ဟံၣ်လၢတပူၤဒီး ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ် ကီၢ်ပယီၤ နီၣ်ဂံၢ်(၂)တိၤ ကျဲတဖၣ် တၢ်မၤဟးဂီၤကွံာ်အီၤ
လါအ့ဖြ့ၣ် ၄သီႇ ၂၀၁၉နံၣ်ႇန့ၣ်နီၣ် ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ် ကီၢ်ပယီၤရၤမတံက၀ီၤဒ့(၅) ယ့ၣ်ပူၣ်သ၀ီပူၤ တိၤနီၢ်ဂံၢ်(၂)လၢ အိၣ်လၢကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ် ဟဲခီပတာ်၀ဲဆူရၤမတံအံၤန့ၣ် တၢ်လီၢ်အ၀ဲန့ၣ် တပူၤဒီးကျဲဘၣ်အဃိ မၤဟးဂီၤကွံာ်၀ဲၦၤအိၣ်ဟံၣ်လီၢ်တဖၣ်ဒီး ကရၢၢ်တဖၣ် ဖဲလါအ့ဖြ့ၣ် ၄သီဂီၤခီကတီၢ် အဂ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်လီၤ. ဟံၣ်(၃)ဖျၢၣ်လၢအတပူၤဒီးကျဲမုၢ်အံၤ တကးဘၣ် လၢအပူၤကွံာ် ၂၀၁၈နံၣ် လါဒံၣ်စ့ဘၢၣ် ၂ သီအနံၤ ဟံၣ်(၅)ဖျၢၣ် အလီၢ် လၢတၢ်မၤဟးဂီၤဃာ်အီၤ ဒီးတၢ်က့ၤသူၣ်ထီၣ်ကဒါ က့ၤကရၢၢ်တဖၣ်အံၤရၤမတံကီၢ်ဆၣ်ပတီၢ် ၦၤပၢဆှၢတၢ်အခိၣ် အူဖၠိစီၣ်ကိၣ်ကိၣ် ပာ်ဖှိၣ်ထီၣ်သးဒီး ၀ဲၤကျိၤၦၤမၤတၢ်ဖိတဖၣ် သူ၀ဲဂံၢ်ဘါၦၤအဂၤ(၅၀)လဲၤမၤဟးဂီၤကွံာ်၀ဲန့ၣ်လီၤ. “တိၤကျဲမုၢ်၀ဲအံၤမ့ၢ်၀ဲ အ့ရှၢၣ်ကျဲမုၢ်အဃိ ကျဲမုၢ်ကပၤန့ၣ်တၢ်ပာ်ပနီၣ်ပာ်အီၤလၢ တၢ်ကဘၣ်ပာ်၀ဲ ၁၂၅ပ့ၣ်အဃိ ဟံၣ်လၢအပၣ်ဃုာ်လၢကျဲမုၢ်၀ဲန့ၣ် ၃ဖျၢၣ် တၢ်မၤရှဲပျီကွံာ်အီၤန့ၣ်လီၤႉ”အဂ့ၢ် အူဖၠိစီၣ်ကိၣ်ကိၣ် လၢအဟံးမူဒါ ဖဲတၢ်မၤရှဲပျီတၢ်ဘျီ၀ဲန့ၣ်လီၤႉ လၢတၢ်မၤရှဲပျီၦၤအိၣ်ဟံၣ်လီၢ်တဖၣ် လၢတၢ်သူၣ်လီၤဃာ်၀ဲန့ၣ် လၢအပူၤကွံာ် ၂၀၀၅နံၣ်ခါ အူစ့ၣ်၀့လၢဘၣ်တၢ်ဖီၣ်အီၤဘၣ်ဃး တၢ်မၤကၤ၀ဲ ၦၤကညီ အကျီးလၢအအိၣ်၂၅ အ့ကၢၣ်အံၤ တၢ်ဟံးန့ၢ်အီၤ၀ံၤ မ့ၢ်၀ဲကီၢ်ပဒိၣ်တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်အိၣ်လၢကရဲၣ်ကျဲၤ၀ဲန့ၣ်လီၤႉ လၢတချုးတၢ်မၤဟးဂီၤ၀ံၤဟံၣ် ဒံးဘၣ်န့ၣ် ကျဲမုၢ်ကျဲဘိ၀ဲၤကျိၤဟ့ၣ်ဒုးသ့ၣ်ညါ၀ဲအိၣ်သၢဘျီအဂ့ၢ် ကီၢ်ဆၣ် ၦၤပၢဆှၢတၢ်အခိၣ်အံၤ စံး ၀ဲန့ၣ်လီၤႉ...
တၢ်ကမၤလဲၢ်ထီၣ်၀ဲ တီၣ်ကလ့၀့ၢ်တၢ်တိာ်ကျဲၤအံၤ ကညီကီၢ်စဲၣ်ဘျီၣ်ဒိၣ်ပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤ
လါအ့ဖြ့ၣ် ၃ သီႇ ၂၀၁၉နံၣ်ႇ စဖါရှီ ကညီကီၢ်စဲၣ်ႇဖၣ်အၣ်ကီၢ်ဆၣ် စဲၣ်ပရံသ၀ီကရူၢ်အပူၤ တၢ်ကသူၣ်လီၤအါထီၣ်၀ဲဟံၣ်လီၢ်တၢ်တိာ်ကျဲၤတခါအဂ့ၢ် တၢ်ပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤလီၤ၀ဲဖဲ တၢ်မၤ၀ဲခံဘျီတဘျီကီၢ်စဲၣ်ဘျီၣ်ဒိၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ် သၢသီတသီ ဖဲလါအ့ဖြ့ၣ် ၃သီအနံၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဃးတၢ်ကတ့အါထီၣ်၀ဲ တီၣ်ကလ့ဟံၣ်လီၢ်တၢ်တိာ်ကျဲၤအံၤအဖီခိၣ် ကီၢ်စဲၣ်ပဒိၣ်ကပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤအီၤအဂီၢ် ကညီကီၢ်စဲၣ် တၢ်တိာ်ကျဲၤႇ တၢ်ပၢၤဃာ် ကျိၣ်စ့ဒီးတၢ်ကဟုကယာ်န့ဆၢၣ်ကိတိာ်ခိၣ် အူသါနဲၣ်တီၣ်ဖျါထီၣ်၀ဲဖဲ ကီၢ်စဲၣ်ဘျီၣ်ဒိၣ် ခံဘျီတဘျီတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤႉ ကိတိာ်အူသါနဲၣ်တဲ၀ဲ“လၢပ၀ဲတကပၤ ကဘၣ်က့ၤကွၢ်ကဒါက့ၤတၢ်လၢ ကမျၢၢ်ဘၣ်ဒိလၢ တၣ်(၄ႇ၀၀၀,တၣ်၉၀၀ ဘံလၣ်မၠ့ၣ်တၢ်တိာ်ကျဲၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤႉ မ့ၢ်၀ံၤ (စက်မ+ဇုန်) သနာ်က့အိၣ်ဖဲန့ၣ်လီၤႉ ၦၤဘျၢလီၤကျိၣ်စ့တဖၣ် လၢၦၤမၤတၢ်ဖိကအိၣ်အဂီၢ် ကဘၣ်ကွၢ်ကျဲၤန့ၢ်တၢ်လီၢ်တဖၣ်ႇ ၦၤမၤတၢ်ဖိတဖၣ်ဒီး ၦၤလၢအအိၣ်ဘှံးလၢမူဒါ(ပင်စင်) တဖၣ်အဂီၢ် သနာ်က့ပကဂုာ်ကျဲးစၢးတ့ထီၣ်န့ၢ်၀့ၢ်သီအံၤဒီးဖၣ်အၣ်ဟီၣ်က၀ီၤကဟဲလဲၤထီၣ်လဲၤထီအဂီၢ် ပပညိၣ်အီၤလီၤႉ”အဂ့ၢ် စံး၀ဲန့ၣ်လီၤ. တီၣ်ကလ့ တၢ်ကတ့ထီၣ်၀ဲဟံၣ်လီၢ်သီတၢ်တိာ်ကျဲၤအံၤ ဟီၣ်ခိၣ်အ့ကၢၣ် (၉၂၈.၉၃)အံၤ လၢထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤ ၀ဲၤကျိၤ အလံာ်ဒုး သ့ၣ်ညါနီၣ်ဂံၢ် ၄၇၁,၂၀၁၈အံၤႇ ဖဲလါအ့ဖြ့ၣ် ၂၃သီအနံၤ တၢ်က့ၤပာ်ပနီၣ်အီၤလၢထံကီၢ်တၢ်ပၢဟီၣ်ခိၣ်၀ံၤ သုးတြိၤနီၣ်ဂံၢ် (၂၂)ခီၣ်ချ့ သုးတြိၤ၀ဲၤလီၢ်ခိၣ်သ့ၣ် ဟ့ၣ်လီၤကဒါက့ၤလၢကညီကီၢ်စဲၣ်ပဒိၣ်အအိၣ်ဖဲ (၁၂ႉ ၆ႉ၂၀၁၈)နံၤန့ၣ်လီၤ. တီၣ်ကလ့ တၢ်မၤလဲၢ်ထီၣ် ၀့ၢ်သီ ဟံၣ်လီၢ်တၢ်တိာ်ကျဲၤအံၤ ကညီကီၢ်စဲၣ်...
ကသံၣ်မူၤဘှီးတဖၣ် လၢတၢ်ဖီၣ်န့ၢ်အီၤတဖၣ် KNU ဒွဲၣ်အူမၤဟးဂီၤ
လါမးရှး၂၈ သီႇ၂၀၁၉ နံၣ်, စီၤရှါ (KNU) ဒူပျာ်ယာ်ကီၢ်ရ့ၣ်ႇKNPF ကညီပၢၤကီၢ်လၢအတြီဆၢကသံၣ်မူၤဘှီးတဖုအံၤ ပံၤလၣ်ဒီး ကသံၣ်မူၤဘှီးလၢ အဖီန့ၢ်၀ဲတဖၣ်န့ၣ် ဖဲလါမးရှး ၂၂သီအနံၤန့ၣ် ဒွဲၣ်အူမၤဟးဂီၤကွံာ်၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ကၠၣ်အ့ဆ့ၣ်ကၠံကီၢ်ဆၣ်ႇလါမးရှးအပူၤ တၢ်ဖီၣ်န့ၢ်၀ဲပံၤလၣ်(၄ႇ၆၀၀) ဘျဲၣ် (လၢအၦၤ့အိၣ်၀ဲ ၅ ကလီၢ်ဘျဲၣ် ) ဒီးကသံၣ်ကသ့ၣ်အဖျၢၣ် ၂၈၀ဘျဲၣ်အံၤဒွဲၣ်အူမၤ ဟးဂီၤကွံာ်၀ဲအဂ့ၢ် (KNPF)ပၢၤကီၢ်ခိၣ်စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်လီၤႉ အ၀ဲစံး၀ဲလၢ“လၢပ၀ဲ၀ီၢ်ရီကီၢ်ဆၣ်အပူၤ ပမၤ၀ဲတၢ်ထီဒါကသံၣ်မူၤဘှီးအံၤအိၣ်လီၤႉ ပံၤလၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ မ့ၢ်၀ဲတၢ်မူၤတၢ်ဘှီးအဃိ ပတူၢ်လိာ်တန့ၢ်ဘၣ်ႉ လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ ပဟ့ၣ်တၢ်နၢ်ပၢၢ်လၢကမျၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ႇ မၤဟးဂီၤပံၤလၣ်ကျီးတဖၣ်ႇ မ့ၢ်၀ံၤပဟ့ၣ်တၢ်ကမၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်၀ဲန့ၣ်လီၤ”အဂ့ၢ် စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ၀ီၢ်ရီကီၢ်ဆၣ်အပူၤ ၦၤလၢအဆါဒီးအသူကသံၣ်မူၤဘှီးတဖၣ် တၢ်ဟ့ၣ်လီၤ၀ဲတၢ်သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်၀ံၤ တၢ်ဟံးအရ့ဒ်တၢ်ဘျၢအသိးဒီး သးစၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဒ်သိး သုတကဲထီၣ်၀ဲကသံၣ်မူၤဘှီးအကုၢ်ဘၣ်ဒီးလၢကလုာ်ဂ့ၢ်၀ီႇ မုၢ်ကျိၤ၀ဲၤကွာ်တၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤ တၢ်သးစဲကဂ့ၤဒိၣ်ထီၣ်ဒီး ကဟးဆှဲးတၢ်မူၤတၢ်ဘှီး အဂီၢ် ၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်ဆီၣ်ထွဲ၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ပံၤလၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ လီၢ်က၀ီၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်သူအီၤ ဒ်ကသံၣ်ကသီအသိး ဒ်အမ့ၢ် တၢ်ဟၢဖၢဆါႇ တၢ်ဟၢဖၢလူႇ တၢ်တကံပ၀ံအဂီၢ် ပာ်ဃာ်၀ဲလၢအဟံၣ်အိၣ် စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤႉ မ့မ့ၢ်လၢ၀ီၢ်ရီကီၢ်ဆၣ်အပူၤ တၢ်သူၣ်အီၤလၢဟံၣ်ကရၢၢ်ဒ်တၢ်ကသူ၀ဲကသံၣ်ကသီအဂီၢ် အိၣ်၀ဲ တဆံးတက့ၢ် အဂ့ၢ်(KNPF) ၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါစံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ကမျၢၢ်လၢတအဲၣ်ဒိးပာ်ဖျါမံၤတဂၤစံး၀ဲလၢ“ၦၤလၢအဲၣ်ဒိးထီဒါတမူၤတၢ်ဘှီးဒု အိၣ်တနီၤ...
ထံဂုၤကီၢ်ဂၤ ကညီတၢ်ကရၢကရိ ဃ့ထီၣ်၀ဲလၢ ကီၢ်ပဒိၣ်အသုးသ့ၣ်တဖၣ် ကပတုာ်ကွံာ်တၢ်ထီၣ်ဒုးလၢ ရခၢၣ်ကီၢ်
လါမးရှး ၂၇ သီ,၂၀၁၉ နံၣ်, စအဲၣ်ဆူ ထံကီၢ်ပဒိၣ်ဒီး ကီၢ်ပယီၤအသုးသ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်ကွၢ်တၢ်လၢတၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်အဂီၢ်န့ၣ် အသုးမုၢ်လၢအဆှၢပာ်၀ဲလၢရခၢၣ် ကီၢ်စဲၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ကက့ၤထုးကွံာ်၀ဲ၀ံၤ လၢရခၢၣ်သုးမုၢ်ဒိၣ်-AA သ့ၣ်တဖၣ်အဖီခိၣ် တၢ်ထီၣ်ဒုးသ့ၣ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီး ကပတုာ်ကွံာ်တဘျီဃီအဂီၢ် ထံဂုၤကီၢ်ဂၤကညီတၢ်ကရၢကရိ -IKO ထုးထီၣ်ပာ်ဖျါ၀ဲအတၢ်ဃ့ထီၣ်ဖဲ လါမးရှး ၂၆သီ အနံၤန့ၣ်လီၤႉ လၢကီၢ်ပဒိၣ်သုးအတၢ်ထီၣ်ဒုး၀ဲ(AA)သုးမုၢ်ဒိၣ်န့ၣ် အ၀ဲသ့ၣ်အိၣ်ဒီး တၢ်ပညိၣ်လိၤလိၤ လၢရခၢၣ်ထံဖိကီၢ်ဖိသ့ၣ် တဖၣ်အဖီခိၣ် ဒီးခး၀ဲဒၣ်အဃိ (IKO)ပဲာ်အၢပဲာ်သီ၀ဲအဂ့ၢ် IKO ၦၤကတိၤတၢ်ပၢ စီၤနံးကံၣ် စံး၀ဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤႉ အ၀ဲစံး၀ဲလၢ“ ဒ်ကီၢ်ပဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်ခးလီၤ၀ဲကျိဖးဒိၣ်လၢ ပ၀ဲကလုာ်ဒူၣ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်အလီၢ်န့ၣ် လ့ၤတက့ၤပတူၢ်လိာ်တသ့ဘၣ်ႉ တၢ်အ၀ဲန့ၣ်မ့ၢ်၀ဲ တၢ်မၤကမၣ်၀ဲ ၦၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ်န့ၣ်လီၤႉ အဃိ ကီၢ်ပဒိၣ်သုး အတၢ်ထီၣ်ဒုးဒီးအတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤသ့ၣ်တဖၣ် ပ၀ဲ (IKO) ပထီဒါ၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤႉ”အဂ့ၢ် စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ကီၢ်ပယီၤပူၤ ကလုာ်ဒူၣ်တၢ်ဂ့ၢ်ကီန့ၣ်မ့ၢ်၀ဲ ထံရူၢ်ကီၢ်သဲးတၢ်ဂ့ၢ်ကီလီၤအဃိ မ့ၢ်ထံၣ်လိာ်တၢၣ်ပီၣ်လိာ်သး လၢထံရူၢ် ကီၢ်သဲးအကျဲသနူန့ၣ် ကမ့ၢ်ကျဲလၢအဘၣ်ကတၢၢ်အဂ့ၢ် (IKO)နဲၣ်န့ၢ်၀ဲဘၣ်ဆၣ် ကီၢ်ပဒိၣ်ဒီး ကီၢ်ပဒိၣ် အသုးတ ကပၤႇ လၢကဘှါရှဲ၀ဲကလုာ်ဒူၣ်တၢ်ဂ့ၢ်ကီအဂီၢ် ပာ်ဒိၣ်ပာ်ကဲ၀ဲလၢတၢ်ထီၣ်ဒုးအဃိ တၢ်ဂ့ၢ်ကီသ့ၣ်တဖၣ်...
