢ်လးအူဒဲကဝီၤတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲဃုၥ်ဒီးကျဲအဘၢၣ်စၢၤတဖၣ်အပူၤဘၣ်အဂ့ၢ်,ဆူၣ်ချ့ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်ဘိးဘၣ်ပၥ်ဖျါဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.

လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၁၃ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ် လၢတၢ်ပၣ်ဃုၥ်ပၣ်ဂီၢ်လၢကၠါဖၠၣ်တၢ်လံၣ်အီၣ်လီအီၣ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤပူၤအံၤအဃိ ဖဲမဟါလါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၁၂ သီအနံၤန့ၣ် ကီၢ်အမဲရကၤပဒိၣ်ကျိၣ်စ့ဝဲၤကျိၤထုးထီၣ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤဝဲလၢကဟံဝဲဂ့ၢ်ဝီဆူ တၢ်ဘၣ်ဘျုးဒံၣ်မိၣ်ခြ့ၣ်စံၣ်ကညီ သုးမုၢ်ဒိၣ်(DKBA) ခိၣ်နၢ်ဒိၣ်ထီ ၄ ဂၤ န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်လၢ(ကၠါဖၠၣ်)တၢ်ဖံးတၢ်မၤပူၤအကျါ ကရူၢ်ကရၢပူၤပှၤအဂၤတၢ်ပၣ်ဃုၥ်ပၣ်ဂီၢ်မ့အိၣ်သနါက့ ဘၣ်ဃးလၢတၢ်ဖံးတၢ်မၤ အပူၤအံၤအတၢ်ပၣ်ဃုၥ်ဂီၢ်တအိၣ်ဝဲဘၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် (DKBA)သုးဂ့ၢ်ဝီခိၣ် သုးခိၣ်ကျၢၢ်ဖိ စီၤစ့ၤဝ့ ခီၣ်ဆၢကဒါဝဲန့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲလၢ“မ့ဘၣ်တဲတၢ်ကရၢကရိပူၤဒုပှၤမၤဒုအိၣ်သနါက့မ့ဘၣ်ဃးလၢယၤခီဘၣ်ဃးတၢ်တခါန့ၣ်တပၣ်ထွဲဃုၥ်နီမံၤမီၤ....

လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၁၂ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ် ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်-ကညီဒီကလုၥ်စၢဖှိၣ်ကရၢ, ဘျံးဒဝဲၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်, တနီသရံၣ်ကီၢ်ဆၣ်, ဖဲမိဒီၢ်ဝ့ၢ်ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤဖဲလါနိၣ်ဝ့ ဘၢၣ်(၁၀)သီအနံၤန့ၣ်ခီဖျိပယီၤသုးကရူၢ်ဒီးကညီတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးမုၢ်ဒိၣ်,သုးပၥ်ဖှိၣ်အဘၢၣ်စၢၤတၢ်ဒုးဟဲဆူၣ်ထီၣ်ဝဲအဃိကမျၢၢ်လီၢ်ကဝီၤဖိလၢအိၣ်မိဒီၢ်ဟီၣ်ကဝီၤပူၤတဖၣ်လဲၤဃ့ၢ်အိၣ်ကဒုအသးဆူကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ကီၢ်ဆၢတကပၤအဂ့ၢ်ဘျံးဒဝဲၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံးဝဲန့ၣ်လီၤ. စးထီၣ်ဖဲအပူၤကွံၥ်လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ်အသီ(၁၀)အနံၤ,ဖဲမိဒီၢ်ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤန့ၣ်ပယီၤသုးကျိၤဟဲထီၣ်ဟူးဂဲၤတဖၣ်ဒီးကညီတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးမုၢ်ဒိၣ်(သုးပၥ်ဖှိၣ်)အဘၢၣ်စၢၤတၢ်ဒုးကဲထီၣ်ဝဲဒီးပယီၤသုးလၢအိၣ်ဆီလီၤအသးဖဲမိဒီၢ်ဝ့ၢ်ပူၤတဖၣ်ခးတပျုၤတပျီၤလီၤဝဲကျိဖးဒိၣ်အဃိမိဒီၢ်ဟီၣ်ကဝီၤဃုၥ်ဒီးမိဒီၢ်ဝ့ၢ်ဒီတဖျၢၣ်ကမျၢၢ်လၢအကထိဃၣ်ဃၣ်လဲၤဃ့ၢ်အိၣ်ကဒုဆူကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ကီၢ်ဆၢဒီးတၢ်လီၢ်အဂၤစ့ၢ်ကီးအဂ့ၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်နဲၣ်ရွဲၣ်ပဒိၣ်စီၤအဲၣ်နၤစံးဝဲန့ၣ်လီၤ. “မ့ၢ်ဘၣ်မိဒီၢ်ဝ့ၢ်န့ၣ်ဝ့ၢ်ဒီတဖျၢၣ်လၢၤလီၤ. သနါက့ပှၤလီၢ်ကဝီၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်ဃ့ၢ်ဝဲတၢ်လီၢ်အါတီၤန့ၣ်လီၤ. တသ့ၣ်ညါ လီၤတံၢ်ခဲလၢၥ်ဘၣ်. မ့မ့ၢ်ပှၤဃ့ၢ်လၢကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ကီၢ်ဆၢန့ၣ်ကအိၣ်ဝဲအဂၤ(၅၀၀)ဘျဲၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒီးပှၤလၢအဃ့ၢ်လၢတၢ် ကပိၥ်ကပၤန့ၣ်မ့ၢ်ကအိၣ်ဆံးအါလဲၣ်တသ့ၣ်ညါဘၣ်ဒံးဘၣ်. ” အဂ့ၢ်စံးဘၣ်ဝဲခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤ. ‎ခီဖျိပယီၤသုးကရူၢ်အံၤအတၢ်စိတၢ်ကမီၤကဂၢၢ်ကျၢၤအဂီၢ်တၢ်လီၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်ပၢဆှၢဝဲန့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ်ကျဲးစၢၤမၤကဲထီၣ်ဝဲတၢ်ဃုထၢအယီၤအဘျၣ်အံၤအသိးတၢ်လီၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်ပၢဆှၢဝဲတန့ၢ်ဒီးဘၣ်ပျၢ်စုကွံၢ်ဝဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်မၤပျံၤမၤဖုးဝဲကမျၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒီးတ့ၢ်လီၤဝဲမ့ၣ်ပိၢ်,ခးလီၤဝဲကျိဖးဒိၣ်လၢကမျၢၢ်အိၣ်ဆိးတၢ်လီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ပူၤအဂ့ၢ်ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်-ဘျံးဒဝဲၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်တၢ်ပၥ်ဖျါပူၤပၥ်ဖျါဝဲန့ၣ်လီၤ. တကီၢ်ခါခဲအံၤစ့ၢ်ကီးန့ၣ်မိဒီၢ်ဝ့ၢ်တၢ်ကပိၥ်ကပၤ(တၢ်ခိၣ်တၢ်ဃၢၤ)အလီၢ်လၢပှၤလီၢ်ကဝီၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်လဲၤအိၣ်ကဒုဝဲအသးအလီၢ်န့ၣ်တၢ်လိၣ်ဘၣ်ဝဲဂ့ၢ်ဂီၢ်အူတၢ်အီၣ်တၢ်အီ, ဆ့ကၤကလၢၤဒီးကသံၣ်ကသီအဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်အသိးအါန့ၣ်အ အမဲၥ်ညါဖဲပယီၤသုးထိထီၣ်သုးကျိၤဆူမိဒီၢ်ဝ့ၢ်အခါဖဲဟဲလၢကျဲကတီၢ်န့ၣ်ပံးကွံၥ်ဝဲတၢ်လဲၤတၢ်က့ၤကျဲအဃိကီခဲလၢတၢ်ကမၤစၢၤဝဲပှၤလီၢ်အိၣ်ကမှံဖိအဂ့ၢ်တနီသရံၣ်ကီၢ်ဆၣ်ပှၤလၢမၤစၢၤလီၢ်အိၣ်ကမှံတဂၤစံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.

လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၁၂ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ် ဖဲအပူၤကွံၥ်လါအီးကထိဘၢၣ်အကတၢၢ်တၢၢ်နွံအတီၢ်ပူၤန့ၣ်ကံၢ်မဲဖၠၣ်စိမိၤကၠိဃုထံၣ်န့ၢ်ဝဲလၢဃိၣ်လိၥ်ကျိထံအကျါအိၣ်ဒီးတၢ်စုၣ်တၢ်ပျၢ်လၢအဘၣ်တၢ်ကိးအီၤလၢ(Arsenic)အံၤဝံၤအလီၢ်ခံကမျၢၢ်လၢအဒိးသန့ၤထီၣ်အသးဒီးလုၢ်အီၣ်အသးသမူလၢဃိၣ်လိၥ်ကျိတဖၣ်ကသ့ၣ်ညါဘၣ်ဝဲဒီးကပလီၢ်သးအဂီၢ်(KESAN)ထုးထီၣ်ပၥ်ဖျါတၢ်ဟံဒီးစုနဲၣ်ကျဲလၢလီၢ်ကဝီၤတဖၣ်အဂီၢ်အဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်ကညီဖိခိၣ်ဃၢၤဒီးပှၤဂ့ၢ်ဝီတၢ်မၤပှၥ်ဘျးစဲကရၢ(KESAN)ပၥ်ဖျါဝဲအသိးတၢ်စုၣ်တၢ်ပျၢ်လၢအမ့ၢ်(Arsenic)အံၤတၢ်ထံၣ်န့ၢ်အီၤလၢထံကျါအါန့ၢ်ဒံးတၢ်ပၥ်ပနီၣ်(၅)စးညါအဃိတၢ်အံၤကဟဲမၤဘၣ်ဒိဝဲကမျၢၢ်လီၢ်ကဝီၤဖိလၢအဒိးသန့ၤထီၣ်အသးလၢထံကျိအံၤတဖၣ်အတၢ်လုၢ်အီၣ်သးသမူ,ထံတၢ်ဂ့ၢ်ကီ,တၢ်အီၣ်တၢ်အီတၢ်ဂ့ၢ်ကီ,တၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးတၢ်ဂ့ၢ် ကီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢန့ၣ်အမဲၥ်ညါကမျၢၢ်ပှၤလီၢ်ကဝီၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ်သ့စူးကါထံလၢထံဖိကျိ,ခူၣ်အီထံပူၤဒီးၦၤတဂၤလၢ်လၢ်မ့ၢ်အိၣ်ဒီးတၢ်ပူၤလီၢ်တဖၣ်တကြၢးလၢမၤဘၣ်စီၣ်အသးဒီးဃိၣ်လိၥ်ထံဘၣ်,ခီဖျိတၢ်စုၣ်တၢ်ပျၢ်နုၥ်လီၤဆူတၢ်ပူၤလီၢ်အပူၤသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိးတၢ်ကဒီသဒၢတၢ်စုၣ်အဂီၢ်,ကွၢ်သမံသမိးဒီးသူထံလၢတၢ်ကြၢးသူအီၤလၢတၢ်ဘုၣ်တၢ်ဖီၣ်အဂီၢ်(လီၤဆီဒၣ်တၢ်ပနၢ်)လၢကူထံ,လုၢ်ထံလၢထံကျိပူၤဒီးတၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးလၢၦၤမၤအီၣ်ဝဲၤဖိတဖၣ်အဂီၢ်လၢကသုးတၢ်ဆၢကတီၢ်လၢကသူၣ်ဖျးတၢ်လၢထံကျိနံၤဒီးမဲးမုၢ်ခိၣ်တုၤလၢတၢ်ကဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါက့ၤအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်အဂ့ၢ်(KESAN)ပၥ်ဖျါထီၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. အဃိကမျၢၢ်လီၢ်ကဝီၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်လိၣ်ဘၣ်ဝဲတၢ်နဲၣ်ကျဲလီၤတံၢ်လီၤဆဲးလၢအဝဲသ့ၣ်တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့တၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဒီးကျဲပူၤဖျဲးလၢအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်အဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်ဒ်(KESAN)တၢ်ပၥ်ဖျါအပူၤအသိးန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ထွဲဒီးတၢ်စုၣ်တၢ်ပျၢ်ဟဲကဲထီၣ်အသးအံၤမ့ၢ်လၢတၢ်ခူၣ်ဟီၣ်လၥ်ဒ်အမ့ၢ်တၢ်ခူၣ်ထူဒီးရဲအၢး(rare-earth),လၢကီၢ်ပ ယီၤကလံၤစိးအါထီၣ်ဂီၢ်ထီၣ်ဝဲဒီးဘၣ်ဆၣ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤတဖၣ်အံၤတၢ်ထံၣ်န့ၢ်အစုၣ်အပျၢ်လၢဃိၣ်လိၥ်ကျိအပူၤတဘျီအံၤအတၢ်ဘၣ်ထွဲအိၣ်,တအိၣ်န့ၣ်တၢ်ဃုသ့ၣ်ညါအီၤလီၤတံၢ်လီၤဆဲးတအိၣ်ဒံးဘၣ်အဂ့ၢ်ဒ်(KESAN)ပၥ်ဖျါဝဲစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. ဒ် KESAN အတၢ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤအိၣ်ဝဲအသိးန့ၣ် Arsenic တၢ်စုၣ်တၢ်ပျၢ်အံၤဘၣ်တၢ်ထံၣ်န့ၣ်အီၤဖဲ သီၣ်လဲထၣ်ဒီးမဲး ခါအခိၣ်အဃၢၤတၢ်လီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ဒ်ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ဆူၣ်ချ့ကရၢ (WHO) အတၢ်ပၥ်ဖျါအိၣ်ဝဲအသိးန့ၣ်တၢ်မ့ၢ်သူဘၣ်...

လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၁၂သီ, ၂၀၂၅နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်. ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်-ကီၢ်ပယီၤ ကီၢ်ဆၢ ကညီကီၢ်စဲၣ် ရၤမတံဝ့ၢ်ကလံၤစိး ပှၤလၢအသူၣ်ထီၣ် စွ့ၣ်ကိၣ်ကိၤကၠါဖၠၣ်ဝ့ၢ်သီ ဒီးမ့ၢ်စ့ၢ်ကီးဝဲ ပှၤတဂၤလၢသုးခိၣ် ခၠံၣ်သူၣ်ပၥ်ဒိၣ်ပၥ်ကဲ လၢအမ့ၢ် ရှံကၠ့ၤကၠါအံၤန့ၣ် ဖဲတနံၤအံၤလါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ်(၁၂)သီအနံၤအံၤ န့ၣ်ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ် ကဟ့ၣ်လီၤက့ၤအီၤဆူတရူးအစုပူၤအဂ့ၢ် ကၠီၢ်တဲၣ် တၢ်ကစီၣ်သန့The Reportersပၥ်ဖျါဝဲဖဲတနံၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲအပူၤကွံၥ်လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ်(၁၀)သီအဆၢကတီၢ်န့ၣ်ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ကွီၢ်ဘျီၣ်ဆၢတဲၥ်ဝဲလၢ ကၠါဖၠၣ်အခိၣ် ရှံကၠ့ၤကၠါအံၤ လၢအသီ(၉၀)တီၢ်ပူၤ ကဟ့ၣ်လီၤက့ၤဝဲဒၣ်ဆူ...

လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၁၁ သီ, ၂၀၂၅ ဖဲလါအီးကထိဘၢၣ် ၅ သီအနံၤန့ၣ် လၢတၢ်မၤတံၥ်တၢ်ဃုထၢတၢ်ဂ့ၢ်အဖီခိၣ် ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် ဒူသထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်(သုးက့ ၁)ကီၢ်ရ့ၣ်ခိၣ် ပဒိၣ်စီၤစိမၠ့ၣ် ဃုၥ်ဒီးပှၤအဂၤ(၂၂)ဂၤအံၤ သုးမီၤစရိၤဆှိး(အိးထီၣ်တၢ်မူးတၢ်ရၢ်)ဖဲသထူၣ်ကီၢ်ဆၣ် သ့ၤစ့ၣ်(သိမ်ဆိပ်)ပၢၤကီၢ်ဝဲၤလီၢ်ဒ် တၢ်ဃုထၢတၢ်ဘျၢသဲစးကွီၢ်မ့ၣ် ၂၃ (ခ)အသိး အဂ့ၢ်န့ၣ် သုးမီၤစိရိၤအတၢ်ကစီၣ်ထုးထီၣ်ပၥ်ဖျါဝဲဖဲမဟါ ၁၀ သီအနံၤန့ၣ်လီၤ. ဒ်သုးမီၤစရိၤအတၢ်ကစီၣ်ပၥ်ဖျါဝဲအသိးန့ၣ် ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် ဒူသထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်အံၤ...

လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၁၁သီ, ၂၀၂၅နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်. ကီၢ်ပယီၤ-ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ် ကီၢ်ဆၢ ကၠါဖၠၣ် တၢ်လံၣ်အီၣ်လီအီၣ် ကျိၣ်စ့လၢ(online)ပူၤအခိၣ် ဒီးမ့ၢ်စ့ၢ်ကီးဝဲ ကညီကီၢ်စဲၣ်သုးခိးကီၢ်ဆၢ(BGF)အနဲၣ်ရွဲၣ်သုးခိၣ်ခၠံၣ်သူၣ် အသကိး ပှၤတရူးဖိ (ရှံကၠ့ၤကၠါအံၤ)န့ၣ် လၢအသီ(၉၀)တီၢ်ပူၤ ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ကွီၢ်ဘျီၣ်ဆၢတဲၥ်လီၤဝဲလၢ တၢ်ကက့ၤဟ့ၣ်လီၤက့ၤအီၤဆူ တရူးကီၢ်ပဒိၣ်အစုပူၤအဂ့ၢ် သ့ၣ်ညါဘၣ်ဒ်ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်တၢ်ကစီၣ်သန့တနီၤပၥ်ဖျါဝဲဒၣ်အိၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ. ကၠါဖၠၣ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤအခိၣ် ရှံကၠ့ၤကၠါအံၤန့ၣ် ခီဖျိတရူးထံကီၢ်ပဒိၣ်အတၢ်ဃ့ထီၣ်တဆီအဃိ ဖဲအပူၤကွံၥ် ၂၀၂၂နံၣ် လါအီကူးအဆၢကတီၢ်န့ၣ် ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ဖီၣ်န့ၢ်ကွံၥ်ဝဲဒၣ်အီၤဖဲဝ့ၢ်ဘီကီးအပူၤန့ၣ်လီၤ.ဒီးဖဲ...

စွ့ၣ်ကိၣ်ကိၤအယၣ်ဘျးသဒၢ (မ့တမ့ၢ်) KK park လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၁၁သီ, ၂၀၂၅နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ်. သုးကရူၢ်နုၥ်လီၤဝဲဒၣ်လၢ KKPark ဝံၤအလီၢ်ခံပၥ်ဖှိၣ်သးဒီး သုးခိးကီၢ်ဆၢ-BGF ဝံၤမၤပိၢ်ဖးထီၣ်ဝဲဒၣ် KK park ကရၢၢ်ပူၤတၢ်သူၣ်ထီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဝဲဒၣ်တပယူၤဃီန့ၣ်လီၤ. ဒ်သုးကရူၢ်ပၥ်ဖျါထီၣ်ဝဲ အသိးန့ၣ်တၢ်သူၣ်ထီၣ်အိၣ်ဝဲခဲလၢၥ်(၁၄၈)ဖျၢၣ်ဒီးအခဲအံၤ မၤလီၤပှီၢ်ကွံၥ်၀ဲဒၣ်(၁၀၁)ဒီးဆဲးမၤလီၢ်ပှီၢ်ဝဲ အဂ့ၢ်ပၥ်ဖျါဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. KK park မ့ၢ်ဝံၤန့ၣ် တၢ်ဘၣ်ဘျုးဒံၣ်မိၢ်ခြ့ၣ်စံၣ် ကညီသုးမုၢ်ဒိၣ်-DKBA တၢ်ပၢ ကၠီးခဲးဟီၣ်ကဝီၤကမ့ၢ်ဘၣ်ဖုးသုးကရူၢ်...

လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၁၀ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ် ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် ဖၣ်အၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်(သုးက့ ၇)တၢ်ြကဲၢ်ကီၢ်ဆၣ် မီၤဖိက့ၣ်ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤ လၢကတ့ထီၣ်(ကၠါဖၠၣ်)တၢ်ဖံးတၢ်မၤလီၢ်လၢ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ် တြီဝဲအံၤအဂီၢ်န့ၣ် ကညီသုးခိးကီၢ်ဆၢ(BGF)လဲၤပှ့ၤဝဲလီၢ်ကဝီၤကမျၢၢ်အဟီၣ်ခိၣ်တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲအဂ့ၢ်န့ၣ် (MPA -Myanmar Pressphoto Agency)တၢ်ကစီၣ်ပၥ်ဖျါဝဲဖဲမဟါ လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၉ သီအသိးသ့ၣ်ညါ ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်ဘၣ်ဃးတၢ်ကစီၣ်ဟးထီၣ်လၢ(BGF)လဲၤပှ့ၤဟီၣ်ခိၣ်တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲအံၤ(MPA)တၢ်ကစီၣ်ပၥ်ဖျါဝဲအမဲၥ်ညါ လီၢ်ကဝီၤ ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါလၢအိၣ်ဖဲန့ၣ်တနီၤစ့ၢ်ကီးစံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်အိၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ကစီၣ်ဟးထီၣ်အဖီခိၣ်အံၤ ပခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်ဆဲးကျိးသံကွၢ်...

လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၁၀ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်, ခ့ၣ်အဲးစံၣ် လၢကဟဲလါဒံၣ်စ့ဘၢၣ်အံၤတၢ်ဃုထၢလၢသုးမီၤစရိၤရဲၣ်ကျဲၤဝဲလၢကမၤဝဲအံၤန့ၣ် ကမျၢၢ်ထံဖိကီၢ်ဖိလၢအိၣ်ကညီကီၢ်စဲၣ်အပူၤတဖၣ် သးစၢၢ်စၢဝဲစှၤဒီးတၢ်နၥ်အီၣ်စ့ၢ်ကီးတအိၣ်ဝဲဘၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တကီၢ်ခါခဲအံၤထံရူၢ်ကီၢ်သဲးပၣ်တံၣ်လၢအနုၥ်လီၤဒိးဃုထၢသးသ့ၣ်တဖၣ် ထံၣ်ဘၣ်လၢအဝဲသ့ၣ်စးထီၣ်ဟးထီထီၣ်ဝဲအပၣ်တံၣ်(စဲဘိၤ), ဟးကရၢကရိကမျၢၢ်လၢ(အီၤလါ)ပူၤတဆီဒီးထုးထီၣ်ပၥ်ဖျါဆှဲပၠးဝဲအပၣ်တံၣ်ကျဲသနူသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဝဲလံ န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်ဟီၣ်ကဝီၤတဖၣ်အပူၤ ခီဖျိဖီၣ်စုကဝဲၤတၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်ဒီးတၢ်အိၣ်သးအကလုၥ်ကလုၥ်အဖီခိၣ်အံၤ ပၣ်တံၣ်လၢအနုၥ်လီၤဒိး ဃုထၢသးတဖၣ်တၢ်နၥ်အီၣ်တအိၣ်ဘၣ်အဃိတၢ်ဃုထၢဘျီဝဲအံၤကမျၢၢ်ထံဖိကီၢ်ဖိတဖၣ်အါဒၣ်တက့ၢ်သးစၢၢ်စၢဝဲတအိၣ်ဘၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ကမျၢၢ်အိၣ်ဝ့ၢ်ပူၤတဖၣ် စံးဝဲန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဃးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤပှၤလၢအအိၣ်ခိးကွၢ်ဟုၣ်ဆူၣ်တၢ်ဃုထၢတဂၤစံးဝဲလၢ“လၢတၢ်ဒုးကဲထီၣ်အလီၢ်တဖၣ်န့ၣ်ပှၤကမျၢၢ်တးသစၢၢ်စၢ တၢ်ဃုထၢအံၤဘၣ်.ဘၣ်ဆၣ်ကမျၢၢ်လၢအိၣ်ဝ့ၢ်ပူၤလၢအတနၢ်ပၢၢ်ထံရူၢ်ကီၢ်သဲး,ပှၤလၢအိၣ်ခိးတၢ်ခွဲးတၢ်ယၥ်လၢကမၤအီၣ်မုၢ်ကျိၤ ဝဲၤကွၥ်လၢကန့ၢ်ဘၣ်အဘျုးအဖှိၣ်တဖၣ်န့ၣ်ဒုသးစၢၢ်စၢဝဲအိၣ်လီၤ.တနီၤအိၣ်ဝဲလၢတၢ်ဒ့ၣ်စၢၤဒ်န့ၣ်လီၤ တနုၥ်လီၤပၣ်ဃုၥ်ပၣ်ဂီၢ်ဘၣ်, တတူၢ်လိၥ်ဝဲစ့ၢ်ကီးဘၣ်,တဲနါက့တတဲဝဲဘၣ်”အဂ့ၢ်န့ၣ် စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤ. ကညီကီၢ်စဲၣ်အပူၤ လၢကဟဲတၢ်ဃုထၢအံၤ ထံရူၢ်ကီၢ်သဲးပၣ်တံၣ်လၢကနုၥ်လီၤဒိးဃုထၢသးန့ၣ်အိၣ်ဝဲခဲလၢၥ်...