ကညီကၠိဖိမုၣ် (၂) ဂၤလီၤအုးသံလၢ ၦဲၤလိာ်ကျိပူၤ
လါမးရှး ၂၆သီႇ ၂၀၁၉ႇ စးအဲၣ်ဆူ KNU မုၢ်တြီၢ် ကီၢ်ရ့ၣ် ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢ ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် သူၣ်ထီၣ်၀ဲကၠိလၢအမ့ၢ် Mutraw Junior Collage-MTJC ကၠိႇ အကၠိဖိမုၣ် (၂) ဂၤလီၤအုးသံ၀ဲလၢ ၦဲၤလိာ်ကျိအပူၤ ဖဲတလါအံၤ ၂၂ နံၤအဂ့ၢ် ကညီကူၣ်သ့ဆဲး လၤ၀ဲၤကျိၤ KED ထုးထီၣ်ပာ်ဖျါ၀ဲတၢ်ကစီၣ် ဖဲလါမးရှး၂၆ သီအနံၤန့ၣ်လီၤႉ လၢတၢ်ကဲထီၣ်သးဘျီ၀ဲအံၤန့ၣ် ကၠိဖိမုၣ်လၢအလီၤအုးသံလၢၦဲၤလိာ်ကျိပူၤ (၂) ဂၤန့ၣ် ဖဲအသိၣ်လိလိာ်သးလၢတၢ်ပီၢ်ထံအဖၢအခါ လဲၤဘၣ်၀ဲလၢထံလီၤသ၀ံးအပူၤအဃိ လီၤအုးသံ၀ဲခံဂၤလၢာ်အဂ့ၢ် ခ့ၣ်အံဒံၣ်, ကညီကူၣ်သ့ဆဲးလၤ၀ဲၤကျိၤ လီၢ်ခၢၣ်သး၀ဲၤဒၢးခိၣ် စံးဘၣ်၀ဲ ခ့ၣ်အဲးစံၣ်န့ၣ်လီၤႉ အ၀ဲစံးလၢ“ၦၤကၠိဖိခံဂၤအံၤ ဒ်လဲၣ်ဂ့ၤဒ်လီၣ်ဂ့ၤ အ၀ဲသ့ၣ်အိၣ်ကၠိမ့ၢ်၀ဲန့ၣ် ကမ့ၢ်ၦၤသ့ၣ်တဖၣ်ကဘၣ်ဘျုးလၢအၦၤတ၀ၢအဂီၢ်လီၤႉ အမိအပါသ့ၣ်တဖၣ်သနာ်က့ ပညိၣ်ဃာ်တၢ်လၢအ၀ဲသ့ၣ်အဂီၢ်ဖးထီဒီး စးထီၣ်လၢနီၢ်ဆံးခါဒီးတုၤလၢကတီၢ်ခဲအံၤ ဒုးအိၣ်၀ဲကၠိလီၤႉ အဃိန့ၣ် မ့ၢ်၀ဲတၢ်လီၤမၢ်ဖးဒိၣ်တခါလီၤမီၤႉ”အဂ့ၢ်အ၀ဲစံး၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤႉ ကၠိဖိမုၣ်လၢအလီၤအုးသံ (၂) ဂၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်၀ဲဒၣ် နီၢ်ခုၣ်ခုၣ်ရှံ (၁၉)နံၣ် အိၣ်လၢလူၤသီကီၢ်ဆၣ် ထံစွဲၤနံၤသ၀ီဒီး နီၢ်သီတူၢ်ဖီ (၂၀)နံၣ် တ့မူၤဒဲသ၀ီ သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤႉ ဖဲအ၀ဲသ့ၣ်လီၤအုးအဆၢကတီၢ် ၦၤကၠိဖိအဂၤလၢအလဲၤပီၢ်ထံဖဲန့ၣ်သ့ၣ်တဖၣ်...
အ့ၣ်ရၣ်၀တံၣ်ကီၢ်ခီဒိၣ်ပူၤ လၢတၢ်ကသိၣ်လိ၀ဲ ကညီလံာ်ထူလံၤ “လံာ်ကွဲၢ်ကီၢ်” အဂီၢ် ကီၢ်ခီဒိၣ်လံာ်လဲၢ်ဒီးတၢ်ဆဲးတၢ်လၤ အၦၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတပာ်ပနီၣ်
လါမးရှး၂၇ သီႇ၂၀၁၉ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် အ့ၣ်ရၣ်၀တံၣ်ကီၢ်ခီဒိၣ်အပူၤႇ ကညီအလံာ်ထူလံၤလၢအမ့ၢ်၀ဲ“လံာ်ကွဲၢ်ကီၢ်”လၢအဘၣ်တၢ်ထုးဖျါထီၣ်က့ၤအီၤလၢ မၠဲၣ်ကၠံငူၣ်သီခါဖးဒိၣ်အံၤ လၢတၢ်ကဟဲသိၣ်လိအီၤအဖီခိၣ် ကီၢ်ခီဒိၣ်လံာ်လဲၢ်ဒီးတၢ်ဆဲးတၢ်လၤ ကမံးတံာ်သ့ၣ်တဖၣ် တပာ်မနီၣ်၀ဲဘၣ်အဂ့ၢ် အ့ၣ်ရၣ်၀တံၣ်ကီၢ်ခီဒိၣ် ကညီလံာ်လဲၢ်ဒီးတၢ်ဆဲးတၢ်လၤ အၦၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤ မါအဲၣ်ခလ့ စံး၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤႉ အ့ၣ်ရၣ်၀တံၣ်ကီၢ်ခီဒိၣ် ကညီလံာ်လဲၢ်ဒီးတၢ်ဆဲးတၢ်လၤ ကမံးတံာ်အၦၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤ မါအဲၤခလ့စံး၀ဲလၢ “ လံာ်ကွဲၢ်ကွီၢ်အံၤန့ၣ် မ့ၢ်၀ဲလံာ်လၢအရ့ဒိၣ်န့ၣ် ပတတူၢ်လိာ်ဘၣ်. ပ၀ဲဒၣ်ခီဒုပကပာ်ပနီၣ်ဒီးသူ၀ဲ ကညီၦိၢ်မုၢ်နုာ် အလံာ်ဒီး ကညီစှီၤအလံာ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤႉ ၦၤလၢအသးအိၣ်မၤလိ ဒီးအဲၣ်ဒိးဃုသ့ၣ်ညါသ့ၣ်တဖၣ် ဒုမၤလိ၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ဆိမိၣ်လၢတမ့ၢ်လၢအကဟဲဘၣ်ဒိ၀ဲပလံာ်လဲၢ်ဘၣ်ႉ”အဂ့ၢ် အ၀ဲတဲဘၣ်၀ဲ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် န့ၣ်လီၤႉ လံာ်ကွဲၢ်ကီၢ်၀ဲအံၤန့ၣ် ဘၣ်တၢ်နုာ်လီၤသိၣ်လိအီၤလၢ ပါတနီၤႇ မၠီမၠးႇ အ့ၤမဲကီၢ်ဆၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ၀ါခဲၣ်မးကီၢ်ဆၣ် သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤႉ ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ဟးသိၣ်လိ၀ဲဒ်အံၤန့ၣ် လၢကညီၦၤတ၀ၢသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤ တၢ်ပဲာ်ထံနီၤဖးသ့ၣ်တဖၣ်ဟဲအိၣ်ထီၣ်၀ဲအသိး ကီၢ်ဆၣ်လံာ်လဲၢ်ဒီးတၢ်ဆဲးတၢ်လၤႇ ကီၢ်ခီဒိၣ်လံာ်လဲၢ်ဒီးတၢ်ဆဲးတၢ်လၤသ့ၣ်တဖၣ် တတူၢ်လိာ်၀ဲဘၣ်အဂ့ၢ် ၦၤလၢအဟူးဂဲၤမၤတၢ်လၢကညီလံာ်လဲၢ်ဂ့ၢ်၀ီသ့ၣ်တဖၣ်စံး၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤႉ လံာ်ထူလံၤလၢအမ့ၢ်“လံာ်ကွဲၢ်ကီၢ်”အံၤ လၢကညီကီၢ်စဲၣ်၊ တလၢၤ(မိၣ်)ကီၢ်စဲၣ်ႇ ၀့ၢ်တကူၣ်ကီၢ်ခီဒိၣ်ဒီး အ့ၣ်ရၣ်၀တံၣ်ကီၢ်ဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ် တၢ်လီၢ်တနီၤဖဲတၢ်ကိၢ်ခါအဆၢကတီၢ် အိးထီၣ်၀ဲဒၣ်တၢ်သိၣ်လိဒီး သိၣ်လိ၀ဲစးထီၣ်လၢ တီၤဖိသၣ် ဒီးတုၤလၢ ၁၁ အပတီၢ်န့ၣ်လီၤႉ ပါတနီၤကီၢ်ဆၣ် ကညီလံာ်လဲၢ်တၢ်ဆဲးတၢ်လၤ ၦၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤခံဂၤတဂၤ...
KNU ဟီၣ်က၀ီၤပူၤ သိလ့ၣ်တကျၢၢ်အဃိ သံ ၄ ဂၤႇ ဘၣ်ဒိ အဂၤ ၁၀ ဘျဲၣ်
လါမးရှး ၂၆ႇ ၂၀၁၉ နံၣ်ႇ ခ့ၣ်အဲးစံၣ် KNU ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢ သုးက့ (၇)ဟီၣ်က၀ီၤအပူၤ ဖဲ လါမးရှး ၂၆သီႇ မုၢ်ဃ့ၢ်လီၤ ၁ နၣ်ရံၣ်အဆၢကတီၢ် သိလ့ၣ်(ကါ) တခိၣ်လၢ အ့ၣ်ရၣ်၀တံၣ်ကညီသးစၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဟဲဒိး၀ဲန့ၣ် တကျၢၢ်၀ဲအဃိ ၦၤဒိးသိလ့ၣ်အကျါသံ ၄ဂၤဒီး ဘၣ်ဒိ၀ဲအဂၤ ၁၀ ဘျဲၣ်န့ၣ်လီၤႉ ၦၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ခီဖျိလၢတၢ်ကိၢ်ခါကၠိပျၢ်အဃိ မ့ၢ်ဒ်သိး ကဟဲဃုသ့ၣ်ညါမၤလိန့ၢ်တၢ် လၢကညီတၢ်ပၢၢ်ဆၢဟီၣ် က၀ီၤဒီး ဖဲဟဲအဖၢမုၢ်ဘၣ်လၢကျဲအိၣ်ဒီးတၢ်လီၤဘံကၢၢ်တခါဒီးအ၀ဲသ့ၣ်သိလ့ၣ် ဘြ့ၣ်ဖျိအဃိ သိလ့ၣ် တကျၢၢ်၀ဲ အဂ့ၢ် ကညီဒီကလုာ်တၢ်ထူၣ်ဖျဲးသုးမုၢ်ဒိၣ်(KNLA)လီၢ်ခၢၣ်သးကသံၣ်၀ဲၤကျိၤမူဒါခိၣ် သုးခိၣ်ဒိၣ်စိ နီၢ်စ့ဒ့ကဲ စံး၀ဲဒၣ် န့ၣ်လီၤႉ “ကါတကျၢၢ်ဖဲ ၦၤက၀ၣ်နုာ်လီၤလၢသုးက့နွံႇ တၢ်ဒီခိၣ်လၢအဘူးဒီးကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်ကီၣ်ဆၢ, မဲၢ်သရံးန့ၣ်လီၤႉ ဖဲန့ၣ် ၦၤသံ၀ဲ, ပိာ်ခွါ ၃ဂၤဒီး ပိာ်မုၣ် ၁ ဂၤန့ၣ်လီၤႉ ခိၣ်သၣ်ဃံဒီး စုကၢ်ခီၣ်ကၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး ကအိၣ်၆ ဂၤႉ တုၤအခဲအံၤဒၣ်လဲာ်သးပ့ၤနီၣ်သး” အဂ့ၢ် အ၀ဲစံးတဲဘၣ် ခ့ၣ်အဲးစံၣ်န့ၣ်လီၤႉ အခဲအံၤၦၤလၢအဘၣ်ဒိ...
တံနိမဲာ်ထံ
တဘျီလဲၤတုၤဘၣ်ယဲဒၣ်ႇ ဆူကီၢ်ကညီ၀့ၢ်ဖၣ်အၣ် ဆၢတုၤဘၣ်ယဲယံာ်တ့ၢ်လံာ်ႇ ခဲအံၤၦဲၤယဲဒီးသးမံ ဖၣ်အၣ်ကညီ၀့ၢ်ခိၣ်စိႇ ပာ်ကဖၢသးလၢနဃိ ဘၣ်ဆၣ်တၢ်မၤဖှီၣ်ယသးႇ လၢနဃိန့ၣ်အိၣ်အါမး တၢ်လၢမၤဖှီၣ်ယသးဖိႇ နမံၤလၢကီၢ်ပယီၤကျိာ်ဃိ ဆူမံၤကညီမ့ၢ်ခီလဲႇ ကသးခုတပျုာ်ထုးယဲႉ (နဲဒၣ်မီၣ်) လၢဖၠါပူၤဟးထီၣ်ဟးလီၤႇ ထံၣ်ထဲၦၤကတိၤပယီၤ ကညီဖိကဒဲကဒဲႇကတိၤပယီၤလီၤလဲကဲ ကညီကျိာ်ယဆၢနၢ်ဟူႇ စံးဆၢယၤ “ပၠီမတးဘူ” တံနိကတိၤၦၤကညီႇ ကဲထီၣ်ၦၤအီပံၢ်အီပီႉ (တၢ်အံၤတၢ်ဖးကီ) ကွဲမုာ်သုလၢသးကဆှီႇ ဟဲဟးဘၣ်ဆူကီၢ်ကညီ ဘၣ်ဆၣ်တချုးသုးဟဲဟးႇ ပယီၤကျိာ်မၤလိဆိသး ကညီဖိလၢ၀့ၢ်ဖၣ်အၣ်ႇ တကတိၤကညီကျိာ်ဘၣ် တချုးနဟဲ၀့ၢ်ဖၣ်အၣ်ႇ ကတိၤလိပယီၤမ့ၢ်ဘၣ် နကတိၤကညီကျိာ်ဃိႇ နကအီပီဒ်တံနိႉ (လီၤတံၢ်ဒါခီ) ဆိမိၣ်ဟဲတုၤကညီ၀့ၢ်ႇ ကဖးဘၣ်လံာ်ကညီစ့ၢ် (ဆိမိၣ်ဒိၣ်ပာ်စၢၤညါ) ဟဲတုၤကညီ၀့ၢ်တဘျီႇ တၢ်ဆိမိၣ်ခိၣ်ခံအီထီ ကျဲမုၢ်ကျဲဘိအကပၤႇ ၦၤကွဲးလီၤလံာ်လဲၢ်အိၣ်ရး အိၣ်ထဲပယီၤကျိာ်တဘျီႇ ဖးတဘၣ်ယဘၣ်ကွၢ်ကီ (သးဘၣ်ဖှီၣ်ညါ) သ့ၣ်နီၣ်တဘျီ- ယလဲၤဆူကီၢ်ပယီၤထးႇ ထံၣ်ဘၣ်တရူးလံာ်၀း၀း တၢ်အီၣ်ကျးတမှံၤဟံၣ်ဒွဲႇ အိၣ်ထဲတရူးလံာ်လဲလဲ သးဒ့ဒီတစိၢ်တလီၢ်ႇ ဆိမိၣ်လဲၤတုၤတရူးကီၢ် ကညီဖိဧၢဆိမိၣ်ထီၣ်ႇ ၀့ၢ်ဖၣ်အၣ်မ့ၢ်ကညီကီၢ် ဟးကွၢ်ကီကညီ၀့ၢ်ခိၣ်ႇ ကညီလံာ်တထံၣ်နီတိၣ် ဆိမိၣ်က့ၤတလဲၤခီဖျိႇ ယမဲာ်ဆှးဒီးတရူးဖိ နဃိဆၢပာ်ကဖၢသးႇ ဘၣ်ဆၣ်မဲာ်ဆှးလီၤက့ၤသး ဘၣ်တဘျီယလဲၤဆူဖၠါ လၢတံၤဖိသကိးဖိကျါႇ တံနိဟ့ၣ်ကူၣ်တၢ်တခါ “ဒ်မံၤကညီကအိၣ်ဖျါႇ ကတိၤကညီကျိာ်အါအါႉႉႉ” သးစၢ်တဂၤတဲဆၢယၤႇ “ဖုၦၢ်တဘိခ့းနီးကၠး” (တံနိမဲာ်ထံ) လၢတၢ်အဲၣ်ၦၤကလုာ်ဃိႇ ဟ့ၣ်ကူၣ်ကဒီးသီတမၠိ “မ့ၢ်ကတိၤကညီကျိာ်န့ၣ်ႇ ကျဲၣ်ကျီဒီးကျိာ်ဂၤတဂ့ၤ နမ့ၢ်ကျီၣ်ကျဲကတိၤတၢ်ႇ ကညီအကျိာ်ကလီၤမၢ်” ဖဲန့ၣ်ၦၤတဲဆၢက့ၤယၤႇ “တံနိနကးကီာ်ဘၣ်ဒး ပယီၤကျိာ်နမ့ၢ်တသ့ႇ တအီၣ်ဘၣ်မ့ၤသူတဃ့” (မ့ၢ်တၢ်ဆိမိၣ်လၢကဆှၢၦၤဆူကုၢ်အလီၢ်) တဘျီအံၤ- တံနိကွၢ်ၦၤလံတကံႇ မနၢ်အမဲၢ်ဖုၣ်လီၤလံ ဆၢထၢၣ်ကူဘၣ်ထီၣ်ထဲကူႇ ကိးဃါထီၣ်လၢကလုၢ်ဒူ (ကမွ့ၤညီတထံၣ်ဧဲၣ်တၢ်အံၤ) “ဟ့း-ဘမၤစကါမၠါမၠါပၠီႇ ကဲအကုၢ်နခံတချီ ထံၣ်ဆံးက့ၤနကလုာ်ဃိႇ ကဲၦၤထွံၣ်နၢကုၢ်အစိ တၢ်အံၤမးနထံၣ်တတုာ်ႇ ကဲကညီနနးတချုး လဲၤဖၣ်အၣ်ခါၦဲၤသးဖှံႇ ဟဲက့ၤအ့ၣ်လီၤဘၣ်သဒံ ယမ့တမ့ၢ်ကညီဖိႇ တမ့ၢ်ယသးကဘၣ်ဒိ ထံၣ်ဘၣ်ကညီဖိဒ်အံၤႇ အ့ၣ်ဘၣ်တၢ်ဆံၣ်မဲတဃံၤ ကညီဂ့ၢ်ဆိမိၣ်ဒံးအါႇ တံနိကန့ၢ်သးတၢ်ဆါႉ (လီၤတံၢ်ဒါခီ) တၢ်အဲၣ်လၢကလီၢ်ကလး တံနိ (သ၀ီတါ)
နကပာ်တ့ၢ်က့ၤနတၢ်စံၣ်စိၤဒ်လဲၣ်
တံနိ(သ၀ီတါ) မုၢ်မဆါတနံၤအံၤကညီဖိလၢအကိးလီၤအသးလၢကညီကလုာ်ဘၣ်ဆၣ်ကတိၤက့ၤအကျိာ်တဘၣ်ႇကွဲးက့ၤဖးက့ၤအလံာ်ကညီတသ့လၢၤဘၣ်န့ၣ်အနီၣ်ဂံၢ်အိၣ်၀ဲအါမးလီၤႉအ၀ဲအံၤမ့ၢ်တၢ်လီၤမၢ်ဖးဒိၣ်ဒီးတၢ်လီဘၣ်ယိၣ်ဖးဒိၣ်လၢပၦၤကလုာ်အဂီၢ်လီၤႉတၢ်လၢအလီၤသးအုးဒိၣ်န့ၢ်အန့ၣ်တခီမ့ၢ်၀ဲကညီဖိအိၣ်၀ဲတနီၤလၢအဆိမိၣ်ဆံးဒီးထံၣ်ဆံးက့ၤအၦၤကလုာ်ႇမဲာ်ဆှးလၢကဘၣ်ကတိၤက့ၤအၦၤကလုာ်ၦၤကညီအကျိာ်လၢကလုာ်ဂၤအမဲာ်ညါႇသးတအိၣ်လၢကမၤလိသ့ဘၣ်သးက့ၤအကျိာ်အလံာ်အလဲၢ်လၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ ယထံၣ်လိာ်ကတိၤသကိးတၢ်ဒီးၦၤသးစၢ်အိၣ်ဟဲထီၣ်လၢကီၢ်ပူၤတဖၣ်အကျါသးစၢ်တနီၤစံး၀ဲ “လံာ်ကညီပမၤလိအဘျုးအိၣ်မနုၤလဲၣ်ႉပအိၣ်လၢကီၢ်ပယီၤပူၤပကတိၤၦၤကညီကျိာ်ၦၤကနၣ်ပတၢ်တသ့ခဲလၢာ်ဘၣ်ႉပကွဲးလံာ်ကညီန့ၣ်ၦၤကလုာ်ဂၤဖးပတၢ်တဘၣ်ဘၣ်န့ၣ်ပတတဲလၢၤဘၣ်ႇပၦၤကညီဖိအနီၢ်ကစၢ်မးဖးနတၢ်တဘၣ်ခဲလၢာ်ဘၣ်ႇနကလဲၤသူအီၣ်အီၤဖဲလဲၣ်ႉအရ့ဒိၣ်လၢနကတိၤပယီၤကျိာ်ကဘၣ်သ့တခီႉနဖးလံာ်ပယီၤမ့ၢ်သ့ႇနကတိၤပယီၤကျိာ်မ့ၢ်ဘၣ်န့ၣ်ပသူအီၤန့ၢ်ဒီထံဒီကီၢ်ညါလီၤႉ”စံး၀ဲႉ ကညီဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဟံၣ်ဖိဃီဖိလၢအလဲၤတုၤဆူအီစထြ့လယါကီၢ်တဖၣ်အကျါၦၤအိၣ်၀ဲတနီၤႇ(တမ့ၢ်ခဲလၢာ်ဘၣ်)အတၢ်ပာ်သးဒ်န့ၣ်အသိးအိၣ်စ့ၢ်ကိးလီၤႉစံး၀ဲႇ“ပဖိဟဲတုၤဖဲကီၢ်တဘ့ၣ်အံၤတလိၣ်မၤလိသ့အသးလၢလံာ်ကညီလၢၤဘၣ်ႉကညီလံာ်န့ၣ်ဖဲကီၢ်တဘ့ၣ်အံၤနလဲၤသူအီၤကသ့ဖဲလဲၣ်ႉပဖိတဲက့ၤၦၤကညီကျိာ်တသ့ဘၣ်န့ၣ်တဘၣ်တၢ်နီမံၤဘၣ်ႉအရ့ဒိၣ်လၢတဲကိၤလၤ၀ါကျိာ်ကဘၣ်သ့တခီလီၤႉဟံၣ်ဖိဃီဖိလၢအတၢ်ပာ်သးအိၣ်ဒ်န့ၣ်ႇပထံၣ်ဘၣ်လၢအဖိဆံးတဖၣ်န့ၣ်အိၣ်လၢဟံၣ်အိၣ်လၢဃီကတိၤဒၣ်ထဲီၤလၤ၀ါကျိာ်ဒီးမ့ၢ်ထံၣ်လိာ်သးအသကိးကညီဖိကဒဲကဒဲန့ၣ်တဲက့ၤၦၤကညီကျိာ်တဘၣ်လၢၤဘၣ်အိၣ်ထီၣ်၀ဲဒၣ်အါမးလံလီၤႉ အီးစထြ့လယါထံကီၢ်ပဒိၣ်အံၤအိၣ်ဒီးအ(Policy)တၢ်သိၣ်တၢ်သီ အတၢ်ပာ်သးလၢအမ့ၢ်၀ဲတၢ်ဟံးဃာ်ကျၢၤ(Multicultural)“ဆဲးလၤထီရီၤသနူ”န့ၣ်လီၤႉကလုာ်ဒူၣ်အိၣ်လၢထံကီၢ်အဂၤဒီးဟဲတုၤဖဲအီးစထြ့လယါကီၢ်ဒီးကဲထီၣ်၀ဲအီးစထြ့လယါထံဖိကီၢ်ဖိတဖၣ်န့ၣ်လၢကပၢၤဃာ်ကျၢၤ၀ဲ-အၦၤကလုာ်အတၢ်ကတိၤကျိာ်ႇအလံာ်အလဲၢ်ဒီးအတၢ်ဆဲးတၢ်လၤႇအထူသနူအဂီၢ်ထံကီၢ်ပဒိၣ်ဟ့ၣ်အ၀ဲသ့ၣ်တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်ႇဟ့ၣ်အ၀ဲသ့ၣ်တၢ်ပျဲလၢကမၤလိဘၣ်အၦၤကလုာ်အလံာ်လၢကၠိပူၤလၢအအိၣ်ဒီးဖိးသဲစးတၢ်ဘျၢန့ၣ်လီၤႉကၠိဒ်အံၤတကလုာ်န့ၣ်တၢ်ကိးအီၤလၢ“၀ံးထိရံယါကျိာ်တဖၣ်အကၠိ”( Victorian School of Languages-VSL)န့ၣ်လီၤႉလၢ၀ံးထိရံယါကီၢ်စဲၣ်အပူၤပဒိၣ်ပာ်ပနီၣ်၀ဲကျိာ်အကၠိအိၣ်၀ဲ(၄၆)ကျိာ်လၢအပၣ်ဃုာ်ဒီးကညီကျိာ်တၢ်မၤလိကၠိန့ၣ်လီၤႉကညီကၠိသရၣ်သိၣ်လိတၢ်လၢကညီကျိာ်အကၠိတဖၣ်ပဒိၣ်ဟ့ၣ်အ၀ဲသ့ၣ်တၢ်မၤစၢၤအဘူးအလဲဒ်ထံကီၢ်ပဒိၣ်အကၠိသရၣ်သိၣ်လိတၢ်လၢပဒိၣ်ကၠိအဘူးအလဲအသိးလီၤႉ တၢ်သိၣ်လိကညီကျိာ်ကၠိအံၤအတၢ်မုၢ်လၢကွၢ်စိမ့ၢ်၀ဲဒၣ်-ကယဲၢ်မ့ၢ်ပၦၤကလုာ်ကညီဖိလၢဟဲသုးလီၢ်သုးကျဲသူၣ်ထီၣ်ဆီလီၤအတၢ်အိၣ်မူဖဲအီးစထြ့လယါကီၢ်ပူၤတဖၣ်ကသ့ပၢၤဃာ်(Maintain)ကျၢၤက့ၤအတၢ်ကတိၤကျိာ်ႇအလံာ်အလဲၢ်ဒီးအတၢ်ဆဲးတၢ်လၤႇဒီးကကဲထီၣ်၀ဲၦၤကလုာ်ဖးဒိၣ်တဖုလၢအအိၣ်ဒီးအသူးသ့ၣ်လၤကပီၤၦဲၤတုာ်ဒ်ကလုာ်ဖးဒိၣ်အဂၤတဖၣ်အသိးအဂီၢ်န့ၣ်လီၤႉဘၣ်ဆၣ်ထံၣ်ဘၣ်လၢမိၢ်ပၢ်တနီၤအတၢ်ဆီၣ်ထွဲဖိလံၤလၢကဟဲထီၣ်ကၠိအံၤစှၤဒိၣ်မးဒီးဖိလံၤဟဲဒိၣ်ထီၣ်ဖဲအံၤတဖၣ်တသ့ၣ်ညါက့ၤလၢၤအၦၤကလုာ်အထူအထံးအတၢ်ဟဲလီၤစၢၤအဃိကလုာ်သးသဟီၣ်စ့ၢ်ကီးလီၤဘံၣ်လီၤဘၢကွံာ်၀ဲကယီကယီလၢကလုာ်ဂၤတဖၣ်ကျါန့ၣ်လီၤႉ ပၦကလုာ်ကညီသူၣ်ဘီၣ်သးစၢ်ဃုာ်ဒီးမိၢ်ပၢ်မုၢ်မဆါတနံၤအံၤတဖၣ်ပကဘၣ်အိၣ်ဒီးကလုာ်ဂ့ၢ်၀ီအတၢ်စီၣ်မဲာ်စီၣ်နါလၢခါဆူညါပၦၤကလုာ်အတၢ်အိၣ်ကၢအိၣ်ခီၣ်အဂီၢ်န့ၣ်မ့ၢ်တၢ်လၢပကဘၣ်ပာ်သူၣ်ပာ်သးန့ၣ်လီၤႉအဲၣ်ဒိးဒုးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်ကဒါက့ၤကညီသးစၢ်ဖိတဖၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တစဲးဒ်အံၤလီၤႉဖဲ(၁၉၃၀)နံၣ်အဆၢကတီၢ်အခါမ့ၢ်လၢတၢ်သးတမံအဲကလံးၦၤမၤလဲၢ်အီၣ်ကီၢ်အတၢ်ပၢတၢ်ပြးသနူဘၣ်အဃိပယီၤသူၣ်စၢ်သးဘီၣ်ဖဲန့ၣ်အခါလၢအမ့ၢ်၀ဲ-(ကိုဘေသာင်းႇကိုလှအောင်ႇကိုသိန်းမောင်ႇကိုအုန်းဖေ)သ့ၣ်တဖၣ်လူၤကရၢကရိန့ၢ်အၦၤကလုာ်ပယီၤသးစၢ်ဖိတဖၣ်လၢကနုာ်လီၤမၤသကိးတၢ်ဒီး“ပ၀ဲပယီၤကရၢ”(တို့ဘမာအစည်းအရုံး)ဒီးကိးသတြီထီၣ်၀ဲႇ“ပယီၤကီၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ပကီၢ်ႇပယီၤလံာ်န့ၣ်မ့ၢ်ပလံာ်ႇပယီၤတၢ်ကတိၤန့ၣ်မ့ၢ်ပကျိာ်ႇအဲၣ်ပယီၤအကီၢ်တက့ၢ်ႉယူာ်ထီၣ်ထီပယီၤအလံာ်တက့ၢ်ယူးယီၣ်ပာ်ကဲဒီးပာ်ဒိၣ်ကတိၤသကိးပယီၤအတၢ်ကတိၤအကျိာ်တက့ၢ်ႉ” “ပ၀ဲပယီၤကရၢ”ဖိတဖၣ်ဆီၣ်တခူထီၣ်န့ၢ်လိာ်သးအခံဒီးစံး၀ဲႇပယီၤဖိမ့ၢ်ထံကစၢ်အဃိပမံၤမဲာ်ညါပဘၣ်ကိးအီၤလၢကစၢ်(သခင်- Master)န့ၣ်လီၤႉ လၢတၢ်န့ၣ်အဃိစးထီၣ်လၢန့ၣ်လံၤလံၤ“ပ၀ဲပယီၤကရၢဖိ”တဖၣ်န့ၣ်ကိးဆီတလဲက့ၤအမံၤလၢ-(သခင်ဘေသာင်းႇသခင်လှေအာင်ႇသခင်သိန်းမောင်ႇသခင်အုန်းဖေႇသခင်အောင်ဆန်း,သခင်နု)အဲၣ်ဒိးစံး၀ဲ-ပ၀ဲသ့ၣ်အံၤပမ့ၢ်ထံကစၢ်ကီၢ်ကစၢ်တဖၣ်ႇပတမ့ၢ်ၦၤအကုၢ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤႉ အ၀ဲသ့ၣ်ကရၢကရိဒီးတဲနၢ်ပၢၢ်အၦၤကလုာ်ပယီၤဖိတဖၣ်လၢပမ့ၢ်ပယီၤကလုာ်အဃိပဘၣ်ကိးက့ၤပမံၤလၢပယီၤကျိာ်ႇပတဘၣ်ယုၢ်ပမံၤလၢကလုာ်ဂၤအကျိာ်ဘၣ်ႉပဘၣ်ပာ်ဒိၣ်ဒီးပဘၣ်အဲၣ်ကူဘၣ်အဲၣ်ကၤက့ၤပယီၤအတၢ်ကူတၢ်ကၤန့ၣ်လီၤႉ ဒ်တဲ၀ဲအသိးကနၣ်လိာ်အကလုၢ်မၤထွဲသကိး၀ဲဃူဃူဖိးဖိးကိးဂၤဒဲးစ့ၢ်ကီးလီၤႉ လၢကျဲဒ်အံၤန့ၣ ်အ၀ဲသ့ၣ်အသးသဟီၣ်ဆူၣ်ထိၣ်၀ဲရုၢ်ရုၢ်မ့ၢ်လၢအိၣ်ဃူအိၣ်ဖိးလိာ်အသးကဒဲကဒဲတကူၢ်သ့ၣ်အဃိမၤနၢၤမၤဃၣ်တၢ်ဒီးဒိးန့ၢ်ဘၣ်က့ၤ၀ဲကီၢ်ပယီၤထံကီၢ်တၢ်သဘျ့လၢအဲးကလံးအအိၣ်ဒီးဒိၣ်စိ၀ဲတုၤမုၢ်မဆါတနံၤအံၤလၢကလုာ်ဒူၣ်အဂၤတဖၣ်အဖီခိၣ်ခဲလၢာ်လီၤႉ ၦၤပယီၤတကလုာ်အံၤ“ကလုာ်ဒိၣ်စိသနူသးသဟီၣ်”အိၣ်သူၣ်လီၤအသးလၢအပူၤၦဲၤဆၢၣ်ကလာ်လီၤႉ အ၀ဲသ့ၣ်အထူအထံးမ့ၢ်ၦၤကိၤလၤသူဘြၣ်မၣ်အစၢၤအိၣ်လၢကးပံးလ၀ိး(ကပၺိလဝတ္)ဟဲတုၤဆူကညီကီၢ်ႇကီၢ်လါ(ဂေါလတိုင်း)လၢကညီဖိအလီၢ်ခံလီၤႉ အ၀ဲသ့ၣ်ထီၣ်ဖိန့ၢ်မါဒီး ကညီမုၣ်,ယိၤမုၣ်တဖၣ်ဒီးအစၢၤအသွဲၣ်ကဲထီၣ်က့ၤ“ပယီၤ”ကလုာ်ႇလၢခံက့ၤဒိၣ်စိလုၢ်ဘၢကွံာ်၀ဲကညီဖိဃုာ်ဒီးကလုာ်ဒူၣ်ခဲလၢာ်ဒ်လၢပထံၣ်ဘၣ်မုၢ်မဆါတနံၤအံၤအသိးန့ၣ်လီၤႉ တဘျီအ၀ဲသ့ၣ်မ့ၢ်ၦၤတမှံၤလၢကညီကီၢ်(ကီၢ်လါ)ပူၤႇ မ့မ့ၢ်ခဲအံၤကဲထီၣ်က့ၤ၀ဲပထံကစၢ်ပကီၢ်ကစၢ်(သခင်မျိုး)ပဘၣ်ကဲက့ၤကလုာ်ဒူၣ်ဖိတဒူၣ်လၢအကီၢ်ပူၤလီၤႉ တဘျီပအိၣ်ဒိးပစီၤလိၣ်စီၤပၤပခူပ၀့ၢ်တဖၣ်ႇဘၣ်ဆၣ်မုၢ်မဆါတနံၤအံၤလၢပယီၤအတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤအတၢ်ကွဲးနီၣ်မၤဃါအပူၤကွဲးဆီတလဲကွံာ်၀ဲအမံၤဆူပယီၤအမံၤႇပစီၤလိၣ်စီၤပၤတဖၣ်ကဲထီၣ်က့ၤပယီၤစီၤပၤခဲလၢာ်လီၤႉ အဒိ-(စီၤမီၢ်ၦဲၤႇဆၣ်ဖါ၀ါႇဖီဖါ၀ါႇၦိၢ်စီၤဒံၣ်)တဖၣ်ပယီၤဒုးကဲထီၣ်က့ၤအီၤဆူ(မောင်ပါက်ကျိုင်းႇစူဋါသမၺဝႇပျူစောထီး),ကညီမုၣ်ဖိနီၢ်တၢ်ယံၤကဲထီၣ်က့ၤဆူ(မင်းသမီးဘေဒါရီ)န့ၣ်လီၤႉ ၦၤသးၦၢ်ကတိၤဒိ၀ဲလၢ “ထွံၣ်၀ဲးဘၢထီးခီၣ်လီၢ်”န့ၣ်လီၤႉ လၢပယီၤဖိတၢ်စံၣ်စိၤတၢ်ကွဲးနီၣ်အပူၤမုၢ်မ ဆါတနံၤအံၤထိးခီၣ်လီၢ်လီၤ ဘၢဟါမၢ်ကွံာ်လၢာ်လံႇပထံၣ်က့ၤဒၣ်ထဲထွံၣ်ခီၣ်လီၢ်လီၤႉ ကညီသးစၢ်လၢခါဆူညါကဘၣ်ပၢဆှၢက့ၤ အၦၤကလုာ်စၢၤသွဲၣ်သီသ့ၣ်တဖၣ်ႇအလီၢ်အိၣ်၀ဲသၦၢ်ကတၢၢ်လၢကဘၣ်လူၤဃုထံသ့ၣ်ညါမၤဖျါထီၣ်က့ၤသုၦၤကလုာ်အတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ(တၢ်ဂ့ၢ်အမ့ၢ်အတီ)တဖၣ်အဂ့ၢ်လံန့ၣ်လီၤႉ ကညီဖိလၢဆိမိၣ်ဆံးက့ၤအလံာ်ႇသးတအိၣ်မၤလိသ့က့ၤသးလၢအလံာ်ဘၣ်တဖၣ်အဂီၢ်အဲၣ်ဒိးဒုးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်က့ၤသုလၢတၢ်ဂ့ၢ်ဖုၣ်ကိာ်ဒ်အံၤလီၤႉ ပမ့ၢ်ကွၢ်က့ၤပလံာ်ကညီ အတၢ်စံၣ်စိၤန့ၣ် ပမှံၤပၦၢ်တဖၣ်စံး ၀ဲလၢညါလံၤ လံၤန့ၣ်,ကညီအလံာ်မဲာ်ဖျၢၣ်အိၣ်၀ဲနွံကလုာ်လၢအမ့ၢ်၀ဲ-လံာ်ဆီ၀ဲးႇ လံာ်တၢ်နၢၤႇ လံာ်ထိၣ်ဂံာ်ဒံးႇ လံာ်ကွဲၢ်ကွီၢ်ႇ လံာ်သၣ်သွံႇ လံာ်ကွဲးစ့ႇ ဒီးလံာ်လဲၢ်ကဲန့ၣ်လီၤႉ လံာ်လၢပျၢၤနွံကလုာ်အကျါ ကညီစှီၤလံာ်မဲာ်ဖျၢၣ်လၢပကွဲးအီၤဖးအီၤမုၢ်မဆါတနံၤအံၤအက့ၢ်အဂီၤန့ၣ်ပဟံးန့ၢ်အီၤဟဲလီၤစၢၤ၀ဲလၢလံာ်ထိၣ်ဂံာ်ဒံး(ဒူကနါကၠ့ကနါ)န့ၣ်လီၤႉ ၦၤကွဲးပယီၤတၢ်စံၣ်စိၤသရၣ်မီၣ်စၣ်ထိအလံာ်“ပံးတကးက၀ံးန့းစယးကၠါ”ကတြူၢ်(၂)ကဘျံးပၤ(၆၀)ဒီးၦၤကွဲးတၢ်စံၣ်စိၤသရၣ်အူစီအလံာ်“ကယ့ၣ်ယၣ်ဇ၀ၣ်”ကတြူၢ်(၁)ကဘျံးပၤ(၇၀)အပူၤန့ၣ်ကွဲး၀ဲဒဲအံၤ“ပ၀ဲဒၣ်ၦၤပယီၤဖိတဖၣ်လၢညါခါန့ၣ်အ့းသ့းအယံကၠံအယံကလ့တဖၣ်သိၣ်လိနဲၣ်လိန့ၢ်ၦၤလၢဒူကနါကၠ့ကနါ(လံာ်ထိၣ်ဂံာ်ဒံး)လၢပကကွဲးအီၤဖးအီၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ”ဖဲပယီၤတဖၣ်ဟဲနုာ်လီၤသီသီဆူကီၢ်လါ(ဂေါလတိုင်း)ပူၤ ဖဲ-ခချန(၉၀၀-၅၀၀)နံၣ် အဘၢၣ်စၢၤခါန့ၣ်ၦၤကညီကလုာ်ဒူၣ်အထၢတဖၣ်လၢအမ့ၢ်၀ဲၦိၢ်ႇဘှဲ(ကယါ), စှီၤ(ပျူႇကမ်းယံႇသက်) အဒူၣ်ကလုာ်ဖးဒိၣ်တဖၣ်အိၣ်ဆိးတ့ၢ်ပာ်စၢၤလံလၢကီၢ်တဘ့ၣ်အံၤအပူၤဃဲးဃဲးလံႉ စးထီၣ်လၢစိၤ၀ဲန့ၣ် လံၤလံၤတုၤလီၤဆူပယီၤစီၤပၤဒိၣ်စိပၢတၢ်အနီၣ်ရထၣ်အစိၤခန-(၁၀၄၄)နံၣ်န့ၣ် ၦၤကီၢ်ဖိတဖၣ်ကွဲးဒၣ်ဖးဒၣ်အလံာ် ထိၣ်ဂံာ်ဒံး(ဒူကနါကၠ့ကနါ)အလံာ်မဲာ်ဖျၢၣ်န့ၣ်လီၤႉ တုၤမ့ၢ်သီခါဖးဒိၣ်ရှ့ၣ်အရဟၣ်ဟဲတုၤဆူဒူပကၣ်(ပုဂံ)တဘျီတၢၣ်ပီၣ်သကိး၀ဲဒီးအနီၣ်ရထၣ်၀ံၤဖဲ-ခန(၁၀၅၈)နံၣ်အခိၣ်အဃၢၤအခါန့ၣ်ကွၢ်န့ၢ်၀ဲလံာ်ထိၣ်ဂံာ်ဒံးဒီးဘှီဘၣ်မၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤ၀ဲအက့ၢ်အဂီၤတနီၤဒီးဒုးကဲထီၣ်က့ၤ၀ဲဆူလံာ်ပယီၤအလံာ်မဲာ်တဆီဘၣ်တဆီဒ်ပထံၣ်ဘၣ်အီၤလၢမုၢ်မဆါအနံၤအံၤအသိးန့ၣ်လီၤႉ ပဖံပဖုတဲယုၤက့ၤၦၤလၢတၢ်ဆၢကတီၢ်ဖဲန့ၣ်အခါ ပယီၤတဖၣ်ကူၣ်ထီၣ်တၢ်အၢဒ်သိး ၦၤကညီဖးက့ၤကွဲး က့ၤအ လံာ်ထူလံၤ သုတသ့လၢၤတဂ့ၤအဂီၢ်ႇ မ့ၢ်ထံၣ်ၦၤကညီဖးအလံာ်တဂၤ လၢ်လၢ်န့ၣ်အူခွဲးထီၣ်ကွံာ်၀ဲအမဲာ်ချံႇ မ့ၢ်ထံၣ်ၦၤကညီကွဲးအလံာ်တဂၤလၢ်လၢ်န့ၣ် ဒီၣ်တူာ်ကွံာ်၀ဲအစုန့ၣ်လီၤႉ မ့ၢ်လၢမၤ၀ဲဒ်န့ၣ်အဃိ ၦၤကညီသးၦၢ်...
ကီၢ်ပဒိၣ်ကဟံးမူဒါဘှီန့ၢ်၀ဲကၠါကလ့=ကီးတရံးကျဲမုၢ်
လါဖ့ၤဘြူၤအါရံၤ၂၂ သီႇ ၂၀၁၉ နံၣ်ႇ နါ၀့ၤဖၠိစၣ် လၢတၢ်စူၤလါကတီၢ်ဒ်သိးကမျၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်လဲၤက့ၤကညီထီၣ်အဂီၢ်ႇစးထီၣ်တလါအံၤကညီကီၢ်စဲၣ်ပဒိၣ်ကဟံးမူဒါဘှီဂ့ၤထီၣ်၀ဲကၠါကလ့-ကီးတရံးကျဲမုၢ်အံၤအဂ့ၢ်ကျဲမုၢ်ကျဲဘိႇ ဟီၣ်လာ်တၢ်ထုးတၢ်တီၤတၢ်ကွၢ်ထွဲခိၣ်ဃၢၤန့ဆၢၣ် ကိတိာ်စီၤပၠံၣ်သၣ်စံးဘၣ်ခ့ၣ်အဲးစံၣ်-ကညီတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤႉ ကျဲမုၢ်၀ဲန့ၣ်တၢ်ကတ့အီၤလၢကီၢ်စၢဖှိၣ်အစ့ပာ်ကီၤတၢ်တိာ်ကျဲၤဘၣ်ဆၣ်ခီဖျိတၢ်ဂ့ၢ်ကလုာ်ကလုာ်အဖီခိၣ်လၢတၢ်က့ၤဘှီထီၣ်၀ဲစၣ်သပၠ့ၣ်ႇကီးတရံးကျဲမုၢ်တၢ်လဲၤထီၣ်က့ၤလီၤကညီထီၣ်အဂီၢ် ကီၢ်စဲၣ်ပဒိၣ်ဟံးမူဒါဘှီဂ့ၤထီၣ်ကၠါ ကလ့-ကီးတရံးကျဲန့ၣ်လီၤႉ “လၢတၢ်စူခါကတီၢ်ဒ်သိးကမျၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်တၢ်လဲၤတၢ်က့ၤကညီအဂီၢ် ကီၢ်စဲၣ်ပဒိၣ်တ့ထီၣ်၀ဲပတြီာ်ဒ် လီၤႉ လၢအ၀ံၤအတဲာ်တခီ(CRBC)ခီပနံၣ်ကဟဲမၤအီၤလီၤႉ ကတီၢ်အံၤတၢ်ဘှီဂ့ၤထီၣ်၀ဲအပတီၢ်ဒီး တမ့ၢ်လၢဒ်ကီၢ်ပ ဒိၣ်တၢ်ဘျၢ အသိးဘၣ်ႉ တချုးအ၀ဲသ့ၣ် ဟဲတ့ကျဲဘၣ်ကတီၢ် ဒ်သိးကမျၢၢ်တၢ်လဲၤတၢ်က့ၤကညီအဂီၢ် လၢပအိၣ်စ့ပာ်ကီၤတအိၣ်ဘၣ်ႉ ပမၢခီပနံၣ်လၢညါဘှီ၀ဲကျဲအံၤလီၤ”အဂ့ၢ် ကိတိာ်စီၤပၠံၣ်သၣ် စံး၀ဲန့ၣ်လီၤႉ ကျဲမုၢ်လၢတၢ်ကတ့ဂ့ၤထီၣ်ခဲအံၤန့ၣ် ကီၢ်စဲၣ်ပဒိၣ်တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲအဖီခိၣ် (Steel Stone)ဒီး လ့ငွ့ၣ်ယီၣ်ခီပနံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ကဟံးမူဒါဘှီအီၤဒီး မ့မ့ၢ်လၢအ့ၣ်ဒူၣ်တုၤ သၣ်မညးကျဲဘၢၣ်စၢၤအံၤစ့ၢ်ကီး (CRBC)ခီပနံၣ်ကဘှီဂ့ၤထီၣ်၀ဲအဂ့ၢ်ကိတိာ်ခိၣ်တဲၦဲၤအါထီၣ်၀ဲလီၤႉ ကျဲမုၢ်လၢ အဟးဂီၤနာ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ကမၤန့ၢ်ဆိ၀ဲ တၢ်မၤဃူဟီၣ်ခိၣ်ႇမၤၦဲၤဟီၣ်ခိၣ်ဒီးဒါလီၤလၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤႉ လၢအပူၤကွံာ်၂၀၁၆နံၣ်အပူၤ ကျဲမုၢ်၀ဲန့ၣ် (CRBC)ခီပနံၣ်တီခိၣ်ရိၣ်မဲ၀ဲဒီးကတ့ထီၣ်၀ဲကျဲအသီခဲလၢာ်ဒီး မၤဟးဂီၤကွံာ်၀ဲကျဲမုၢ်လၢအအိၣ်ပာ်စၢၤအဃိ...